Adhyaya 13

Verse 1

लोमश उवाच । ततस्ते गर्ज्जमानाश्च आक्षिपंतः सुरान्रणे । शतक्रतुप्रमुख्यांस्तन्महाबलपराक्रमान्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ତାପରେ ସେମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରମୁଖ ମହାବଳୀ ପରାକ୍ରମୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଲଢ଼ିଲେ।

Verse 2

विमानमारुह्य तदा महात्मा वैरोचनिः सर्वबलेन सार्द्धम् । दैत्यैः समेतो विविधैर्महाबलैः सुरान्प्रदुद्राव महाभयावहम्

ତେବେ ମହାତ୍ମା ବୈରୋଚନି ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସମସ୍ତ ସେନାବଳ ସହ, ବିଭିନ୍ନ ମହାବଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ମହାଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 3

स्वानि रूपाणि बिभ्रंतः समापेतुः स हस्रशः । केचिद्व्याघ्रान्समारूढा महिषांश्च तथा परे

ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ହୋଇ ଏକତ୍ର ହେଲେ। କେହି ବାଘ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଆଉ କେହି ସେହିପରି ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।

Verse 4

अश्वान्केचित्समारूढा द्विपान्केचित्तथा परे । सिंहांस्तथा परे रूढाः शार्दूलाञ्छरभांस्तथा

କେହି ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, କେହି ହାତୀ ଉପରେ; ଅନ୍ୟେ ସିଂହ ଉପରେ ସବାର ହେଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି ବାଘ ଓ ଶରଭ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିଲେ।

Verse 5

मयूरान्राजहंसांश्च कुक्कुटांश्च तथा परे । केचिद्धयान्समारूढा उष्ट्रानश्वतरानपि

ଅନ୍ୟେ ମୟୂର, ରାଜହଂସ ଓ କୁକ୍କୁଟ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। କେହି ହୟ ଉପରେ ସବାର ହେଲେ, ଏବଂ ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱତର (ଖଚ୍ଚର) ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚଢ଼ିଲେ।

Verse 6

गजान्खरान्परे चैव शकटांश्च तथा परे । पादाता बहवो दैत्याः खङ्गशक्त्यृष्टिपाणयः

କେହି ହାତୀ ଓ ଗଧା ନେଇ, କେହି ପୁଣି ଶକଟ (ଗାଡ଼ି-ରଥ) ନେଇ ଥିଲେ। ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ ପଦାତି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ହାତରେ ଖଡ୍ଗ, ଶକ୍ତି ଓ ଋଷ୍ଟି (ଭାଲ) ଧରି।

Verse 7

परिघायुधिनः पाशशूलमुद्गरपाणयः । असिलोमान्विताः केचिद्भुशुंडीपरिघायुधाः

କେହି ପରିଘ (ଲୋହା ଦଣ୍ଡ-ଗଦା) ଆୟୁଧଧାରୀ ଥିଲେ; କେହିଙ୍କ ହାତରେ ପାଶ, ଶୂଳ ଓ ମୁଦ୍ଗର ଥିଲା। କେହି ଖଡ୍ଗସଦୃଶ କବଚରେ ଆବୃତ, ଆଉ କେହି ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ ଓ ପରିଘକୁ ଆୟୁଧ କରି ଧରିଥିଲେ।

Verse 8

हयनागरथाश्चान्ये समारूढाः प्रहारिणः । विमानानि समारूढा बलिमुख्याः सहस्रशः

ଅନ୍ୟେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ। ଏବଂ ହଜାରେ ହଜାରେ ବଲି ପ୍ରମୁଖ ନେତାମାନେ ବିମାନରେ ମଧ୍ୟ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ।

Verse 9

स्पर्द्धमानास्ततान्योन्यं गर्जंतश्च मुहुर्मुहुः । वृषपर्वा ह्युवा चेदं बलिनं दैत्यपुंगवम्

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା କରି, ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ। ବୃଷପର୍ବା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁବ ନେତାମାନେ ଦୈତ୍ୟପୁଙ୍ଗବ ବଲିଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 10

त्वया कृतं महाबाहो इंद्रेण सह संगमम् । विश्वासो नैव कर्तव्यो दुर्हृदा च कथंचन

ହେ ମହାବାହୋ! ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କରିଛ; କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ହୃଦୟ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ କେବେ ବି, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 11

ऊनेनापि हि तुच्छेन वैरिणापि कथंचन । मैत्री बुद्धिमता कार्या आपद्यपि निवर्तते

ହୀନ କିମ୍ବା ତୁଚ୍ଛ ଲୋକ ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ସହିତ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମୈତ୍ରୀ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଆପଦାକାଳେ ସେଇ ମୈତ୍ରୀ ବିପଦକୁ ଫେରାଇ ଦିଏ।

Verse 12

न विश्वसेत्पूर्वविरोधिना क्वचित्पराजिताः स्मोऽथ बले त्वयाधुना । पुराणदुष्टाः कथमद्य वै पुनर्मंत्रं विकर्तुं न च ते यतेरन्

ପୂର୍ବତନ ବିରୋଧୀକୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆମେ ପୂର୍ବେ ପରାଜିତ ଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମ ବଳରେ ବଳବାନ। ପୁରୁଣା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଯୋଜନାକୁ ଉଲଟାଇବାକୁ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା ନ କରିବେ?

Verse 13

इत्यूचुस्ते दुराधर्षा योद्धुकामा व्यवस्थिताः । ध्वजैश्छत्रैः पताकैश्च रणभूमिममंडयन्

ଏହିପରି କହି ସେଇ ଦୁରାଧର୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକାମୀ ହୋଇ ସଜ୍ଜ ହେଲେ; ଧ୍ୱଜ, ଛତ୍ର ଓ ପତାକାରେ ରଣଭୂମିକୁ ଶୋଭିତ କଲେ।

Verse 14

चामरैश्च दिशः सर्वा लोपितं च रणस्थलम् । तथा सर्वे सुरास्तत्र दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः

ଚାମରର ଝାଡ଼ାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଢାକିଗଲା ପରି ଲାଗିଲା ଏବଂ ରଣସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ ହେଲା। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।

Verse 15

पीत्वामृतं महाभागा वाहान्यारुह्य दंशिताः । गजारूढो महेंद्रोपि वज्रपाणिः प्रतापवान् । सूर्यश्चोच्चैः श्रवारूढो मृगा रूढश्च चन्द्रमाः

ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ ଅମୃତ ପାନ କରି, ନିଜ-ନିଜ ବାହନରେ ଆରୋହଣ କରି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ସଜ୍ଜ ହେଲେ। ପ୍ରତାପବାନ ବଜ୍ରପାଣି ମହେନ୍ଦ୍ର ଗଜାରୂଢ ହେଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୃଗରେ ଆରୂଢ ହେଲେ।

Verse 16

छत्रचामरसंवीताः शोभिता विजयश्रिया । प्रणम्य विष्णुं ते सर्व इंद्राद्या जयकांक्षिणः

ଛତ୍ର ଓ ଚାମରରେ ଘେରା, ବିଜୟଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତେ ଜୟକାଙ୍କ୍ଷାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 17

ते विष्णुना ह्यनुज्ञाता असुरान्प्रति वै रुषा । असुराश्च महाकाया भीमाक्षा भीमविक्रमाः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାକାୟ, ଭୀମନେତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ।

Verse 18

तेषां बोरमभूद्युद्धं देवानां दानवैः सह । तुमुलं च महाघोरं सर्वभूतभयावहम्

ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—କୋଳାହଳମୟ, ମହାଘୋର, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେବାଳା।

Verse 19

शरधारान्वितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् । ततश्च टचटाशब्दा बभूवुश्च दिशोदश

ଶରଧାରାରେ ସମସ୍ତଂ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ହୋଇଉଠିଲା; ତାପରେ ଦଶଦିଗରେ ‘ଟଚଟା-ଟଚଟା’ ଖଡ଼ଖଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।

Verse 20

ततो निमिषमात्रेण शरघातयुता भवन् । शरतोमरनाराचैराहताश्चापतन्भुवि

ତାପରେ ନିମିଷମାତ୍ରେ ଶରଘାତ ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲା; ଶର, ତୋମର ଓ ନାରାଚରେ ଆହତ ହୋଇ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 21

विध्यमानास्तथा केचिद्विविधुश्चापरान्रणे । भल्लैर्भग्नाश्च पतिता नाराचैः शकलीकृताः

କେହି ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; କେହି ଭଲ୍ଲରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲେ, ଆଉ କେହି ନାରାଚରେ ଖଣ୍ଡ-ଖଣ୍ଡ ହେଲେ।

Verse 22

क्षुरप्रहारिताः केचिद्दैत्या दानवराक्षसाः । शिलीमुखैर्मारिताश्च भग्नाः केचिच्च दानवाः

କେହି ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ-ରାକ୍ଷସ କ୍ଷୁରପ୍ରହାରରେ ଆହତ ହେଲେ; କେହି ଶିଳୀମୁଖ ବାଣରେ ନିହତ ହେଲେ, ଆଉ କେହି ଦାନବ ଭାଙ୍ଗି ପଳାଇଲେ।

Verse 23

एवं भग्नं दानवानां च सैन्यं दृष्ट्वा देवा गर्जमानाः समंतात् । हृष्टाः सर्वे संमिलित्वा तदानीं लब्ध्वा युद्धे ते जयं श्लाघयन्ते

ଦାନବମାନଙ୍କ ସେନା ଏଭଳି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଦେବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗର୍ଜନ କଲେ; ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲବ୍ଧ ଜୟକୁ ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 24

शंखवादित्रघोषेण पूरितं च जगत्त्रयम् । देवान्प्रति कृतामर्षा दानवास्ते महाबलाः

ଶଙ୍ଖ ଓ ବାଦ୍ୟର ଘୋଷରେ ତ୍ରିଲୋକ ପୂରିଗଲା; କିନ୍ତୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ସେଇ ମହାବଳ ଦାନବମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହେଲେ।

Verse 25

बलिप्रभृतयः सर्वे संभ्रमेणोत्थिताः पुनः । विमानैः सूर्यसंकासैरनेकैश्च समन्विताः

ବଳି ଆଦି ସମସ୍ତେ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପୁନଃ ଉଠିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅନେକ ବିମାନ ସହିତ ସେମାନେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ।

Verse 26

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां दानवैः सह । संप्रवृत्तं पुनश्चैव परस्परजिगीषया

ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନର୍ବାର ପରସ୍ପରକୁ ଜୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ ତୁମୁଳ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 27

बलिना दानवेंद्रेण महेंद्रो युयुधे तदा । तथा यमो महाबाहुर्नमुच्या सह संगतः

ତେବେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ବଳି ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏବଂ ମହାବାହୁ ଯମ ମଧ୍ୟ ନମୁଚି ସହିତ ସମରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 28

नैरृतः प्रघसेनैव पाशी कुंभेन संगतः । निकुंभेनैव सुमहद्युद्धं चक्रे सदारयः

ନୈରୃତ ପ୍ରଘସେନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ; ପାଶଧାରୀ (ବରୁଣ) କୁମ୍ଭକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ; ଏବଂ ସଦାରୟ ନିକୁମ୍ଭ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 29

सोमेन सह राहुश्च युद्धं चक्रे सुदारुणम् । राहुणा चन्द्रदेहोत्थममृतं भक्षितं तदा । संपर्कादमृस्यैव यथा राहुस्तथाऽभवत्

ରାହୁ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲା। ସେତେବେଳେ ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅମୃତକୁ ଗିଳିଲା; ସେଇ ଅମୃତ-ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ରାହୁ ଆଜି ଯେପରି, ସେପରି ହେଲା।

Verse 30

तानि सर्वाणि दृष्टानि शंभुना परमेष्ठिना । आश्रयोऽहं च सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः । असुराणां सुराणां च सर्वेषामपि वल्लभः

ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପରମେଷ୍ଠୀ ଶମ୍ଭୁ ଦେଖିଲେ। ସେ କହିଲେ— ‘ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅସୁର ଓ ସୁର—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରିୟ।’

Verse 31

एवमुक्तस्तदा राहुः प्रणम्य शिरसा शिवम् । मौलौ स्थितस्तदा चंद्रो अमृतं व्यसृजद्भयात्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲେ ରାହୁ ସେତେବେଳେ ଶିର ନମାଇ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ତାପରେ ଶିବମୌଳିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଅମୃତ ଝରାଇଲା।

Verse 32

तेन तस्य हि जातानि शिरांसि सुबहून्यपि । एकपद्येन तेषां च स्रजं कृत्वा मनोहराम् । बबंध शंभुः शिरसि शिरोभूषणवत्कृतम्

ତାହାରୁ ତାହାର ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ଶିର ଜନ୍ମ ନେଲା। ଶମ୍ଭୁ ଏକମାତ୍ର ମାଳା-ଡୋରିରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଁଥି ମନୋହର ସ୍ରଜ ତିଆରି କରି, ଶିରୋଭୂଷଣ ପରି ନିଜ ଶିରରେ ବାନ୍ଧିଲେ।

Verse 33

अशनात्कालकूटस्य नीलकंठोऽभवत्तदा । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मुंडमाला तथा कृता

କାଳକୂଟ ବିଷ ପାନ କରିବାରୁ ସେତେବେଳେ ସେ ନୀଳକଣ୍ଠ ହେଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡମାଳା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତିଆରି ହେଲା।

Verse 34

दधार शिरसा तां च मुण्डमालां महेश्वरः

ମହେଶ୍ୱର ସେହି ମୁଣ୍ଡମାଳାକୁ ନିଜ ଶିରରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 35

तया स्रजाऽसौ शुशुभे महात्मा देवादिदेवस्त्रिपुरांतको हरः । गजासुरो येन निपातितो महानथांधको येन कृतश्च चूर्णः

ସେହି ସ୍ରଜରେ ଭୂଷିତ ମହାତ୍ମା ହର—ଦେବାଦିଦେବ, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାୟମାନ ହେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାନ୍ ଗଜାସୁର ପତିତ ହେଲା ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 36

गंगा धृता येन शिरस्सुमध्ये चंद्रं च चूडे कृतवान्भयापहः । वेदाः पुराणानि तथागमाश्च तथैव नानाश्रुतयोऽथ शास्त्रम्

ଯିଏ ନିଜ ଶିରୋମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଜଟାମୁକୁଟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ସେ ଭୟହର। ବେଦ, ପୁରାଣ, ଆଗମ, ନାନା ଶ୍ରୁତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରଖ୍ୟାପନ କରନ୍ତି।

Verse 37

जल्पंति नानागमभेदैर्मीमांसमानाश्च भवंति मूकाः । नानागमार्चायमतप्रभेदैर्निरूप्यमाणो जगदेकबंधुः

ଲୋକେ ନାନା ଆଗମଭେଦ ନେଇ ଜଳ୍ପନ୍ତି; ଯେମାନେ କେବଳ ମୀମାଂସା-ବିବାଦରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ସମ୍ମୁଖେ ମୌନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ନାନା ଆଗମାର୍ଚ୍ଚନା ଓ ମତଭେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ।

Verse 38

शिवं हि नित्यं परमात्मदैवं वेदैकवेद्यं परमात्मदिव्यम् । विहाय तं मूढजनाः प्रमत्ताः शिवं न जानंति परात्मरूपम्

ଶିବ ନିତ୍ୟ—ପରମାତ୍ମା ଓ ଦେବସ୍ୱରୂପ; କେବଳ ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ପରମ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗି ମୂଢ଼ ଓ ପ୍ରମତ୍ତ ଲୋକ ଶିବଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମରୂପେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 39

येनैव सृष्टं विधृतं च येन येन श्रितं येन कृतं समग्रम् । यस्यांशभूतं हि जगत्कदाचिद्वेदांतवेद्यः परमात्मा शिवश्च

ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ସୃଷ୍ଟ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଧୃତ, ଯାହାରେ ଆଶ୍ରିତ, ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ରଚିତ; ଯାହାର ଅଂଶରୂପେ କେବେ କେବେ ଜଗତ—ସେ ହିଁ ବେଦାନ୍ତବେଦ୍ୟ ପରମାତ୍ମା ଶିବ।

Verse 40

आढ्यो वापि दरिद्रो वा उत्तमो ह्यधमोऽपि वा । शिवभक्तिरतो नित्यं शिव एव न संशयः

ଧନୀ ହେଉ କି ଦରିଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ହେଉ କି ଅଧମ—ଯେ ନିତ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହିଁ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 41

यो वा परकृतां पूजां शिवस्योपरि शोभिताम् । दृष्ट्वा संतोषमायाति दायं प्राप्नोति तत्समम्

ଯେ କେହି ଅନ୍ୟର ଶୋଭାମୟ ଶିବପୂଜା ଦେଖି ହୃଦୟରେ ନିର୍ମଳ ସନ୍ତୋଷ ପାଏ, ସେ ସେହି ପୂଜା ସମାନ ପୁଣ୍ୟଭାଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 42

ये दीपमालां कुर्वंति कार्तिक्यां श्रद्धयान्विताः । यावत्कालं प्रज्वलंति दीपास्ते लिंगमग्रतः । तावद्युगसहस्राणि दाता स्वर्गे महीयते

ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ସମ୍ମୁଖେ ଦୀପମାଳା ସଜାନ୍ତି ଯେମାନେ—ଦୀପଗୁଡ଼ିକ ଯେତେକାଳ ଜ୍ୱଳେ, ସେତେ ସହସ୍ର ଯୁଗ ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 43

कौसुंभतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । दातारस्तेऽपि कैलासे मोदन्ते शिवसंनिधौ

ଶିବାଳୟରେ କୁସୁମ୍ଭ ତେଲରେ ପୂରିତ ଦୀପ ଦାନ କରିଥିବା ଦାତାମାନେ ମଧ୍ୟ କୈଲାସରେ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 44

अतसीतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

ଶିବାଳୟରେ ଅତସୀ (ଆଳସି) ତେଲରେ ପୂରିତ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ଦାତାମାନେ ନିଜ କୁଳର ଶତ ପିଢ଼ି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 45

ज्ञानिनोऽपि हि जायंते दीपदानफलेन हि

ଦୀପଦାନର ଫଳରୁ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ; ଏହି ପୁଣ୍ୟବଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 46

तिलतैलेन संयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

ଯେମାନେ ତିଳତେଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ ଶିବାଳୟରେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଦାତାମାନେ ନିଜ କୁଳର ଶତ ପିଢ଼ି ସହିତ ଶିବଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 47

घृताक्ता यैः कृता दीपा दीपिताश्च शिवालये । ते यांति परमं स्थानं कुललक्षसमन्विताः

ଯେମାନେ ଘୃତଲେପିତ ଦୀପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଶିବାଳୟରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୁଳର ଲକ୍ଷ (ଏକ ଲକ୍ଷ) ବଂଶ ସହିତ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 48

कर्पूरागुरुधूपैश्च ये यजंति सदा शिवम् । आरार्तिकां सकर्प्पूरां ये कुर्वंति दिनेदिने । ते प्राप्नुवंति सायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

ଯେମାନେ କର୍ପୂର ଓ ଅଗୁରୁ-ଧୂପରେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ କର୍ପୂରସହ ଆରତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସାୟୁଜ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏଥିରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 49

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं ये ह्यतंद्रिताः । लिंगार्चनं प्रकुर्वंति ते रुद्रा नात्र संशयः

ଯେମାନେ ଅଲସତା ବିନା ଦିନକୁ ଏକଥର, ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ତିନିଥର ଶିବଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 50

रुद्राक्षधारणं ये च कुर्वंति शिवपूजने । दाने तपसि तीर्थे च पर्वकाले ह्यतंद्रिताः । तेषां यत्सुकृतं सर्वमनंतं भवति द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଶିବପୂଜା, ଦାନ, ତପ, ତୀର୍ଥ ଓ ପର୍ବକାଳରେ ଯେମାନେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 51

रुद्राक्षा ये शिवेनोक्तास्ताच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । आरम्भैकमुखं तावद्याबद्वक्त्राणि षोडश । एतेषां द्वौ च विज्ञेयौ श्रेष्ठौ तारयितुं द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ। ଏକମୁଖରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଷୋଡଶମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

Verse 52

रुद्राक्षाणां पंचमुखखस्तथा चैकमुखः स्मृतः । ये धारयंत्येकमुखं रुद्राक्षमनिशं नराः । रुद्रलोकं च गच्छंति मोदन्ते रुद्रसंनिधौ

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମୁଖ ଓ ଏକମୁଖ ବିଶେଷ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଯେ ନରମାନେ ନିତ୍ୟ ଏକମୁଖ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 53

जपस्तपः क्रिया योगः स्नानं दानार्चनादिकम् । क्रियते यच्छृभं कर्म्म ह्यनंतं चाक्षधारणात्

ଜପ, ତପ, କ୍ରିୟା, ଯୋଗ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଆଦି—ଯେ କୌଣସି ଶୁଭ କର୍ମ କରାଯାଏ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣରେ ତାହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 54

शुनः कंठनिबद्धोऽपि रुद्राक्षो यदि वर्तते । सोऽपि संतारितस्तेन नात्र कार्या विचारणा

ଯଦି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ କୁକୁରର ଗଳାରେ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧା ଥାଏ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଦ୍ୱାରା ତାରିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 55

तथा रुद्राक्षसंबंधात्पापमपिक्षयं व्रजेत् । एवं ज्ञात्वा शुभं कर्म कार्यं रुद्राक्षबंधनात्

ସେହିପରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପାପ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟକୁ ଯାଏ। ଏହା ଜାଣି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରି ଶୁଭ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

त्रिपुण्ड्रधारणं येषां विभूत्वा मन्त्रपूतया । ते रुद्रलोके रुद्राश्च भविष्यंति न संशयः

ଯେମାନେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ବିଭୂତିରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ରୁଦ୍ରରୂପ ହୁଅନ୍ତି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 57

कपिलायाश्च संगृह्य गोमयं चांतरिक्षगम् । शुष्कं कृत्वाथ संदाह्यं विभूत्यर्थं शिवप्रियैः

ଶିବପ୍ରିୟ ଭକ୍ତମାନେ କପିଲା ଗାଈର ଗୋମୟ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଶୁଖାଇ ପରେ ଦହନ କରି ବିଭୂତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।

Verse 58

विभूतीति समाख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । ललाटेंऽगुष्ठरेखा च आदौ भाव्या प्रयत्नतः

ଏହା ‘ବିଭୂତି’ ବୋଲି ପରିଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଆରମ୍ଭରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଲଲାଟରେ ଅଙ୍ଗୁଠାର ରେଖା/ଚିହ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

मध्यमां वर्जयित्वा तु अंगुलीक्द्वयेन च । एवं त्रिरेखासंयुक्तो ललाटे यस्य दृश्यते । स शैवः शिववज्ज्ञेयो दर्शनात्पापनाशनः

ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଛାଡ଼ି ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଯାହାର ଲଲାଟରେ ତିନି ରେଖାଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଶୈବ—ଶିବସମ ଜ୍ଞେୟ; ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 60

जटाधराश्च ये शैवाः सप्त पंच तथा नव । जटा ये स्थापियिष्यंति शैवेन विधिना युताः

ଯେ ଶୈବମାନେ ଜଟାଧାରୀ—ସାତ, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ନଅ (ଜଟା)—ଏବଂ ଯେମାନେ ଶୈବବିଧିଅନୁସାରେ ଜଟା ସ୍ଥାପନ କରିବେ,

Verse 61

ते शिवं प्राप्नुवं तीह नात्र कार्या विचारणा । रुद्राक्षधारणं कार्यं शिवभक्तैर्विशेषतः

ସେମାନେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଶିବଭକ୍ତମାନେ।

Verse 62

अल्पेन वा महत्त्वेन पूजितो वा सदाशिवः । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ମହାନ୍ ଉପଚାରରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦାଶିବ—କୁଳର କୋଟିମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି—ଶିବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 63

तस्माच्छिवात्परतरं नास्ति किंचिद्द्विजोत्तमाः । यदैवमुच्यते शास्त्रे तत्सर्वं शिवकारणम्

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶିବଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା ଏଭଳି କୁହାଯାଇଛି—ସେ ସବୁର କାରଣ ଶିବ ହିଁ।

Verse 64

शिवो दाता हि लोकानां कर्ता चैवानुमोदिता । शिवशक्त्यात्मकं विश्वं जानीध्वं हि द्विजोत्तमाः

ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କର ଦାତା, କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଅନୁମୋଦକ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶିବ-ଶକ୍ତି ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 65

शिवेति द्व्यक्षरं नाम त्रायते महतो भयात् । तस्माच्छिवश्चिंत्यतां वै स्मर्यतां च द्विजोत्तमाः

‘ଶିବ’ ଏହି ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ନାମ ମହାଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କର ଓ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 66

ऋषय ऊचुः । सोमनाथस्य माहात्म्यं ज्ञातं तस्य प्रसादतः । राहोः शिरोभयात्सर्वे रक्षिताः परमेष्ठिना

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସୋମନାଥଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆମେ ଜାଣିଲୁ। ରାହୁର ଶିରଭୟରୁ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 67

सुराश्चेंद्रादयश्चान्ये तस्मिन्युद्धे सुदारुणे । अत ऊर्ध्वं सुराः सर्वे किमकुर्वत उच्यताम्

ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ କ’ଣ କଲେ—ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 68

शिवस्य महिमा सर्वः श्रुतस्तव मुखोद्गतः । अथ युद्धस्य वृत्तान्तः कथ्यतां परमार्थतः

ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଶିବଙ୍କ ସମଗ୍ର ମହିମା ଆମେ ଶୁଣିଲୁ। ଏବେ ଯୁଦ୍ଧର ସତ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ପରମାର୍ଥସହ କହନ୍ତୁ।

Verse 69

लोमश उवाच । यदा हि दैत्यैश्च पराजिताः सुराः शम्भुं च सर्वे शरणं प्रपन्नाः । शिवं प्रणेमुः सहसा सुरोत्तमा युद्धाय सर्वे च मनो दधुस्तदा

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେବୋତ୍ତମମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନ ଦୃଢ଼ କଲେ।

Verse 70

तथैव दैत्या अपि युध्यमाना उत्साहयुक्तातिबलाश्च सर्वे । देवैः समेताश्च पुनः पुनश्च युद्धं प्रचक्रुः परमास्त्रयुक्ताः

ସେହିପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ—ଉତ୍ସାହଯୁକ୍ତ ଓ ଅତିବଳବାନ—ପରମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପୁନଃପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 71

एवं च सर्वे ह्यसुराः सुराश्च शक्त्यृष्टिशूलैः परिघैः परश्वधैः । जयार्थिनोमर्षयुताः परस्परं सिंहा यथा हैमवतीं दुरात्ययाः । निहन्यमाना ह्यसुराः सुरैस्तदा नानास्त्रयोगैः परमैर्निपेतुः

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଅସୁର ଓ ସୁର ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ଶୂଳ, ପରିଘ ଓ ପରଶ୍ୱଧ ଧାରଣ କରି, ଜୟାକାଙ୍କ୍ଷା ଓ ଉଗ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁରତିକ୍ରମ ହିମବତ୍ ପ୍ରଦେଶରେ ସିଂହମାନଙ୍କ ପରି ପରସ୍ପର ମୁହାଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରମ ଅସ୍ତ୍ରର ନାନା ସଂଯୋଗରେ ଆହତ ହୋଇ ଅସୁରମାନେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 72

चक्रुस्ते सकलामुर्वी मांसशोणितकर्दमाम् । महीं वृक्षाद्रिसंयुक्तां ससागरवनाकराम्

ସେମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର କାଦୁଆରେ ପରିଣତ କଲେ—ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତସଂଯୁକ୍ତ, ସାଗର, ବନ ଓ ଖଣିସମ୍ପନ୍ନ ଏହି ଭୂମିକୁ।

Verse 73

शिरांसि च कबन्धानि कवचानि महांति च । ध्वजारथाः पताकाश्च गजवाजिशिरांसि च

ସେଠାରେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡବିହୀନ ଧଡ଼, ବିଶାଳ କବଚ, ଧ୍ୱଜ-ପତାକାଯୁକ୍ତ ରଥ, ଏବଂ ଗଜ-ବାଜିର ମୁଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ—ସବୁଠାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।

Verse 74

बहन्त्यश्चापगा ह्यासन्नद्यो भीरुभयावहाः । अगाधाः शोणितोदाश्च तरंतो ब्रह्मराक्षसाः । तयंति परान्भूतप्रतप्रमथराक्षसान्

ସେଠାରେ ଝରଣା ଓ ନଦୀମାନେ ବହୁଥିଲେ, ଭୀରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟାବହ—ଅଗାଧ ରକ୍ତଜଳଧାରା। ସେଥିରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ପହଁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ—ଉଗ୍ର ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପ୍ରମଥ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ।

Verse 75

शाकिनीडाकिनीसंघा यक्षिण्योऽथ सहस्रशः । नानाकेलिषु संयुक्ताः परस्परमुदान्विताः

ଶାକିନୀ-ଡାକିନୀମାନଙ୍କ ସଂଘ ଓ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯକ୍ଷିଣୀମାନେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଉନ୍ମତ୍ତ କ୍ରୀଡାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 76

एवं संक्रीडमानास्ते भूतप्रमथराक्षसाः । रणे तस्मिन्महारौद्रे देवासुरसमागमे

ସେଇ ମହାଭୟଙ୍କର ରଣରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରେ ଭୂତ, ପ୍ରମଥ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ପରି ଚାରିଦିଗେ ଘୁରୁଥିଲେ।

Verse 77

बलिना सह देवेन्द्रो युयुधेऽद्भुतविक्रमः । शक्त्या जघान देवेंद्रं वैरोचनिरमर्षणः

ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ବଲି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧୀ ବୈରୋଚନି (ବଲି) ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 78

तां शक्तिं वञ्चयामास महेन्द्रो लघुविक्रमः । जघान स बलिं यत्नाद्दैत्येंद्रं परमेण हि

ଦ୍ରୁତ ପରାକ୍ରମୀ ମହେନ୍ଦ୍ର ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ। ପରେ ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ବଲିକୁ ପରମ ପ୍ରହାରରେ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।

Verse 79

वज्रेण शितधारेण बाहुं चिच्छेद विक्रमी । गातासुरपतद्भूमौ विमानात्सूर्यसंन्निभात्

ବିକ୍ରମୀ ଇନ୍ଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାର ବାହୁ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନରୁ ଅସୁରପତି ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 80

पतितं च बलिं दृष्ट्वा वृषपर्वा रूपान्वितः । ववर्ष शरधाराभिः पयोद इव पर्वतम्

ପତିତ ବଲିକୁ ଦେଖି, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ବୃଷପର୍ବା ବାଣଧାରାରେ ବର୍ଷା କଲା; ଯେପରି ମେଘ ପର୍ବତ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ।

Verse 81

महेंद्रं सगजं चैव सहमानं शिताञ्छरान् । तदा युद्धमभूद्वोरं महेन्द्रवृषपर्वणोः

ତେବେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ଗଜ ସହିତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରମାନଙ୍କୁ ସହି ବୃଷପର୍ବା ସହ ଘୋର ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 82

निपात्य वृषपर्वाणमिंद्रः परबलार्दनः

ବୃଷପର୍ବାକୁ ନିପାତ କରି, ପରବଳାର୍ଦନ ଇନ୍ଦ୍ର ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।

Verse 83

ततो वज्रेण महता दानवानवधीद्रणे । शिरसि च्छेदिताः केचित्केचित्कंधरतो हताः

ତାପରେ ମହା ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ସେ ରଣରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ—କେହି ଶିରଛେଦିତ, କେହି କନ୍ଧର-ଗ୍ରୀବାରେ ଆଘାତରେ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 84

विह्वलाश्च कृताः केचिदिंद्रेण कुपितेन च । तथा यमेन निहता वायुना वरुणेन च

କ୍ରୋଧିତ ଇନ୍ଦ୍ର କେତେକଙ୍କୁ ବିହ୍ୱଳ କରିଦେଲେ; ଏହିପରି କେତେକ ଯମ, ବାୟୁ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।

Verse 85

कुबेरेण हताश्चान्ये नैरृतेन तथा परे । अग्निना निहताः केचिदीशेनैव विदारिताः

ଅନ୍ୟେ କୁବେରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, କେତେକ ନୈଋତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; କେତେକ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ନିହତ, ଆଉ କେତେକଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ ଭିଦାରିତ କଲେ।

Verse 86

एवं तदा तैर्निहता बलीयसो महासुरा विक्रमशानिनश्च । सुरैस्तु सर्वैः सह लोकपालैः शिवप्रसादा भिहतास्तदानीम्

ସେତେବେଳେ ଶିବପ୍ରସାଦରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହୋଇ ସେହି ପରାକ୍ରମଶାଳୀ, ଅତିବଳବାନ ମହାସୁରମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 87

ततो महादैत्यवरो दुरात्मा स कलानेमिः परमास्त्रयुक्तः । ययौ तदानीं सुरसत्तमांस्तान्हंतुं सदा क्रूरमतिः स एकः

ତାପରେ ସେ ଦୁରାତ୍ମା, ମହାଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳନେମି, ପରମ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ, ସଦା କ୍ରୂରମତି ହୋଇ, ଏକାକୀ ସେହି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 88

सिंहारूढो दंशितश्च त्रिशुलेन हि संयुतः । दैत्यानामर्बुदेनैव सिंहारूढेन संवृतः

ସେ ସିଂହାରୂଢ, କବଚଧାରୀ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ଏବଂ ସିଂହାରୂଢ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅପାର ସମୂହ ତାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲା।

Verse 89

ते सिंहा दंशिताः सर्वे महाबलपराक्रमाः । तेषु सिंहेषु चारूढा महादैत्याश्च तत्समाः

ସେ ସମସ୍ତ ସିଂହ ସଜ୍ଜିତ ଓ ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେହି ସିଂହମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆରୂଢ ମହାଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଉଗ୍ର ଥିଲେ।

Verse 90

आयांतीं दैत्यसेनां तां सर्वां सिंहविभूषिताम् । कालनेमियुतां दृष्ट्वा देवा इंद्रपुरोगमाः । भयमाजग्मुरतुलं तदा ध्यानपरा भवन्

ସିଂହଦ୍ୱାରା ବିଭୂଷିତ ଏବଂ କାଳନେମିସହ ଆସୁଥିବା ସେହି ସମଗ୍ର ଦୈତ୍ୟସେନାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନେ ଅତୁଳ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନପର ହେଲେ।

Verse 91

किं कुर्मोऽद्य वयं सर्वे कथं जेष्याम चाद्भुतम् । एतादृशमसंख्याकमनीकं सिंहसंवृतम्

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଜି କ’ଣ କରିବୁ? ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ବଳକୁ କିପରି ଜିତିବୁ? ଏହା ସିଂହମାନେ ଘେରିଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ସେନା।

Verse 92

एवं विचिंत्यमानास्ते ह्यागतस्तत्र नारदः । नारदेन च तत्सर्वं पुरावृत्तं महत्तरम्

ସେମାନେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସେଠାକୁ ନାରଦ ଆସିଲେ। ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିବା ମହତ୍ତର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହାଗଲା।

Verse 93

कथितं च महेंद्राय कालनेमेस्तपोबलम् । अजेयत्वं च संग्रामे वरदानबलेन तु

ମହେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କାଳନେମିର ତପୋବଳ କୁହାଗଲା, ଏବଂ ବରଦାନବଳରୁ ସଂଗ୍ରାମରେ ତାହାର ଅଜେୟତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଲା।

Verse 94

विष्णुं विना वयं देवा अशक्ता रणमंडले । जेतुं च स ततो विष्णुः स्मर्यतां परमेश्वरः । तमालनीलो वरदः सर्वैर्विजयकांक्षिभिः

ବିଷ୍ଣୁ ବିନା ଆମେ ଦେବମାନେ ରଣମଣ୍ଡଳରେ ଅଶକ୍ତ। ତେଣୁ ତମାଳନୀଳ, ବରଦ, ପରମେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଜୟକାଙ୍କ୍ଷୀ ସମସ୍ତେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 95

नारदस्य वचः श्रुत्वा तदा देवास्त्वरान्विताः । ध्यानेन च महाविष्णुं ततः परबलार्द्दनम् । स्मरंतः परमात्मानमिदमूचुश्च तं विभुम्

ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶତ୍ରୁବଳ-ନାଶକ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ପରମାତ୍ମା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରି ତାଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 96

देवा ऊचुः । नमस्तुभ्यं भगवते नमस्ते विश्वमंगलम् । श्रीनिवास नमस्तुभ्यं श्रीपते ते नमोनमः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଗବାନ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳସ୍ୱରୂପ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶ୍ରୀନିବାସ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଶ୍ରୀପତି! ପୁନଃପୁନଃ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 97

अद्यास्मान्भयभीतांस्त्वं कालनेमिभयार्दितान् । त्रातुमर्हसि दैत्याच्च देवानामभयप्रद

ଆଜି ଆମେ ଭୟଭୀତ ଓ କାଳନେମିର ଭୟରେ ପୀଡିତ; ହେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବାଳା! ସେଇ ଦୈତ୍ୟଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆପଣଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ।

Verse 98

एवं ध्यातः संस्मृतश्च प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । नीलो गरुडमारुह्य जगतामभयप्रदः

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ ଓ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ ହରି ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ—ଗରୁଡ଼ାରୂଢ଼, ଜଗତକୁ ଅଭୟ ଦେବାଳା।

Verse 99

चक्रपाणिस्तदायातो देवानां विजयाय च । गगनस्थं महाविष्णुं गरुडोपरि संस्थितम् । श्रीवासमेनं दुर्द्धर्षं योद्धुकामं ददर्शिरे

ତେବେ ଚକ୍ରପାଣି ପ୍ରଭୁ ଦେବମାନଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶ୍ରୀବାସ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକାମୀ।

Verse 100

तथा दृष्ट्वा कालनेमिस्तदानीं प्रहस्यमानोऽतिरुषा बलान्वितः । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपः श्यामो युवा वारणमत्तविक्रमः । करे गृहीतं निशितं महाप्रभं चक्रं च कस्मात्कथयस्व मे प्रभो

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କାଳନେମି ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପହାସରେ ହସି, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ବଳରେ ଭରି କହିଲା—“ହେ ମହାଭାଗ! ବରେଣ୍ୟରୂପଧାରୀ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବା, ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ବିକ୍ରମଶାଳୀ—ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ ହାତରେ ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଚକ୍ରଟି କାହିଁକି ଧରିଛ? ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋତେ କହ।”

Verse 101

श्रीभगवानुवाच । युद्धार्थमिह चायातो देवानां कार्यसिद्धये । त्वं स्थिरो भव रे मंद दहाम्यद्य न संशयः

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ଆସିଛି। ହେ ମୂଢ, ଦୃଢ଼ ରୁହ; ଆଜି ତୋତେ ଦହିଦେବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 102

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं कालनेमिः प्रतापवान् । उवाच रुषितो भूत्वा भगवंतमधोक्षजम्

ଭଗବାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପ୍ରତାପବାନ କାଳନେମି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 103

मूलभूतो हि देवानां भगवान्युद्धदुर्मदः । युद्धं कुरु मया सार्द्धं यदि शूरोऽसि संप्रति

ହେ ଭଗବାନ, ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ମୂଳ ଆଧାର—ଯୁଦ୍ଧଗର୍ବରେ ଉନ୍ମତ୍ତ! ଯଦି ଏବେ ସତ୍ୟରେ ଶୂର, ତେବେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।

Verse 104

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाचेदं महाप्रभः । गगनस्थो भव त्वं हि महीस्थोऽहं भवामि वै

ହସି ମହାପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ତୁମେ ଆକାଶରେ ରୁହ; ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ରହିବି।

Verse 105

अप्रशस्तं च विषमं युद्धं चैव यथा भवेत् । तथा कुरु महाबाहो गगनो वा महीतले

ଯୁଦ୍ଧ ଅପ୍ରଶସ୍ତ କିମ୍ବା ବିଷମ (ଅନ୍ୟାୟ) ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହେ ମହାବାହୋ, ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କର—ଆକାଶରେ ହେଉ କି ପୃଥିବୀତଳେ।

Verse 106

तथेति मत्वा हि महानुभावो दैत्यैः समेतोऽर्बुदसंख्यकैश्च । सिंहोपरिस्थैश्च महानुभावैर्महाबलैः क्रूरतरैस्तदानीम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ମହାନୁଭାବ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଅର୍ବୁଦସଂଖ୍ୟକ ଦୈତ୍ୟ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ସିଂହାରୂଢ଼ ମହାବଳୀ କ୍ରୂର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 107

गगनमथ जगाहे मंदमंदं महात्मा ह्यसुरगणसमेतो विश्वरूपं जिघांसुः । त्रिशिखमपरमुग्रं गृह्य संदेशचेष्टादशनविकृतवक्त्रो योद्धुकामो हरिं सः

ତେବେ ସେ ମହାତ୍ମା ଅସୁରଗଣ ସହିତ ବିଶ୍ୱରୂପ ହରିଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଗନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପରମ ଉଗ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ସଙ୍କେତ-ଚେଷ୍ଟାରେ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ବିକୃତ ମୁଖରେ, ସେ ହରି ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆତୁର ହେଲେ।