
ଶୌନକ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ଗଣପ/କ୍ଷେତ୍ରପାଳ (ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ-ସ୍ୱାମୀ) କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ସୂତ କହନ୍ତି: ଦାରୁକ ନାମକ ପ୍ରବଳ ଦୈତ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ଚ୍ୟୁତ କରିଦେଲା; ଦେବମାନେ ଶିବ-ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ କହିଲେ ଯେ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱ ବିନା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେବେ ପାର୍ବତୀ ହରଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ଥ ‘ତମସ’ ଶକ୍ତିରୁ କାଳିକାଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରି, ନାମ ଦେଇ ଶତ୍ରୁନାଶର ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି। କାଳିକାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଦାରୁକ ସପରିବାର ନଶ୍ଟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଜଗତରେ ଅଶାନ୍ତି ହୁଏ। ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଶ୍ମଶାନରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଶିଶୁରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; କାଳିକା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତନ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଶିଶୁ ଯେପରି କ୍ରୋଧମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପିଇ ଦେବୀଙ୍କ ଉଗ୍ରତା ଶମନ କରେ, ଦେବୀ ସୌମ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କ ଭୟ ରହିଲେ ଶିଶୁ-ମହେଶ୍ୱର ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ନିଜ ମୁଖରୁ ଚଉଷଠି ଶିଶୁସଦୃଶ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ସୃଷ୍ଟି କରି ସ୍ୱର୍ଗ, ପାତାଳ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନାତ୍ମକ ଭୂଲୋକରେ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ପୂଜାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିଧି—ନବାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଦୀପ, ଏବଂ କଳା ଉଡ଼ଦ-ଚାଉଳ ମିଶ୍ର ନୈବେଦ୍ୟ; ଅବହେଳା କଲେ କର୍ମଫଳ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତା ଫଳ ହରଣ କରେ। ସ୍ତୁତିରେ ବନ, ଜଳ, ଗୁହା, ଚଉମୁହାଣୀ, ପର୍ବତ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ନାମ-ସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ତାପରେ ବଟୟକ୍ଷିଣୀ କଥା—ବିଧବା ସୁନନ୍ଦା ତପ ଓ ନିତ୍ୟପୂଜାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି; ଶିବ ନିୟମ ଦିଅନ୍ତି—ଯେ ମୋତେ ପୂଜି ବଟୟକ୍ଷିଣୀଙ୍କୁ ପୂଜେ ନାହିଁ, ତାହାର ଫଳ ଶୂନ୍ୟ। ବଟୟକ୍ଷିଣୀଙ୍କ ସରଳ ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରାର୍ଥନା ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଶେଷରେ ବିଜୟ ‘ପରମ ବୈଷ୍ଣବୀ’ ଅପରାଜିତା ମହାବିଦ୍ୟାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଦୀର୍ଘ ରକ୍ଷାମନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନି-ଜଳ-ବାୟୁ, ଚୋର-ପଶୁ, ଶତ୍ରୁକୃତ୍ୟ, ରୋଗ ଆଦି ଭୟରୁ ରକ୍ଷା, ବିଜୟ ଓ ବାଧାନିବାରଣ ଦେଇଥାଏ—ନିତ୍ୟଜପରେ ବଡ଼ ବିଧି ବିନା ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
शौनक उवाच । सूत श्रुता पुरास्माभिरुत्पत्तिर्गणपस्य च । क्षेत्रनाथः कथं जज्ञे वदैतच्छृण्वतां हि नः
ଶୌନକ କହିଲେ— ହେ ସୂତ! ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଗଣପତିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ କ୍ଷେତ୍ରନାଥ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଶୁଣୁଥିବା ଆମକୁ ଏହା କହନ୍ତୁ।
Verse 2
सूत उवाच । यदा दारुकदैत्येन पीड्यमाना दिवौकसः । शिवं देव्या सहासीनं प्रणिपत्येदमब्रुवन्
ସୂତ କହିଲେ—ଦାରୁକ ଦୈତ୍ୟର ପୀଡାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଦେବଗଣ ଦେବୀସହ ଆସୀନ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 3
देव दैत्येन घोरेण दुर्जयेन सुरासुरैः । पीडिता दारुकेण स्मः स्वस्थानाच्चापि च्याविताः
ହେ ଦେବ! ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ ଦାରୁକ ଆମକୁ ପୀଡିତ କରିଛି; ଆମ ସ୍ୱସ୍ଥାନରୁ ମଧ୍ୟ ଚ୍ୟୁତ କରିଦେଇଛି।
Verse 4
न विष्णुना न चंद्रेण न चान्येनापि केनचित् । शक्यो हंतुं स दुष्टात्मा अर्धनारीश्वरं विना
ନ ବିଷ୍ଣୁ, ନ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ନ ଅନ୍ୟ କେହି—ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ବିନା ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମାକୁ ବଧ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 5
तेन संपीड्यमानानामस्माकं शरणं भव । इत्युक्त्वा रुरुदुर्देवास्त्राहित्राहीति चाब्रुवन्
ତେଣୁ ତାହାରେ ସଂପୀଡିତ ଆମ ପାଇଁ ଆପଣ ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ। ଏହି କଥା କହି ଦେବମାନେ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ “ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି—ରକ୍ଷା କର!” ବୋଲି କହିଲେ।
Verse 6
ततोऽतिकृपयाविष्टहरकंठस्य कालिमाम् । गृहीत्वा पार्वती चक्रे नारीमेकां महाभयाम्
ତାପରେ ଅତ୍ୟଧିକ କୃପାରେ ଆବିଷ୍ଟ ପାର୍ବତୀ, ହରଙ୍କ କଣ୍ଠର କାଳିମାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାହାରୁ ଏକ ମହାଭୟଙ୍କରୀ ନାରୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
Verse 7
आत्मशक्तिं तत्र मुक्त्वा प्रोवाचेदं वचः शुभा । यस्मादतीव कालासि नाम्ना त्वं कालिका भव
ସେଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମଶକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କରି ଶୁଭା ଦେବୀ ଏହି ବଚନ କହିଲେ— “ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା; ତେଣୁ ନାମରେ ତୁମେ ‘କାଳିକା’ ହେବ।”
Verse 8
देवारिं च दुरात्मानं शीघ्रं नाशय शोभने । एवमुक्ता महारावा कालिका प्राप्य तं तदा
“ହେ ଶୋଭନେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ଶୀଘ୍ର ନାଶ କର।” ଏଭଳି ଆଦେଶ ପାଇ କାଳିକା ମହାନାଦ କରି ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 9
रवेणैव मृतं चक्रे सानुगं स्फुटितहृदम् । ततोवन्ती श्मशानस्था महारावानमुंचत
ସେ ନିଜ ଗର୍ଜନ ମାତ୍ରରେ ତାକୁ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ମୃତ କରିଦେଲା; ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ପରେ ଶ୍ମଶାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେ ମହା ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ନାଦ ଛାଡ଼ିଲା।
Verse 10
यैरासन्विकला लोकास्त्रयोऽपि प्रमृता यथा । ततो रुद्रो बालरूपं कृत्वा विश्वकृते विभुः
ଯେହି କାରଣରୁ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବିକଳ ହୋଇ, ମୃତପ୍ରାୟ ହେଲେ। ତେଣୁ ବିଶ୍ୱହିତକାରୀ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ରୁଦ୍ର ବାଳରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
Verse 11
रुदंस्तस्याः समीपे चाप्यागतः प्रेतसद्मनि । रुदंतं च ततो बालं कृत्वोत्संगे कृपान्विता
ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲା, ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ସେଇ ଧାମକୁ ମଧ୍ୟ। କାନ୍ଦୁଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦେଖି କୃପାମୟୀ ଦେବୀ ତାକୁ କୋଳେ ଉଠାଇଲେ।
Verse 12
कालिकाऽपाययत्स्तन्यं मा रुदेति प्रजल्पती । स्तन्य व्याजेन बालोऽपि पपौ क्रोधं तदंगजम्
କାଳିକା ତାକୁ ନିଜ ସ୍ତନ୍ୟ ପିଆଇ ମୃଦୁସ୍ୱରେ କହିଲେ—“କାନ୍ଦନି।” କିନ୍ତୁ ସ୍ତନ୍ୟପାନର ଛଳରେ ସେଇ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିଜ ଦେହଜ କ୍ରୋଧକୁ ପିଇ ନେଲା।
Verse 13
योऽसौ हरकंठभवविषादासीत्सुदुर्धरः । पीतक्रोधस्वभावे च सौम्यासीत्कालिका तदा
ହରଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଷଜ ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଧର ବିଷାଦ ଥିଲା—କ୍ରୋଧ ପିଇ ନିଆଯାଇବା ପରେ—ସେତେବେଳେ କାଳିକା ସ୍ୱଭାବତଃ ସୌମ୍ୟା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ହେଲେ।
Verse 14
बालोऽपि बालरूपं तत्त्यक्तुमैच्छत्कृतक्रियः
କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବା ପରେ ସେଇ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଶିଶୁରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।
Verse 15
ततो देवाः कालिकायाः शंकमानाः पुनर्भयम् । ऊचुर्मा बाल बालत्वं परित्यज कृपां कुरु
ତେବେ ଦେବମାନେ କାଳିକାଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁନର୍ବାର ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହ ଧରି କହିଲେ—“ହେ ବାଳ, ବାଳଭାବ ତ୍ୟାଗ କରନି; କୃପା କର।”
Verse 16
बाल उवाच । न भेतव्यं कालिकायाः सौम्या देवी यतः कृता । अस्ति चेद्भवतां भीतिरन्यान्स्रक्ष्यामि बालकान् । चतुःषष्टिक्षेत्रपालानित्युक्त्वा सोऽसृजन्मुखात्
ବାଳ କହିଲା—“କାଳିକାଙ୍କୁ ଭୟ କରନି; କାରଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୌମ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ତଥାପି ଯଦି ତୁମମାନଙ୍କର ଭୟ ରହିଥାଏ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ବାଳରୂପ ସୃଷ୍ଟି କରିବି—ଚତୁଷଷ୍ଟି କ୍ଷେତ୍ରପାଳ।” ଏହା କହି ସେ ନିଜ ମୁଖରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲା।
Verse 17
प्राह तान्बालरूपांश्च बालरूपी महेश्वरः । स्वर्गेषु पंचविशानां पातालेषु च तावताम्
ବାଳରୂପୀ ମହେଶ୍ୱର ସେହି ବାଳରୂପମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ତୁମମଧ୍ୟରୁ ପଚିଶଜଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ ହେବ, ଏବଂ ପାତାଳଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରିମାଣର ସ୍ଥାନ ହେବ।”
Verse 18
चतुर्दशानां भूर्लोके वासो वः पालनं तथा । अयमेव श्मशानस्थो भविता श्वा च वाहनम्
“ତୁମମଧ୍ୟରୁ ଚଉଦଜଣଙ୍କର ଭୂଲୋକରେ ବାସ ଓ ପାଳନକାର୍ଯ୍ୟ ହେବ। ଏହି ଜଣେ ଶ୍ମଶାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବେ, ଏବଂ କୁକୁର ତାଙ୍କର ବାହନ ହେବ।”
Verse 19
नैवेद्यं भवतां राजमाषतंदुलमिश्रकाः । अनभ्यर्च्य च यो युष्मान्किंचित्कृत्यं विधास्यति
“ତୁମମାନଙ୍କର ନୈବେଦ୍ୟ ହେବ ରାଜମାଷ (ଉଡ଼ଦ) ଓ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ)ର ମିଶ୍ରଣ। ଏବଂ ଯେ କେହି ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ…”
Verse 20
तस्य तन्निष्फलं भावि भुक्तं प्रेतैश्च राक्षसैः । इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवां तरधीयत
“ତାହାର ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ, ଏବଂ ତାହାର ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରେତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ।” ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 21
क्षेत्रपालाः स्थिताश्चैव यथास्थाने निरूपिताः । इति वः क्षेत्रपालानां सृष्टिः प्रोक्ता समासतः
ଏହିପରି କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ତୁମମାନଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା।
Verse 22
आराधनं प्रवक्ष्यामि येन प्रीता भवंति ते
ଏବେ ମୁଁ ସେହି ଆରାଧନା-ବିଧି କହୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 23
ओंक्षां क्षेत्रपालाय नमः । इति नवाक्षरो महामंत्रः
“ଓଁ କ୍ଷାଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଳାୟ ନମଃ”—ଏହା ନବାକ୍ଷର ମହାମନ୍ତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ।
Verse 24
अनेनात्र चंदनादि दत्त्वा राजमाषतण्डुलमिश्रकाश्च चतुःषष्टिकृतभागान्वटकान्निवेद्य तावत्यो दीपिकास्तावन्ति पत्राणि पूगानि निवेद्य दण्डवत्प्रणम्य महास्तुतिमेतां जपेत्
ଏଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦନାଦି ଅର୍ପଣ କରି, ରାଜମାଷ ଓ ତଣ୍ଡୁଳ ମିଶ୍ରଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବଟକକୁ ଚଉଷଠି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ନିବେଦନ କରିବ; ସେତେଇ ଦୀପ, ସେତେଇ ପତ୍ର ଓ ପୂଗ (ସୁପାରି) ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି; ପରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ମହାସ୍ତୁତିକୁ ଜପ କରିବ।
Verse 25
ओंऊर्ध्वकेशा विरू पाक्षा नित्यं ये घोररूपिणः । रक्तनेत्राश्च पिंगाक्षाः क्षेत्रपालान्नमामि तान्
ଓଁ। ଯାହାଙ୍କ କେଶ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଥାଏ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବିକଟ ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ଘୋରରୂପୀ—ସେହି ରକ୍ତନେତ୍ର ଓ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 26
अह्वरो ह्यापकुम्भश्च इडाचारस्तथैव यः । इंद्रमूर्तिश्च कोलाक्ष उपपाद ऋतुंसनः
ଅହ୍ୱର, ଆପକୁମ୍ଭ ଓ ଇଡାଚାର; ଇନ୍ଦ୍ରମୂର୍ତ୍ତି, କୋଲାକ୍ଷ, ଉପପାଦ ଓ ଋତୁଂସନ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ।
Verse 27
सिद्धेयश्चैव वलिको नीलपादेकदंष्ट्रिकः । इरापतिश्चाघहारी विघ्नहारी तथांतकः
ସିଦ୍ଧେୟ ଓ ବଲିକ; ନୀଳପାଦ-ଏକଦଂଷ୍ଟ୍ରିକ; ଇରାପତି, ଅଘହାରୀ, ବିଘ୍ନହାରୀ ଏବଂ ଅନ୍ତକ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ, ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 28
ऊर्ध्वपादः कम्बलश्च खंजनः खर एव च । गोमुखश्चैव जंघालो गणनाथश्च वारणः
ଊର୍ଧ୍ୱପାଦ, କମ୍ବଳ, ଖଞ୍ଜନ ଓ ଖର; ଗୋମୁଖ, ଜଂଘାଳ, ଗଣନାଥ ଏବଂ ବାରଣ—ଏମାନେ ସ୍ତୁତିରେ ସ୍ମରଣୀୟ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ।
Verse 29
जटालोप्यजटालश्च नौमि स्वःक्षेत्रपालकान् । ऋकारो हठकारी च टंकपाणिः खणिस्तथा
ମୁଁ ମୋର କ୍ଷେତ୍ରପାଳ-ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଜଟାଳ ଓ ଅଜଟାଳ; ଋକାର, ହଠକାରୀ, ଟଙ୍କପାଣି ଏବଂ ଖଣିକୁ ମଧ୍ୟ।
Verse 30
ठंठंकणो जंबरश्च स्फुलिंगास्यस्तडिद्रुचिः । दंतुरो घननादश्च नन्दकश्च तथा परः
ମୁଁ ଠଂଠଂକଣ, ଜମ୍ବର, ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାସ୍ୟ (ଯାହାର ମୁଖରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ଝରେ), ତଡିଦ୍ରୁଚି (ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ), ଦନ୍ତୁର, ଘନନାଦ (ମେଘଗର୍ଜନ ସମ), ନନ୍ଦକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 31
फेत्कारकारी पंचास्यो बर्बरी भीमरूपवान् । भग्नपक्षः कालमेघो युवानो भास्करस्तथा
ମୁଁ ଫେତ୍କାରକାରୀ, ପଞ୍ଚାସ୍ୟ (ପଞ୍ଚମୁଖ), ବର୍ବରୀ, ଭୀମରୂପବାନ, ଭଗ୍ନପକ୍ଷ, କାଳମେଘ, ଯୁବାନ ଏବଂ ଭାସ୍କର—ଏହି କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 32
रौरवश्चापि लंबोष्ठो वणिजः सुजटालिकः । सुगंधो हुहुकश्चैव नौमि पातालरक्षकान्
ମୁଁ ରୌରବ, ଲମ୍ବୋଷ୍ଠ, ବଣିଜ, ସୁଜଟାଳିକ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ହୁହୁକ—ଏହି ପାତାଳ-ରକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 33
सर्वलिंगेषु हुंकारः स्मशानेषु भयावहः । महालक्षो वने घोरे ज्वालाक्षो वसतौ स्थितः
ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ‘ହୁଂକାର’; ଶ୍ମଶାନରେ ‘ଭୟାବହ’। ଘୋର ବନରେ ‘ମହାଲକ୍ଷ’ ଏବଂ ଗୃହବାସରେ ‘ଜ୍ୱାଲାକ୍ଷ’ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 34
एकवृक्षश्च वृक्षेषु करालवदनो निशि । घण्टारवो गुहावासी पद्मखंजो जले स्थितः
ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ‘ଏକବୃକ୍ଷ’; ରାତିରେ ‘କରାଳବଦନ’। ଗୁହାବାସରେ ‘ଘଣ୍ଟାରବ’ ଏବଂ ଜଳରେ ‘ପଦ୍ମଖଞ୍ଜ’ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 35
चत्वरेषु दुरारोहः पर्वते कुरवस्तथा । निर्झरेषु प्रवाहाख्यो माणिभद्रो निधिष्वपि
ଚତ୍ୱର/ଚଉମୁହାଣୀରେ ସେ ‘ଦୁରାରୋହ’; ପର୍ବତରେ ‘କୁରବ’। ନିର୍ଝରରେ ‘ପ୍ରବାହାଖ୍ୟ’ ଏବଂ ନିଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ‘ମାଣିଭଦ୍ର’ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 36
रसक्षेत्रे रसाध्यक्षो यज्ञवाटेषु कोटनः । चतुर्दश भुवं व्याप्य स्थिताश्चैवं नमामि तान्
‘ରସକ୍ଷେତ୍ର’ରେ ସେ ‘ରସାଧ୍ୟକ୍ଷ’ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ-ବାଟରେ ‘କୋଟନ’। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନକୁ ବ୍ୟାପି ଏଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 37
एवं चतुःषष्टिमिताञ्छरणं यामि क्षेत्रपान् । प्रसीदंतु प्रसीदंतु तृप्यंतु मम पूजया
ଏହିପରି ମୁଁ ଚଉଷଠି ସଂଖ୍ୟକ କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ—ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ—ମୋ ପୂଜାରେ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 38
सर्वकार्येषु यश्चैवं क्षेत्रपानर्चयेच्छुचिः । क्षेत्रपास्तस्य तुष्यंति यच्छंति च समीहितम्
ଯେ କେହି ଶୁଚି ହୋଇ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭରେ ଏହିପରି କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 39
इमं क्षेत्रपकल्पं च विजानन्विजयस्तथा । यथोक्तविधिनाभ्यर्च्य सिद्धेयं तुष्टुवे च तम्
ଏହି କ୍ଷେତ୍ରପାଳ-କଳ୍ପକୁ ଜାଣି ବିଜୟା ମଧ୍ୟ, ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ଦେବ/ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା।
Verse 40
प्रणम्य च ततो देवीमानर्च वटयक्षिणीम् । पुरा यदा नारदेन कलापग्रामतो द्विजाः
ତାପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଦେବୀ ବଟୟକ୍ଷିଣୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା। ପୂର୍ବକାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ନାରଦ ‘କଲାପଗ୍ରାମ’ ନାମକ ଗ୍ରାମରୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆଣିଥିଲେ,
Verse 41
समानीतास्तैश्च साकं सुनंदा नाम ब्राह्मणी । विधवाभ्यागता तत्र तपस्तप्तुं महीतटे
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁନନ୍ଦା ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲେ; ସେ ବିଧବା ଥିଲେ ଏବଂ ନଦୀତଟରେ ତପ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
Verse 42
सा कृच्छ्राणि पराकांश्च अतिकृच्छ्राणि कुर्वती । ज्यैष्ठे भाद्रपदे चक्रे सावित्र्या द्वे त्रिरात्रिके
ସେ କୃଚ୍ଛ୍ର, ପରାକ ଓ ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର ତପ-ନିୟମ ପାଳନ କଲେ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ସାବିତ୍ରୀ-ବ୍ରତ ସହିତ ଦୁଇଟି ତ୍ରିରାତ୍ରି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
Verse 43
मासोपवासं च तथा कार्तिके कुलनंदिनी । सप्तलिंगानि संपूज्य देवीपूजां सदा व्यधात्
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସେ କୁଳନନ୍ଦିନୀ ମାସୋପବାସ ପାଳନ କଲେ; ସାତଟି ଲିଙ୍ଗକୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ସେ ସଦା ଦେବୀପୂଜା କରୁଥିଲେ।
Verse 44
दर्शे स्नानं तथा चक्रे महीसागरसंगमे । इत्यादिबहुभिस्तैस्तैर्नित्यं नियमपालनैः
ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ସେ ନଦୀ-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ କଲେ; ଏଭଳି ନାନା ପ୍ରକାର ନିତ୍ୟ ନିୟମ-ପାଳନ ଦ୍ୱାରା,
Verse 45
धूतपापा ययौ लोकमुमायाः कृतस्वागता । अंशेन च तटे तस्मिन्संभूता वटयक्षिणी
ପାପ ଧୋଇ ସେ ଉମା-ଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ସ୍ୱାଗତ କରାଗଲା; ଏବଂ ସେଇ ତଟରେ ଦେବୀଙ୍କ ଅଂଶରୂପେ ବଟୟକ୍ଷିଣୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 46
तस्यास्तुष्टो वरं प्रादात्सिद्धलिंगस्थितो हरः । अनभ्यर्च्य य एनां च मत्पूजां प्रकरिष्यति
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସିଦ୍ଧଲିଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହର ଏକ ବର ଦେଲେ—‘ଯେ କେହି ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା ନକରି ମୋ ପୂଜା କରିବ,
Verse 47
तस्य तन्निष्फलं सर्वमित्युक्तं पाल्यमेव मे । तस्मात्प्रपूजयेन्नित्यं वटस्थां वटयक्षिणीम् । पुष्पैर्धूपैस्तु नैवेद्यैर्मंत्रेणानेन भक्तितः
ତାହା ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ—ଏହିପରି ଘୋଷିତ; ଏବଂ ଏହା ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଅବଶ୍ୟ ପାଳନୀୟ। ତେଣୁ ବଟବୃକ୍ଷରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବଟୟକ୍ଷିଣୀଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର—ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହ।
Verse 48
सुनंदे नंदनीयासि पूजामेतां गृहाण मे । प्रसीद् सर्वकालेषु मम त्वं वटयक्षिणि
ହେ ସୁନନ୍ଦେ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ; ମୋର ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ମୋ ବଟୟକ୍ଷିଣୀ, ସର୍ବକାଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।
Verse 49
एवं संपूज्य तां नत्वा क्षमाप्य वटयक्षिणीम् । सर्वान्कामानवाप्नोति नरो नारी च सर्वदा
ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ପ୍ରଣାମ କରି, ବଟୟକ୍ଷିଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷମା ଯାଚିଲେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ସର୍ବଦା ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 50
विजयश्चापि माहात्म्यमिदं जानन्महामतिः । आनर्च वटवृक्षस्थां भक्तितो वटयक्षिणीम्
ବିଜୟ ମଧ୍ୟ—ମହାମତି ହୋଇ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣି—ବଟବୃକ୍ଷସ୍ଥ ବଟୟକ୍ଷିଣୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କଲା।
Verse 51
ततः सिद्धांबिकां स्तुत्वा जप्तवानपराजिताम् । महाविद्यां वैष्णवीं तु साधनेन समन्विताम्
ତାପରେ ସେ ସିଦ୍ଧାମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଅପରାଜିତାର ଜପ କଲା—ସାଧନାରେ ସମନ୍ୱିତ ବୈଷ୍ଣବୀ ମହାବିଦ୍ୟାର।
Verse 52
यस्याः स्मरणमात्रेण सर्वदुःखक्षयो भवेत् । तां विद्यां कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं विप्रपुंगवाः
ଯାହାର କେବଳ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କ୍ଷୟ ହୁଏ, ସେହି ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟାକୁ ମୁଁ ଏବେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି। ହେ ବିପ୍ରପୁଙ୍ଗବମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।
Verse 53
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमोऽनंताय सहस्रशीर्षाय क्षीरोदार्णवशायिने शेषभोगपर्यंकाय गरुडवाहनाय पीतवाससे वासुदेव संकर्षण प्रद्युम्नानिरुद्ध हयशिरो वराह नरसिंह वामन त्रिविक्रम राम राम वरप्रद नमोऽस्तु ते नमोऽ स्तुते असुरदैत्यदानवयक्षराक्षस भूतप्रेतपिशाचकुंभांड सिद्धयोगिनी डाकिनी स्कंदपुरोगमान्ग्रहान्नक्षत्रग्रहांश्चान्यांश्च हन २ दह २ पच २ मथ २ विध्वंसय २ विद्रावय २ शंखेन चक्रेण वज्रेण गदया मुशलेन हलेन भस्मीकुरु सहस्रबाहवे सहस्रचरणायुध जय २ विजय २ अपराजित अप्रतिहत सहस्रनेत्र ज्वल २ प्रज्वल २ विश्वरूप बहुरूप मधुसूदन महावराह महापुरुष वैकुंठ नारायण पद्मनाभ गोविंद दामोदर हृषीकेश सर्वासुरो त्सादन सर्वभूतवशंकर सर्वदुःखप्रभेदन सर्वयंत्रप्रभंजन सर्वनागप्रमर्दन सर्वदेवमहेश्वर सर्वबंधविमोक्षण सर्वाहितप्रमर्दन सर्वज्वरप्रणाशन सर्वग्रह निवारण सर्वपापप्रशमन जनार्दन जनानंदकर नमोऽस्तु ते स्वाहा
ॐ—ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ନମଃ; ଅନନ୍ତ, ସହସ୍ରଶୀର୍ଷ, କ୍ଷୀରୋଦାର୍ଣ୍ଣବଶାୟୀ, ଶେଷଭୋଗପର୍ୟ୍ୟଙ୍କଶାୟୀ, ଗରୁଡବାହନ, ପୀତବାସଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବାସୁଦେବ, ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ; ହୟଶିର, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ତ୍ରିବିକ୍ରମ; ବରପ୍ରଦ ରାମ ରାମ—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଅସୁର-ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ-ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସ; ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚ-କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ; ସିଦ୍ଧ-ଯୋଗିନୀ-ଡାକିନୀ; ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦପୁରୋଗମ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ହନ ହନ, ଦହ ଦହ, ପଚ ପଚ, ମଥ ମଥ, ବିଧ୍ୱଂସୟ ବିଧ୍ୱଂସୟ, ବିଦ୍ରାବୟ ବିଦ୍ରାବୟ। ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ବଜ୍ର-ଗଦା-ମୁଶଳ-ହଳ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ କରନ୍ତୁ। ସହସ୍ରବାହୁ, ସହସ୍ରଚରଣାୟୁଧଧାରୀ—ଜୟ ଜୟ, ବିଜୟ ବିଜୟ। ଅପରାଜିତ, ଅପ୍ରତିହତ, ସହସ୍ରନେତ୍ର—ଜ୍ୱଲ ଜ୍ୱଲ, ପ୍ରଜ୍ୱଲ ପ୍ରଜ୍ୱଲ। ବିଶ୍ୱରୂପ, ବହୁରୂପ, ମଧୁସୂଦନ, ମହାବରାହ, ମହାପୁରୁଷ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ନାରାୟଣ, ପଦ୍ମନାଭ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ—ସର୍ବାସୁରୋତ୍ସାଦନ, ସର୍ବଭୂତବଶଂକର, ସର୍ବଦୁଃଖପ୍ରଭେଦନ, ସର୍ବଯନ୍ତ୍ରପ୍ରଭଞ୍ଜନ, ସର୍ବନାଗପ୍ରମର୍ଦନ, ସର୍ବଦେବମହେଶ୍ୱର, ସର୍ବବନ୍ଧବିମୋକ୍ଷଣ, ସର୍ବାହିତପ୍ରମର୍ଦନ, ସର୍ବଜ୍ୱରପ୍ରଣାଶନ, ସର୍ବଗ୍ରହନିବାରଣ, ସର୍ବପାପପ୍ରଶମନ—ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଜନାନନ୍ଦକର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସ୍ୱାହା।
Verse 54
इमामपराजितां परमवैष्णवीं महाविद्यां जपति पठति शृणोति स्मरति धारयति कीर्तयति न च तस्य वाय्वग्निवज्रोपलाशनिवर्षभयं न समुद्रभयं न ग्रहभयं न च चौरभयं न च श्वापदभयं वा भवेत्
ଏହି ଅପରାଜିତା, ପରମ ବୈଷ୍ଣବୀ ମହାବିଦ୍ୟାକୁ ଯେ ଜପ କରେ, ପାଠ କରେ, ଶୁଣେ, ସ୍ମରେ, ଧାରଣ କରେ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତନ କରେ—ତାହାକୁ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ବଜ୍ର, ପଥର, ବିଜୁଳି ଓ ଝଡ଼ବର୍ଷାର ଭୟ ନାହିଁ; ସମୁଦ୍ରଭୟ ନାହିଁ, ଗ୍ରହଭୟ ନାହିଁ, ଚୋରଭୟ ନାହିଁ, ବନ୍ୟପଶୁଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 55
क्वचिद्रात्र्यंधकारस्त्रीराजकुलविषोपविषगरदवशीकरण विद्वेषणोच्चाटनवधबंधभयं वा न भवेदेतैर्मंत्रपदैरुदाहृतैर्हृदा बद्धैः संसिद्धपूजितैः
ଏହି ମନ୍ତ୍ରପଦଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି, ସିଦ୍ଧ କରି ପୂଜା କଲେ—କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧକାରଭୟ, ସ୍ତ୍ରୀଭୟ, ରାଜକୁଳଭୟ, ବିଷ/ଉପବିଷ/ଗରଦଭୟ, ବଶୀକରଣ-ବିଦ୍ୱେଷଣ-ଉଚ୍ଚାଟନଭୟ, ବଧଭୟ କିମ୍ବା ବନ୍ଧନଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 56
तद्यथा । नमोनमस्तेऽस्तु अभये अनघे अजिते अत्रसिते अमृते अपराजिते पठितसिद्धे स्मरितसिद्ध एकानंशे उमे ध्रुवे अरुंधति सावित्रि गायत्रि जातवेदसि मानस्तोके सरसि सरस्वति धरणि धारिणि सौदामिनि अदिते विनते गौरि गांधारि मातंगि कृष्णे यशोदे सत्यवादिनि ब्रह्मवादिनि कालि कपालिनि सद्योवयवचयनकरि स्थलगतं जलगतमंतरिक्षगतं वा रक्ष २ सर्वभूतभयोपद्रवेभ्यो रक्ष २ स्वाहा
ତଦ୍ୟଥା—“ନମୋ ନମସ୍ତେ; ହେ ଅଭୟେ, ଅନଘେ, ଅଜିତେ, ଅତ୍ରସିତେ, ଅମୃତେ, ଅପରାଜିତେ; ହେ ପଠିତସିଦ୍ଧେ, ସ୍ମରିତସିଦ୍ଧେ; ହେ ଏକାନଂଶେ, ଉମେ, ଧ୍ରୁବେ, ଅରୁନ୍ଧତୀ; ହେ ସାବିତ୍ରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଜାତବେଦସୀ; ହେ ମାନସ୍ତୋକେ, ସରସି, ସରସ୍ୱତୀ; ହେ ଧରଣି, ଧାରିଣି, ସୌଦାମିନି; ହେ ଅଦିତେ, ବିନତେ, ଗୌରି, ଗାନ୍ଧାରି, ମାତଙ୍ଗି, କୃଷ୍ଣେ, ଯଶୋଦେ; ହେ ସତ୍ୟବାଦିନି, ବ୍ରହ୍ମବାଦିନି; ହେ କାଳି, କପାଳିନି; ହେ ସଦ୍ୟୋବୟବଚୟନକରି—ସ୍ଥଳେ, ଜଳେ କିମ୍ବା ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଉଦ୍ଭବିତ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ; ସର୍ବଭୂତଜନିତ ଭୟ ଓ ଉପଦ୍ରବରୁ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ। ସ୍ୱାହା।”
Verse 57
यस्याः प्रणश्यते पुष्पं गर्भो वा पतते यदि । म्रियंते बालका यस्याः काकवंध्या च या भवेत् । धारयेत इमां विद्यामेभिर्दोषैर्न लिप्यते
ଯାହାର ସ୍ତ୍ରୀର ରଜଃସ୍ରାବ ରୁଦ୍ଧ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଗର୍ଭପାତ ହୁଏ; ଯାହାର ସନ୍ତାନ ମରିଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେ କାକବନ୍ଧ୍ୟା (ଗର୍ଭ ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ସନ୍ତାନ ନ ହେବା) ହୁଏ—ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଧାରଣ କଲେ ଏହି ଦୋଷ ଓ କ୍ଲେଶ ତାକୁ ଲିପ୍ତ କରେନାହିଁ।
Verse 58
रणे राजकुले द्यूते नित्यं तस्य जयो भवेत् । शस्त्र धारयते ह्येषां समरे कांडधारिणी
ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜକୁଳରେ ଓ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡାରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସଦା ବିଜୟ ହୁଏ। କାରଣ ସମରରେ ଏହି କାଣ୍ଡଧାରିଣୀ (ଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଶକ୍ତି) ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରେ; ତେଣୁ ବିଜୟଦାତ୍ରୀ ହୁଏ।
Verse 59
गुल्मशूलाक्षिरोगाणां नित्यं नाशकरी तथा । शिरोरोगज्वराणां च नाशनी सर्वदेहिनाम्
ଏହା ଗୁଲ୍ମ, ଶୂଳ ଓ ଚକ୍ଷୁରୋଗକୁ ସଦା ନାଶ କରେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କର ଶିରୋରୋଗ ଓ ଜ୍ୱରକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରେ।
Verse 60
तद्यथा । हन २ कालि सर २ कालि सर २ गौरि धम २ गौरि धम २ विद्ये आले ताले माले गंधे वधे पच २ विद्ये नाशय पापं हन् दुःस्वप्नं विनाशय कष्टनाशिनि रजनि संध्ये दुंदुभिनादे मानसवेगे शंखिनि चक्रिणि वज्रिणि शूलिनि अपमृत्युविनाशिनि विश्वेश्वरि द्रविडि द्राविडि केशवदयिते पशुपतिमहिते दुर्द्दमदमिनि शर्वरि किराति मातंगि ओंह्रांह्रंह्रंह्रंक्रांक्रंक्रंक्रंत्वर २ ये मां द्विषति प्रत्यक्षं परोक्षं वा सर्वान्दम २ मर्द्द २ तापय २ पातय २ शोषय २ उत्सादय २ ब्रह्माणि माहेश्वरि वाराहि विनायकि ऐंद्रि आग्नेयि चामुंडे वारुणि प्रचंडविद्योते इंदोपेंद्रभगिनि विजये शांतिस्वस्तिपुष्टिविवर्धिनि कामांकुशे कामदुधे सर्वकामवरप्रदे सर्वभूतेषु वासिनि प्रति विद्यां कुरु २ आकर्षिणि वेशिनि ज्वालामालिनि रमणि रामणि धरणि धारिणि मानोन्मानिनि रक्ष २ वायव्ये ज्वालामालिनि तापनि शोषणि नीलपताकिनि महागौरि महाश्रये महामयूरि आदित्यरश्मि जाह्नवि यमधंटे किणि २ चिंतामणि सुरभि सुरोत्पन्ने कामदुघे यथा मनीषितं कार्यं तन्मम सिध्यतु स्वाहा ओंस्वाहा ओंभूः स्वाहा ओंभुवः स्वाहा ओंस्वः स्वाहा ओंभूर्भुवःस्वःस्वाहा यत्रैवागतं पापं तत्रैव प्रतिगच्छतु स्वाहा ओंबले महाबले उासिद्धसाधिनि स्वाहा
ତଦ୍ୟଥା—“ହନ ହନ! ହେ କାଳୀ… ହେ ଗୌରୀ… ହେ ବିଦ୍ୟା-ଶକ୍ତି! ପାପ ନାଶ କର, ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ବିନାଶ କର; କଷ୍ଟନାଶିନୀ, ରଜନୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦିନୀ, ମାନସବେଗଗାମିନୀ; ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ବଜ୍ର-ଶୂଳଧାରିଣୀ, ଅପମୃତ୍ୟୁବିନାଶିନୀ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ… କେଶବଦୟିତେ, ପଶୁପତିମହିତେ… ଯେ ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ତାକୁ ଅନ୍ଧ କର, ମର୍ଦ୍ଦନ କର, ଦହନ କର, ପତିତ କର, ଶୋଷଣ କର, ସମୂଳେ ଉତ୍ସାଦନ କର। ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, ବାରାହୀ, ବିନାୟକୀ, ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ଆଗ୍ନେୟୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ବାରୁଣୀ… ହେ ବିଜୟେ! ଶାନ୍ତି-ସ୍ୱସ୍ତି-ପୁଷ୍ଟିବର୍ଧିନୀ, କାମାଙ୍କୁଶେ, କାମଧେନୁ, ସର୍ବକାମବରପ୍ରଦେ, ସର୍ବଭୂତନିବାସିନୀ—ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବିଦ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟକର କର; ଆକର୍ଷିଣୀ, ବେଶିଣୀ, ଜ୍ୱାଲାମାଲିନୀ—ରକ୍ଷା କର। … ମୋର ମନୋନୀତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଉ—ସ୍ୱାହା। ଓଂ ସ୍ୱାହା; ଓଂ ଭୂଃ ସ୍ୱାହା; ଓଂ ଭୁବଃ ସ୍ୱାହା; ଓଂ ସ୍ୱଃ ସ୍ୱାହା; ଓଂ ଭୂର୍ଭୁବଃସ୍ୱଃ ସ୍ୱାହା। ଯେଉଁଠାରୁ ପାପ ଆସିଛି ସେଉଁଠାକୁ ଫେରିଯାଉ—ସ୍ୱାହା। ଓଂ ବଲେ ମହାବଲେ, ଅସିଦ୍ଧସାଧିନୀ—ସ୍ୱାହା।”
Verse 61
इतीमां साधयामास वैष्णवीमपरा जिताम् । विजयः संयतो भूत्वा मनोबुद्धिसमाधिभिः
ଏପରି (ଏହି ବିଦ୍ୟାକୁ) ଜାଣି ବିଜୟ ବୈଷ୍ଣବୀ ଅପରାଜିତା ବିଦ୍ୟାର ସାଧନା କଲା; ଏବଂ ମନ-ବୁଦ୍ଧିକୁ ସମାଧିରେ ଏକାଗ୍ର କରି ସଂଯମୀ ଓ ନିୟତ ହେଲା।
Verse 62
य इमां पठते नित्यं साधनेन विनापि च । तस्यापि सर्वविघ्नानि नश्यंति द्विजपुंगवाः
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ନିତ୍ୟ ପାଠ କରେ, ବିଶେଷ ସାଧନା ବିନା ମଧ୍ୟ ତାହାର ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନଶିଯାଏ।