Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

धन्योहं यदिहायातः कपिल त्वं महामुने । नास्त्यदेयं तवास्माभिः पात्रं नास्ति तवाधिकम्

Transliteration

dhanyohaṃ yadihāyātaḥ kapila tvaṃ mahāmune | nāstyadeyaṃ tavāsmābhiḥ pātraṃ nāsti tavādhikam

Translation

ହେ କପିଲ ମହାମୁନି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବାରୁ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ; ଆପଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାତ୍ର କେହି ନାହିଁ।

Word by Word

• धन्यः: fortunate/blessed
• धन्यः: Visheshya-bhava (Predicate adjective of अहम्)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यत्: because/that
• यत्: Sambandha (Clause linker)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्ध-निपात/यत्-शब्दः; कारणार्थे (because/that)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• आयातः: has come
• आयातः: Kriya-visheshana (Predicate/State of subject)
• Type: Verb
• Root: आ + या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कपिल: O Kapila
• कपिल: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: कपिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महामुने: O great sage
• महामुने: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: महा + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (महान् मुनिः)

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अदेयम्: anything not to be given (i.e., nothing is ungivable)
• अदेयम्: Karta (Predicate nominal with अस्ति)
• Type: Noun
• Root: अ + देय (कृदन्त-प्रातिपदिक; दा धातोः)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/नकार-पूर्वक निषेध (not-to-be-given)

• तव: for you/of you
• तव: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karana (Agent/instrument in giving)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural)

• पात्रम्: a worthy recipient/vessel
• पात्रम्: Karta (Predicate nominal with अस्ति)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• तव: than you/of you
• तव: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अधिकम्: superior/greater
• अधिकम्: Visheshana (Predicate adjective of पात्रम्)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तुलनार्थे (comparative sense)

Speaker

Nārada (replying to Kapila, per narrative flow)

Skanda Dialogue

Listener: Kapila (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Nārada (or the responding host) expresses joy at Kapila’s arrival, hands in añjali, offering readiness to give; Kapila stands serene, detached.

Characters & Entities

• Kapila
• Nārada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity becomes perfect when offered to a worthy recipient; honoring great sages is praised as supreme merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sacred gathering at the tīrtha/saṅgama, where meeting a great sage is presented as a blessing.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna orientation: affirming readiness to give and recognizing the sage as an ideal pātra.