Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 68

Devanagari script

इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात

Transliteration

iṃdradyumnaṃ mahātīrthamiṃdradyumneśvarāgrataḥ | toyakṛtyaṃ tatra kṛtvā lokamaiṃdramavāpnuyāta

Translation

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ତୋୟକୃତ୍ୟ (ତର୍ପଣାଦି) କରି ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Word by Word

• इन्द्रद्युम्नम्: Indradyumna (tīrtha)
• इन्द्रद्युम्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (तीर्थ-नाम)

• महा-तीर्थम्: great tīrtha
• महा-तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः: महत् तीर्थम्

• इन्द्रद्युम्न-ईश्वर-अग्रतः: in front of Indradyumneśvara
• इन्द्रद्युम्न-ईश्वर-अग्रतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समास; ‘अग्रतः’ (adverb) with genitive-relation: इन्द्रद्युम्नेश्वरस्य अग्रतः = in front of Indradyumneśvara

• तोय-कृत्यम्: water-rite (libation/ablution duty)
• तोय-कृत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक) + कृत्य (कृ धातु, यत्-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त ‘कृत्य’ = to be done/rite; समासः: तोयेन कृत्यम् (instrumental-relation tatpurusha)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund) = having done

• लोकम्: world/realm
• लोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• ऐन्द्रम्: of Indra
• ऐन्द्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऐन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम् (derived from इन्द्र)

• अवाप्नुयात्: would attain
• अवाप्नुयात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Indradyumna Mahātīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: A broad stepped tank (mahātīrtha) with a shrine of Indradyumneśvara facing it; a devotee performs toya-kṛtya—cupped-water offerings—while priests chant; in the sky, a faint vision of Amarāvatī/Indra’s realm appears as promised fruit.

Characters & Entities

• Indradyumna Mahātīrtha
• Indradyumneśvara
• Indra
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma teaches that sacred water-rites performed at powerful tīrthas yield elevated posthumous realms and refined merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indradyumna Mahātīrtha, located before Indradyumneśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Toya-kṛtya—water rites such as udaka-kriyā/tarpaṇa—performed at the tīrtha.