Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

देवानां योनयो ह्यष्टौ गंधर्वाप्सरसां गणाः । महोत्सवे ततस्तस्मिन्गीतवादित्र उत्तमे

Transliteration

devānāṃ yonayo hyaṣṭau gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ | mahotsave tatastasmingītavāditra uttame

Translation

ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଯୋନି/ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଥିଲେ। ସେହି ମହୋତ୍ସବରେ ଉତ୍ତମ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟନାଦ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

Word by Word

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), बहुवचनम्

• योनयः: sources/origins
• योनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा (1st), बहुवचनम्

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात-अव्ययम् (particle; emphasis/causal)

• अष्टौ: eight
• अष्टौ: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्याशब्दः; पुं/स्त्री (प्रयोगानुसार), प्रथमा (1st), बहुवचनम्; योनयः इति विशेषणम्

• गन्धर्वाप्सरसाम्: of Gandharvas and Apsarases
• गन्धर्वाप्सरसाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक) + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः (गन्धर्वाश्च अप्सरसश्च); षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचनम्

• गणाः: groups
• गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st), बहुवचनम्

• महोत्सवे: in the great festival
• महोत्सवे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + उत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (महान् उत्सवः); पुंलिङ्गम्, सप्तमी (7th/Locative), एकवचनम्

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
• Form: अव्ययम्; अपादान/क्रमसूचक-अर्थे (then/thereafter)

• तस्मिन्: in that (festival)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; सप्तमी (7th/Locative), एकवचनम्

• गीतवादित्र: (with) singing and instruments
• गीतवादित्र: Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: गीत (प्रातिपदिक) + वादित्र (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः (गीतं च वादित्रं च); नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/सप्तमी एकवचनम् (पाठानुसार ‘उत्तमे’ इति विशेषणेन सह सप्तमी-एकवचन-स्थाने); अत्र ‘महोत्सवे… उत्तमे’ इत्यन्वये सप्तमी-एकवचन-प्रयोगः अभिप्रेतः

• उत्तमे: excellent/supreme
• उत्तमे: Adhikarana (Qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्/पुंलिङ्गम्, सप्तमी (7th/Locative), एकवचनम्; महोत्सवे इति विशेषणम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha

Visual Art Cues

Scene: A luminous festival hall: eight divine classes arrayed in ranks; gandharvas singing with vīṇā and flute; apsarases dancing; the air filled with rhythmic percussion and melodic arcs.

Characters & Entities

• Gandharvas
• Apsarases

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Where dharma and devotion peak, celebration itself becomes worship—music and song serve as offerings in a holy festival.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha/saṅgama setting of this chapter, portrayed as a venue for a celestial mahotsava.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied devotional worship through gīta-vāditra (sacred singing and instruments) during the mahotsava.