Adhyaya 9

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञ हृदयानंद गौरीचुंबितमूर्धज । तारकांतक षड्वक्त्र तारिणे भद्रकारिणे

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ହୃଦୟାନନ୍ଦ! ଗୌରୀଚୁମ୍ବିତ ଶିରୋଧର; ହେ ତାରକାନ୍ତକ, ଷଡ୍ବକ୍ତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ତାରିଣେ, ଭଦ୍ରକାରିଣେ—ନମସ୍କାର।

Verse 2

सर्वज्ञाननिधे तुभ्यं नमः सर्वज्ञसूनवे । सर्वथा जितमाराय कुमाराय महात्मने

ହେ ସର୍ବଜ୍ଞାନନିଧେ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ମହାତ୍ମା କୁମାର, ଯିଏ ମାରକୁ ସର୍ବଥା ଜୟ କରିଛ—ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 3

कामारिमर्धनारीशं वीक्ष्य कामकृतं किल । यो जिगाय कुमारोपि मारं तस्मै नमोस्तु ते

କାମଶତ୍ରୁ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କାମ ଯେ ପ୍ରଭାବ କରିଥିଲା, ତାହା ଦେଖି କୁମାର ମଧ୍ୟ ମାରକୁ ଜୟ କଲେ; ସେହି ବିଜୟୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 4

यदुक्तं भवता स्कंद मायाद्विजवपुर्हरिः । काश्यां पंचनदं तीर्थमध्यासातीव पावनम्

ହେ ସ୍କନ୍ଦ! ତୁମେ କହିଥିବା ପରି—ମାୟାବଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରି ହରି କାଶୀର ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥରେ ବାସ କରିଥିଲେ; ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର।

Verse 5

भूर्भुवःस्वः प्रदेशेषु काशीपरमपावनम् । तत्रापि हरिणाज्ञायि तीर्थं पंचनदं परम्

ଭୂଃ, ଭୁବଃ ଓ ସ୍ୱଃ—ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଶୀ ପରମ ପାବନ; ଏବଂ କାଶୀରେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ‘ପଞ୍ଚନଦ’ ନାମକ ପରମ ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 6

कुतः पंचनदं नाम तस्य तीर्थस्य षण्मुख । कुतश्च सर्वतीर्थेभ्यस्तदासीत्पावनं परम्

ହେ ଷଣ୍ମୁଖ! ସେହି ତୀର୍ଥର ‘ପଞ୍ଚନଦ’ ନାମ କେଉଁ କାରଣରୁ ହେଲା? ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ପରମ ପାବନ କେଉଁ ହେତୁରୁ ହେଲା?

Verse 7

कथं च भगवान्विष्णुरंतरात्मा जगत्पतिः । सर्वेषां जगतां पाता कर्ता हर्ता च लीलया

ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ—ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ଜଗତ୍ପତି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପାଳକ, ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକର୍ତ୍ତା—ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସହ କିପରି ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ?

Verse 8

अरूपो रूपमापन्नो ह्यव्यक्तो व्यक्ततां गतः । निराकारोपि साकारो निष्प्रपंचः प्रपंचभाक्

ଅରୂପ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କିପରି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ? ଅବ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ବ୍ୟକ୍ତ ହେଲେ? ନିରାକାର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସାକାର ହେଲେ? ପ୍ରପଞ୍ଚାତୀତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ପ୍ରପଞ୍ଚଲୀଳା ଗ୍ରହଣ କଲେ?

Verse 9

अजन्मानेकजन्मा च त्वनामास्फुटनामभृत् । निरालंबोऽखिलालंबो निर्गुणोपि गुणास्पदम्

ସେ ଅଜନ୍ମା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଅନେକ ଜନ୍ମଧାରୀ? ନାମହୀନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅନନ୍ତ ନାମର ଧାରକ? ନିରାଲମ୍ବ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର? ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଗୁଣମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ?

Verse 10

अहृषीकोहृषीकेशो प्यनंघ्रिरपिसर्वगः । उपसंहृत्य रूपं स्वं सर्वव्यापी जनार्दनः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ‘ହୃଷୀକେଶ’ କିପରି କୁହାଯାଏ? ପାଦହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ କିପରି ସର୍ବଗ? ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜ ପ୍ରକଟ ରୂପକୁ କିପରି ଉପସଂହାର କରନ୍ତି?

Verse 11

आदौ धर्मनदः पुण्यो मिश्रितो धूतपापया । यया धूतानि पापानि सर्वतीर्थीकृतात्मना

ପ୍ରଥମେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଧର୍ମନଦା ଧୂତପାପା ସହ ମିଶିଗଲା—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାପ ଧୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ନିଜେ ‘ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ’ ଅଟେ।

Verse 12

ततोपि मिलितागत्य किरणा रविणैधिता । यन्नामस्मरणादेव महामोहोंधतां व्रजेत्

ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟ କିରଣା ମଧ୍ୟ ଆସି ମିଶିଲା—ଯାହାର ନାମସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ମହାମୋହ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧତାକୁ ଯାଇ ନିର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼େ।

Verse 13

स्थितः सर्वात्मभावेन तीर्थे पंचनदे परे । एतदाख्याहि षड्वक्त्र पंचवक्त्राद्यथा श्रुतम्

ସେଇ ପରମ ତୀର୍ଥ ପଞ୍ଚନଦରେ ସେ ସର୍ବାତ୍ମଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ଷଡ୍ବକ୍ତ୍ର! ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର (ଶିବ) ଠାରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ସେପରି ହୁଅଁତୁ ମୋତେ କହ।

Verse 14

प्रयागोपि च तीर्थेशो यत्र साक्षात्स्वयं स्थितः । पापिनां पापसंघातं प्रसह्य निजतेजसा

ପ୍ରୟାଗ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଅଧୀଶ୍ୱର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ନିଜ ତେଜରେ ପାପୀମାନଙ୍କ ସଞ୍ଚିତ ପାପସଂଘାତକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 15

हरंति सर्वतीर्थानि प्रयागस्य बलेन हि । तानि सर्वाणि तीर्थानि माघे मकरगे रवौ

ପ୍ରୟାଗର ମହାବଳରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ନିଜ-ନିଜ ପାବନଶକ୍ତି ସେଠାକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି। ମାଘମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଯେନ ତାହାଁରେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

प्रत्यब्दं निर्मलानि स्युस्तीर्थराज समागमात् । प्रयागश्चापि तीर्थेंद्रः सर्वतीर्थार्पितं मलम्

ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କ ସଙ୍ଗମରୁ ସେମାନେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ନିର୍ମଳ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ପ୍ରୟାଗ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅର୍ପଣ କରିଥିବା ମଲ-କଲ୍ମଷକୁ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 17

महाघिनां महाघं च हरेत्पांचनदाद्बलात् । यं संचयति पापौघमावर्षं तीर्थनायकः । तमेकमज्जनादूर्जे त्यजेत्पंचनदे ध्रुवम्

ପଞ୍ଚନଦର ବଳରେ ମହାପାପୀମାନଙ୍କର ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତୀର୍ଥନାୟକ (ଯାତ୍ରୀ) ଯେ ପାପଘନକୁ ସାରାବର୍ଷ ସଞ୍ଚୟ କରେ, ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସରେ ପଞ୍ଚନଦରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 18

यथा पंचनदोत्पत्तिस्तथा च कथयाम्यहम् । निशामय महाभाग मित्रावरुणनंदन

ପଞ୍ଚନଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଯେପରି ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ହେ ମହାଭାଗ, ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ନନ୍ଦନ, ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 19

पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः । भृगुवंश समुत्पन्नो मूर्तो वेद इवापरः

ପୁରାତନ କାଳରେ ବେଦଶିରା ନାମକ ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ଥିଲେ। ସେ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ଏବଂ ଯେନ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ବେଦ ଥିଲେ।

Verse 20

तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरोदृग्गोचरं गता । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा रूपलावण्यशालिनी

ସେ ମୁନି ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତ ଶୁଚି ଆସିଲା।

Verse 21

तस्या दर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः । चस्कंद स मुनिस्तूर्णं साथ भीता वराप्सराः

ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ମୁନିଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା। ମୁନି ଶୀଘ୍ର ଧୈର୍ୟ ହାରିଲେ, ଏବଂ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲା।

Verse 22

दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत । अतीव वेपमानांगी शुचिस्तच्छापभीतितः

ଦୂରରୁ ହିଁ ସେ ତାହା ଋଷିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କଥା କହିଲା। ଶୁଚି, ତାଙ୍କ ଶାପଭୟରୁ, ଅତ୍ୟଧିକ କମ୍ପିତ ଅଙ୍ଗ ସହ କହିଲା।

Verse 23

नापराध्नोम्यहं किंचिन्महोग्रतपसांनिधे । क्षंतव्यं मे क्षमाधार क्षमारूपास्तपस्विनः

‘ହେ ମହାଘୋର ତପସ୍ୟାର ନିଧି! ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ। ହେ କ୍ଷମାର ଆଧାର! ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; କାରଣ ତପସ୍ବୀମାନେ କ୍ଷମାସ୍ୱରୂପ।’

Verse 24

मुनीनां मानसं प्रायो यत्पद्मादपि तन्मृदु । स्त्रियः कठोरहृदयाः स्वरूपेणैव सत्तम

‘ମୁନିମାନଙ୍କ ମନ ପ୍ରାୟଃ ପଦ୍ମଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କୋମଳ ବୋଲି ମନାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ କଠୋରହୃଦୟା, ହେ ସତ୍ତମ!’

Verse 25

इति श्रुत्वा वचस्तस्याः शुचेरप्सरसो मुनिः । विवेकसेतुना स्तंभीन्महारोषनदीरयम्

ଶୁଚୀ ନାମ୍ନୀ ଅପ୍ସରାର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ମୁନି, ଅନ୍ତରେ ବିବେକ-ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରି ମହାକ୍ରୋଧର ପ୍ରବଳ ଧାରାକୁ ରୋକିଲେ।

Verse 26

उवाच च प्रसन्नात्मा शुचे शुचिरसि ध्रुवम् । न मेऽल्पोपि हि दोषोत्र न ते दोषोस्ति सुंदरि

ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ମୁନି କହିଲେ— “ହେ ଶୁଚୀ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧା। ଏହି ବିଷୟରେ ମୋର ଅଳ୍ପମାତ୍ର ଦୋଷ ନାହିଁ; ତୁମର ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନାହିଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।”

Verse 27

वह्निस्वरूपा ललना नवनीत समः पुमान् । अनभिज्ञा वदंतीति विचारान्महदंतरम्

“ସ୍ତ୍ରୀ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପା, ପୁରୁଷ ନବନୀତ ସମ”—ଏପରି ଅଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବିଚାର କଲେ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ।

Verse 28

स्निह्येदुद्धृतसारोपि वह्नेः संस्पर्शमाप्य वै । चित्रं स्त्र्याख्या समादानात्पुमान्स्निह्यति दूरतः

“ଉଦ୍ଧୃତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନବନୀତ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶେ ଗଳିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ— ‘ସ୍ତ୍ରୀ’ ନାମ ଓ ଭାବନା ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ ପୁରୁଷର ହୃଦୟ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଗଳିଯାଏ।”

Verse 29

अतः शुचे न भेतव्यं त्वया शुचि मनोगते । अतर्कितोपस्थितया त्वया च स्खलितं मया

“ଏହେତୁ, ହେ ଶୁଚୀ, ଭୟ କରନି—ହେ ଶୁଦ୍ଧେ, ଯେ ମୋ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ। ତୁମର ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଖଳିତ ହୋଇଛି।”

Verse 30

स्खलनान्न तथा हानिरकामात्तपसो मुनेः । यथा क्षणांधीकरणाद्धानिः कोपरयादरेः

ଅକସ୍ମାତ୍ ସ୍ଖଳନ ହେଲେ ମୁନିଙ୍କ ନିଷ୍କାମ ତପସ୍ୟାର ତେତେ କ୍ଷତି ହୁଏନାହିଁ; ଯେତେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅନ୍ଧ କରୁଥିବା ‘କ୍ରୋଧ’ ନାମକ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

Verse 31

कोपात्तपः क्षयं याति संचितं यत्सुकृच्छ्रतः । यथाभ्रपटलं प्राप्य प्रकाशः पुष्पवंतयोः

କ୍ରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ସଞ୍ଚିତ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଏ; ଯେପରି ଘନ ମେଘପଟଳ ଆସିଲେ ପ୍ରକାଶ ମନ୍ଦ ହୁଏ।

Verse 32

स्कंद उवाच । कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम् । सर्वाघौघ प्रशमनीं सर्वश्रेयोविधायिनीम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହକୁ ପ୍ରଶମିତ କରେ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେୟ ଦାନ କରେ।

Verse 33

अमर्षे कर्षति मनो मनोभू संभवः कुतः । विधुंतुदे तुदत्युच्चैर्विधुं कुत्रास्ति कौमुदी

ଅମର୍ଷ ଯେତେବେଳେ ମନକୁ ଟାଣିନେଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନୋଭବ (କାମଦେବ)ଙ୍କ ଶୁଭ ଉଦୟ କିପରି ହେବ? ଏବଂ ‘ବିଧୁନ୍ତୁଦ’ ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡ଼ା ଦେଏ, ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରିକାର ଶୀତଳ ଶୋଭା କେଉଁଠି ରହିବ?

Verse 34

ज्वलतो रोषदावाग्नेः क्व वा शांतितरोः स्थितिः । दृष्टा केनापि किं क्वापि सिंहात्कलभसुस्थता

କ୍ରୋଧର ଦାବାଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ଜ୍ୱଳୁଛି, ସେତେବେଳେ ଶାନ୍ତିର ବୃକ୍ଷ କେଉଁଠି ଟିକିପାରିବ? ସିଂହ ପାଖରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେହି କେବେ ଛୋଟ ହାତୀକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଦେଖିଛି କି?

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रतीपः प्रतिघातुकः । चतुर्वर्गस्य देहस्य परिहेयो विपश्चिता

ଏହେତୁ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଲୋକ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନରେ ପ୍ରତିକୂଳ, ପ୍ରତିଘାତକାରୀ ଓ ବାଧାଦାୟକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଏହି ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଦେହଧାରୀ ସାଧନାକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

Verse 36

इदानीं शृणु कल्याणि कर्तव्यं यत्त्वया शुचे । अमोघबीजा हि वयं तद्बीजमुररी कुरु

ଏବେ ଶୁଣ, କଲ୍ୟାଣୀ, ହେ ଶୁଚି—ତୁମେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହୁଛି। ଆମ ବୀଜ ଅମୋଘ; ତେଣୁ, ହେ ଉରରୀ, ସେହି ବୀଜକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 37

एतस्मिन्रक्षिते वीर्ये परिस्कन्ने त्वदीक्षणात् त्वया तव भवित्रेकं कन्यारत्नं महाशुचि

ହେ ମହାଶୁଚି! ଏହି ବୀର୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରରେ ଫଳବତୀ ହେଲେ, ତୁମର ଏକମାତ୍ର କନ୍ୟାରତ୍ନ—ଅମୂଲ୍ୟ କନ୍ୟା—ଜନ୍ମିବ।

Verse 38

इत्युक्ता तेन मुनिना पुनर्जातेव साप्सराः । महाप्रसाद इत्युक्त्वा मुनेः शुक्रमजीगिलत्

ସେଇ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ଅପ୍ସରା ଯେନେ ନବଜାତା ହେଲା। “ଏହା ମହାପ୍ରସାଦ” ବୋଲି କହି ସେ ମୁନିଙ୍କ ଶୁକ୍ରକୁ ଗିଳିଲା।

Verse 39

अथ कालेन दिव्यस्त्री कन्यारत्नमजीजनत् । अतीव नयनानंदि निधानं रूपसंपदाम्

ପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେଇ ଦିବ୍ୟସ୍ତ୍ରୀ ଏକ କନ୍ୟାରତ୍ନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା—ଯାହା ନୟନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ରୂପସମ୍ପଦାର ନିଧି ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 40

तस्यैव वेदशिरस आश्रमे तां निधाय सा । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा जगाम च यथेप्सितम्

ସେହି ଋଷି ବେଦଶିରାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତାକୁ ରଖି, ପବିତ୍ରା ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେଉଁଠାକୁ ଚାହିଲା ସେଠାକୁ ଗଲା।

Verse 41

तां च वेदशिराः कन्यां स्नेहेन समवर्धयत् । क्षीरेण स्वाश्रमस्थाया हरिण्या हरिणीक्षणाम्

ବେଦଶିରା ଋଷି ସ୍ନେହରେ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ପାଳିଲେ—ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ହରିଣୀର କ୍ଷୀରରେ ହରିଣୀ-ନୟନା କନ୍ୟାକୁ ପୋଷଣ କଲେ।

Verse 42

मुनिर्नाम ददौ तस्यै धूतपापेति चार्थवत् । यन्नामोच्चारणेनापि कंपते पातकावली

ମୁନି ତାକୁ ଅର୍ଥବତୀ ନାମ ଦେଲେ—‘ଧୂତାପାପା’। ସେହି ନାମ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ପାପମାଳା କମ୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 43

सर्वलक्षणशोभाढ्यां सर्वावयव सुंदरीम् । मुनिस्तत्याज नोत्संगात्क्षणमात्रमपि क्वचित्

ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣର ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ମୁନି ନିଜ କୋଳରୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ—କୌଣସି ସମୟରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 44

दिनेदिने वर्धमानां तां पश्यन्मुमुदे भृशम् । क्षीरनीरधिवद्रम्यां निशि चांद्रमसीं कलाम्

ତାକୁ ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଦେଖି ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ଯେପରି ରାତିରେ କ୍ଷୀର-ନୀର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ରମ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାକୁ ଦେଖି ହୁଏ।

Verse 45

अथाष्टवार्षिकीं दृष्ट्वा तां कन्यां स मुनीश्वरः । कस्मै देयेति संचित्य तामेव समपृच्छत

ତେବେ ଆଠ ବର୍ଷର ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ ଭାବିଲେ—“କାହାକୁ ଦେବି?” ଏବଂ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ନିଜେ ପଚାରିଲେ।

Verse 46

वेदशिरा उवाच । अयि पुत्रि महाभागे धूतपापे शुभेक्षणे । कस्मै दद्यावराय त्वां त्वमेवाख्याहि तं वरम्

ବେଦଶିରା କହିଲେ—“ହେ କନ୍ୟେ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଧୂତପାପା, ଶୁଭଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତେ! ମୁଁ ତୁମକୁ କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରକୁ ଦେବି? ତୁମେ ନିଜେ ସେ ବରଙ୍କ ନାମ କହ।”

Verse 47

अतिस्नेहार्द्रचित्तस्य जनेतुश्चेति भाषितम् । निशम्य धूतपापा सा प्रोवाच विनतानना

ଅତିସ୍ନେହରେ ଆର୍ଦ୍ର ହୃଦୟ ଥିବା ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧୂତପାପା—ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ—ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 48

धूतपापोवाच । जनेतर्यद्यहं देया सुंदराय वराय ते । तदा तस्मै प्रयच्छ त्वं यमहं कथयामि ते

ଧୂତପାପା କହିଲା—“ହେ ପିତା, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରକୁ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏବେ ଯାହାଙ୍କ ନାମ କହୁଛି ସେଇ ଜଣଙ୍କୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 49

तुभ्यं च रोचते तात शृणोत्ववहितो भवान् । सर्वेभ्योतिपवित्रो यो यः सर्वेषां नमस्कृतः

“ହେ ତାତ, ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲାଗିବ—ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅତି ପବିତ୍ର, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।”

Verse 50

सर्वे यमभिलष्यंति यस्मात्सर्वसुखोदयः । कदाचिद्यो न नश्येत यः सदैवानुवर्तते

ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୁଖର ଉଦୟ ହୁଏ। ସେ କେବେ ନଶେ ନାହିଁ, ସଦା ସହଚର ହୋଇ ରହନ୍ତି।

Verse 51

इहामुत्रापि यो रक्षेन्महापदुदयाद्ध्रुवम् । सर्वे मनोरथा यस्मात्परिपूर्णा भवंति हि

ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାବିପଦର ଉଦୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 52

दिनेदिने च सौभाग्यं वर्धते यस्य सन्निधौ । नैरंतर्येण यत्सेवां कुर्वतो न भयं क्वचित्

ଯାହାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଦିନକୁ ଦିନ ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼େ; ଏବଂ ଯେ ନିରନ୍ତର ତାଙ୍କ ସେବା କରେ, ତାହାର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 53

यन्नामग्रहणादेव केपि वाधां न कुर्वते । यदाधारेण तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश

ଯାହାଙ୍କ ନାମ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ କୌଣସି ବାଧା ଲାଗେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଆଧାରରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 54

एवमाद्या गुणा यस्य वरस्य वरचेष्टितम् । तस्मै प्रयच्छ मां तात मम तेपीहशर्मणे

ଏପରି ଆଦି ଗୁଣ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରଙ୍କର; ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ଆଦର୍ଶ। ହେ ତାତ, ଏହି ଲୋକରେ ମୋ ସୁଖମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 55

एतच्छ्रुत्वापि ता तस्या भृशं मुदमवाप ह । धन्योस्मि धन्या मे पूर्वे येषामैषा सुतान्वये

ଏହା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲା। କହିଲା—“ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ; ଯାହାଙ୍କ ବଂଶରେ ଏପରି କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଛି।”

Verse 56

ध्रुवा हि धूतपापासौ यस्या ईदृग्विधा मतिः । ईदृग्विधैर्गुणगणैर्गरिम्णा कोत्र वै भवेत्

ନିଶ୍ଚୟ, ଯାହାର ମନ ଏପରି, ତାହାର ପାପ ଧୋଇଯାଇଛି। ଏପରି ଗୁଣସମୂହ ଥିଲେ ଦୋଷର ଭାର କେଉଁଠି ରହିବ?

Verse 57

अथवा स कथं लभ्यो विना पुण्यभरोदयम् । इति क्षणं समाधाय मनः स मुनिपुंगवः

“ନଚେତ୍, ମହାପୁଣ୍ୟର ଉଦୟ ବିନା ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ଲଭ୍ୟ?” ଏଭଳି ଭାବି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମନକୁ ସମାଧାନ କଲେ।

Verse 58

ज्ञानेन तं समालोच्य वरमीदृग्गुणोदयम् । धन्यां कन्यां बभाषेथ शृणु वत्से शुभैषिणि

ଜ୍ଞାନରେ ବିଚାର କରି, ଏପରି ଗୁଣୋଦୟଯୁକ୍ତ ବର ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଧନ୍ୟା କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—“ଶୁଣ, ବତ୍ସେ, ଶୁଭେଚ୍ଛିନି।”

Verse 59

पितोवाच । वरस्य ये त्वया प्रोक्ता गुणा एते विचक्षणे । एषां गुणानामाधारो वरोस्तीति विनिश्चितम्

ପିତା କହିଲେ—“ହେ ବିଚକ୍ଷଣେ, ବର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତୁମେ ଯେ ଗୁଣ କହିଛ, ସେହି ଗୁଣମାନଙ୍କର ଆଧାର ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରୂପ ଏକ ବର ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।”

Verse 60

परं स सुखलभ्यो न नितरां सुभगाकृतिः । तपः पणेन स क्रय्यः सुतीर्थविपणौ क्वचित्

ସେ ପରମ ପୁରୁଷ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯଦ୍ୟପି ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ। ତପସ୍ୟାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ମାତ୍ର ସେ ‘କ୍ରୟ’ ହୁଅନ୍ତି—କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥର ବିପଣୀରେ।

Verse 61

तीर्थभारैः स सुलभो न कौलीन्येन कन्यके । न वेदशास्त्राभ्यसनैर्न चैश्वर्यबलेन वै

ହେ କନ୍ୟେ! ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଢେର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ; ନ କୁଳୀନତାରେ, ନ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ, ନ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟର ବଳରେ।

Verse 62

न सौंदर्येण वपुषा न बुद्ध्या न पराक्रमैः । एकयैव मनः शुद्ध्या करणानां जयेन च

ଦେହସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ନୁହେଁ, ବୁଦ୍ଧିରେ ନୁହେଁ, ପରାକ୍ରମର କର୍ମରେ ନୁହେଁ—କେବଳ ମନଃଶୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ଲଭ୍ୟ।

Verse 63

महातपः सहायेन दमदानदयायुजा । लभ्यते स महाप्राज्ञो नान्यथा सदृशः पतिः

ମହାତପସ୍‌କୁ ସହାୟ କରି, ଦମ, ଦାନ ଓ ଦୟାରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପତି ଲଭ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ନଚେତ୍ ତାଙ୍କ ସମାନ ପତି ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 64

इति श्रुत्वाथ सा कन्या पितरं प्रणिपत्य च । अनुज्ञां प्रार्थयामास तपसे कृतनिश्चया

ଏହା ଶୁଣି ସେ କନ୍ୟା ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅନୁମତି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 65

स्कंद उवाच । कृतानुज्ञा जनेत्रा सा क्षेत्रे परमपावने । तपस्तताप परमं यदसाध्यं तपस्विभिः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ମାତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ କନ୍ୟା ଏହି ପରମପାବନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରମ ତପ କଲା; ଏମିତି ତପ ସିଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର।

Verse 66

क्व सा बालातिमृद्वंगी क्व च तत्तादृशं तपः । कठोरवर्ष्मसंसाध्यमहो सच्चेतसो धृतिः

କେଉଁଠି ସେ ଅତି କୋମଳାଙ୍ଗୀ ବାଳିକା, କେଉଁଠି ଏପରି ତପ? ଏହା ତ କଠୋର ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ହିଁ ସାଧ୍ୟ; ଆହା, ତାହାର ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଧୃତି ଅଦ୍ଭୁତ!

Verse 67

धारासारा सुवर्षासु महावातवतीष्वलम् । शिलासु सावकाशासु सा बह्वीरनयन्निशाः

ଧାରାଧାର ବର୍ଷାରେ ଓ ଭୟଙ୍କର ପବନଯୁକ୍ତ ଝଡ଼ରେ, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ନିରାବରଣ ଶିଳା ଉପରେ ସେ ଅନେକ ରାତି କାଟିଲା।

Verse 68

श्रुत्वा गर्जरवं घोरं दृष्ट्वा विद्युच्चमत्कृतीः । आसारसीकरैः क्लिन्ना न चकंपे मनाक्च सा

ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଓ ବିଦ୍ୟୁତର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚମକ ଦେଖି, ଝଡ଼ବର୍ଷାର ଛିଟାରେ ଭିଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଲା ନାହିଁ।

Verse 69

तडित्स्फुरंतीत्वसकृत्तमिस्रासु तपोवने । यातायातं करोतीव द्रष्टुं तत्तपसः स्थितिम्

ତପୋବନର ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ଫୁରିତ ହେଉଥିଲା, ଯେନେ ଆଗପଛ ଯାତାୟାତ କରି ସେଇ ତପସ୍ୟାର ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା।

Verse 70

तपर्तुरेव साक्षाच्च कुमारी कैतवात्किल । पंचाग्नीन्परिधायात्र तपस्यति तपोवने

ଯେନେ ତପସ୍ୟାର ଋତୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇଥାଏ, ସେହିପରି ନିଷ୍କପଟ କୁମାରୀ ତପୋବନରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିକୁ ଚାରିଦିଗେ ରଖି ସେଠାରେ ତପ କଲା।

Verse 71

जलाभिलाषिणी बाला न मनागपि सा पिबत् । कुशाग्रतोयपृषतं पंचाग्निपरितापिता

ଜଳ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବାଳା ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ପିଲା ନାହିଁ; ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ତାପ ସହି, କୁଶାଗ୍ରରେ ଲାଗିଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁଟିକୁ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 72

रोमांच कंचुकवती वेपमानतनुच्छदा । पर्यक्षिपत्क्षपाः क्षामा तपसा हैमनीश्च सा

ରୋମାଞ୍ଚ ଯେନେ ତାହାର କଞ୍ଚୁକ ହୋଇଥିଲା, କ୍ଷୀଣ ଦେହ କମ୍ପିତ ହୁଏ; ତପରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ସେ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ କାଟୁଥିଲା ଏବଂ ଶୀତ-ହେମନ୍ତ ଋତୁକୁ ମଧ୍ୟ ତପର ଅଂଶରୂପେ ସହିଥିଲା।

Verse 73

निशीथिनीषु शिशिरे श्रयंती सारसं रसम् । मेने सा सारसैः केयमुद्यताद्येति पद्मिनी

ନିଶୀଥର ଶୀତରେ ସେ ପଦ୍ମର ସାରରସକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲା; ସାରସମାନଙ୍କୁ ସେ ଯେନେ ଆଜି ଜଳରୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମିନୀ-କନ୍ୟା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 74

मनस्विनामपि मनोरागतां सृजते मधौ । तदोष्ठपल्लवाद्रागो जह्रे माकंदपल्लवैः

ମଧୁମାସରେ ମନସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁରାଗ ଜାଗେ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଓଷ୍ଠ-ପଲ୍ଲବର ଲାଲିମାକୁ ମାକନ୍ଦର କୋମଳ ପଲ୍ଲବମାନେ ଯେନେ ହରିନେଇ ମାଟିଦେଲେ—ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

Verse 75

वसंते निवसंती सा वने बालाचलंमनः । चक्रे तपस्यपि श्रुत्वा कोकिला काकलीरवम्

ବସନ୍ତକାଳରେ ବନରେ ବସୁଥିବା ସେଇ କିଶୋରୀର ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲା; ତଥାପି କୋଇଲିର ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 76

बंधुजीवेऽधररुचिं कलहंसे कलागतीः । निक्षेपमिव सा क्षिप्त्वा शरद्यासीत्तपोरता

ବନ୍ଧୁକ ପୁଷ୍ପପରି ଅଧରର ରକ୍ତିମା ଓ କଲହଂସ ପରି କଳାଗତି—ସବୁକୁ ନିକ୍ଷେପ ପରି ଛାଡ଼ିଦେଇ ସେ ଶରତ୍କାଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପୋରତା ହେଲା।

Verse 77

अपास्तभोगसंपर्का भोगिनां वृत्तिमाश्रिता । क्षुदुद्बोधनिरोधाय धूतपापा तपस्विनी

ସମସ୍ତ ଭୋଗସମ୍ପର୍କ ଛେଦି, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ କଠୋର ଆଚାର ଅବଲମ୍ବନ କରି, ତପସ୍ବିନୀ ଧୂତପାପା ଭୋକର ଉଦ୍ବୋଧନକୁ ମଧ୍ୟ ନିରୋଧ କରିବାକୁ ଯତ୍ନ କଲା।

Verse 78

शाणेन मणिवल्लीढा कृशाप्यायादनर्घताम् । तथापि तपसा क्षामा दिदीपे तत्तनुस्तराम्

ଶାଣପଥରେ ଘସି ମେରୁଗ ହୋଇଥିବା ମଣିଲତା ପରି, ସେ କୃଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଘ ମୂଲ୍ୟ ଲାଭ କଲା; ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଦେହ ଆହୁରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 79

निरीक्ष्य तां तपस्यंतीं विधिः संशुद्धमानसाम् । उपेत्योवाच सुप्रज्ञे प्रसन्नोस्मि वरं वृणु

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ—“ହେ ସୁପ୍ରଜ୍ଞେ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ବର ଚାହ।”

Verse 80

सा चतुर्वक्त्रमालोक्य हंसयानोपरिस्थितम् । प्रणम्य प्रांजलिः प्रीता प्रोवाचाथ प्रजापतिम्

ହଂସବାହନ ଉପରେ ଆସୀନ ଚତୁର୍ମୁଖ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପ୍ରଣାମ କଲା; କରଯୋଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ପରେ ପ୍ରଜାପତି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 81

धूतपापोवाच । पितामह वरो मह्यं यदि देयो वरप्रद । सर्वेभ्यः पावनेभ्योपि कुरु मामतिपावनीम्

ଧୂତପାପା କହିଲା— ହେ ପିତାମହ, ହେ ବରପ୍ରଦ! ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ପାବନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ମୋତେ ଅତିପାବନୀ କରନ୍ତୁ।

Verse 82

स्रष्टा तदिष्टमाकर्ण्य नितरां तुष्टमानसः । प्रत्युवाचाथ तां बालां विमलां विमलेषिणीम्

ତାହାର ଇଚ୍ଛିତ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧା, ଶୁଦ୍ଧିକାମିନୀ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ସେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । धूतपापे पवित्राणि यानि संत्यत्र सर्वतः । तेभ्यः पवित्रमतुलं त्वमेधि वरतो मम

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ଧୂତପାପେ! ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯେତେ ପାବନକାରୀ ଶକ୍ତି ଅଛି, ମୋର ବରଦାନରେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅତୁଳ ପାବନକାରିଣୀ ହେଉ।

Verse 84

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च संति तीर्थानि कन्यके । दिवि भुव्यंतरिक्षे च पावनान्युत्तरोत्तरम्

ହେ କନ୍ୟକେ! ଦିବି, ଭୁବି ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ତିନି କୋଟି ଏବଂ ଅର୍ଧକୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଅଧିକ ପାବନ।

Verse 85

तानि सर्वाणि तीर्थानि त्वत्तनौ प्रतिलोम वै । वसंतु मम वाक्येन भव सर्वातिपावनी

ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଦେହରେ ପ୍ରତିଲୋମ କ୍ରମରେ ବସୁନ୍ତୁ; ମୋର ବାକ୍ୟବଳେ ତୁମେ ସର୍ବାତିପାବନୀ ହେଉ।

Verse 86

इत्युक्त्वांतर्दधे वेधाः सापि निर्धूतकल्मषा । धूतपापोटजं प्राप्ताथो वेदशिरसः पितुः

ଏହିପରି କହି ବେଧା (ବ୍ରହ୍ମା) ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ କଲ୍ମଷ ଝାଡ଼ି, ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ କୁଟୀରାଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ବେଦଶିରସ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 87

कदाचित्तां समालोक्य खेलंतीमुटजाजिरे । धर्मस्तत्तपसाकृष्टः प्रार्थयामास कन्यकाम्

ଏକଦା ଆଶ୍ରମ ଆଙ୍ଗଣରେ ତାକୁ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ତାହାର ତପୋବଳରେ ଆକୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହାର୍ଥେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 88

धर्म उवाच । पृथुश्रोणि विशालाक्षि क्षामोदरि शुभानने । क्रीतः स्वरूपसंपत्त्या त्वयाहं देहि मे रहः

ଧର୍ମ କହିଲେ—ହେ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି, ବିଶାଳାକ୍ଷି, କ୍ଷାମୋଦରି, ଶୁଭାନନେ! ତୁମ ରୂପସମ୍ପତ୍ତିରେ ମୁଁ ଯେନ କ୍ରୀତ ହୋଇଛି; ମୋତେ ଏକାନ୍ତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦିଅ।

Verse 89

नितरां बाधते कामस्त्वत्कृते मां सुलोचने । अज्ञातनाम्ना सा तेन प्रार्थितेत्यसकृद्ग्रहः

ହେ ସୁଲୋଚନେ, ତୁମ ନିମିତ୍ତେ କାମ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବାଧେ। ତାହାର ନାମ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ପୁନଃପୁନଃ ଚାପ ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 90

उवाच सा पिता दाता तं प्रार्थय सुदुर्मते । पितृप्रदेया यत्कन्या श्रुतिरेषा सनातनी

ସେ କହିଲା—ପିତା ହିଁ ଦାତା; ହେ ସୁଦୁର୍ମତେ, ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର। କନ୍ୟା ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେୟ—ଏହା ଶ୍ରୁତିର ସନାତନ ବିଧି।

Verse 91

निशम्येति वचो धर्मो भाविनोर्थस्य गौरवात् । पुनर्निबंधयांचक्रे ऽपधृतिर्धृतिशालिनीम्

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଧର୍ମ, ଭାବୀ ଫଳର ଗୁରୁତ୍ୱ ଭାବି, ଧୃତିଶାଳିନୀ ଓ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟିନୀ ସେ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆଗ୍ରହରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 92

धर्म उवाच । न प्रार्थयेहं सुभगे पितरं तव सुंदरि । गांधर्वेण विवाहेन कुरु मे त्वं समीहितम्

ଧର୍ମ କହିଲା—ହେ ସୁଭଗେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବି ନାହିଁ। ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ପୂରଣ କର।

Verse 93

इति निर्बंधवद्वाक्यं सा निशम्य कुमारिका । पितुः कन्याफलंदित्सुः पुनराहेति तं द्विजम्

ତାଙ୍କର ଆଗ୍ରହଭରା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ କୁମାରୀ, ପିତାଙ୍କୁ କନ୍ୟାଦାନର ‘ଫଳ’ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେହି ଦ୍ୱିଜସଦୃଶ ବରଯାଚକଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲା।

Verse 94

अरे जडमते मा त्वं पुनर्ब्रूहीति याह्यतः । इत्युक्तोपि कुमार्या स नातिष्ठन्मदनातुरः

“ଅରେ ଜଡମତେ! ପୁଣି କହିବୁ ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଯାହା।” କୁମାରୀ ଏମିତି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମଦନଜ୍ୱରେ ଆତୁର ସେ ହଟିଲା ନାହିଁ।

Verse 95

ततः शशाप तं बाला प्रबला तपसो बलात् । जडोसि नितरां यस्माज्जलाधारो नदो भव

ତେବେ ତପୋବଳର ପ୍ରଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ସେଇ କନ୍ୟା ତାକୁ ଶାପ ଦେଲା—“ତୁ ଅତି ଜଡ; ତେଣୁ କେବଳ ଜଳବାହକ ନଦୀ ହେଉ।”

Verse 96

इति शप्तस्तया सोथ तां शशाप क्रुधान्वितः । कठोरहृदये त्वं तु शिला भव सुदुर्मते

ତାଙ୍କ ଶାପରେ ଶପ୍ତ ହୋଇ ସେ କ୍ରୋଧାନ୍ବିତ ହୋଇ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲା—“ହେ କଠୋରହୃଦୟେ! ହେ ସୁଦୁର୍ମତେ! ତୁ ଶିଳା ହେଉ।”

Verse 97

स्कंद उवाच । इत्यन्योन्यस्य शापेन मुने धर्मो नदोऽभवत् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे ख्यातो धर्मनदो महान्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ପରସ୍ପର ଶାପରେ ଧର୍ମ ନଦୀ ହେଲା। ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ‘ମହାନ୍ ଧର୍ମନଦ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 98

साप्याह पितरं त्रस्ता स्वशिलात्वस्य कारणम् । ध्यानेन धर्मं विज्ञाय मुनिः कन्यामथाब्रवीत्

ସେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନିଜ ଶିଳାତ୍ୱର କାରଣ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା। ମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ସତ୍ୟ ଜାଣି ପରେ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ।

Verse 99

मा भैः पुत्रि करिष्यामि तव सर्वं शुभोदयम् । तच्छापो नान्यथा भूयाच्चंद्रकांतशिला भव

“ଭୟ କରନି, କନ୍ୟେ; ତୋର ସମସ୍ତ ଶୁଭୋଦୟ ମୁଁ କରିଦେବି। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଶାପ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ—ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଶିଳା ହେଉ।”

Verse 100

चंद्रोदयमनुप्राप्य द्रवीभूततनुस्ततः । धुनी भव सुते साध्वि धूतपापेति विश्रुता

ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ଆସିଲେ ତୁମ ଦେହ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ; ତାପରେ, ହେ ସାଧ୍ବୀ କନ୍ୟା, ପ୍ରବାହିଣୀ ନଦୀ ହେଉ—‘ଧୂତପାପା’ ଅର୍ଥାତ୍ ପାପ ଧୋଇଦେବାଳି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବୁ।

Verse 110

महापापांधतमसं किरणाख्या तरंगिणी । ध्वंसयेत्स्नानमात्रेण मिलिता धूतपापया

ତରଙ୍ଗମୟ ‘କିରଣା’ ନାମକ ସରିତା ଧୂତପାପା ସହ ମିଶି, କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମହାପାପର ଅନ୍ଧତମସ୍‌କୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ।

Verse 120

स्नात्वा पंचनदे तीर्थे कृत्वा च पितृतर्पणम् । बिंदुमाधवमभ्यर्च्य न भूयो जन्मभाग्भवेत्

ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃତର୍ପଣ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଏବଂ ବିନ୍ଦୁମାଧବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 130

पंचकूर्चेन पीतेन यात्र शुद्धिरुदाहृता । सा शुद्धिः श्रद्धया प्राश्य बिंदुं पांचनदांभसः

ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ପଞ୍ଚକୂର୍ଚ୍ଚ ପାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ଏବଂ ସେଇ ଶୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଞ୍ଚନଦ ଜଳର ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ଆଚମନ କଲେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 140

बिंदुतीर्थे नरो दत्त्वा कांचनं कृष्णलोन्मितम् । न दरिद्रो भवेत्क्वापि न स्वर्णेन वियुज्यते

ବିନ୍ଦୁ-ତୀର୍ଥରେ କୃଷ୍ଣଲ ପରିମାଣର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରୁଥିବା ନର, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦରିଦ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ସମୃଦ୍ଧିରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।