Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73
Devanagari script
निशीथिनीषु शिशिरे श्रयंती सारसं रसम् । मेने सा सारसैः केयमुद्यताद्येति पद्मिनी
Transliteration
niśīthinīṣu śiśire śrayaṃtī sārasaṃ rasam | mene sā sārasaiḥ keyamudyatādyeti padminī
Translation
ନିଶୀଥର ଶୀତରେ ସେ ପଦ୍ମର ସାରରସକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲା; ସାରସମାନଙ୍କୁ ସେ ଯେନେ ଆଜି ଜଳରୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମିନୀ-କନ୍ୟା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
Word by Word
निशीथिनीषुin the nights
निशीथिनीषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिशीथिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
शिशिरेin the cold season
शिशिरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in winter/cold’
श्रयन्तीresorting to
श्रयन्ती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रि (धातु √श्रि)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘resorting to’
सारसम्lotus-born; of the crane/lotus (contextual)
सारसम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसारस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
रसम्juice/essence
रसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मेनेthought/considered
मेने:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु √मन्)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
सारसैःwith the cranes (sārasa birds)
सारसैः:
Sahakaraka (Association/सह)
TypeNoun
Rootसारस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण/सह (instrumental/with)
काwho?
का:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
इयम्this (woman)
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम
उद्यताraised/ready
उद्यता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-यम् (धातु √यम्)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘raised/ready’
आद्यfirst/foremost
आद्य:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘first/foremost’ (अत्र सम्भवतः ‘आद्यः’)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति निपात (quotative particle)
पद्मिनीthe lotus-maiden (padminī)
पद्मिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपद्मिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker
Skanda
Characters & Entities
S
swans (sārasa)L
lotus (padma)K
Kāśī (Kṣetra)FAQs
Purity born of tapas is likened to the lotus—untouched by hardship and luminous even in cold darkness.
The Kāśī setting continues; the verse uses natural imagery to magnify the sanctity and austerity within the kṣetra.
No explicit ritual; a form of austere sustenance (living on “lotus-essence”) is poetically indicated.