Adhyaya 66

Verse 1

सूत उवाच । ततस्त्रयोदशे वर्षे व्यतीते समये तदा । उपप्लवे संगतेषु सर्वराजसु पांडवाः

ସୂତ କହିଲେ: ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷ ବିତିଗଲାପରେ ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲା, ଉପପ୍ଲବରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସମବେତ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 2

योद्धुमागत्य संतस्थुः कुरुक्षेत्रं महारथाः । कौरवाश्चापि संतस्धुर्दुर्योधनपुरोगमाः

ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ମହାରଥୀମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତି ନେଲେ।

Verse 3

ततो भीष्मेण प्रोक्तां च नरैः श्रुत्वा युधिष्ठिरः । रथातिरथसंख्यां तु राज्ञां मध्ये वचोऽब्रवीत्

ତାପରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭୀଷ୍ମ କହିଥିବା ରଥ ଓ ଅତିରଥଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କଥା କହିଲେ।

Verse 4

भीष्मेण विहिता कृष्ण रथातिरथवर्णना । ततो दुर्योधनोऽपृच्छदिदं स्वीयान्महारथान्

ହେ କୃଷ୍ଣ! ଭୀଷ୍ମ ଏଭଳି ଭାବେ ରଥ ଓ ଅତିରଥଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ନିଜ ମହାରଥୀମାନଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 5

ससैन्यान्पांडवानेतान्हन्यात्कालेन केन कः । मासेन तु प्रतिज्ञातं भीष्मेण च कृपेण च

‘ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସେନାସହିତ କିଏ, କେତେ ସମୟରେ ବଧ କରିପାରିବ?’ କାରଣ ଭୀଷ୍ମ ଓ କୃପ ‘ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ।

Verse 6

पक्षं द्रोणेन चाह्नां च दशभिर्द्रौणिना रणे । षड्भिः कर्णेन च तथा सदा ममभयंकृता

‘ଦ୍ରୋଣ—ପକ୍ଷକାଳରେ; ଦ୍ରୌଣି (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା)—ରଣରେ ଦଶ ଦିନରେ; ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ—ଛଅ ଦିନରେ।’ ଏଭଳି ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

Verse 7

तदहं स्वांश्च पृच्छामि केन कालेन हंति कः । एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञः फाल्गुनो वाक्यमब्रवीत्

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି—କିଏ, କେଉଁ ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବ? ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଫାଲ୍ଗୁଣ (ଅର୍ଜୁନ) ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 8

अयुक्तमेतद्भीष्माद्यैः प्रतिज्ञातं युधिष्ठिर । ततो जये च विजये निश्चयो हि मृषैव तत्

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀଷ୍ମାଦିମାନେ କରିଥିବା ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଜୟ କିମ୍ବା ପରାଜୟ ବିଷୟରେ ଯେ ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା ହିଁ।

Verse 9

तवापि ये संति नृपाः सन्नद्धा रणसंस्थिताः । पश्यैतान्पुरुषव्याघ्रान्कालकल्पान्दुरासदान्

ତୁମ ପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ କବଚଧାରୀ ହୋଇ ରଣରେ ସଜ୍ଜ ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପୁରୁଷ-ବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖ—କାଳ ସମ ଭୟଙ୍କର, ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 10

द्रुपदं च विराटं च धृष्टकेतुं च कैकयम् । सहदेवं सात्यकिं च चेकितानं च दुर्जयम्

ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦ ଓ ବିରାଟକୁ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ କୈକୟ-ରାଜାକୁ, ସହଦେବ ଓ ସାତ୍ୟକିକୁ, ଏବଂ ଚେକିତାନ ଓ ଦୁର୍ଜୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି।

Verse 11

धृष्टद्युम्नं सपुत्रं च महावीर्यं घटोत्कचम् । भीमादींश्च महेष्वासान्केशवं चापराजितम्

ମୁଁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହ, ମହାବୀର୍ୟ ଘଟୋତ୍କଚକୁ, ଭୀମ ଆଦି ମହାଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅପରାଜିତ କେଶବକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି।

Verse 12

मन्येहमेकस्त्वेतेषां हन्यात्कौरववाहिनीम् । सन्नद्धाः प्रतिदृश्यंते भीष्माद्या बहवो रथाः

ମୋତେ ଲାଗେ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମାତ୍ରେ କୌରବ-ବାହିନୀକୁ ସଂହାର କରିପାରିବ। ତଥାପି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନଦ୍ଧ ଅନେକ ରଥ ଦେଖାଯାଉଛି—ଭୀଷ୍ମାଦି।

Verse 13

तेभ्यो भयं न कार्यं ते फल्गवोऽमी मृगा इव

ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ହେ ଫଲ୍ଗବ, ଏମାନେ ମୃଗ ପରି।

Verse 14

अस्माकं धनुषां घोषैरिदानीमेव भारत । कौरवा विद्रविष्यंति सिंहत्रस्ता मृगा इव

ହେ ଭାରତ, ଆମ ଧନୁଷର ଘୋଷରେ—ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—କୌରବମାନେ ସିଂହଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ମୃଗ ପରି ଛିଟିଯିବେ।

Verse 15

वृद्धाद्भीष्माद्द्विजाद्वृद्धाद्द्रोणादपि कृपादपि । बालिशात्किं भयं द्रौणेः सूतपुत्राच्च दुर्मतेः

ବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ରୋଣ, କିମ୍ବା କୃପ—ଏମାନଙ୍କୁ ନେଇ କଣ ଭୟ? ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ସେଇ ମୂର୍ଖ ଓ ଦୁର୍ମତି ସୂତପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ କଣ ଆଶଙ୍କା?

Verse 16

अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत । शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः

ଅଥବା, ହେ ଭାରତ, ଚିତ୍ତଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଯଦି ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟନୀକ-ବ୍ୟୂହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଧାଉଥିବାବେଳେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 17

एकोऽहमेव संग्रामे सर्वे तिष्ठंतु ते रथाः । एकाह्ना क्षपये सर्वान्कौरवान्सैन्यसंयुतान्

ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାକୀ ଲଢିବି; ତୁମର ସମସ୍ତ ରଥ ପଛରେ ରହୁ । ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ସୈନ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବି ।

Verse 18

इत्यर्जुनवचः श्रुत्वा स्मयन्दामोदरोऽब्रवीत् । एवमेतद्यथा प्राह फाल्गुनोऽयं मृषा न तत्

ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦାମୋଦର ହସି ହସି କହିଲେ: 'ଫାଲ୍ଗୁନ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ସତ୍ୟ ଅଟେ; ତାହା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ ।'

Verse 19

ततश्च शंखान्भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान् । निवार्य राजमध्यस्थो बर्बरीको वचोऽब्रवीत्

ତା’ପରେ ଶଙ୍ଖ, ଭେରୀ ଏବଂ ଶହ ଶହ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରକୁ ବନ୍ଦ କରି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛିଡା ହୋଇ ବର୍ବରୀକ ଏହି କଥା କହିଲେ ।

Verse 20

येन तप्तं गुप्तक्षेत्रे येन देव्यः सुतोषिताः । यस्यातुलं बाहुबलं तेन चोक्तं निशम्यताम्

ଯିଏ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରରେ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାର ବାହୁବଳ ଅତୁଳନୀୟ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ।

Verse 21

यद्ब्रवीमि वचः सत्यं शृणुध्वं तन्नराधिपाः । आत्मनो वीर्यसदृशं केवलं न तु दर्पतः

ହେ ରାଜାମାନେ! ମୁଁ ଯେଉଁ ବଚନ କହୁଛି ତାହା ସତ୍ୟ, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ । ଏହା କେବଳ ମୋର ପରାକ୍ରମ ଅନୁରୂପ ଅଟେ, ଅହଂକାର ବଶତଃ ନୁହେଁ ।

Verse 22

यदार्येण प्रतिज्ञातमर्जुनेन महात्मना । न मर्षयामि तद्वाक्यं कालक्षेपो महानयम्

ମହାତ୍ମା ଆର୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ମୁଁ ସହିବି ନାହିଁ; ଏହା ମହା କାଳକ୍ଷୟ।

Verse 23

सर्वे भवंतस्तिष्ठंतु सार्जुनाः सहकेशवाः । एको मुहूर्ताद्भीष्मादीन्सर्वान्नेष्ये यमक्षयम्

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଜୁନ ଓ କେଶବ ସହିତ ଏଠାରେ ରୁହ; ମୁଁ ଏକା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୀଷ୍ମାଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଧାମକୁ ପଠାଇଦେବି।

Verse 24

मयि तिष्ठति केनापि शस्त्रग्राह्यं न क्षत्रियैः । स्वधर्मशपथो वोऽस्तु मृते ग्राह्यं ततो मयि

ମୁଁ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିବ ନାହିଁ। ତୁମ ସ୍ୱଧର୍ମର ଶପଥ ଏହି—ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାତ୍ର ମୋ ବିରୋଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧର।

Verse 25

पश्यध्वं मे बलं बाह्वोर्देव्याराधनसंभवम् । माहात्म्यं गुप्तक्षेत्रस्य तथा भक्तिं च पांडुषु

ଦେବୀଆରାଧନାରୁ ଜନିତ ମୋର ବାହୁବଳକୁ ଦେଖ; ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।

Verse 26

पश्यध्वं मे धनुर्घोरं तूणीरावक्षयौ तथा । खड्गं च देव्या यद्दत्तं ततो वच्मि वचस्त्विदम्

ମୋର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ଦେଖ, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ତୂଣୀରଦ୍ୱୟକୁ ମଧ୍ୟ; ଦେବୀଦତ୍ତ ଏହି ଖଡ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ—ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏହି ବଚନ କହୁଛି।

Verse 27

इति तस्य वचः श्रुत्वा क्षत्रिया विस्मयं ययुः । अर्जुनश्च कटाक्षेपे लज्जितः कृष्णमैक्षत

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ। ଏବଂ କଟାକ୍ଷରେ ଲଜ୍ଜିତ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 28

तमाह ललितं कृष्णः फाल्गुनं परमं वचः । आत्मौपयिकमेवेदं भैमि पुत्रोऽभ्यभाषत

ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ମୃଦୁଭାବେ ପରମ ଉତ୍ତମ ବଚନ କହିଲେ। ଭୈମୀପୁତ୍ର କହିଲା—“ଏହି କଥା ତ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ମାତ୍ର।”

Verse 29

नवकोटियुतोऽनेन पलाशी निहतः पुरा । क्षणादेव च पाताले श्रूयते महदद्भुतम्

ପୂର୍ବେ ଏହିଜଣେ ନବ କୋଟି ସହିତ ପଲାଶୀକୁ ବଧ କରିଥିଲେ; ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାକୁ ପାତାଳକୁ ପତିତ କରିଦେଲେ—ଏହା ମହା ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 30

पुनः प्रक्ष्यामदे त्वेनं क्वेनोपायेन कौरवान् । मुहूर्ताद्धंसि ब्रूहीति पृच्छयतां चाह तं जयः

ପୁନଃ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“କେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ କୌରବମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବ? କୁହ!”—ଏମିତି ପଚାରୁଥିବାବେଳେ ଜୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 31

ततः स्मरन्यादवेंद्रो भैमिपुत्रमभाषत

ତେବେ ସ୍ମରଣ କରି ଯାଦବେନ୍ଦ୍ର (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ଭୀମପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 32

भीप्मद्रोणकृपद्रौणिकर्णदुर्योधनादिभिः । गुप्तां त्र्यंबकदुर्जेयां सेनां हंसि कथं क्षणात्

ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ଦ୍ରୌଣି, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ—ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ)ଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଜୟ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ସେହି ସେନାକୁ ତୁମେ କିପରି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଧ୍ୱଂସ କରିବ?

Verse 33

अयं महान्विस्मयस्ते वचसो भैमिनंदन । संभूतः सर्वराज्ञां च फाल्गुनस्य च धीमतः

ହେ ଭୈମିନନ୍ଦନ! ତୁମ ବଚନରୁ ମହା ବିସ୍ମୟ ଉଦ୍ଭବିଛି—ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଧୀମାନ ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 34

तद्ब्रूहि केनोपायेन मुहूर्ताद्धंसि कौरवान् । उपायवीर्यं ते ज्ञात्वा मंस्यामो वयमप्युत

ତେଣୁ କୁହ—କେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କୌରବମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବ? ତୁମ ଉପାୟର ବଳ ଜାଣି ଆମେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କର୍ଷ କରିବୁ।

Verse 35

सूत उवाच । इत्युक्तो वासुदेवेन सर्वभूतेश्वरेण च । सिंहवक्षाः पर्वताभो नानाभूषणभूषितः

ସୂତ କହିଲେ—ସର୍ବଭୂତେଶ୍ୱର ବାସୁଦେବ ଏପରି କହିଲେ, ସେ—ସିଂହବକ୍ଷ, ପର୍ବତସମ ଦେହଧାରୀ, ନାନା ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ—(ଆଗକୁ ଆସି) ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।

Verse 36

घटास्यो घटहासश्च ऊर्ध्वकेशोऽतिदीप्ति मान् । विद्युदक्षो वायुजवो यश्चेच्छेन्नाशयेज्जगत्

ଘଟ ସଦୃଶ ମୁଖ, ଘଟ ସଦୃଶ ହାସ; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକେଶ, ଅତିଦୀପ୍ତିମାନ; ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ନୟନ, ବାୟୁବେଗୀ—ଇଚ୍ଛା କଲେ ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରିପାରେ।

Verse 37

देवीदत्तातुलबलो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । यदि वो मानसं वीरा उपायस्य प्रदर्शने

ଦେବୀଦତ୍ତ ଅତୁଲବଳୀ ବର୍ବରୀକ କହିଲା— “ହେ ବୀରମାନେ, ଯଦି ତୁମ ମନ ଉପାୟ ଦର୍ଶନକୁ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ…”

Verse 38

तदहं दर्शयाम्येष पश्यध्वं सहकेशवाः । इत्युक्त्वा धनुरारोप्य संदधे विशिखं त्वरन् । निःशल्यं चापि संपूर्णं सिंदूराभेण भस्मना

“ତେବେ ମୁଁ ଦେଖାଇଦେବି—କେଶବ ସହିତ ଦେଖ!” ଏହି କହି ସେ ତ୍ୱରାରେ ଧନୁରେ ଜ୍ୟା ଆରୋପି ବାଣ ସନ୍ଧାନ କଲା; ସେ ବାଣ ନିର୍ବାଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସିନ୍ଦୂରବର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ଥିଲା।

Verse 39

आकर्णमाकृप्य च तं मुमोच मुखादथोद्भूतमभूच्च भस्म

ସେ ବାଣକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି ଛାଡ଼ିଲା; ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାହାର ମୁଖରୁ ଭସ୍ମ ଉଦ୍ଗାର ହୋଇ ଫୁଟି ବାହାରିଲା।

Verse 40

सेनाद्वये तच्च पपात शीघ्रं यस्यैव यत्रास्ति च मृत्युमर्म । सर्वरोमसु भीष्मस्य कंठे राधेयद्रोणयोः

ସେ ଦୀପ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦୁଇ ସେନାରେ ଶୀଘ୍ର ପତିତ ହେଲା—ଯାହାର ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁମର୍ମ ଥିଲା ସେଠିଏ: ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସର୍ବ ରୋମରେ, ରାଧେୟ (କର୍ଣ୍ଣ) ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ କଣ୍ଠରେ।

Verse 41

ऊरौ दुर्योधनस्यापि शल्यस्यापि च वक्षसि । कंठे च शकुनेर्दीप्तं भगदत्तस्य चापतत्

ସେ ଦୀପ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଊରୁରେ, ଶଲ୍ୟଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ, ଶକୁନିଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ପତିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେଇ ଜ୍ୱଲନ୍ତ ଚିହ୍ନ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଲା।

Verse 42

कृष्णस्य पादतल लके कंठे द्रुपदमत्स्ययोः । शिखंडिनस्तथा कट्यां कंठे सेनापतेस्तथा

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦତଳରେ ତାହା ପଡ଼ିଲା; ଦ୍ରୁପଦ ଓ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ କଣ୍ଠରେ। ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ କଟିରେ, ଏବଂ ସେନାପତିଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପଡ଼ିଲା।

Verse 43

पपात रक्तं तद्भस्म यत्र येषां च मर्म च । केवलं चैव पांडूनां कृपद्रोण्योश्च नास्पृशत

ଯାହାଙ୍କ ଯେଉଁଠି ମର୍ମସ୍ଥାନ ଥିଲା, ସେଉଁଠି ହିଁ ସେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ପଡ଼ିଲା। କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଏହା କେବେ ଛୁଇଁଲା ନାହିଁ; କୃପ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 44

इति कृत्वा ततो भूयो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । दृष्टं भवद्भिरेवं यन्मया मर्म निरीक्षितम्

ଏହିପରି କରି ପୁଣି ବର୍ବରୀକ କହିଲା— “ମୁଁ ମର୍ମସ୍ଥାନ କିପରି ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଛି, ତାହା ତୁମେ ଏହିପରି ଦେଖିଲେ।”

Verse 45

अधुना पातयिष्यामि मर्मस्वेषां शिताञ्छरान् । देवीदत्तानमोघाख्यान्यैर्मरिष्यंत्यमी क्षणात्

ଏବେ ମୁଁ ଏମାନଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ପାତ କରିବି— ଦେବୀଦତ୍ତ, ‘ଅମୋଘ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ— ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମରିଯିବେ।

Verse 46

शपथा वः स्वधर्मस्य शस्त्रं ग्राह्यं न वः क्वचित् । मुहूर्तात्पातयिष्यामि शत्रूनेताञ्छितैः शरैः

ତୁମମାନଙ୍କ ସ୍ୱଧର୍ମର ଶପଥ— କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିବେ ନାହିଁ। ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ପାତ କରିଦେବି।

Verse 47

ततो विस्मितचित्तानां युधिष्ठिरपुरोगिणाम् । आसीन्निनादः सुमहान्साधुसाध्विति शंस ताम्

ତେବେ ବିସ୍ମିତଚିତ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରାଦିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଅତି ମହା ଜୟଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।

Verse 48

वासुदेवश्च संक्रुद्धश्चक्रेण निशितेन च । एवं ब्रुवत एवास्य शिरश्छित्त्वा न्यपातयत्

କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ବାସୁଦେବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା—ସେ ଏମିତି କହୁଥିବା ସମୟରେ—ତାହାର ଶିର କାଟି ତଳେ ପକାଇଦେଲେ।

Verse 49

ततः क्षणात्सर्वमासीदाविग्रं राजमं डलम् । व्यलोकयन्केशवं ते विस्मिताश्चाभवन्भृशम्

ତାପରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସମଗ୍ର ରାଜସଭା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଗଲା। କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 50

किमेतदिति प्राहुश्च बर्बरीकः कुतो हतः । पांडवाश्चापि मुमुचुरश्रूणि सहपार्थिवाः

ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହା କ’ଣ? ବର୍ବରୀକ କେଉଁଠୁ ହତ ହେଲା?” ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମବେତ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।

Verse 51

हाहा पुत्रेति च गृणन्प्रस्खलंश्च पदेपदे । घटोत्कचोऽपतद्दीनः पुत्रोपरि विमूर्छितः

“ହାହା ପୁତ୍ର!” ବୋଲି ବିଳାପ କରି, ପଦେପଦେ ଠୋକର ଖାଇ, ଦୀନ ଘଟୋତ୍କଚ ନିଜ ପୁତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ି ମୂର୍ଛିତ ହେଲା।

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे देव्यश्चतुर्दश समाययुः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚୌଦ୍ଦ ଦେବୀ ଏକସାଥିରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 53

सिद्धांबिका क्रोडमाता कपाली तारा सुवर्णा च त्रिलोकजेत्री । भाणेश्वरी चर्चिका चैकवीरा योगेश्वरी चंडिका त्रैपुरा च

ସେମାନେ ସିଦ୍ଧାମ୍ବିକା, କ୍ରୋଡମାତା, କପାଳୀ, ତାରା, ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଓ ତ୍ରିଲୋକଜେତ୍ରୀ; ଭାଣେଶ୍ୱରୀ, ଚର୍ଚ୍ଚିକା, ଏକବୀରା, ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ତ୍ରୈପୁରା ଥିଲେ।

Verse 54

भूतांबिका हरसिद्धिस्तथामूः संप्राप्य तस्थुर्नृपविस्मयंकराः । श्रीचंडिकाऽश्वास्य ततौ घटोत्कचं प्रोवाच वाक्यं महता स्वरेण

ଭୂତାମ୍ବିକା, ହରସିଦ୍ଧି ଆଦି ଦେବୀମାନେ ଆସି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ରାଜାମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ପରେ ଶ୍ରୀଚଣ୍ଡିକା ଘଟୋତ୍କଚକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମହା ସ୍ୱରରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 55

शृणुध्वं पार्थिवाः सर्वे कृष्णेन विदितात्मना । हेतुना येन निहतो बर्बरीको महाबलः

ହେ ପାର୍ଥିବମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣ—ଆତ୍ମଜ୍ଞ କୃଷ୍ଣ ଯେହେତୁରେ ମହାବଳୀ ବର୍ବରୀକକୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 56

मेरुमूर्ध्नि पुरा पृथ्वी समवेतान्दिवौकसः । भाराक्रांता जगादैतान्भारोऽप ह्रियतां हि मे

ପୁରାକାଳେ ମେରୁଶିଖରେ, ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ପୃଥିବୀ ସମବେତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋର ଭାର ନିଶ୍ଚୟ ଅପହୃତ ହେଉ।”

Verse 57

ततो ब्रह्मा प्राह विष्णुं भगवंस्त्वमिदं शृणु । देवास्त्वानुगमिष्यंति भारं हर भुवः प्रभो

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଭଗବନ୍, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 58

ततस्तथेति तन्मेने वचनं विष्णुरव्ययः । एतस्मिन्नंतरे बाहुमुद्धृत्योच्चैरभाषत

ତାପରେ ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ମନେ କରି ସେହି ବଚନକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବାହୁ ଉଠାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।

Verse 59

सूर्यवर्चेति यक्षेंद्रश्चतुराशीतिकोटिपः । किमर्थं मानुषे लोके भवद्भिर्जन्म कार्यते

ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ର—ଚଉରାଶି କୋଟିର ନାୟକ—ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମାନବଲୋକରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?”

Verse 60

मयि तिष्ठति दोषाणामनेकानां महास्पदे । सर्वे भवंतो मोदंतु स्वर्गेषु सह विष्णुना

ମୁଁ ଅନେକ ଦୋଷର ମହା ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କର।

Verse 61

अहमेकोऽवतीर्यैतान्हनिष्यामि भुवो भरान् । स्वधर्मशपथा वो वै संति चेज्जन्म प्राप्स्यथ

ମୁଁ ଏକା ଅବତରି ପୃଥିବୀର ଏହି ଭାରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂହାର କରିବି। ଯଦି ତୁମ ସ୍ୱଧର୍ମର ଶପଥ ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 62

इत्युक्तवचने ब्रह्मा क्रुद्धस्तं समभाषत । दुर्मते सर्वदेवानामविषह्यं महाभरम्

ଏହି କଥା କୁହାଯିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ଦୁର୍ମତି! ଏହି ମହାଭାର ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ ଅଟେ।"

Verse 63

स्वसाध्यं ब्रूषे मोहात्त्वं शापयोग्योऽसि बालिश । देशकालोचितं स्वीयं परस्य च बलं हृदा

"ମୋହବଶତଃ ତୁମେ ଏହାକୁ ନିଜ ପାଇଁ ସାଧ୍ୟ ବୋଲି କହୁଛ, ହେ ମୂର୍ଖ! ତୁମେ ଅଭିଶାପ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ଦେଶ, କାଳ, ନିଜର ଏବଂ ଅନ୍ୟର ବଳକୁ ହୃଦୟରେ ବିଚାର କର।"

Verse 64

अविचार्यैव प्रभुषु वक्ति सोऽर्हति दंडनम् । तस्माद्भूभारहरणे युद्धस्योपक्रमे सति

"ଯେ ବିଚାର ନକରି ପ୍ରଭୁମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଥା କୁହେ, ସେ ଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ ଅଟେ। ତେଣୁ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ—"

Verse 65

शरीरनाशं कृष्णात्त्वमवाप्स्यसि न संशयः । एवं शप्तो ब्रह्मणाऽसौ विष्णुमेतदयाचत

"ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଶରୀର ନାଶ ହେବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଅଭିଶାପ ପାଇବା ପରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 66

यद्येवं भविता नाशस्तदेकं देव प्रार्थये । जन्मप्रभृति मे देहि मतिं सर्वार्थसाधनीम्

"ହେ ଦେବ! ଯଦି ଏହିପରି ନାଶ ହେବାର ଅଛି, ତେବେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି। ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ମୋତେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।"

Verse 67

ततस्तथेति तं प्राह केशवो देवसंसदि । शिरस्ते पूजयिष्यंति देव्याः पूज्यो भविष्यसि

ତେବେ ଦେବସଭାରେ କେଶବ ତାହାକୁ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” “ଦେବୀ ତୋର ଶିର ପୂଜିବେ, ଏବଂ ତୁ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ହେବୁ।”

Verse 68

इत्युक्त्वा चावतीर्णोऽसौ सह देवैर्हरिस्तदा । हरिर्नाम स कृष्णोऽसौ भवंतस्ते तथा सुराः

ଏହିପରି କହି ହରି ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଅବତରିଲେ। ସେଇ କୃଷ୍ଣ ‘ହରି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସୁର ହୋଇ ଅବତରିଲ।

Verse 69

सूर्यवर्चाः स चायं हि निहतो भैमिपुत्रकः । प्राक्छापं ब्रह्मणः स्मृत्वा हतोनेन महात्मना । तस्माद्दोषो न कृष्णेऽस्मिन्द्रष्टव्यः सर्वभू मिपैः

ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜସ୍ବୀ ସେ ଭୀମପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ନିହତ ହୋଇଛି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଶାପକୁ ସ୍ମରି ଏହି ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ପତିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜା ଏହି କୃଷ୍ଣରେ ଦୋଷ ନ ଦେଖନ୍ତୁ।

Verse 70

श्रीकृष्ण उवाच । यदुक्तं भूमिपा देव्या तत्तथैव न संशयः

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ହେ ଭୂମିପତି, ଦେବୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ସେହିପରି ହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 71

यद्येनमधुना नैव हन्यां ब्रह्मवचोऽन्यथा । ततो भवेदिति स्मृत्वा मयासौ विनिपातितः

“ମୁଁ ଯଦି ଏହାକୁ ଏବେ ହତ୍ୟା ନ କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଅନ୍ୟଥା (ଅସତ୍ୟ) ହୋଇଯାଏ। ତାହାର ପରିଣାମ ସ୍ମରି ମୁଁ ଏହାକୁ ପତିତ କରିଛି।”

Verse 72

गुप्तक्षेत्रे मयैवाऽसौ नियुक्तो देव्यनुस्मृतौ । पूर्वं दत्तं वरं स्वीयं स्मरता देवसंसदि

ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେବୀ-ସ୍ମରଣାର୍ଥେ ମୁଁ ନିଜେ ତାହାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲି। ଦେବସଭାରେ ପୂର୍ବେ ଦତ୍ତ ନିଜ ବରକୁ ସ୍ମରି ସେ ତଦନୁସାରେ ଆଚରଣ କଲା।

Verse 73

इत्युक्ते चंडिका देवी तदा भक्तशिरस्त्विदम् । अभ्युक्ष्य सुधया शीघ्रमजरं चामरं व्यधात्

ଏହିପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭକ୍ତର ଶିର ଉପରେ ଅମୃତ ଛିଟାଇ ତାହାକୁ ଅଜର ଓ ଅମର କରିଦେଲେ।

Verse 74

यथा राहुशिरस्तद्वत्तच्छिरः प्रणनाम तान् । उवाच च दिदृक्षामि युद्धं तदनुमन्यताम्

ରାହୁର ଶିର ପରି ସେଇ ଶିର ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—“ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଦୟାକରି ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 75

ततः कृष्णो वचः प्राह मेघगंभीरवाक्प्रभुः । यावन्मही सनक्षत्रा यावच्चंद्रदिवाकरौ

ତାପରେ ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀର ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ନକ୍ଷତ୍ରସହିତ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ ରହିବ, ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବେ…”

Verse 76

तावत्त्वं सर्वलोकानां वत्स पूज्यो भविष्यसि । देवीलोकेषु सर्वेषु देवीवद्विचरिष्यसि

“ସେତେଦିନ, ବତ୍ସ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ ହେବ; ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦେବୀ ସମାନ ଭାବେ ବିଚରଣ କରିବ।”

Verse 77

स्वभक्तानां च लोकेषु देवीनां दास्यसे स्थितिम् । बालानां ये भविष्यंति वातपित्तकफोद्भवाः । पिटकास्ताः सुखेनैव शामयिष्यसि पूजनात्

ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଓ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ତୁମେ କଲ୍ୟାଣ ଓ କ୍ଷେମ ଦେବ। ଶିଶୁମାନଙ୍କରେ ବାତ‑ପିତ୍ତ‑କଫରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୋଡାଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପୂଜାରେ ସହଜେ ଶାନ୍ତ ହେବ।

Verse 78

इदं च शृंगमारुह्य पश्य युद्धं यथा भवेत्

ଏହି ଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ଯେପରି ଘଟେ ସେପରି ଦେଖ।

Verse 79

धावंतः कौरवास्त्वस्मान्वयं यामस्त्वमूनिति । इत्युक्ते वासुदेवेन देव्योऽथांबरमाविशन्

କୌରବମାନେ ଆମ ପାଖକୁ ଧାଉଛନ୍ତି; ଆମେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯିବୁ—ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ (ଦେଖ). ଏପରି ବାସୁଦେବ କହିବା ସହିତ ଦେବୀମାନେ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 80

बर्बरीकशिरश्चैव गिरिशृंगमवाप्य तत् । देहस्य भूमिसंस्काराश्चाभवच्छिरसो नहि । ततो युद्धं महदभूत्कुरुपांडवसेनयोः

ବର୍ବରୀକର ଶିର ସେଇ ପର୍ବତଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ତାଙ୍କ ଦେହର ଭୂମିସଂସ୍କାର (ଅନ୍ତ୍ୟକ୍ରିୟା) ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଶିରର ନୁହେଁ। ତାପରେ କୁରୁ‑ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 81

अष्टादशाहेन हता ये च द्रोणवृषादयः । दुर्योधने हते क्रूरे अष्टादशदिनात्यये

ଦ୍ରୋଣ, ବୃଷ ଆଦି ଯେମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ହତ ହେଲେ। ଏବଂ କ୍ରୂର ଦୁର୍ୟୋଧନ ହତ ହେବା ପରେ—ଅଷ୍ଟାଦଶ ଦିନର ସମାପ୍ତିରେ—(ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଲା)।

Verse 82

युधिष्ठिरो ज्ञातिमध्ये गोविंदं समभाषत । पुरुषोत्तम संग्रामममुं संतारिता वयम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏହି ସଙ୍ଗ୍ରାମ-ସମୁଦ୍ର ପାର ହେଲୁ।”

Verse 83

त्वयैव नाथेन हरे नमस्ते पुरुषोत्तम । श्रुत्वा तस्यापि सासूयमिदं भीमो वचोऽब्रवीत्

“ହେ ହରି, ଆପଣେ ହିଁ ଆମ ନାଥ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ!” ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣି ଈର୍ଷ୍ୟାଯୁକ୍ତ ଭୀମ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 84

येन ध्वस्ता धार्तराष्ट्रास्तं निराकृत्य मां नृप । पुरुषोत्तमं कृष्णमिति ब्रवीषि किमु मूढवत्

“ହେ ରାଜା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ, ସେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ବୋଲି କାହିଁକି ମୂଢ ଭଳି କହୁଛ?”

Verse 85

धृष्टद्युम्नं फाल्गुनं च सात्यकिं मां च पांडव । निराकृत्य ब्रवीष्येव सूतं धिक्त्वा युधिष्ठिर

“ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଫାଲ୍ଗୁନ, ସାତ୍ୟକି ଓ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି ତୁମେ ଯେନେ କେବଳ ସାରଥିକୁ ହିଁ ସବୁ ଭାବୁଛ—ଧିକ୍ ତୁମକୁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର!”

Verse 86

अर्जुन उवाच । मैवं मैवं ब्रूहि भीम न त्वं वेत्सि जनार्दनम् । न मया न त्वया पार्थ नान्येनाप्यरयो हताः

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ— “ଭୀମ, ଏଭଳି କହନି, ଏଭଳି କହନି। ତୁମେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣ ନାହଁ। ହେ ପାର୍ଥ, ଶତ୍ରୁମାନେ ନ ମୋ ଦ୍ୱାରା, ନ ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ନ ଅନ୍ୟ କାହାର ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି।”

Verse 87

अहं हि सर्वदाग्रस्थं नरं पश्यामि संयुगे । निघ्नंतं शात्रवांस्तत्र न जाने कोऽप्यसाविति

ମୁଁ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିବା ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖେ। ସେ ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରୁଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ କିଏ ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 88

भीम उवाच । विभ्रांतोऽसि ध्रुवं पार्थ नात्र हंता नरोऽपरः । अथ चेदस्ति त्वत्पौत्रमुच्चस्थं वच्मि हंत कः

ଭୀମ କହିଲେ—ପାର୍ଥ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ; ଏଠାରେ ସଂହାରକ ଭାବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ‘ନର’ ନାହିଁ। ତଥାପି ଯଦି କେହି ଅଛି, ମୁଁ କହୁଛି—ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥ କିଏ? ସେ କି ତୁମ ପୌତ୍ର?‍

Verse 89

उपसृत्य ततो भीमो बर्बरीकमपृच्छत । ब्रूह्येते केन निहता धार्तराष्ट्रा हि शत्रवः

ତାପରେ ଭୀମ ନିକଟକୁ ଯାଇ ବର୍ବରୀକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—କହ, ଏହି ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେ କାହା ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ?‍

Verse 90

बर्बरीक उवाच । एको मया पुमान्दृष्टो युध्यमानः परैः सह । सव्यतः पंचवक्त्रः स दक्षिणे चैकवक्त्रतः

ବର୍ବରୀକ କହିଲେ—ମୁଁ ଜଣେ ମାତ୍ର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖିଲି। ତାଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ପଞ୍ଚମୁଖ, ଡାହାଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକମୁଖ ଥିଲେ।‍

Verse 91

सव्यतो दशहस्तश्च धृतशूलाद्युदायुधः । दक्षिणे च चतुर्हस्तो धृतचक्राद्युदायुधः

ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଦଶଭୁଜ, ତ୍ରିଶୂଳ ଆଦି ଉଦ୍ଧତ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଡାହାଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଚକ୍ର ଆଦି ଉଦ୍ଧତ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।‍

Verse 92

सव्यतश्च जटाधारी दक्षिणे मुकुटोच्चयः । सव्यतो भस्मधारी च दक्षिणे धृतचंदनः

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଜଟାଧାରୀ ଥିଲେ, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉଚ୍ଚ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ବାମେ ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ଡାହାଣେ ଚନ୍ଦନଲେପିତ ଭାବେ ଶୋଭିଥିଲେ।

Verse 93

सव्यतश्चंद्रधारी च दक्षिणे कौस्तुभद्युतिः । ममापि तद्दर्शनतो महद्भयमजायत

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୌସ୍ତୁଭମଣିର ଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତ। ସେହି ଦର୍ଶନରୁ ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ମହାଭୟ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 94

ईदृशो मे नरो दृष्टो न चान्यो यो जघान तान् । इत्युक्ते पुष्पवर्षं तु खादासीत्सुमहाप्रभम्

ଏପରି ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ନିହତ କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ ଆକାଶରୁ ମହାପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା।

Verse 95

सस्वनुर्देववाद्यानि साधुसाध्विति वै जगुः । विस्मिताः पांडवाश्चासन्प्रणेमुः पुरुषोत्तमम्

ଦେବବାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିନାଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି ଗାଇଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 96

विलक्षश्चाभवद्भीमो निश्वासांश्चाप्यमुंचत । तं ततः केशवः स्वामी समादाय करे दृढे

ଭୀମ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଭାରି ଭାରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲା। ତାପରେ ସ୍ୱାମୀ କେଶବ ତାହାର ହାତକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ସମ୍ଭାଳିଲେ।

Verse 97

कुरुशार्दूल एहीति प्रोच्य सस्मार काश्यपिम् । आरुह्य गरुडं पश्चात्स्मृतमात्रमुपस्थितम्

“ହେ କୁରୁଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଆସ” ବୋଲି କହି ସେ କାଶ୍ୟପୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ପରେ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ଉପସ୍ଥିତ ଗରୁଡ଼ରେ ଆରୋହଣ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 98

भीमेन सहितो व्योम्नि प्रयातो दक्षिणां दिशम् । ततोऽर्णवमतीत्यैव सुवेलं च महागिरिम्

ଭୀମଙ୍କ ସହିତ ସେ ଆକାଶପଥେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ପରେ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ମହାଗିରି ସୁବେଳ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଟପିଗଲେ।

Verse 99

लंकासमीपे दृष्ट्वैव सरः कृष्णोऽब्रवीद्वचः । कुरुशार्दूल पश्येदं सरो द्वादशयोजनम्

ଲଙ୍କା ସମୀପରେ ସରୋବର ଦେଖିମାତ୍ରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ହେ କୁରୁଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଏହି ସରୋବରକୁ ଦେଖ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ।”

Verse 100

यदि शूरोऽसि तच्छीघ्रमानयास्यतलान्मृदम् । इत्युक्तो गरुडाच्छीघ्रं न्यपतत्तज्जले बली

“ଯଦି ତୁମେ ଶୂର, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ସରୋବରର ତଳୁ ମାଟି ଆଣ।” ଏମିତି କୁହାଯାଉଥିବା ସହିତ ସେ ବଳବାନ ଗରୁଡ଼ରୁ ତୁରନ୍ତ ଝାପି ପଡ଼ି ସେଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 101

योजनं वायुजवाद्गच्छन्नधो नांतमपश्यत । ततो भीमो विनिःसृत्य भग्नवीर्योऽभ्यभाषत

ବାୟୁବେଗରେ ଏକ ଯୋଜନ ତଳକୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶେଷ ଦେଖିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ଭୀମ ବାହାରି ଆସିଲା; ତାହାର ବଳଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ କହିଲା।

Verse 102

अगाधमेतत्सुमहत्सरः कैश्चिन्महाबलैः । अहं खादितुमारब्धः कथंचिच्चापि निर्गतः

ଏହି ଅତି ବିଶାଳ ସରୋବର ଅଗାଧ; କେତେକ ମହାବଳୀ ସତ୍ତା ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ଧରି ପ୍ରାୟ ଗିଳିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ; କିପରି ନା କିପରି ମୁଁ ପଳାଇ ବାହାରିଲି।

Verse 103

एवमुक्तो हसन्कृष्ण उच्चिक्षेप महत्सरः । स्वेनांगुष्ठेन तेजस्वी तदर्धार्धमजायत

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବା ସୁନି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହସିଲେ; ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠାରେ ସେଇ ମହାସରୋବରକୁ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ତାହା ପୂର୍ବ ପରିମାଣର ଛୋଟ ଅଂଶ ହୋଇଗଲା।

Verse 104

तदृष्ट्वा विस्मितः प्राह किमिदं कृष्ण ब्रूहि मे

ତାହା ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ କହିଲା—“ଏହା କ’ଣ, ହେ କୃଷ୍ଣ? ମୋତେ କୁହ।”

Verse 105

श्रीकृष्ण उवाच । कुम्भकर्ण इति ख्यातः पूर्वमासीन्निशाचरः । रामबाणहतस्याभूच्छिरश्छिन्नं सुदुर्मतेः

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ପୂର୍ବେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ନିଶାଚର ଥିଲା। ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ସେ ଦୁର୍ମତି ହତ ହେଲାବେଳେ ତାହାର ଶିର କଟିଗଲା।”

Verse 106

शिरसस्तस्य तालुक्यखंडमेतद्वृकोदर । योजनद्वादशायामं मृदु क्षिप्तं विचूर्णितम्

“ହେ ବୃକୋଦର, ଏହା ତାହାର ଶିରର ତାଳୁର ଏକ ଖଣ୍ଡ—ବାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବ—ମୃଦୁ ହୋଇ ତଳେ ପଡି ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।”

Verse 107

विधृतस्त्वं च यैस्ते तु सरोगेयाभिधाः सुराः । त्रिकूटस्य शिला भिश्च चूर्णिता ये च कोटिशः

ସରୋଗେୟ ନାମକ ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ରୋକିଥିଲେ; ଏବଂ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ଅସଂଖ୍ୟ ଶିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 108

एते हि विश्वरिपवो निहताः स्युरुपायतः । गच्छामः पांडवान्भीम द्रौणिर्हि त्वरते दृढम्

ଏହି ଉପାୟରେ ଜଗତର ଶତ୍ରୁ ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନିହତ ହେବେ। ହେ ଭୀମ, ଚାଲ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ; ଦ୍ରୌଣି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଉଛି।

Verse 109

ततो भीमः प्रणम्याह मनोवाक्कायवृद्धिभिः । कृतमाजन्मतः सव कुकृतं क्षम केशव

ତେବେ ଭୀମ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—ହେ କେଶବ, ଜନ୍ମଠାରୁ ମନ, ବାଣୀ ଓ ଦେହଦ୍ୱାରା ମୁଁ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କୁକର୍ମକୁ କ୍ଷମା କର।

Verse 110

पुरुषोत्तम भवान्नाथ बालिशस्य प्रसीद मे । ततः क्षांतमिति प्रोच्य भीमेन सहितो हरिः

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆପଣ ମୋର ନାଥ; ମୁଁ ବାଲିଶ ଓ ଅଜ୍ଞ—ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ତେବେ ଭୀମ ସହିତ ହରି କହିଲେ—“କ୍ଷମା ହେଲା।”

Verse 111

रणाजिरं भूय एत्य बर्बरीकं वचोऽब्रवीत् । चरन्नेवं सुहृदय सर्वलोकेषु नित्यशः

ପୁନର୍ବାର ରଣଭୂମିକୁ ଫେରି ସେ ବର୍ବରୀକଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ସୁହୃଦୟ, ଏହିପରି ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କର।”

Verse 112

पूजितः सर्वलोकैस्त्वं यच्छंस्तेषां वरान्वृतान् । गुप्तक्षेत्रं च न त्याज्यं सर्वक्षेत्रोत्तमोत्तमम्

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ତୁମେ ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ଦେବ। ଏବଂ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବ ନାହିଁ—ଏହା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 113

देहिस्थल्यां तथा वासी क्षमस्व दुष्कृतं च यत् । इत्युक्तस्तान्नमत्कृत्य भैमिः स्वैरं ययौ मुदा

ଦେହିସ୍ଥଲୀରେ ବସବାସ କରୁଥିବାବେଳେ ଯଦି କିଛି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ତାହା କ୍ଷମା କର। ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବା ସୁନି ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଆଗକୁ ଗଲା।

Verse 114

वासुदेवोऽपि कार्याणि सर्वाण्यूर्ध्वमकारयत् । इति वो वर्णितोत्पत्तिर्बर्बरीकस्य वाडवाः । स्तवं चास्य प्रवक्ष्यामि येन तुष्यति यक्षराट्

ତାପରେ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରାଇଲେ। ହେ ବାଡ଼ବା-ବଂଶଜମାନେ, ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବର୍ବରୀକଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଏବେ ଯକ୍ଷରାଜ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଯେପରି, ସେହି ସ୍ତବକୁ କହିବି।

Verse 115

जयजय चतुरशीतिकोटिपरिवार सूर्यवर्चाभिधान यक्षराज जय भूभारहरणप्रवृत्त लघुशापप्राप्तनैरृतियोनिसंभव जय कामकटंकटाकुक्षिराजहंस जय घटोत्कचानंदवर्धन बर्बरीकाभिधान जय कृष्णोपदिष्टश्रीगुप्तक्षेत्रदे वीसमाराधनप्राप्तातुलवीर्य जय विजयसिद्धिदायक जय पिंगलारेपलेन्द्रदुहद्रुहानवकोटीश्वर पलाशनदावानल जय भूपातालांतराले नागकन्यापरि हारक जय भीममानमर्दन जय सकलकौरवसेनावधमुहूर्तप्रवृत्त जय श्रीकृष्णवरलब्धसर्ववरप्रदानसामर्थ्य जयजय कलिकालवंदितनमोनमस्ते पा हिपाहीति

ଜୟ ଜୟ! ଚତୁରାଶୀ କୋଟି ପରିବାରସହିତ ସୂର୍ୟବର୍ଚ୍ଚା ନାମକ ଯକ୍ଷରାଜ, ତୁମକୁ ଜୟ। ଭୂଭାର ହରଣରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, ଲଘୁ ଶାପରୁ ନୈଋତି ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ, ତୁମକୁ ଜୟ। କାମକଟଙ୍କଟାର ଗର୍ଭଜାତ ରାଜହଂସ, ଜୟ। ଘଟୋତ୍କଚର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ବର୍ବରୀକ, ଜୟ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋପଦେଶାନୁସାରେ ଶ୍ରୀଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରଦେବୀଙ୍କ ଆରାଧନାରୁ ଅତୁଲ ବୀର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ, ଜୟ। ବିଜୟ ଓ ସିଦ୍ଧି ଦାତା, ଜୟ। ପିଙ୍ଗଲାରେ-ରେପଲେନ୍ଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟିର ଈଶ୍ୱର, ଦ୍ରୁହାଣବଧକ, ପଲାଶନଦୀର ଦାବାନଳ ସମ ତେଜସ୍ବୀ, ଜୟ। ଭୂ ଓ ପାତାଳ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳର ବିଘ୍ନ ନାଶକ, ନାଗକନ୍ୟା ପରିରକ୍ଷକ, ଜୟ। ଭୀମମାନମର୍ଦ୍ଦନ, ଜୟ। ସମଗ୍ର କୌରବସେନାବଧରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, ଜୟ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣବରପ୍ରାପ୍ତ ସର୍ବବରଦାନ ସାମର୍ଥ୍ୟବାନ, ଜୟ। କଲିକାଳବନ୍ଦିତ—ନମୋ ନମସ୍ତେ; ପାହି ପାହି, ରକ୍ଷା କର।

Verse 116

अनेन यः सुहृदयं श्रावणेऽभ्यर्च्य दर्शके । वैशाखे च त्रयोदश्यां कृष्णपक्षे द्विजोत्तमाः । शतदीपैः पूरिकाभिः संस्तवेत्तस्य तुष्यति

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଯେ କେହି ଶ୍ରାବଣମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଏବଂ ବୈଶାଖମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ଏହି ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ସେହି ସୁହୃଦୟ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶତଦୀପ ଓ ପୂରିକା ନୈବେଦ୍ୟ ସହିତ ସ୍ତୁତି କରେ, ତାହାରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 117

ततो विप्रा नारदश्च समाराध्य महेश्वरम् । महीनगरके पुण्ये स्थापयामास शंकरम्

ତତଃ ବିପ୍ରମାନେ ନାରଦଙ୍କ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ପୁଣ୍ୟ ମହୀନଗରକରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 118

लोकानां च हितार्थाय केदारं लिङ्गमुत्तमम् । अत्रीशादुत्तरे भागे महापापप्रणाशनम्

ଲୋକହିତାର୍ଥେ ‘କେଦାର’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ଅତ୍ରୀଶଙ୍କ ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା; ଏହା ମହାପାପନାଶକ।

Verse 119

अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । अत्रीशं च नमस्कृत्य केदारं च प्रपश्यति

ଏଠାରେ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁ; ପରେ ଅତ୍ରୀଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କେଦାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରୁ।

Verse 120

मातुः स्तन्यं पुनर्नैव स पिबेन्मुक्तिभाग्भवेत् । ततो रुद्रो नीलकण्ठो नारदाय महात्मने

ସେ ପୁନର୍ବାର ମାତୃସ୍ତନ୍ୟ ପିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ଭାଗୀ ହେବ। ତାପରେ ନୀଳକଣ୍ଠ ରୁଦ୍ର ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 121

वरं दत्त्वा स्वयं तस्थौ महीनगरके शुभे । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा नीलकण्ठं प्रपश्यति

ବର ଦେଇ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଭ ମହୀନଗରକରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର ନୀଳକଣ୍ଠଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 123

न तेषां वंशनाशोऽस्ति जयादित्यप्रसादतः । तेषां कुले न रोगः स्यान्न दारिद्र्यं न लाञ्छनम्

ଜୟାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ କୁଳରେ ରୋଗ ନାହିଁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାହିଁ, କଳଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 124

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमायुताः । भुक्त्वा भोगानिह बहून्सूर्यलोके वसन्ति ते

ସେମାନେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରସହିତ ଏବଂ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ଭୋଗ ଭୋଗି, ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକରେ ବସନ୍ତି।

Verse 125

इति प्रोक्तं मया विप्रा गुप्तक्षेत्रं समासतः । सप्तक्रोशप्रमाणं च क्षेत्रस्यास्य पुरा द्विजाः । स्वयंभुवा प्रोक्तमिदं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୁରାତନକାଳରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପରିମାଣ ସାତ କ୍ରୋଶ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା। ଏହା ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଷ୍ଟ; ସର୍ବ କାମନା ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 126

इति वो वर्णितः पुण्यो महीसागरसम्भवः । शृण्वन्संकीर्तयंश्चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ‘ମହୀସାଗରସମ୍ଭବ’ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଯେ ଏହା ଶୁଣେ ଏବଂ ଯେ ଏହାକୁ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 127

य इदं श्रावयेद्विद्वान्महामाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

ଯେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି ଉତ୍ତମ ମହାମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଶ୍ରାବୟିତ କରାଏ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଗମନ କରେ।

Verse 128

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सकलं श्रावयेद्यदि । सर्वैश्वर्यमवाप्नोति ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ଯେ ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ସେ ସର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପାଏ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ।

Verse 129

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं महीनगरकस्य च । शृणोति श्रावयेद्यस्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते

ଯେ କୋଟିତୀର୍ଥ ଓ ମହୀନଗରକର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଭୂୟ—ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତି—ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 130

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रयत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्त्या शृणुध्वं तत्फलं हि मे

କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ତାହାର ଫଳ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 131

स्वर्गपातालमर्त्येषु यानि तीर्थानि सन्ति वै । तेषु दानेषु यत्पुण्यं तत्फलं प्राप्यते नरैः

ସ୍ୱର୍ଗ, ପାତାଳ ଓ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେସବୁ ତୀର୍ଥରେ ଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଆନ୍ତି।

Verse 132

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरिष्टैश्चैवाप्तदक्षिणैः । सर्वव्रततपोभिश्च कृतैर्यत्पुण्यमाप्यते

ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ କର୍ମରେ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବ୍ରତ ଓ ତପ ଆଚରଣରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—

Verse 133

तत्पुण्यं प्राप्यते विप्राः कोटितीर्थे न संशयः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 134

इदं पवित्रं खलु पुण्यदं सदा यशस्करं पापहरं परात्परम् । शृणोति भक्त्या पुरुषः स पुण्यभागसुक्षये रुद्रसलोकतां व्रजेत्

ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ରକାରୀ—ସଦା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଯଶଦାୟକ, ପାପହର ଓ ପରାତ୍ପର। ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣେ, ପୁଣ୍ୟଭୋଗ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 135

धन्यं यशस्यं नियतं सुपुण्यं स्वर्मोक्षदं पापहरं नराणाम् । शृणोति नित्यं नियतः शुचिः पुमान्भित्त्वा रविं विष्णु पदं प्रयाति

ଏହା ଧନ୍ୟ, ଯଶଦାୟକ, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅତିପୁଣ୍ୟ—ନରମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗମୋକ୍ଷଦାୟକ ଏବଂ ପାପହର। ଯେ ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ପୁରୁଷ ଏହା ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।