Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

Transliteration

arthitaṃ tatphalaṃ viddhi punaḥ kārpaṇyamāviśat | punarmaraṇamāviśya śrīṇapuṇyo bhaviṣyati

Translation

ଜାଣ, ସେ ଯେ ଫଳ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିଥିଲା ତାହା ଏହି; ପୁନଃ କାର୍ପଣ୍ୟ (କଞ୍ଜୁସି) ତାହାକୁ ଆବେଶ କଲା। ପୁନର୍ବାର ମରଣଚକ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ୟ ହେବ।

Word by Word

• अर्थितम्: requested, sought
• अर्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्थ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (requested/asked)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• फलम्: fruit, result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विद्धि: know (you)
• विद्धि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (again)

• कार्पण्यम्: wretchedness, miserly weakness
• कार्पण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्पण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• आविशत्: entered, came upon
• आविशत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्ग: आ-

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण

• मरणम्: death
• मरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• आविश्य: having entered
• आविश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), उपसर्ग: आ-; 'having entered'

• श्रीणपुण्यः: (textually) one connected with merit (reading uncertain)
• श्रीणपुण्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीण (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासार्थ: (अस्पष्ट) 'पुण्य-सम्बद्धः'

• भविष्यति: will become
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas (vipra)

Visual Art Cues

Scene: A moral tableau: Indra-like figure clutching wealth/pleasures, shadow of decay and rebirth looming; Lomaśa points to the wheel of saṃsāra, urging generosity.

Characters & Entities

• Kārpaṇya (miserliness)
• Puṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Clinging and miserliness erode merit; dāna sustains puṇya, while kārpaṇya pulls the soul back toward decline and repeated mortality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse teaches a general dharmic principle within the Kedāra-khaṇḍa discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the implied prescription is to avoid kārpaṇya and uphold dāna to preserve puṇya.