Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर यथा स्थाणुरचीकरत् । गंगावरणयोः पुण्यात्संभेदात्तीर्थभूमिकाम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ କ୍ଷୋଣିସୁର (ରାଜନ), ଶୁଣ; ଗଙ୍ଗା ଓ ବରୁଣାର ପୁଣ୍ୟ ସଙ୍ଗମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥଭୂମିକୁ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ) କିପରି ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 2

संगमे तत्र निष्णातः संगमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननी गर्भसंगमवाप्नुयात्

ସେହି ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ସଙ୍ଗମେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି କେବେ ମାତୃଗର୍ଭର ‘ସଙ୍ଗମ’ ପାଉନାହିଁ—ଅର୍ଥାତ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 3

तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षलितौ तु मंदराच्चागतेन यत्

ସେଠାରେ ‘ପାଦୋଦକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣ (ବିଷ୍ଣୁ) ଦେବ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରୁ ଆସିଥିବା ଜଳରେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପାଦ ଧୋଇଥିଲେ।

Verse 4

विप्णुपादोदके तीर्थे वारिकार्यं करोति यः । व्यतीपातेन नियतं भूयः सांसारिकी गतिः

ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦୋଦକ ତୀର୍ଥରେ ଜଳତର୍ପଣାଦି ବାରିକାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହା ଯଦି ଅଶୁଭ ବ୍ୟତୀପାତକାଳରେ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁନଃ ସଂସାରଗତିକୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 5

कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः

ପାଦୋଦକରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା କରି, ସେ ନରୋତ୍ତମ ସଂସାର-ବାସରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କାଶୀରେ ବସିଲେ।

Verse 6

काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत्

କାଶୀରେ ସେହି ଭୂମିଖଣ୍ଡକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ‘ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 7

ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जित महापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

ତାପରେ ପାଦୋଦକ ତୀର୍ଥରୁ ‘କ୍ଷୀରାବ୍ଧି’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଥିବା ଲୋକ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିର ତଟରେ ବସେ।

Verse 8

क्षीरोदाद्दक्षिणेभागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः

କ୍ଷୀରୋଦର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ‘ଶଙ୍ଖ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଶଙ୍ଖାଦି ନିଧିର ପତି ହୁଏ।

Verse 9

अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्

ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥର ନିକଟେ ଅନୁତ୍ତମ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେହି ତୀର୍ଥଜଳେ ମଜ୍ଜନ-ସ୍ନାନ କଲେ ଜୀବ ପୁନଃ ସଂସାରଚକ୍ରେ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 10

गदातीर्थं तदग्रे तु संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात्पश्येद्देवं गदाधरम्

ତାହାର ଆଗରେ ଗଦାତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସଂସାରରୂପ ଗଦ (ରୋଗ) କୁ ନାଶ କରେ। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମ କଲେ ଭକ୍ତ ଗଦାଧର ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଏ।

Verse 11

पद्माकृत्पद्मतीर्थं च तदग्रे पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात्प्राप्नुयादघसंक्षयम्

ତାପରେ ପଦ୍ମାକୃତି ପଦ୍ମତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ବିଧିକର୍ମ କଲେ ପାପକ୍ଷୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

ततस्तीर्थं महालक्ष्म्या महापुण्यफलप्रदम् । तत्राभ्यर्च्य महालक्ष्मीं निर्वाणकमलां लभेत्

ତାପରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସେଠାରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ନିର୍ବାଣରୂପ କମଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 13

ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुंठे वसतिं लभेत्

ତାପରେ ଗାରୁତ୍ମତ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସଂସାରରୂପ ବିଷକୁ ନାଶ କରେ। ସେଠାରେ ଉଦକକ୍ରିୟା କରିଲେ ବୈକୁଣ୍ଠେ ବାସ ଲଭେ।

Verse 14

पंचतीर्थ्यां नरः स्नात्वा न देहं पांचभौतिकम् । गृह्णाति जातुचित्काश्यां पंचास्योवाथ जायते

ପଞ୍ଚତୀର୍ଥୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ କାଶୀରେ ପୁନର୍ବାର କେବେ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚଭୌତିକ ଦେହ ଧାରଣ କରେନାହିଁ; ବରଂ ସେ ‘ପଞ୍ଚାସ୍ୟ’ ଦିବ୍ୟରୂପ ପାଏ।

Verse 15

प्रह्लादतीर्थं तद्याम्ये महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र वै स्नानमात्रेण विष्णोः प्रियतरो भवेत्

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ-ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମହାଭକ୍ତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 16

अंबरीषं ततस्तीर्थं महापातकनाशनम् । तत्र वै शुभकर्माणो जना नो गर्भभाजनम्

ତାପରେ ଅମ୍ବରୀଷ-ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମହାପାତକ ନାଶକ। ସେଠାରେ ଶୁଭକର୍ମରତ ଲୋକେ ପୁନଃ ଗର୍ଭଭାଜନ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 17

आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्

ତାହା ପରେ ‘ଆଦିତ୍ୟ-କେଶବ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କରୁଥିବା ଜୀବ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଭିଷେଚନ (ଦିବ୍ୟ ସମ୍ମାନ) ପାଏ।

Verse 18

दत्तात्रेयस्य तत्रास्ति तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । योगसिद्धिं लभे तत्र स्नानमात्रेण भावतः

ସେଠାରେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ତ୍ରିଲୋକକୁ ପାବନ କରେ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ।

Verse 19

ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद्दृष्ट्वा नारदकेशवम्

ତତ୍ପରେ ନାରଦ-ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ନାରଦ-କେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 20

ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात्

ତାପରେ ବାମନ-ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁ-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ହେତୁ। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 21

नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात्पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः

ତାପରେ ନର-ନାରାୟଣ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଭଫଳଦାୟକ। ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ଭବାସ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହୁଏ।

Verse 22

यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम्

ସେଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶୁଭ ଯଜ୍ଞ-ବରାହ-ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ।

Verse 23

विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघ जन्मशतार्जितम्

ସେଠାରେ ବିଦାର-ନରସିଂହ ନାମକ ପାବନ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କରିଲେ ଶତ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 24

गोपीगोविंदतीर्थं च ततो वैष्णवलोकदम् । यस्मिन्स्नातो नरो विद्वान्न विंद्याद्गर्भवेदनम्

ତାପରେ ଗୋପୀ-ଗୋବିନ୍ଦ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ଦାନ କରେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବିଦ୍ୱାନ ନର ଗର୍ଭବେଦନା ଭୋଗେ ନାହିଁ।

Verse 25

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः

ଗୋପୀ-ଗୋବିନ୍ଦର ଦକ୍ଷିଣେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନୃସିଂହ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ନରୋତ୍ତମ ନିର୍ବାଣ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷସମ୍ପଦ ପାଏ।

Verse 26

तद्दक्षिणायां काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । महापापौघ शेषोपि न तिष्ठेद्यन्निमज्जनात्

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱର କାଷ୍ଠାରେ ଅନୁତ୍ତମ ଶେଷ-ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ନିମଜ୍ଜନ କଲେ ମହାପାପପ୍ରବାହର ଶେଷ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ରହିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 27

शंखमाधवतीर्थं च तद्याम्यां दिशि चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनान्नृणां कुतः पापभयं महत्

ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉତ୍ତମ ଶଙ୍ଖ-ମାଧବ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେବନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମହାପାପଭୟ କେଉଁଠୁ ହେବ?

Verse 28

ततोपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्स्नायी सर्वदा शुचिः

ସେଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପାବନ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସିଦ୍ଧି ଦିଏ। ସେହି ଅତୁଲ ‘ନୀଳଗ୍ରୀବ’ ନାମକ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଶୁଚି ରହେ।

Verse 29

तत्रोद्दालकतीर्थं च सर्वाघौघ विनाशनम् । ददाति महतीमृद्धिं स्नानमात्रेण तन्नृणाम्

ସେଠାରେ ଉଦ୍ଦାଲକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପାପସମୂହର ପ୍ରବଳ ପ୍ରବାହକୁ ନାଶ କରେ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମହା ସମୃଦ୍ଧି ଓ କଲ୍ୟାଣ ମିଳେ।

Verse 30

ततः सांख्याख्य तीर्थं च सांख्येश्वर समीपतः । तत्तीर्थसेवनात्पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति

ତାପରେ ‘ସାଂଖ୍ୟ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସାଂଖ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପରେ। ସେହି ତୀର୍ଥର ସେବନ-ସେବା କଲେ ମନୁଷ୍ୟର ସାଂଖ୍ୟଯୋଗ (ବିବେକମାର୍ଗ) ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 31

स्वर्लोकाद्यत्र संलीनः स्वयं देव उमापतिः । अतः स्वर्लीनतीर्थं च स्वर्लीनेश्वर सन्निधौ

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରୁ ନିଜେ ଦେବ ଉମାପତି (ଶିବ) ଲୀନ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ସ୍ୱର୍ଲୀନେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଏହା ‘ସ୍ୱର୍ଲୀନ ତୀର୍ଥ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 32

तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः । जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ କୃତ କର୍ମ, ଦ୍ୱିଜଭୋଜନ, ଏବଂ ଜପ-ହୋମ-ଅର୍ଚ୍ଚନ ଦ୍ୱାରା—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁକିଛି ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 33

महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम् । यत्र तप्त्वा स दैत्येंद्रो विजिग्ये सकलान्सुरान्

ତାହାର ସମୀପରେ ପାବନ ‘ମହିଷାସୁର ତୀର୍ଥ’ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ତପ କରି ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲା।

Verse 34

तत्तीर्थसेवकोद्यापि नारिभिः परिभूयते । न पातकैर्महद्भिश्च प्रार्थितं च फलं लभेत्

ସେହି ତୀର୍ଥର ସେବକ ଯଦି ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବମାନିତ ହୁଏ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାପାତକରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେ ଫଳ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସେହି ଫଳ ପାଏ।

Verse 35

बाणतीर्थं च तस्यारात्तत्सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं प्राप्नुयाच्छांभवीं स्थिराम्

ତାହାର ନିକଟରେ ବାଣତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ‘ସହସ୍ରଭୁଜ’—ଅର୍ଥାତ୍ ଅସାଧାରଣ ସାମର୍ଥ୍ୟ—ଦାନ କରେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ଥିର ଭକ୍ତି ପାଏ।

Verse 36

गोप्रतारेश्वरं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । अपुत्रोपि तरेद्यत्र स्नातो वैतरणीं सुखम्

ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ‘ଗୋପ୍ରତାରେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପୁତ୍ରହୀନ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ବୈତରଣୀକୁ ସୁଖରେ ପାର କରେ।

Verse 37

तीर्थं हिरण्यगर्भाख्यं तद्याम्ये सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो हिरण्येन मुच्यते न कदाचन

ଦକ୍ଷିଣେ ‘ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର ‘ହିରଣ୍ୟ’—ଧନାସକ୍ତିର ବନ୍ଧନ—ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ କଦାପି ବଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 38

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः

ତାପରେ ‘ପ୍ରଣବତୀର୍ଥ’ ଆସେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ମଣିଷ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 39

ततः पिशंगिला तीर्थं दर्शनादपि पापहृत् । मुने ममाधिष्ठानं वै तदगस्तेऽति सिद्धिदम्

ତତଃ ପିଶଙ୍ଗିଲା ନାମ ତୀର୍ଥ; ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନେ ମଧ୍ୟ ପାପ ହରିଯାଏ। ହେ ମୁନେ, ସେ ସ୍ଥାନ ସତ୍ୟରେ ମୋର ଅଧିଷ୍ଠାନ—ହେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତୁମକୁ ବିଦିତ—ପରମ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 40

स्नात्वा पिशंगिला तीर्थे दत्त्वा दानं च किंचन । किं शोचति कृतात्पापादन्यत्रापि मृतो यदि

ପିଶଙ୍ଗିଲା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଅଳ୍ପ ଦାନ ଦେଲେ, ପୂର୍ବକୃତ ପାପ ପାଇଁ ମଣିଷ କାହିଁକି ଶୋକ କରିବ? ସେ ଅନ୍ୟତ୍ର ମରିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୋକର କାରଣ ନାହିଁ।

Verse 41

यो वै पिशंगिला तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति । भविष्यति स मे मित्त्रं मित्रतेजः समप्रभम्

ଯେ ପିଶଙ୍ଗିଲା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ, ସେ ମୋର ମିତ୍ର ହେବ—ମିତ୍ରତେଜ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 42

ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्

ତାପରେ ‘ପିଲିପିଲା’ ନାମକ ପୁଷ୍କଳ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସ୍ୱର୍ଗଦେବମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ତାହା ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ମନୋମଳକୁ ବିନାଶ କରେ।

Verse 43

तत्र श्राद्धादिकरणाद्दीनानाथ प्रतर्पणात् । महतीं श्रियमाप्नोति मानवोतीव निश्चलाम्

ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର୍ମ କରିବାରୁ ଏବଂ ଦୀନ-ଅନାଥମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବାରୁ, ମଣିଷ ମହାନ ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ।

Verse 44

ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम् । तत्तीर्थमज्जनादेव भवेत्सर्वाघसंक्षयः

ତତ୍ପରେ ନାଗେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମହାପାପକୁ ଶୋଧନ କରେ। ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପର କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 45

तद्दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम् । तीर्थं यत्राप्लुतो मर्त्यो भास्करीं श्रियमावहेत्

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣେ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପରମ ଉତ୍ତମ ‘କର୍ଣ୍ଣାଦିତ୍ୟ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମର୍ତ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜ ଓ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 46

ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम् । चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्

ତତ୍ପରେ ଭୈରବ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମହାପାପର ପ୍ରବାହକୁ କ୍ଷୟ କରେ। ଏହା ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଚତୁର୍ପୁରୁଷାର୍ଥର ଉଦୟ କରାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନିବାରଣ କରେ।

Verse 47

भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा संतर्पयेत्पितॄन् । दृष्ट्वा च भैरवं कालं कलिं कालं च संजयेत्

ଭୌମାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ। ଏବଂ କାଳସ୍ୱରୂପ ଭୈରବଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେ କଳିକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରେ ଓ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରେ।

Verse 48

तीर्थं खर्वनृसिंहाख्यं तीर्थाद्भरवतः पुरः । तत्र स्नातस्य वै पुंसः कुतोघजनितं भयम्

ଭୈରବ ତୀର୍ଥର ସମ୍ମୁଖରେ ‘ଖର୍ବ-ନୃସିଂହ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପାପଜନିତ ଭୟ କେଉଁଠି ରହିବ?

Verse 49

मृकंडस्य मुनेस्तीर्थं तद्याम्यामतिनिर्मलम । तत्र स्नानेन मर्त्यानां नापायमरणं क्वचित्

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୃକଣ୍ଡ ମୁନିଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅପାୟଜନକ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 50

ततः पंचनदाख्यं वै सर्वतीर्थनिषेवितम् । तीर्थं यत्र नरः स्नात्वा न संसारी पुनर्भवेत्

ତାପରେ ‘ପଞ୍ଚନଦ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଆସେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 51

ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମଗ୍ର ବିସ୍ତାରରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେସବୁ ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସରେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ନିଜ ସଞ୍ଚିତ ପାପରାଶି ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।

Verse 52

सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठंति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे

ସେଠା ଏମିତି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ଦଶମୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନେ ନିଜ ନିର୍ମଳତା ପାଇଁ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 53

भूरिशः सर्वतीर्थानि मध्य काशि पदेपदे । परं पांचनदः कैश्चिन्महिमानापि कुत्रचित्

କାଶୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପଦେପଦେ ଅସଂଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ତଥାପି ପଞ୍ଚନଦ ପରମ—କେହି କହନ୍ତି, ତାହାର ମହିମା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅନୁପମ।

Verse 54

अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि

ସେଠାରେ କାର୍ତ୍ତିକର ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ କାଟିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହୁଏ। ଜପ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ଦାନରେ ସେମାନେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 55

सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम्

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଏକାଥରେ ତୁଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଞ୍ଚନଦାର ପୁଣ୍ୟ-ମହିମାର ଏକ କଳା ସମାନ ହେବାକୁ ପାରେ ନାହିଁ।

Verse 56

स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे

ପଞ୍ଚନଦା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ବିନ୍ଦୁମାଧବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଧୀମାନ୍ ପୁରୁଷ ପୁଣି କେବେ ମାତୃଗର୍ଭ—ଉଦର-କାରାଗାରରେ—ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 57

ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात्

ତାପରେ ‘ଜ୍ଞାନହଦ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଜଡମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜଡତା ହରେ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର କେବେ ଜ୍ଞାନଭ୍ରଂଶ ପାଉନାହିଁ।

Verse 58

तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः

ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ନର ନିଶ୍ଚୟ ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଣି କେବେ ବାଧିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 59

ततोस्ति मंगलं तीर्थं सर्वामंगलनाशनम् । तत्रावगाहनं कृत्वा भवेन्मंगलभाजनम्

ତତ୍ପରେ ‘ମଙ୍ଗଳ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅମଙ୍ଗଳକୁ ନାଶ କରେ। ସେଠାରେ ଅବଗାହନ କରି ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ର ହୁଏ।

Verse 60

अमंगलानि नश्येयुर्भवेयुर्मंगलानि च । स्नातुर्वै मंगले तीर्थे नमस्कर्तुश्च मंगलम्

ଅମଙ୍ଗଳ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଫଳ ଉଦୟ ହୁଏ। ମଙ୍ଗଳ-ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଓ ସେଠାରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା—ଦୁହେଁ ମଙ୍ଗଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 61

मयूखमालिनस्तीर्थं तदग्रे मलनाशनम् । तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्

‘ମୟୂଖମାଲିନ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ‘ମଲନାଶନ’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଗଭସ୍ତୀଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ନିର୍ମଳ ହୁଏ।

Verse 62

मखतीर्थं तु तत्रैव मखैश्वर समीपतः । मखजं पुण्यमाप्नोति तत्र स्नातो नरोत्तमः

ସେଠାରେ ମଖେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପରେ ‘ମଖ-ତୀର୍ଥ’ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନରୋତ୍ତମ ଯଜ୍ଞଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 63

तत्पार्श्वे बिंदुतीर्थं च परमज्ञानकारणम् । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत्सुकृतमुत्तमम्

ତାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ବିନ୍ଦୁ-ତୀର୍ଥ’ ଅଛି, ଯାହା ପରମ ଜ୍ଞାନର କାରଣ। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦି କର୍ମ କଲେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁକୃତ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 64

पिप्पलादस्य च मुनेस्तीर्थं तद्याम्यदिक्स्थितम् । स्नात्वा शनेर्दिने तत्र दृष्ट्वावै पिप्पलेश्वरम्

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୁନି ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ଶନିବାର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିପ୍ପଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ କଥିତ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 65

पिप्पलं तत्र सेवित्वा अश्वत्थ इति मंत्रतः । शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्

ସେଠାରେ ‘ଅଶ୍ୱତ୍ଥ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ପିପ୍ପଳ ବୃକ୍ଷର ସେବା କଲେ ଶନିପୀଡା ହୁଏ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 66

ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे

ତାପରେ ‘ତାମ୍ର-ବରାହ’ ନାମକ ଅତିପାବନ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପସାଗରେ ଡୁବେ ନାହିଁ।

Verse 67

तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्

ତାହାର ଆଗରେ ‘କାଳଗଙ୍ଗା’ ଅଛି, ଯାହା କଳିଯୁଗର କଲ୍ମଷ ନାଶ କରେ। ତାହାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନିର୍ପାପ ହୁଏ।

Verse 68

इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ତୋୟକୃତ୍ୟ (ତର୍ପଣାଦି) କରି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 69

ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्

ତା’ପରେ ବୀର ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାମତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହି ତୀର୍ଥରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 70

तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः

ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକାରୀ ଐକ୍ଷ୍ୱାକବ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାଏ।

Verse 71

मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्

ତାହାର ସୀମାରେ ମରୁତ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିକଟରେ ମରୁତ୍ତତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେହି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ମହାନ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 72

मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः

ତା’ପରେ ପାପନାଶକ ମୈତ୍ରାବରୁଣ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 73

ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्

ତା’ପରେ ଅଗ୍ନୀଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ମଳ ଓ ମହାନ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବୁଡ଼ ପକାଇବା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 74

अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्

ସେହିଠାରେ ଅଙ୍ଗାରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଙ୍ଗାରତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗାର ଚତୁର୍ଥୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 75

ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति

ତା’ପରେ କଳଶେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ କଳିତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲେ କଳିକାଳର ଭୟ ରହେ ନାହିଁ।

Verse 76

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

ସେହିଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 77

तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्

ତା’ ଆଗରେ ବୀରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ବୀରତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 78

विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते

ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନାଶକାରୀ ବିଘ୍ନେଶତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେବି ବିଘ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 79

हरिश्चंद्रस्य राजर्षस्ततस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो जातु न सत्याच्चयवते कचित्

ତାପରେ ରାଜର୍ଷି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅନୁତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 80

हरिश्चंद्रस्य तीर्थे तु यच्छ्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च

ହେ ବୀର! ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଉପାର୍ଜିତ ହୁଏ, ତାହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ—ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 81

ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश समीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि

ତାପରେ ପର୍ବତେଶଙ୍କ ସମୀପରେ ପର୍ବତ-ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ—ପର୍ବଦିନ ହେଉ କି ନ ହେଉ—ସମସ୍ତ ପର୍ବର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 82

कंबलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः

ତାପରେ କମ୍ବଲାଶ୍ୱତର ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଷ ନାଶକ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଗୀତ-ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୁଏ।

Verse 83

ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः

ତାପରେ ସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନକାରୀ। ସେଠାରେ ପିତୃଗଣ ଦେବର୍ଷି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନବମାନଙ୍କ ସହ ବସବାସ କରନ୍ତି।

Verse 84

उमातीर्थं तु तत्रैव सर्वशक्तिसमन्वितम् । औमेयलोकप्राप्त्यै स्यात्स्नानमात्रेण निश्चितम्

ସେଠାରେ ହିଁ ଉମାତୀର୍ଥ ଅଛି, ସର୍ବଶକ୍ତିସମନ୍ୱିତ। କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଉମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 85

ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका

ତାପରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକ ଉଦ୍ଧାରକ୍ଷମ ସେଇ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଆସେ—ହେ ବୀର—ଯାହାର ନାମ ମଣିକର୍ଣିକା।

Verse 86

चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम् । तदाख्या कर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପୁରାତନକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ। ତାହାର ନାମ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 87

स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम् । यन्नामग्रहणं पुंसां श्रेयसं परमाय हि

ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ମଣିକର୍ଣିକା’ ଜପ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନାମଗ୍ରହଣ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପରମ ଶ୍ରେୟକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 88

यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका । त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि

ହେ ବୀର, ଯେମାନେ ମଣିକର୍ଣିକାକୁ ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ହିଁ ଏଇ ଲୋକରେ ଧନ୍ୟ; ସେମାନେ ହିଁ କୃତକୃତ୍ୟ।

Verse 89

त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम् । जपामि तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः

ହେ ବୀର! ତ୍ରିଲୋକରେ ଯେ ମାନବମାନେ ଏଠାରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତି, ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜେ ତ୍ରିକାଳ ସ୍ମରଣ କରି ଜପ କରେ।

Verse 90

इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः । पंचाक्षरी महाविद्या येनोक्ता मणिकर्णिका

ସେ ଶତ-ସହସ୍ର ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ମହାଯଜ୍ଞମାନେ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛି; ଏବଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାବିଦ୍ୟା ‘ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା’କୁ ସେଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି।

Verse 91

महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा । येनाहमर्चितो वीर संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଦାନ ଦେଇଛି; ହେ ବୀର, ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ପୂଜା କରିଛି।

Verse 92

मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः । तेन श्राद्धानि दत्तानि गयायां मधुपायसैः

ଯେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଜଳଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ତୃପ୍ତ କରିଛି, ସେ ଯେନେ ଗୟାରେ ମଧୁପାୟସ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅର୍ପଣ କରିଛି।

Verse 93

मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना । किं तस्य सोमपानैस्तैः पुनरावृत्तिलक्षणैः

ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଜଳ ପାନ କରିଛି, ତାହାକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସେହି ସୋମପାନମାନଙ୍କର କି ଆବଶ୍ୟକତା?

Verse 94

ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः । तथा च सर्वावभृथैर्यैः स्नाता मणिकर्णिका

ଯେମାନେ ମଣିକର୍ଣିକାରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ; ଅସଂଖ୍ୟ ମହାପର୍ବକାଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 95

तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः । यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैरर्चिता मणिकर्णिका

ଯେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ଓ ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ମଣିକର୍ଣିକାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଜ୍ଞମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି।

Verse 96

अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम् । अर्चितः प्रत्यहं येन पूजिता णिकर्णिका

ଉମାଙ୍କ ସହ ଶାମ୍ଭବୀ ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ପ୍ରତିଦିନ ମୋତେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ; ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ମଣିକର୍ଣିକା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 97

तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका

ଯିଏ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଆଦିରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ତପ କରିଛି, ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶ୍ରୀମତୀ ମଣିକର୍ଣିକାଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି।

Verse 98

दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः । चिरं तप्त्वाप्यरण्येषु स्वर्गैश्वर्यान्महीं पुनः

ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଦେଇ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ତପ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଭୋଗ କରି ଜୀବ ପୁନର୍ବାର ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଆସେ।

Verse 99

विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा । संश्रिता मणिकर्णीयैस्ते याताश्चानिवर्तकाः

ଏହି ବିଶାଳ ଭୂମିପୃଷ୍ଠରେ, କାଶୀର ମନୋହର ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ପରିଧିଭିତରେ, ଯେମାନେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନାବର୍ତ୍ତକ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି—ମୋକ୍ଷ ପାଇ ପୁନଃ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 100

दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । इदमेव फलं मन्ये यदाप्या मणिकर्णिका

ଦାନ, ବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା—ଏସବୁର ସତ୍ୟ ଫଳ ମୁଁ ଏହିଏ ମନେ କରେ: ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଏବଂ ତାହାର ପାବନ ଜଳ ଲାଭ କରିବା।

Verse 110

एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम । पंचमं मणिकर्ण्याख्यं मनावेयवशुद्धिदम्

ହେ ସତ୍ତମ! ଏହି ଚାରି ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ‘ମଣିକର୍ଣ୍ଣୀ’ (ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା) ନାମକ ପଞ୍ଚମ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏହା ମନ ଓ ଦେହର ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳତା ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 117

इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः । कथितं ते पुरागस्ते कामेशं कथयाम्यतः

ଏଭଳି ତୀର୍ଥବର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ହେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତୁମକୁ ବୀରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ କହିଦିଆଗଲା। ଏବେ ତାହା ପରେ ମୁଁ କାମେଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହୁଛି।