Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 90

Devanagari script

आयांतीं दैत्यसेनां तां सर्वां सिंहविभूषिताम् । कालनेमियुतां दृष्ट्वा देवा इंद्रपुरोगमाः । भयमाजग्मुरतुलं तदा ध्यानपरा भवन्

Transliteration

āyāṃtīṃ daityasenāṃ tāṃ sarvāṃ siṃhavibhūṣitām | kālanemiyutāṃ dṛṣṭvā devā iṃdrapurogamāḥ | bhayamājagmuratulaṃ tadā dhyānaparā bhavan

Translation

ସିଂହଦ୍ୱାରା ବିଭୂଷିତ ଏବଂ କାଳନେମିସହ ଆସୁଥିବା ସେହି ସମଗ୍ର ଦୈତ୍ୟସେନାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନେ ଅତୁଳ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନପର ହେଲେ।

Word by Word

• आयान्तीम्: coming/approaching
• आयान्तीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ-या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of daityasenām)

• दैत्यसेनाम्: the demon-army
• दैत्यसेनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैत्य + सेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दैत्यानां सेना)

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (pronoun)

• सर्वाम्: entire
• सर्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सिंहविभूषिताम्: adorned with lions
• सिंहविभूषिताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सिंह + विभूषित (वि-भूष् धातु + क्त)
• Form: भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः (सिंहैः विभूषिता = adorned with lions)

• कालनेमियुताम्: accompanied by Kālanemi
• कालनेमियुताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कालनेमि + युत (सम्-युज्/युज् धातु + क्त)
• Form: भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः (कालनेमिना युता = accompanied by Kālanemi)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकाल (having seen)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• इन्द्रपुरोगमाः: led by Indra
• इन्द्रपुरोगमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्र + पुरोगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (इन्द्रः पुरोगमः येषां = led by Indra)

• भयम्: fear
• भयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• आजग्मुः: came to/experienced
• आजग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• अतुलम्: immeasurable
• अतुलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of bhayam)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

• ध्यानपराः: intent on meditation
• ध्यानपराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ध्यान + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (ध्याने पराः = intent on meditation)

• अभवन्: became
• अभवन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedārakṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Indra and the devas, faces tense, stand before the oncoming lion-host; then, as one, they close their eyes and enter meditation—hands in añjali, a calm aura forming around them while the threat looms.

Characters & Entities

• Kālanemi
• Daityas
• Devas
• Indra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When danger becomes overwhelming, the dhārmic response is to turn inward—dhyāna and remembrance of the Supreme become the true refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is the larger sacred-geography frame, but the verse highlights the Devas’ crisis rather than a tīrtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditative remembrance (dhyāna) is implied as the Devas’ recourse, though no formal rite is prescribed.