Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 76

Devanagari script

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

Transliteration

caṃdratīrthaṃ ca tatraiva caṃdreśvarasamīpataḥ | tatra snātvārcya caṃdreśaṃ caṃdralokamavāpnuyāt

Translation

ସେହିଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Word by Word

• चंद्रतीर्थम्: the Candra sacred ford
• चंद्रतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चंद्र-तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘चंद्रस्य तीर्थम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• चंद्रेश्वरसमीपतः: near Candraeśvara
• चंद्रेश्वरसमीपतः: Adhikarana (Location-specifier/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चंद्र-ईश्वर-समीप (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/स्थाननिर्देश), एकवचन; ‘चंद्रेश्वरस्य समीपतः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; पञ्चमी ‘-तः’ (ablatival adverbial)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त; having bathed

• अर्च्य: having worshipped
• अर्च्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘अर्च्य’ = having worshipped

• चंद्रेशम्: Candraeśa (Lord Candra)
• चंद्रेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चंद्र-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘चंद्रस्य ईशः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• चंद्रलोकम्: the world of the Moon
• चंद्रलोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चंद्र-लोक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘चंद्रस्य लोकः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष

• अवाप्नुयात्: would attain
• अवाप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव+आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘अव+आप्’ = to obtain/attain

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candra-tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: Night or pre-dawn scene: a silver-lit tīrtha pool reflecting the moon; devotee bathes and then offers white flowers and milk-water abhiṣeka to Candra-īśvara liṅga; a crescent motif adorns the shrine.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Candra-tīrtha
• Candreśvara
• Candra-loka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage in Kāśī integrates devotion and sacred geography, promising refined celestial merit through worship and purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candra-tīrtha near Candreśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe at Candra-tīrtha and worship Candreśvara.