Adhyaya 6

Verse 1

श्रीनारद उवाच । इति श्रुत्वा फाल्गुनाहं रोमांचपुलकीकृतः । स्वरूपं प्रकटीकृत्य ब्राह्मणानिदमब्रवम्

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ, ଫାଲ୍ଗୁନ, ରୋମାଞ୍ଚରେ ପୁଲକିତ ହେଲି। ପରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲି।

Verse 2

अहो धन्यः पितास्माकं यस्य सृष्टस्य पालकाः । युष्मद्विधा ब्राह्मणेंद्राः सत्यमाह पुरा हरिः

ଆହା! ଧନ୍ୟ ଆମ ପିତା; ଯାହାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ପରି ବ୍ରାହ୍ମଣେନ୍ଦ୍ରମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ପୁରାକାଳେ ହରି କହିଥିଲେ।

Verse 3

मत्तोऽप्यनंतात्परतः परस्मात्समस्तभूताधिपतेर्न किंचित् । तेषां किमुस्यादितरेण येषां द्विजेश्वराणां मम मार्गवादिनाम्

ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ—ଅନନ୍ତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ—ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଅଧିପତି ପରମେଶ୍ୱରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ—କିଛି ନାହିଁ। ଯେ ଦ୍ୱିଜେଶ୍ୱରମାନେ ମୋ ମାର୍ଗ ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛିର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ?

Verse 4

तत्सर्वथाद्या धन्योऽस्मि संप्राप्तं जन्मनः फलम् । यद्भवन्तो मया दृष्टाः पापोपद्रववर्जिताः

ଏହିପରି ଆଜି ମୁଁ ସର୍ବଥା ଧନ୍ୟ; ମୋ ଜନ୍ମର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା—କାରଣ ପାପ ଓ ଉପଦ୍ରବରହିତ ଆପଣମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମୋତେ ମିଳିଲା।

Verse 5

ततस्ते सहसोत्थाय शातातपपुरोगमाः । अर्घ्यपाद्यादिसत्कारैः पूजयामासुर्मां द्विजाः

ତେବେ ଶାତାତପଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହସା ଉଠି ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ସତ୍କାର-ଉପଚାରରେ ମୋତେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 6

प्रोक्तवन्तश्च मां पार्थ वचः साधुजनो चितम् । धन्या वयं हि देवर्षे त्वमस्मान्यदिहागतः

ହେ ପାର୍ଥ, ସେମାନେ ସାଧୁଜନୋଚିତ ହୃଦୟପ୍ରୀତିକର ବଚନ କହିଲେ—“ହେ ଦେବର୍ଷି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବାରୁ ଆମେ ଧନ୍ୟ।”

Verse 7

कुतो वाऽगमनं तुभ्यं गन्तव्यं वा क्व सांप्रतम् । अत्राप्यागमने कार्यमुच्यतां मुनिसत्तम

ଆପଣ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବେ କେଉଁଠିକୁ ଯିବେ? ଏଠାକୁ ଆସିବାରେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—କହନ୍ତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 8

श्रुत्वा प्रीतिकरं वाक्यं द्विजानामिति पांडव । प्रत्यवोचं मुनीन्द्रांस्ताञ्छ्रूयतां द्विजसत्तमाः

ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତିକର ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲି—“ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।”

Verse 9

अहं हि ब्रह्मणो वाक्याद्विप्राणां स्थानकं शुभम् । दातुकामो महातीर्थे महीसागरसंगमे

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ମହାତୀର୍ଥରେ—ଭୂମି (ନଦୀ/ଭୂଭାଗ) ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳେ—ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ନିବାସସ୍ଥାନ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 10

परीक्षन्ब्राह्मणानत्र प्राप्तो यूयं परीक्षिताः । अहं वः स्थायिष्यामि चानुजानीत तद्द्विजाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲ; ଏବେ ତୁମେ ନିଜେ ପରୀକ୍ଷିତ ହେଲ। ତୁମ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଏଠିଏ ରହିବି—ଅତଏବ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅନୁମତି ଦିଅ।

Verse 11

एवमुक्तो विलोक्यैव द्विजाञ्छातातपोऽब्रवीत् । देवानामपि दुष्प्राप्यं सत्यं नारद भारतम्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ଶାତାତପ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ସତ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ହେ ଭାରତ, ଏହିଏ ସତ୍ୟ।

Verse 12

किं पुनश्चापि तत्रैव मही सागरसंगमः । यत्र स्नातो महातीर्थफलं सर्वमुपाश्नुते

ତେବେ ସେଇ ମହୀ–ସାଗର ସଙ୍ଗମର କଥା କ’ଣ କହିବା! ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ମହାତୀର୍ଥର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଭ କରେ।

Verse 13

पुनरेको महान्दोषो बिभीमो नितरां यतः । तत्र चौराः सुबहवो निर्घृणाः प्रियसाहसाः

ତଥାପି ପୁଣି ଗୋଟିଏ ବଡ଼, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦୋଷ ଅଛି—ସେଠାରେ ଅନେକ ଚୋର ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ନିର୍ଦୟ ଓ ଦୁସ୍ସାହସପ୍ରିୟ।

Verse 14

स्वर्शेषु षोडशं चैकविंशंगृह्णंति नो धनम् । धनेन तेन हीनानां कीदृशं जन्म नो भवेत्

ସେମାନେ ଆମ ନିଜ ଘରେ ଆମ ଧନର ସୋଳ—ଏପରିକି ଏକୋଇଶ—ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାନ୍ତି। ସେଇ ଧନ ହରାଇଲେ ଆମର ଜୀବନ (କିମ୍ବା ଜନ୍ମ) କେମିତି ରହିବ?

Verse 15

वरं बुभुक्षया वासो मा चौरकरगा वयम् । अर्जुन उवाच । अद्भुतं वर्ण्यते विप्र के हि चौराः प्रकीर्तिताः

ଭୋକରେ ବସିବା ଶ୍ରେୟ, କିନ୍ତୁ ଚୋରଙ୍କ ହାତରେ ପଡିବା ନୁହେଁ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ଏହି ‘ଚୋର’ କିଏ?

Verse 16

किं धनं च हरंत्येते येभ्यो बिभ्यति ब्राह्मणाः । नारद उवाच । कामक्रोधादयश्चौरास्तप एव धनं तथा

ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁ ଧନ ହରଣ କରନ୍ତି? ନାରଦ କହିଲେ—କାମ, କ୍ରୋଧ ଆଦି ହିଁ ଚୋର; ସେମାନେ ତପସ୍ୟାର ଧନକୁ ହରଣ କରନ୍ତି।

Verse 17

तस्यापहाभीतास्ते मामूचुरिति ब्राह्मणाः । तानहं प्राब्रवं पश्चाद्वि जानीत द्विजोत्तमाः

ସେହି (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଧନ) ହରାଇବା ଭୟରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ କହିଲେ। ପରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲି—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

Verse 18

जाग्रतां तु मनुष्याणां चौराः कुर्वंति किं खलाः । भयभीतश्चालसश्च तथा चाशुचिरेव यः

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜାଗ୍ରତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ କ’ଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ? ଯେ ଭୟଭୀତ, ଆଳସୀ ଓ ଅଶୁଚି, ସେ ଏହି ପଥରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ-ସ୍ଥିରତା କିପରି ପାଇବ?

Verse 19

तेन किं नाम संसाध्यं भूमिस्तं ग्रसते नरम्

ସେପରି ଜୀବନରେ କ’ଣ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ? ଶେଷରେ ପୃଥିବୀ ସେ ମଣିଷକୁ ଗ୍ରସି ନିଏ।

Verse 20

शातातप उवाच । वयं चौरभयाद्भीतास्ते हरंति धनं महत् । कर्तुं तदा कथं शक्यमंगजागरणं तथा

ଶାତାତପ କହିଲେ—ଚୋରଭୟରେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀତ; ସେମାନେ ମହାଧନ ହରିନେଇଯାନ୍ତି। ଏପରି ସମୟରେ ଜାଗରଣ ଓ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ କିପରି ସମ୍ଭବ?

Verse 21

खलाश्चौरा गताः क्वापि ततो नत्वाऽगता वयम् । तस्मासर्वं संत्यजामो भयभीता वयं मुने

ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ କେଉଁଠିକି ଚାଲିଗଲେ; ଆମେ ନମସ୍କାର କରି ପୁଣି ଫେରିଆସିଲୁ। ତେଣୁ, ହେ ମୁନି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆମେ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରୁଛୁ।

Verse 22

प्रतिग्रहश्च वै घोरः षष्ठांऽशफलदस्तथा । एवं ब्रुवति तस्मिंश्च हारीतोनाम चाब्रवीत्

ଅବିବେକରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ ଘୋର; ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଷଷ୍ଠାଂଶ ମାତ୍ର ମିଳେ। ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ‘ହାରୀତ’ ନାମକ ଜଣେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 23

मूढबुद्ध्या हि को नाम महीसागरसंगमम् । त्यजेच्च यत्र मोक्षश्च स्वर्गश्च करगोऽथ वा

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଢ଼ବୁଦ୍ଧି ନ ହେଲେ କିଏ ଭୂମି-ସାଗର ସଙ୍ଗମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ? ଯେଉଁଠି ମୋକ୍ଷ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମନେ ହାତରେ ଧରା ପଡ଼େ।

Verse 24

कलापादिषु ग्रामेषु को वसेत विचक्षणः । यदि वासः स्तम्भतीर्थे क्षणार्धमपि लभ्यते

କଲାପା ଆଦି ସାଧାରଣ ଗ୍ରାମରେ କିଏ ବିଚକ୍ଷଣ ବସିବ, ଯଦି ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥରେ ଅର୍ଧକ୍ଷଣ ମାତ୍ର ନିବାସ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ?

Verse 25

भयं च चौरजं सर्वं किं करिष्यति तत्र न । कुमारनाथं मनसि पालकं कुर्वतां दृढम्

ସେଠାରେ ଚୋରଜନିତ କୌଣସି ଭୟ କ’ଣ କରିପାରିବ? ଯେମାନେ ହୃଦୟରେ କୁମାରନାଥଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ରକ୍ଷକ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 26

साहसं च विना भूतिर्न कथंचन प्राप्यते । तस्मान्नारद तत्राहमा यास्ये तव वाक्यतः

ସାହସ ବିନା ସମୃଦ୍ଧି (ଓ ସଫଳତା) କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ନାରଦ, ତୁମ ବଚନାନୁସାରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସେଠାକୁ ଯିବି।

Verse 27

षड्विंशतिसहस्राणि ब्राह्मणा मे परिग्रहे । षट्कर्मनिरताः शुद्धा लोभदम्भविवर्जिताः

ମୋର ଆଶ୍ରୟରେ ଛବିଶ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନେ ଷଟ୍କର୍ମରେ ନିରତ, ଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଲୋଭ-ଦମ୍ଭରହିତ।

Verse 28

तैः सार्धमागमिष्यामि ममेदं मतमुत्तमम् । इत्युक्ते वचने तांश्च कृत्वाहं दंडमूर्धनि

“ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସିବି—ଏହା ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିଷ୍ପତ୍ତି।” ଏମିତି କହି ସେ ଏହି ବଚନକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ (ଅର୍ଥାତ୍ ଗ୍ରହଣ କଲେ)।

Verse 29

निवृत्तः सहसा पार्थ खेचरोऽतिमुदान्वितः । शतयोजनमात्रं तु हिममार्गमतीत्य च

ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ଖେଚର ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ସହସା ଫେରିଲା; ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନ ପରିମିତ ହିମମାର୍ଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି…

Verse 30

केदारं समुपायातो युक्तस्तैर्द्विजसत्तमैः । आकाशेन सुशक्यश्च बिलेनाथ स देशकः

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ) ସହିତ କେଦାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଦେଶ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ସହଜେ ଗମ୍ୟ, ଏବଂ—ଏମିତି କୁହାଯାଏ—ଗୁହାମାର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶଯୋଗ୍ୟ।

Verse 31

अतिक्रांतुं नान्यथा च तथा स्कंदप्रसादतः

ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବ ନାହିଁ; କେବଳ ସେହିପରି, ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମାତ୍ର।

Verse 32

अर्जुन उवाच । क्व कलापं च द्ग्रामं कथं शक्यं बिलेन च । कथं स्कंदप्रसादः स्यादेतन्मे ब्रूहि नारद

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—“ସେଇ କଲାପ ଗ୍ରାମ କେଉଁଠି? ଗୁହାମାର୍ଗରେ ସେଠାକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିହେବ? ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରସାଦ କିପରି ଲଭ୍ୟ? ହେ ନାରଦ, ଏହା ମୋତେ କୁହ।”

Verse 33

नारद उवाच । केदाराद्धिमसंयुक्तं योजनानां शतं स्मृतम् । तदंते योजनशतं विस्तृतं तत्कलापकम्

ନାରଦ କହିଲେ—“କେଦାରରୁ ହିମରେ ଭରିଥିବା ଶତ ଯୋଜନ ପରିସର କୁହାଯାଏ। ତାହାର ପରେ ଆଉ ଶତ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ‘କଲାପକ’ ଅଛି।”

Verse 34

तदंते योजनशतं वासुकार्णव मुच्यते । शतयोजनमात्रः स भूमिस्वर्गस्ततः स्मृतः

ତାହାର ପରେ ଆଉ ଶତ ଯୋଜନ ପରିସର ‘ବାସୁକି-ଆର୍ଣବ’ (ବାସୁକିଙ୍କ ସମୁଦ୍ର) ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେଠାରୁ ଶତ ଯୋଜନ ଭୂମି ‘ଭୂମି-ସ୍ୱର୍ଗ’—ପୃଥିବୀରେ ସ୍ୱର୍ଗ—ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 35

बिलेन च यथा शक्यं गंतुं तत्र श्रृणुष्व तत् । निरन्नं वै निरुदकं देवमाराधयेद्गुहम्

ଗୁହାପଥରେ ସେଠାକୁ ଯଥାଶକ୍ତି କିପରି ଯିବାଯାଏ, ତାହା ଶୁଣ। ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବ ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

दक्षिणायां दिशि ततो निष्पापं मन्यते यदा । तदा गुहोऽस्य स्वप्ने गच्छेति भारत

ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜକୁ ପାପମୁକ୍ତ ଭାବେ ମନେ କରେ, ସେତେବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗୁହ ପ୍ରକଟ ହୋଇ—“ଯାଅ” ବୋଲି କହେ, ହେ ଭାରତ।

Verse 37

ततो गुहात्पश्चिमतो बिलमस्ति बृहत्तरम् । तत्र प्रविश्य गंतव्यं क्रमाणां शतसप्तकम्

ତାପରେ ଗୁହଙ୍କ ପଶ୍ଚିମେ ଏକ ଅଧିକ ବଡ଼ ଗୁହା ଅଛି। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସାତଶେ ପଦକ୍ରମ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 38

तत्र मारकतं लिंगमस्ति सूर्यसमप्रभम् । तदग्रे मृत्तिका चास्ति स्वर्णवर्णा सुनिर्मला

ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାବାନ୍ ମରକତବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ମୃତ୍ତିକା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 39

नमस्कृत्य च तल्लिंगं गृहीत्वा मृत्तिकां च ताम् । आगंतव्यं स्तंभतीर्थे समाराध्य कुमारकम्

ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ନମସ୍କାର କରି ଏବଂ ସେହି ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକା ଗ୍ରହଣ କରି, ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ କୁମାରକ (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

कोलं वा कूपतो ग्राह्यं भूतायां निशि तज्जलम् । तेनोदकेन मृत्तिकया कृत्वा नेत्रद्वयाञ्जनम्

ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ପୋଖରୀ କିମ୍ବା କୂଆରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଜଳ ଓ ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକାରେ ଦୁଇ ନୟନ ପାଇଁ ଅଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

उद्वर्तनं च देहस्य कदाचित्षष्टिमे पदे । नेत्रांजनप्रभावाच्च बिलं पश्यति शोभनम्

ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦେହର ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନ କଲେ, କେବେ ଷଷ୍ଟିତମ ପଦକ୍ଷେପରେ, ନେତ୍ରାଞ୍ଜନର ପ୍ରଭାବରୁ ଏକ ଶୋଭନ ବିଲଦ୍ୱାର (ଗୁହାମୁଖ) ଦେଖାଯାଏ।

Verse 42

तन्मध्येन ततो याति गात्रोद्वर्त्तप्रभावतः । कारीषैर्नाम चात्युग्रैर्भक्ष्यते नैव कीटकैः

ତାପରେ ସେ ତାହାର ମଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ଯାଇ, ଗାତ୍ର-ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବରେ ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ‘କାରୀଷ’ ନାମକ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ସତ୍ତ୍ୱ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୀଟମାନେ ତାକୁ କେବେ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 43

बिलमध्ये च संपश्यन्सिद्धान्भास्करसन्निभान् । यात्येवं यात्यसौ पार्थ कलापं ग्राममुत्तमम्

ଗୁହାମଧ୍ୟରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ। ଏଭଳି, ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ଆଗକୁ ଯାଇ ‘କଲାପ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 44

तत्र वर्षसहस्राणि चत्वार्यायुःप्रकीर्तितम् । फलानां भोजनं च स्यात्पुनः पुण्यं च नार्ज्जयेत्

ସେଠାରେ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷର ଆୟୁଷ୍ୟ ଘୋଷିତ। ଫଳମାନେ ହିଁ ଭୋଜନ; ଏବଂ ପୁନଃ (ମର୍ତ୍ୟଲୋକ ପରି) ନୂତନ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 45

इत्येतत्कथितं तुभ्यमतश्चाभूच्छृणुष्व तत् । तपः सामर्थ्यतः सूक्ष्मान्दण्डस्याग्रे निधाय तान्

ଏହିପରି ତୁମକୁ କହାଗଲା; ଏବେ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା ଶୁଣ। ତପସ୍ୟାର ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଦଣ୍ଡର ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେ…

Verse 46

द्विजानहं समायातो महीसागरसंगमम्

ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୂମି ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳକୁ ଆସିଲି।

Verse 47

तदोत्तार्य मया मुक्तास्तीरे पुण्यजलाशये । ततो मया कृतं स्नानं सह तैर्द्विजसत्तमैः

ତାଙ୍କୁ ପାର କରାଇ ମୁଁ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଜଳାଶୟର ତୀରେ ମୁକ୍ତ କଲି। ପରେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ମୁଁ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କଲି।

Verse 48

निःशेषदोषदावाग्नौ महीसागरसंगमे । पितॄणां देवतानां च कृत्वा तर्पणसत्क्रियाः

ଭୂମି-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ—ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୋଷକୁ ଦାବାଗ୍ନି ପରି ଦହନ କରେ—ସେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ଓ ସତ୍କ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 49

जपमानाः परं जप्यं निविष्टाः संगमे वयम् । भास्करं समवेक्षंतश्चिंतयंतो हरिं हृदि

ସଙ୍ଗମ ତୀର୍ଥରେ ଆମେ ବସି ପରମ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲୁ; ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନିହାରି, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲୁ।

Verse 50

तस्मिंश्चैवांतरे पार्थ देवाः शक्रपुरोगमाः । आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे लोकपालाश्च संगताः

ସେହି ସମୟରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଦେବଗଣ ସମବେତ ହେଲେ। ଆଦିତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ଦିଗ୍‌ପାଳ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 51

देवानां योनयो ह्यष्टौ गंधर्वाप्सरसां गणाः । महोत्सवे ततस्तस्मिन्गीतवादित्र उत्तमे

ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଯୋନି/ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଥିଲେ। ସେହି ମହୋତ୍ସବରେ ଉତ୍ତମ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟନାଦ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 52

पादप्रक्षालनं कर्तुं विप्राणामुद्यतस्त्वहम् । तस्मिन्काले चाश्रृणवमहमातिथ्यवाक्यताम्

ମୁଁ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲି। ସେହି କ୍ଷଣରେ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ଭାବରେ କୁହାଯାଇଥିବା ବଚନ ମୁଁ ଶୁଣିଲି।

Verse 53

सामध्वनिसमायुक्तां तृतीयस्वरनादिताम् । अतीव मनसो रम्यां शिव भक्तिमिवोत्तमाम्

ତାହା ସାମଧ୍ୱନିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୃତୀୟ ସ୍ୱରରେ ନାଦିତ ହେଉଥିଲା। ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ—ଯେନେ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତି ନିଜେ।

Verse 54

विप्रैरुत्थाय संपृष्टः कस्त्वं विप्र क्व चागतः । किं वा प्रार्थयसे ब्रूहि यत्ते मनसि रोचते

ବିପ୍ରମାନେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ହେ ବିପ୍ର, ଏବଂ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କୁହ, ତୁମେ କ’ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛ; ତୁମ ମନକୁ ଯାହା ରୋଚେ ସେ କ’ଣ?”

Verse 55

विप्र उवाच । मुनिः कपिलनामाहं नारदाय निवेद्यताम् । आगतः प्रार्थनायैव तच्छ्रुत्वाहमथाब्रवम्

ବିପ୍ର କହିଲେ—“ମୁଁ କପିଲନାମ ମୁନି; ଏହି କଥା ନାରଦଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର। ମୁଁ କେବଳ ପ୍ରାର୍ଥନା ପାଇଁ ଆସିଛି।” ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲି।

Verse 56

धन्योहं यदिहायातः कपिल त्वं महामुने । नास्त्यदेयं तवास्माभिः पात्रं नास्ति तवाधिकम्

ହେ କପିଲ ମହାମୁନି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବାରୁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ; ଆପଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାତ୍ର କେହି ନାହିଁ।

Verse 57

कपिला उवाच । ब्रह्मपुत्र त्वया देयं यदि मे त्वं श्रृणुष्व तत् । अष्टौ विप्रसहस्रामि मम देहीति नारद

କପିଲ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନାରଦ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଶୁଣ—ମୋତେ ଆଠ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦିଅ।”

Verse 58

भूमिदानं करिष्यामि कलापग्रामवासिनाम् । ब्राह्मणानामहं चैषां तदिदं क्रियतां विभो

କଲାପଗ୍ରାମରେ ବସୁଥିବା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଭୂମିଦାନ କରିବି। ତେଣୁ, ହେ ବିଭୋ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ।

Verse 59

ततो मया प्रतिज्ञातमेव मस्तु महामुने । त्वयापि क्रियतां स्थानं कापिलं कपिलोत्तमम्

ତେବେ ମୁଁ କହିଲି—“ହେ ମହାମୁନି, ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯଥାରୂପେ ସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଏବଂ ହେ କପିଲୋତ୍ତମ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ‘କାପିଲ’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 60

श्राद्धे वा प्राप्तकाले वा ह्यतिथिर्विमुखीभवेत् । यस्याश्रममुपायातस्यस्य सर्वं हि निष्फलम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ କିମ୍ବା ଯଥୋଚିତ ସମୟରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିବା ଅତିଥି ସତ୍କାର ନ ପାଇ ବିମୁଖ ହୋଇ ଫେରିଗଲେ, ସେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ସବୁ କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 61

स गच्छेद्रौरवांल्लोकान्योऽतिथिं नाभिपूजयेत् । अतिथिः पूजितो येन स देवैरपि पूज्यते

ଯେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅଭିପୂଜା କରେନାହିଁ ସେ ରୌରବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଏ; ଯେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 62

दानैर्यज्ञैस्त तस्तस्मिन्भोजितः कपिलो मुनिः । ततो महामुनिः श्रीमान्हारीतो ह्वयितस्तदा

ତାପରେ ସେଠାରେ ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ମୁନି କପିଳଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଗଲା; ତାହା ପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାମୁନି ହାରୀତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା।

Verse 63

पादप्रक्षालनार्थाय सिद्धदेवसमागमे । हारीतश्च पुरस्कृत्य वामपादं तदा स्थितः

ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ନିମିତ୍ତେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ, ହାରୀତଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେ ତେବେ ବାମ ପାଦକୁ ଆଗକୁ ଦେଇ ଦାଁଡ଼ିଲା।

Verse 64

ततो हासो महाञ्जज्ञे सिद्धाप्सरः सुपर्वणाम् । विचिंत्य बहुधा पृथ्वीं साधु साधुकृता द्विजाः

ତେବେ ଶୁଭ ପର୍ବମାନଙ୍କର ସିଦ୍ଧ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ହାସ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ପୃଥିବୀକୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତନ କରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ‘ସାଧୁ, ସାଧୁ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 65

ततो ममापि मनसि शोकवेगो महानभूत् । सत्यां चैव तथा मेने गाथां पूर्वबुधेरिताम्

ତେବେ ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ମହାଶୋକର ତୀବ୍ର ବେଗ ଉଦ୍ଭବିଲା; ପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଗାଥା ସତ୍ୟ ବୋଲି ମୁଁ ବୁଝିଲି।

Verse 66

सर्वेष्वपि च कार्येषु हेतिशब्दो विगर्हितः । कुर्वतामतिकार्याणि शिलापातो ध्रुवं भवेत्

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ‘ହେତି’—ଅର୍ଥାତ୍ ଅସ୍ତ୍ରସଦୃଶ କଠୋର ପ୍ରତିଉତ୍ତର—ନିନ୍ଦିତ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଂଘି କର୍ମ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ଶିଳାପାତ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଶ୍ଚିତ ବିନାଶ, ଅବଶ୍ୟ ଆସେ।

Verse 67

ततोहमब्रंवं विप्रान्यूयं मूर्खा भविष्यथ । धनधान्याल्पसंयुक्ता दारिद्र्यकलिलावृताः

ତେବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲି—‘ତୁମେ ମୂର୍ଖ ହେବ; ଅଳ୍ପ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ସହିତ ରହି, ଦାରିଦ୍ର୍ୟର କାଦୁଆରେ ଆବୃତ ହେବ।’

Verse 68

एवमुक्ते प्रहस्यैव हारीतः प्राब्रवीदिदम् । तवैवेयं मुने हानिर्यदस्माञ्छपते भवान्

ଏହିପରି କହିବା ସହିତ ହାରୀତ ହସି କହିଲା—‘ହେ ମୁନେ, ଏହି ହାନି ତୁମର ମାତ୍ର; କାରଣ ଆମକୁ ଶାପ ଦେଉଛ ତୁମେ ନିଜେ।’

Verse 69

कः शापो दीयते तुभ्यं शापोयमयमेव ते । ततो विमृश्य भूयोऽहब्रवं किमहंद्विज

‘ତୁମକୁ କେଉଁ ଶାପ ଦିଆଯାଉଛି? ଏହିଟି ହିଁ ତୁମର ଶାପ।’ ତାପରେ ପୁନଃ ବିଚାର କରି ମୁଁ କହିଲି—‘ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ଏ କ’ଣ କରିଦେଲି?’

Verse 70

तथाविधस्य भवतो वामपादप्रदानतः

ଏପରି ସ୍ୱଭାବବାନ୍ ତୁମେ ବାମ ପାଦ ଦାନ କରିଥିବାରୁ—ସେ ଅଶୁଭସୂଚକ ତିରସ୍କାରରୂପ ଅର୍ପଣ ହେଲା।

Verse 71

हारीत उवाच । श्रृणु तत्कारणं धीमञ्छून्यता मे यतो भवेत्

ହାରୀତ କହିଲେ—ହେ ଧୀମାନ୍, ଶୁଣ; କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋ ମନେ ଅନ୍ତଃଶୂନ୍ୟତା ଜନ୍ମେ।

Verse 72

इति चिंतयतश्चित्ते हा दुःखोऽयं प्रतिग्रहः । प्रतिग्रहेण विप्राणां ब्राहयं तेजो हि शाम्यति

ହୃଦୟରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି—‘ହାୟ, ଏହି ପ୍ରତିଗ୍ରହ କେତେ ଦୁଃଖଦ!’ କାରଣ ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମ ତେଜ ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

Verse 73

महादानं हि गृह्णानो ब्राह्मणः स्वं शुभं हि यत् । ददाति दातुर्दाता च अशुभं यच्छति स्वकम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେତେବେଳେ ମହାଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ନିଜ ଶୁଭ ପୁଣ୍ୟକୁ ଯେନ ଦେଇଦିଏ; ଏବଂ ଦାତା ନିଜ ଅଶୁଭକୁ ଗ୍ରହୀତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରେ।

Verse 74

दाता प्रतिग्रहीता च वचनं हि परस्परम् । मन्यतेऽधःकरो यस्य सोऽल्पबुद्धिः प्रहीयते

ଦାତା ଓ ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା ପରସ୍ପର ବଚନରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେ ଅନ୍ୟକୁ ‘ଅଧଃ’ ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ଅଧଃପତିତ ହୁଏ।

Verse 75

इति चिंतयतो मह्यं शून्यताभूद्धि नारद । निद्रार्तश्च भयार्तश्च कामार्तः शोकपीडितः

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ନାରଦ, ମୋ ମନେ ଶୂନ୍ୟତା ଆସିଲା। ନିଦ୍ରା, ଭୟ, କାମନା କିମ୍ବା ଶୋକରେ ପୀଡିତ ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 76

हृतस्वश्चान्यचित्तश्च शून्याह्येते भवंति च । तदेषु मतिमान्कोपं न कुर्वीत यदि त्वया

ଯାହାର ଧନ ହରଣ ହୋଇଛି କିମ୍ବା ଯାହାର ଚିତ୍ତ ଅନ୍ୟତ୍ର ଲାଗିଛି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଶୂନ୍ୟ’ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନି।

Verse 77

कृतः कोपस्ततस्तुभ्यमेवं हानिरियं मुने । ततस्तापान्वितश्चाहं तान्वि प्रानब्रवं पुनः

ହେ ମୁନି, ତୁମ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଉଠିଥିବାରୁ ଏହି ହାନି ଘଟିଲା। ପରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୁଁ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲି।

Verse 78

धिङ्मामस्तु च दुर्बुद्धिमविमृश्यार्थकारिणम् । कुर्वतामविमृश्यैव तत्किमस्ति न यद्भवेत्

ମୋତେ ଧିକ୍—ଏହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିକୁ—ଯେ ମୁଁ ଭାବିନାହିଁ କାମ କରେ। ଅବିବେକରେ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏମିତି କେଉଁ ଅନର୍ଥ ଅଛି ଯାହା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନି?

Verse 79

सहसा न क्रियां कुर्यात्पदमेतन्महापदाम् । विमृश्यकारिणं धीरं वृणते सर्वसंपदः

ସହସା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ମହାବିପଦଙ୍କ ଦିଗକୁ ପଦକ୍ଷେପ। ଯେ ଧୀର ହୋଇ ବିଚାରପୂର୍ବକ କରେ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ତାହାକୁ ହିଁ ବରେ।

Verse 80

सत्यमाह महाबुद्धिश्चिरकारी पुरा हि सः । पुरा हि ब्राह्मणः कश्चित्प्रख्यातों गिरसां कुले

‘ସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ,’ ବୋଲି ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ କହିଲେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ଚିରକାରୀ ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ; ଏବଂ ଗିରସ ବଂଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 81

चिरकारि महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत्सुतः । चिरेण सर्वकार्याणि यो विमृश्य प्रपद्यते

ଚିରକାରୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗୌତମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତନ ପରେ ମାତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 82

चिरकार्याभिसंपतेश्चिरकारी तथोच्यते । अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावी तथोच्यते

ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପାଏ, ସେ ‘ଚିରକାରୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କେବଳ ଆଳସ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେ ‘ଦୁର୍ମେଧା’ (ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 83

बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना । व्यभिचारेण कस्मिन्स व्यतिकम्या परान्सुतान्

ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ, ସେ କେଉଁ ଅପଚାରରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବ? ଧର୍ମ ଅତିକ୍ରମ କରି ପରଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ କିପରି କ୍ଷତି କରିବ?

Verse 84

पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीमिति । स तथेति चिरेणोक्तः स्वभावाच्चिरकारकः

କ୍ରୋଧିତ ପିତା ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—‘ଏହି ମାତାକୁ ହତ୍ୟା କର!’ ସେ ସ୍ୱଭାବତଃ ଚିରକାରୀ ଥିଲେ; ତେଣୁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କହିଲେ।

Verse 85

विमृश्य चिरकारित्वाच्चिं तयामास वै चिरम् । पितुराज्ञां कथं कुर्यां न हन्यां मातरं कथम्

ସେ ବିଚାରବନ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା କିପରି ପାଳନ କରିବି ଏବଂ ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ନ କରିବି କିପରି?'

Verse 86

कथं धर्मच्छलेनास्मिन्निमज्जेयमसाधुवत् । पितुराज्ञा परो धर्मो ह्यधर्मो मातृरक्षणम्

ଧର୍ମ ଛଳନାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ପରି କିପରି ବୁଡ଼ି ରହିବି? ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପରମ ଧର୍ମ, କିନ୍ତୁ ମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ନ କରିବା ଅଧର୍ମ ଅଟେ।

Verse 87

अस्वतंत्रं च पुत्रत्वं किं तु मां नात्र पीडयेत् । स्त्रियं हत्वा मातरं च को हि जातु सुखी भवेत्

ପୁତ୍ର ହେବା ପରାଧୀନ ଅଟେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋତେ ଏଠାରେ ପୀଡ଼ିତ ନ କରୁ। ନାରୀ ଏବଂ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି କିଏ କେବେ ସୁଖୀ ହୋଇପାରେ?

Verse 88

पितरं चाप्यवज्ञाय कः प्रतिष्ठामवाप्नुयात् । अनवज्ञा पितुर्युक्ता युक्तं मातुश्च रक्षणम्

ପିତାଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରି କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଭ କରିପାରିବ? ପିତାଙ୍କ ଅନାଦର ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍।

Verse 89

क्षमायोग्यावुभावेतौ नातिवर्तेत वै कथम् । पिता ह्यात्मानमाधत्ते जायायां जज्ञिवानिति

ଏହି ଉଭୟ କ୍ଷମା ଯୋଗ୍ୟ ଅଟନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କୁ କିପରି ଅତିକ୍ରମ କରାଯିବ? କାରଣ ପିତା ପତ୍ନୀଙ୍କ ଠାରେ ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୁଏ।

Verse 90

शीलचारित्रगोत्रस्य धारणार्थं कुलस्य च । सोऽहमात्मा स्वयं पित्रा पुत्रत्वे परिकल्पितः

ଶୀଳ, ସଦାଚାର ଓ ଗୋତ୍ରର ଧାରଣାର୍ଥେ ଏବଂ କୁଳଧାରା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରଖିବା ପାଇଁ, ସେଇ ଆତ୍ମାକୁ ପିତା ସ୍ୱୟଂ ପୁତ୍ରତ୍ୱରେ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 91

जातकर्मणि यत्प्राह पिता यच्चोपकर्मणि । पर्याप्तः स दृढीकारः पितुर्गौरवलिप्सया

ଜାତକର୍ମରେ ପିତା ଯାହା କହନ୍ତି ଏବଂ ଉପାକର୍ମରେ ଯାହା ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ପିତୃଗୌରବ ଆକାଂକ୍ଷୀ ପାଇଁ ସେହିଟି ଦୃଢ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଭାବେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 92

शरीरादीनि देयानि पिता त्वेकः प्रयच्चति । तस्मात्पितुर्वचः कार्यं न विचार्यं कथंचन

ଶରୀରାଦି ସବୁ ଦାନସ୍ୱରୂପ; କିନ୍ତୁ ତାହା ଦେଇଥାନ୍ତି ପିତା ଏକମାତ୍ର। ତେଣୁ ପିତାଙ୍କ ବଚନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—କୌଣସି ପ୍ରକାର ବିଚାର-ବିତର୍କ ବିନା।

Verse 93

पातकान्यपि चूर्यंते पितुर्वचनकारिणः । पिता स्वर्गः पिता धर्मः पिता परमकं तपः

ପିତାଙ୍କ ବଚନ ପାଳନକାରୀର ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ପିତା ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ, ପିତା ହିଁ ଧର୍ମ, ପିତା ହିଁ ପରମ ତପ।

Verse 94

पितरि प्रीतिमापन्ने सर्वाः प्रीणंति देवताः । आशिषस्ता भजंत्येनं पुरुषं प्राह याः पिता

ପିତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପିତା ଯେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆସି ଅନୁଗ୍ରହ କରେ।

Verse 95

निष्कृतिः सर्वपापानां पिता यदभिनंदति । मुच्यते बंधनात्पुष्पं फलं वृंतात्प्रमुच्यते

ପିତା ଯେତେବେଳେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାହା ସମସ୍ତ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୁଏ। ଯେପରି ପୁଷ୍ପ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ଫଳ ଡାଣ୍ଡାରୁ ଛୁଟେ, ସେପରି ଜୀବ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 96

क्लिश्यन्नपि सुतः स्नेहं पिता स्नेहं न मुंचति । एतद्विचिंत्यतं तावत्पुत्रस्य पितृगौरवम्

ପୁତ୍ର କ୍ଲେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ପିତା ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହା ଚିନ୍ତା କର—ପିତାଙ୍କୁ ଗୌରବ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପୁତ୍ରର ଧର୍ମ।

Verse 97

पिता नाल्पतरं स्थानं चिंतयिष्यामि मातरम् । यो ह्ययं मयि संघातो मर्त्यत्वे पांचभौतिकः

ମୁଁ ମାତାଙ୍କୁ ପିତାଠାରୁ କମ୍ ସ୍ଥାନରେ ଭାବିବି ନାହିଁ। କାରଣ ଏହି ମର୍ତ୍ୟଜୀବନରେ ମୋର ଏହି ଦେହସଂଘାତ ପଞ୍ଚଭୂତମୟ।

Verse 98

अस्य मे जननी हेतुः पावकस्य यथारणिः । माता देहारणिः पुंसः सर्वस्यार्थस्य निर्वृतिः

ମୋର ଜନ୍ମର ହେତୁ ଜନନୀ; ଯେପରି ଅରଣିରୁ ପାବକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ମାତା ପୁରୁଷର ଦେହର ଅରଣି—ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥର ସିଦ୍ଧି ଓ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।

Verse 99

मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये । न स शोचति नाप्येनं स्थावर्यमपि कर्षति

ମାତା ଥିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସନାଥ ହୁଏ; ମାତୃବିୟୋଗରେ ସେ ସତ୍ୟରେ ଅନାଥ ହୁଏ। ମାତା ସହିତ ଥିଲେ ସେ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବିପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ତାକୁ ସହଜେ ଟାଣି ନେଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 100

श्रिया हीनोऽपि यो गेहे अंबेति प्रतिपद्यते । पुत्रपौत्रसमापन्नो जननीं यः समाश्रितः

ଧନହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଘରେ ‘ଅମ୍ବେ’ ବୋଲି ମାଆଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଥାଏ, ଜନନୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହ କୁଳସନ୍ତତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 101

अपि वर्षशतस्यांते स द्विहायनवच्चरेत् । समर्थं वाऽसमर्थं वा कृशं वाप्यकृशं तथा

ଶତବର୍ଷର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ମାଆ ତାକୁ ଦୁଇବର୍ଷର ଶିଶୁ ପରି ଦେଖନ୍ତି—ପୁତ୍ର ସମର୍ଥ ହେଉ କି ଅସମର୍ଥ, କୃଶ ହେଉ କି ସ୍ଥୂଳ, ମାତୃଦୃଷ୍ଟି ସଦା ସମାନ।

Verse 102

रक्षयेच्च सुतं माता नान्यः पोष्यविधानतः । तदा स वृद्धो भवति तदा भवति दुःखितः

ପୋଷଣଧର୍ମର ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୁତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ମାଆ ମାତ୍ର; ସେପରି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ସେ ନଥିଲେ ତେବେ ସେ ସତ୍ୟରେ ‘ବୃଦ୍ଧ’ ହୁଏ, ତେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ।

Verse 103

तदा शुन्यं जगत्तस्य यदा मात्रा वियुज्यते । नास्ति मातृसमा च्छाया नास्ति मातृसमा गतिः

ଯେତେବେଳେ ସେ ମାଆଠାରୁ ବିୟୋଗ ପାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ମାଆ ସମ ଛାୟା ନାହିଁ; ମାଆ ସମ ଆଶ୍ରୟ-ଗତି ନାହିଁ।

Verse 104

नास्ति मातृसमं त्राणं नास्ति मातृसमा प्रपा । कुक्षिसंधारणाद्धात्री जननाज्जननी तथा

ମାଆ ସମ ତ୍ରାଣ ନାହିଁ, ମାଆ ସମ ପ୍ରପା (ବିଶ୍ରାମ-ଆଶ୍ରୟ) ନାହିଁ। କୁକ୍ଷିରେ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ସେ ‘ଧାତ୍ରୀ’, ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ‘ଜନନୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 105

अंगानां वर्धनादंबा वीरसूत्वे च वीरसूः । शिशोः शुश्रूषणाच्छ्वश्रूर्माता स्यान्माननात्तथा

ଶିଶୁର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ ପୋଷି ଓ ବଢ଼ାଇଥିବାରୁ ସେ ‘ଅମ୍ବା’, ଏବଂ ବୀରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବାରୁ ‘ବୀରସୂ’। ଶିଶୁସେବାରେ ଶ୍ୱଶୁରୀ ମଧ୍ୟ ‘ମାତା’ ହୁଏ; ତଥା ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ସେ ମାତୃସମ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଏ।

Verse 106

देवतानां समावापमेकत्वं पितरं विदुः । मर्त्यानां देवतानां च पूगो नात्येति मातरम्

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏକତ୍ୱର ‘ସମାବାପ’—ସାଧାରଣ କ୍ଷେତ୍ରରୂପେ—ପିତାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମର୍ତ୍ୟ ଓ ଦେବ—ଉଭୟ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପୁଞ୍ଜ ମାତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ।

Verse 107

पतिता गुरवस्त्याज्या माता च न कथंचन । गर्भधारणपोषाभ्यां तेन माता गरीयसी

ଗୁରୁମାନେ ପତିତ ହେଲେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ହୋଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମାତା କେବେବି, କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ନୁହେଁ। ଗର୍ଭଧାରଣ ଓ ପୋଷଣ କରିଥିବାରୁ ମାତା ଅଧିକ ଗରିୟସୀ।

Verse 108

एवं स कौशिकीतीरे बलिं राजानमीक्षतीम् । स्त्रीवृत्तिं चिरकालत्वाद्धन्तुं दिष्टः स्वमातरम्

ଏପରି କୌଶିକୀ ତୀରେ ସେ ରାଜା ବଲିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ମାତାଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଅନୁଚିତ ଭାବି, ଭୟଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟରେ ସେ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 109

विमृश्य चिरकालं हि चिंतांतं नाभ्यपद्यत । एतस्मिन्नंतरे शक्रो रूपमास्थितः

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଚାର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 110

गायन्गाखामुपायातः पितुस्तस्याश्रमांतिके । अनृना हि स्त्रियः सर्वाः सूत्रकारो यदब्रवीत्

ଏକ ଗାଥା ଗାନ କରି ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। 'ସମସ୍ତ ନାରୀ ବାସ୍ତବରେ ଋଣମୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି,' ଯେପରି ସୂତ୍ରକାର କହିଛନ୍ତି।

Verse 111

अतस्ताभ्यः फलं ग्राह्यं न स्याद्दोषेक्षणः सुधीः । इति श्रुत्वा तमानर्च मेधातिथिरुदारधीः

ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଫଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୋଷଦର୍ଶୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଶୁଣି ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପନ୍ନ ମେଧାତିଥି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ।

Verse 112

दुःखितश्चिंतयन्प्राप्तो भृशमश्रूणि वर्तयन् । अहोऽहमीर्ष्ययाक्षिप्तो मग्नोऽहं दुःखसागरे

ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟଧିକ ଅଶ୍ରୁ ବିସର୍ଜନ କରି ସେ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। 'ହାୟ! ଈର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଦୁଃଖ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ି ଯାଇଛି।'

Verse 113

हत्वा नारीं च साध्वीं च को नु मां तारयिष्यति । सत्वरेण मयाज्ञप्तश्चिरकारी ह्युदारधीः

'ଜଣେ ନାରୀ ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୱୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, କିଏ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବ? ମୁଁ ତରବରିଆ ଭାବରେ ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପନ୍ନ ଚିରକାରୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲି।'

Verse 114

यद्ययं चिरकारी स्यात्स मां त्रायेत पातकात् । चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक

'ଯଦି ସେ ପ୍ରକୃତରେ 'ଚିରକାରୀ' (ବିଳମ୍ବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି) ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେ ମୋତେ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ହେ ଚିରକାରୀ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ! ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ଚିରକାରୀ!'

Verse 115

यदद्य चिरकारी त्वं ततोऽसि चिरकारिकः । त्राहि मां मातरं चैव तपो यच्चार्जितं मया

ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଚିରକାରୀ ହେଉ, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଚିରକାରିକ। ମୋତେ ଓ ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ମୋର ଅର୍ଜିତ ତପକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କର।

Verse 116

आत्मानं पातके विष्टं शुभाह्व चिरकारिक । एवं स दुःखितः प्राप्तो गौतमोऽचिंतयत्तदा

ହେ ଶୁଭନାମ ଚିରକାରିକ! ମୁଁ ନିଜକୁ ପାପରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖୁଛି। ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗୌତମ ସେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 117

चिरकारिकं ददर्शाथ पुत्रं मातुरुपांतिके । चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः

ତାପରେ ସେ ମାତାଙ୍କ ନିକଟରେ ପୁତ୍ର ଚିରକାରିକକୁ ଦେଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ଚିରକାରୀ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।

Verse 118

शस्त्रं त्यक्त्वा स्थितो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे । मेधातिथिः सुतं दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि

ସେ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ମସ୍ତକ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କ୍ଷମା ଯାଚନା ଆରମ୍ଭ କଲା। ମେଧାତିଥି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 119

पत्नीं चैव तु जीवंतीं परामभ्यगमन्मुदम् । हन्यादिति न सा वेद शस्त्रपाणौ स्थिते सुते

ପତ୍ନୀ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାକୁ ଦେଖି ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ପୁତ୍ର ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ‘ସେ ହତ୍ୟା କରିବ’ ବୋଲି ସେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 120

बुद्धिरासीत्सुतं दृष्ट्वा पितुश्चरणयोर्नतम् । शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयादिति

ପୁତ୍ରକୁ ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ନତ ଦେଖି ସେ ବୁଝିଲା—ଭୟରୁ ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାର ଚପଳତା ଲୁଚାଉଛି।

Verse 121

ततः पित्रा चिरं स्मृत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि । चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरंजीवेत्यु दाहृतः

ତାପରେ ପିତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଦୁଇ ବାହୁରେ ଦୀର୍ଘ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—“ଚିରଞ୍ଜୀବ ହେଉ!”

Verse 122

चिरं मुदान्वितः पुत्रं मेधातिथिरथाब्रवीत् । चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी भवेच्चिरम्

ତେବେ ଦୀର୍ଘ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେଧାତିଥି ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ—“ହେ ଚିରକାରିକ, ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଚିରକାରୀ—ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା—ହେଉ।”

Verse 123

चिराय यत्कृतं सौम्य चिरमस्मिन् दुःखितः । गाथाश्चाप्यब्रवीद्विद्वान्गौतमो मुनिसत्तमः

“ହେ ସୌମ୍ୟ, ଯାହା କାମ ଦେରିରେ ହେଲା, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦୁଃଖିତ ରହିଲି।” ଏଭଳି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ ଗୌତମ ଗାଥାମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 124

चिरेण मंत्रं संधीयाच्चिरेम च कृतं त्यजेत् । चिरेण विहतं मित्रं चिरं धारणमर्हति

ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ସମୟ ନେଇ ହୁଏ; ବହୁ ଦେରିରେ କରା କାମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଦୀର୍ଘକାଳର ମିତ୍ର ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୀର୍ଘ ସହନ ଓ ଧାରଣର ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 125

रोगे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि । अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते

ରୋଗରେ, ଦର୍ପରେ, ମାନଭଙ୍ଗରେ, ଦ୍ରୋହରେ, ପାପକର୍ମରେ ଓ ଅପ୍ରିୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ—ଯେ ଧୈର୍ୟରେ ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେଇ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

Verse 126

बंधूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च । अव्यक्तेष्वपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते

ବନ୍ଧୁ, ସୁହୃଦ, ଭୃତ୍ୟ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଜନଙ୍କ ବିଷୟରେ—ଅପରାଧ ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥାଏ—ଯେ ଧୈର୍ୟରେ ବିଚାର କରି ଚାଲେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।

Verse 127

चिरं धर्मान्निषेवेत कुर्याच्चान्वेषणं चिरम् । चिरमन्वास्य विदुषश्चिरमिष्टानुपास्य च

ଦୀର୍ଘକାଳ ଧର୍ମକୁ ଆଚରଣ କରୁ, ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନ୍ୱେଷଣ-ବିଚାର କରୁ; ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ସେବନ କରୁ, ଏବଂ ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଉପାସନା କରୁ।

Verse 128

चिरं विनीय चात्मानं चिरं यात्यनवज्ञताम् । ब्रुवतश्च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम्

ଦୀର୍ଘକାଳ ଆତ୍ମସଂଯମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅବମାନ-ରହିତ ଅବସ୍ଥା ପାଏ; ଏବଂ ଅନ୍ୟର ବାକ୍ୟ ଯଦି ଧର୍ମସହିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 129

चिरं पृच्छेच्च श्रृणुयाच्चिरं न परिभूयते । धर्मे शत्रौ शस्त्रहस्ते पात्रे च निकटस्थिते

ଦୀର୍ଘକାଳ ପଚାରିବା ଓ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶୁଣିବା ଉଚିତ—ତେବେ ସେ ସହଜରେ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ, ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ନିକଟେ ଥିଲେ—ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 130

भये च साधुपूजायां चिरकारी न शस्यते । एवमुक्त्वा पुत्रभार्यासहितः प्राप्य चाश्रमम्

ଭୟକାଳରେ ଓ ସାଧୁପୂଜାରେ ବିଳମ୍ବ କରୁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏମିତି କହି ସେ ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 131

ततश्चिरमुपास्याथ दिवं यातिश्चिरं मुनिः । वयं त्वेवं ब्रुवन्तोऽपि मोहेनैवं प्रतारिताः

ତାପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଉପାସନା କରି ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆମେ—ଏଭଳି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ମୋହରେ ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରତାରିତ ହେଲୁ।

Verse 132

कलौ च भवतां विप्रा मच्छापो निपतिष्यति । केचित्सदा भविष्यंति विप्राः सर्वगुणैर्युताः

କଳିଯୁଗରେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୋର ଶାପ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡିବ। ତଥାପି କେତେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ସର୍ବଗୁଣଯୁକ୍ତ ରହିବେ।

Verse 133

पादप्रक्षालनं कृत्वा ततोऽहं धर्मवर्मणः । समीपे साक्षिणो देवान्कृत्वा संकल्पमाचरम्

ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ପରେ ମୁଁ ଧର୍ମବର୍ମଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲି। ଦେବମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମୁଁ ସଙ୍କଳ୍ପ ଆଚରଣ କଲି।

Verse 134

कांचनैरर्नोप्रदानैश्च गृहदानैर्धनादिभिः । भार्याभूषणवस्त्रैश्च कृतार्था ब्राह्मणाः कृताः

ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ, ନାନାପ୍ରକାର ପ୍ରଦାନ, ଗୃହଦାନ, ଧନାଦି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ଓ କୃତାର୍ଥ ହେଲେ।

Verse 135

ततः करं समुद्यम्य प्राहेन्द्रो देवसंगमे । हरांगरुद्धवामार्द्ध यावद्देवी गिरेः सुता

ତେବେ ହାତ ଉଠାଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବସଭାରେ କହିଲେ—ହେ ଗିରିସୁତା ଦେବୀ, ଯାହାଙ୍କ ବାମାର୍ଧକୁ ହରଦେହ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛି।

Verse 136

गणाधीशो वयं यावद्यावत्त्रिभुवनं त्विदम् । तावन्नन्द्यादिदे स्थानं नारदस्थापितं सुराः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଗଣାଧୀଶ ରହିବୁ ଓ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଭୁବନ ଟିକିରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନନ୍ଦୀ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ଏହି ସ୍ଥାନ, ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ହେ ସୁରମାନେ, ଦୃଢ଼ ରହିବ।

Verse 137

ब्रह्मशापो रुद्रशापो विष्णुशापस्तथैव च । द्विजशापस्तथा भूयादिदं स्थानं विलुंपतः

ଯେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଲୁଟିବା କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ କରିବ, ତା’ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମଶାପ, ରୁଦ୍ରଶାପ, ବିଷ୍ଣୁଶାପ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜଶାପ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଉ।

Verse 138

ततस्तथेति तैः सर्वैर्हृष्टैस्तत्र तथोदितम् । एवं मया स्थापिते स्थानकेऽस्मिन्संस्थापयामास च कापिलं मुनिः । स्थाने उभे देवकृते प्रसन्नास्ततो ययुर्देवता देवसद्म

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେଠାରେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏଭଳି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରେ, ମୁନି ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେଠାରେ କପିଳଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଦେବକୃତ ଉଭୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ପରେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଧାମକୁ ଗଲେ।