Adhyaya 38

Verse 1

स्कंद उवाच । विवाहा ब्राह्म दैवार्षाः प्राजापत्यासुरौ तथा । गांधर्वो राक्षसश्चापि पैशाचोऽष्टम उच्यते

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ବିବାହ ଆଠ ପ୍ରକାରର ଅଟେ - ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ଆସୁର, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମଟି ହେଲା ପୈଶାଚ।

Verse 2

स ब्राह्मो वरमाहूय यत्र कन्या स्वलंकृता । दीयते तत्सुतः पूयात्पुरुषानेकविंशतिम्

ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମ ବିବାହ କୁହାଯାଏ—ଯେଉଁଠାରେ ବରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଅଲଙ୍କୃତ କନ୍ୟାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କରାଯାଏ। ସେହି ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଏକୋଇଶ ପୁରୁଷ-ପିଢ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 3

यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जःपाति चतुर्दश । वरादादाय गोद्वंद्वमार्षस्तज्जः पुनाति षट्

ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ ଋତ୍ୱିଜଙ୍କୁ କନ୍ୟାଦାନ କରିବା ଦୈବ ବିବାହ; ତାହାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଚଉଦ ପିଢ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଯେଉଁଠାରେ ବରଠାରୁ ଗୋ-ଯୁଗଳ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ସେ ଆର୍ଷ ବିବାହ; ତାହାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଛଅ ପିଢ଼ିକୁ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 4

सहोभौ चरतां धर्ममित्युक्त्वा दीयतेर्थिने । यत्र कन्या प्राजापत्यस्तज्जो वंशान्पुनाति षट्

‘ତୁମେ ଉଭୟେ ସହିତ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କର’ ବୋଲି କହି ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ୍ୟ ବରକୁ କନ୍ୟା ଦିଆଯାଏ, ସେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବିବାହ; ତାହାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଛଅ ବଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 5

चत्वार एते विप्राणां धर्म्याः पाणिग्रहाः स्मृताः । आसुरः क्रयणाद्द्रव्यैर्गांधर्वोन्योन्य मैत्रतः

ଏହି ଚାରିଟି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ ପାଣିଗ୍ରହ (ବିବାହ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଆସୁର ବିବାହ ଧନଦ୍ୱାରା କ୍ରୟରୁ ହୁଏ, ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମ-ମୈତ୍ରୀରୁ ହୁଏ।

Verse 6

प्रसह्यकन्याहरणाद्राक्षसो निंदितः सताम् । छलेन कन्याहरणात्पैशाचो गर्हितोऽष्टमः

ବଳପୂର୍ବକ କନ୍ୟାହରଣରୁ ହେଉଥିବା ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ଛଳକପଟରେ କନ୍ୟାହରଣରୁ ହେଉଥିବା ପୈଶାଚ—ଅଷ୍ଟମ—ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ହିତତା ଅଛି।

Verse 7

प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः । अष्टमस्त्वेष पापिष्ठः पापिष्ठानां च संभवेत्

ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଆସୁର ଓ ରାକ୍ଷସ—ଏହି ବିବାହରୂପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟଃ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରକାର ସର୍ବାଧିକ ପାପମୟ; ଏହା ମହାପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଜନ୍ମେ।

Verse 8

सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः । प्रतोदो वैश्यया धार्यो वासोंतः पज्जया तथा

ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ପାଣିଗ୍ରହଣ (ହାତ ଧରିବା) କରିବା ଉଚିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟା ସହ ଶର (ବାଣ) ଧାରଣ କରିବା, ବୈଶ୍ୟା ସହ ପ୍ରତୋଦ (ଗୋଡ/ଚାବୁକ) ଧାରଣ କରିବା, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରା ସହ ବସ୍ତ୍ରର ଅଞ୍ଚଳ/କିନାରା ଧରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

असवर्णस्त्वेष विधिः स्मृतो दृष्टश्च वेदने । सवर्णाभिस्तु सर्वाभिः पाणिर्ग्राह्यस्त्वयं विधिः

ଅସବର୍ଣ୍ଣ (ଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ) ବିବାହରେ ଏହି ବିଧି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋପଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ସବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ନିୟମ—କେବଳ ପାଣିଗ୍ରହଣ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

धर्म्यैर्विवाहैर्जायंते धर्म्या एव शतायुषः । अधर्म्यैर्धर्मरहिता मंदभाग्यधनायुषः

ଧର୍ମ୍ୟ ବିବାହରୁ ଧର୍ମମୟ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ, ସେମାନେ ଶତାୟୁ ହୁଅନ୍ତି। ଅଧର୍ମ୍ୟ ବିବାହରୁ ଧର୍ମହୀନ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ—ଯାହାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ, ଧନ ଓ ଆୟୁ ଅଳ୍ପ ହୁଏ।

Verse 11

ऋतुकालाभिगमनं धर्मोयं गृहिणः परः । स्त्रीणां वरमनुस्मृत्य यथाकाम्यथवा भवेत्

ଋତୁକାଳରେ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗମନ କରିବା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପରମ ଧର୍ମ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେୟକୁ ସ୍ମରି, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ—ନଚେତ୍ ବିରତ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 12

दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम् । श्राद्धाहः सर्वपर्वाणि यत्नात्त्याज्यानि धीमता

ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନବେଳର ସଙ୍ଗମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆୟୁହାନିକର ବୋଲି ମତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଦିନ ଓ ସମସ୍ତ ପର୍ବଦିନରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯତ୍ନକରି ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

तत्र गच्छन्स्त्रियं मोहाद्धर्मात्प्रच्यवते परात्

ସେହି ସମୟରେ ମୋହବଶେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିବା ଜନ ପରମ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।

Verse 14

ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः । स सदा ब्रह्मचारी च विज्ञेयः सद्गृहाश्रमी

ଯେ କେବଳ ଋତୁକାଳରେ (ପତ୍ନୀକୁ) ସମୀପ କରେ ଏବଂ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀରେ ନିରତ ରହେ, ସେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମ; ସଦ୍ଗୃହାଶ୍ରମୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 15

ऋतुः षोडशयामिन्यश्चतस्रस्ता सुगर्हिताः । पुत्रास्तास्वपि या युग्मा अयुग्माः कन्यका प्रजाः

ଋତୁ ଷୋଳ ରାତିର; ସେଥିରୁ ଚାରିଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦିତ। ଅବଶିଷ୍ଟ ରାତିମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସମ ରାତିରେ ଗର୍ଭ ଧରିଲେ ପୁତ୍ର, ବିଷମ ରାତିରେ ଧରିଲେ କନ୍ୟା ସନ୍ତାନ ହୁଏ।

Verse 16

त्यक्त्वा चंद्रमसं दुःस्थं मघां पौष्णं विहाय च । शुचिः सन्निर्विशेत्पत्नीं पुन्नामर्क्षे विशेषतः । शुचिं पुत्रं प्रसूयेत पुरुषार्थप्रसाधकम्

ଅଶୁଭ ଚନ୍ଦ୍ରଦିନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମଘା ଓ ପୌଷ୍ଣ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରି, ଶୁଚି ହୋଇ—ବିଶେଷତଃ ‘ପୁନ୍ନାମ’ ନାମକ ନକ୍ଷତ୍ରରେ—ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବା ଉଚିତ। ତେବେ ଶୁଚି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ, ଯେ ପୁରୁଷାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ସାଧନ କରିବ।

Verse 17

आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तन्न शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्या विक्रयपापकृत्

ଆର୍ଷ ବିବାହରେ କୁହାଯାଇଥିବା ‘ଗୋ-ଯୁଗଳ’କୁ ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଧରି ବାଣିଜ୍ୟ ଭଳି ନେବା-ଦେବା ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। କନ୍ୟା ପାଇଁ ଅଣୁମାତ୍ର ଶୁଳ୍କ ନେଲେ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟା-ବିକ୍ରୟର ପାପ ହୁଏ।

Verse 18

अपत्यविक्रयी कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने । अतो नाण्वपि कन्याया उपजीवेत्पिता धनम्

ଯେ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ବିକ୍ରୟ କରେ, ସେ ମଳ ଓ କୃମି ଭୋଜନ କରିବାକୁ ପଡୁଥିବା ନରକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ। ତେଣୁ କନ୍ୟା ଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଅଣୁମାତ୍ର ଧନରେ ମଧ୍ୟ ପିତା ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 19

स्त्रीधनान्युपजीवंति ये मोहादिह बांधवाः । न केवलं निरयगास्तेषामपि हि पूर्वजाः

ମୋହବଶତଃ ଏଠାରେ ଯେ ବାନ୍ଧବମାନେ ସ୍ତ୍ରୀଧନ ଭୋଗ କରି ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ନିଜେ ନରକଗାମୀ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

पत्या तुष्यति यत्र स्त्री तुष्येद्यत्र स्त्रिया पतिः । तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवाऽरिणा

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପତି ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଦାନବ-ଶତ୍ରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 21

वाणिज्यं नृपतेः सेवा वेदानध्यापनं तथा । कुविवाहः क्रियालोपः कुले पतनहेतवः

ବାଣିଜ୍ୟ, ରାଜସେବା, ଏବଂ ଜୀବିକା ପାଇଁ ବେଦ ଅଧ୍ୟାପନ; ତଥା କୁବିବାହ ଓ ବିହିତ କ୍ରିୟାର ଲୋପ—ଏସବୁ କୁଳପତନର ହେତୁ।

Verse 22

कुर्याद्वैवाहिके वह्नौ गृह्यकर्मान्वहं गृही । पंचयज्ञक्रियां चापि पक्तिं दैनंदिनीमपि

ଗୃହସ୍ଥ ଲୋକେ ବିବାହାଗ୍ନିରେ ପ୍ରତିଦିନ ଗୃହ୍ୟକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ସହିତ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ଏବଂ ଦୈନିକ ଅନ୍ନପାକ ଓ ଅର୍ପଣ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

गृहस्थाश्रमिणः पंच सूना कर्म दिने दिने । कंडनी पेषणी चुल्ली ह्युदकुंभस्तु मार्जनी

ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀଙ୍କ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ‘ସୂନା’ ଅବଶ୍ୟ ଥାଏ—କଣ୍ଡନୀ, ପେଷଣୀ, ଚୁଲ୍ଲୀ, ଉଦକୁମ୍ଭ ଓ ମାର୍ଜନୀ (ଝାଡୁ)।

Verse 24

तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः । क्रतवः पंच निर्दिष्टा गृहि श्रेयोभिवर्धनाः

ସେହି ପାଞ୍ଚ ସୂନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷ ନିବାରଣ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହା ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଶ୍ରେୟ ଓ କଲ୍ୟାଣ ବଢ଼ାଏ।

Verse 25

पाठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृ क्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौतोऽतिथ्यर्चा नृक्रतुः क्रमात्

ପାଠ/ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ; ତର୍ପଣ ପିତୃଯଜ୍ଞ; ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଦେବଯଜ୍ଞ; ବଳିଦାନ ଭୂତଯଜ୍ଞ; ଏବଂ ଅତିଥି-ପୂଜା ନୃଯଜ୍ଞ—କ୍ରମେ।

Verse 26

पितृप्रीतिं प्रकुर्वाणः कुर्वीत श्राद्धमन्वहम् । अन्नोदकपयोमूलैः फलैर्वापि गृहाश्रमी

ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ—ଯଥାଶକ୍ତି ଅନ୍ନ, ଜଳ, ଦୁଧ, କନ୍ଦମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 27

गोदानेन च यत्पुण्यं पात्राय विधिपूर्वकम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षां दत्त्वा तत्फलमाप्नुयात्

ବିଧିପୂର୍ବକ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଗୋଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ଆଦରସହ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 28

तपोविद्यासमिद्दीप्ते हुतं विप्रास्य पावके । तारयेद्विघ्नसंघेभ्यः पापाब्धेरपि दुस्तरात्

ତପ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ବିପ୍ରଙ୍କ ପାବକରେ ଦିଆ ହୁତ, ବିଘ୍ନସଂଘମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇ ଦୁସ୍ତର ପାପ-ସାଗରରୁ ମଧ୍ୟ ପାର କରାଏ।

Verse 29

अनर्चितोऽतिथिर्गेहाद्भग्नाशो यस्य गच्छति । आजन्मसंचितात्पुण्यात्क्षणात्स हि बहिर्भवेत्

ଯାହାର ଘରୁ ଅତିଥି ଅର୍ଚ୍ଚନା-ସତ୍କାର ବିନା ଆଶାଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଚାଲିଯାଏ, ସେ ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ହରାଏ।

Verse 30

सांत्वपूर्वाणि वाक्यानि शय्यार्थे भूस्तृणोदके । एतान्यपि प्रदेयानि सदाभ्यागत तुष्टये

ସଦା ଆସୁଥିବା ଅତିଥିଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ, ଶୟନାର୍ଥେ ଭୂମି, ତୃଣ ଓ ଜଳ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 31

गृहस्थः परपाकादी प्रेत्य तत्पशुतां व्रजेत् । श्रेयः परान्नपुष्टस्य गृह्णीयादन्नदो यतः

ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ପରଙ୍କ ପକା ଅନ୍ନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ପଶୁଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତେଣୁ ପରାନ୍ନରେ ପୁଷ୍ଟ ହେବାଠାରୁ ଅନ୍ନଦାତା ହେବା ହିଁ ଶ୍ରେୟ।

Verse 32

आदित्योढोऽतिथिः सायं सत्कर्तव्यः प्रयत्नतः । असत्कृतोन्यतो गच्छन्दुष्कृतं भूरि यच्छति

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଯେ ଅତିଥି ଆସେ, ତାହାକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରୟାସରେ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍କାର ନ ପାଇ ସେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଗଲେ, ଘରେ ଅଧିକ ପାପ ଆଣେ।

Verse 33

भुंजानोऽतिथिशेषान्नमिहायुर्धनभाग्भवेत् । प्रणोद्यातिथिमन्नाशी किल्बिषी च गृहाश्रमी

ଅତିଥି ଭୋଜନ କରି ସେଷ ରହିଥିବା ଅନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜିଲେ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଅତିଥିକୁ ହଟାଇ ନିଜେ ଖାଉଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ପାପରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ।

Verse 34

वैश्वदेवांत संप्राप्तः सूर्योढो वातिथिः स्मृतः । न पूर्वकाल आयातो न च दृष्टचरः क्वचित्

ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟାର ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସହ ଯେ ଆସି ପହଞ୍ଚେ, ସେ ‘ବାତିଥି’ (ହଠାତ୍ ଆସିଥିବା ଅତିଥି) ବୋଲି ପରିଚିତ। ସେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଆସିନଥାଏ, ନା ତାହାର ଆଚରଣ ପୂର୍ବରୁ ଜଣା ଥାଏ।

Verse 35

बलिपात्रकरे विप्रे यद्यन्योतिथिरागतः । अदत्त्वा तं बलिं तस्मै यथाशक्त्यान्नमर्पयेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ବଲିପାତ୍ର ଥିବାବେଳେ ଯଦି ଅନ୍ୟ ଅତିଥି ଆସେ, ତେବେ ସେହି ବଲି ତାକୁ ନ ଦେଇ, ଯଥାଶକ୍ତି ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

कुमाराश्च स्ववासिन्यो गर्भिण्योऽतिरुजान्विताः । अतिथेरादितोप्येते भोज्या नात्र विचारणा

ଶିଶୁମାନେ, ଘରର ନାରୀମାନେ, ଗର୍ଭିଣୀମାନେ ଓ ଗୁରୁତର ରୋଗପୀଡିତମାନେ—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଥି ପୂର୍ବରୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ।

Verse 37

पितृदेवमनुष्येभ्यो दत्त्वाश्नात्यमृतं गृही । स्वार्थं पचन्नघं भुंक्ते केवलं स्वोदरंभरिः

ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ପ୍ରଥମେ ପିତୃ, ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦାନ କରି ପରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅମୃତ ସମ ଭୋଗ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ରାନ୍ଧେ, ସେ ପାପ ମାତ୍ର ଭୋଗ କରେ—କେବଳ ଉଦରପୂରକ।

Verse 38

माध्याह्निकं वैश्वदेवं गृहस्थः स्वयमाचरेत् । पत्नी सायं बलिं दद्यात्सिद्धान्नैर्मंत्रवर्जितम्

ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କର୍ମ ଆଚରଣ କରୁ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପତ୍ନୀ ସିଦ୍ଧ ଅନ୍ନରେ, ମନ୍ତ୍ର ବିନା, ବଲି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 39

एतत्सायंतनं नाम वैश्वदेवं गृहाश्रमे । सायंप्रातर्भवेदेव वैश्वदेवं प्रयत्नतः

ଗୃହାଶ୍ରମରେ ଏହାକୁ ‘ସାୟନ୍ତନ ବୈଶ୍ୱଦେବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଶ୍ଚୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃ—ଦୁଇ ସମୟରେ—ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

वैश्वदेवेन ये हीना आतिथ्येन विवर्जिताः । सर्वे ते वृषला ज्ञेयाः प्राप्तवेदा अपि द्विजाः

ଯେମାନେ ବୈଶ୍ୱଦେବରୁ ହୀନ ଏବଂ ଆତିଥ୍ୟରୁ ବିବର୍ଜିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ‘ବୃଷଳ’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ—ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ହେଉନ୍ତୁ କି ବେଦଜ୍ଞ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 41

अकृत्वा वैश्वदेवं तु भुंजते ये द्विजाधमाः । इह लोकेन्नहीनाः स्युः काकयोनिं व्रजंत्यथ

ଯେ ଅଧମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିବା ବିନା ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଅନ୍ନହୀନ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ କାକ-ଯୋନିକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 42

वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः । तद्धि कुर्वन्यथाशक्ति प्राप्नुयात्सद्गतिं पराम्

ବେଦୋକ୍ତ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମକର୍ମକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଅଳସତା ଛାଡ଼ି ନିରନ୍ତର କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାଶକ୍ତି ତାହା କଲେ ପରମ ସଦ୍ଗତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 43

षष्ठ्यष्टम्योर्वसेत्पापं तैले मांसे सदैव हि । पंचदश्यां चतुर्दश्यां तथैव च भगेक्षुरे

ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପାପ ତେଲ ଓ ମାଂସରେ ନିତ୍ୟ ବସେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ, ଏବଂ କାମଭୋଗରେ ମଧ୍ୟ ପାପବାସ କୁହାଯାଏ।

Verse 44

उदयं तं न चेक्षेत नास्तं यंतं न मध्यगम् । न राहुणोपसृष्टं च नांबुसंस्थं दिवाकरम्

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟବେଳେ, ଅସ୍ତବେଳେ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ (ଗ୍ରହଣ) ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 45

न वीक्षेतात्ममनोरूपमाशुधावेन्न वर्षति । नोल्लंघयेद्वत्सतंत्रीं न नग्नो जलमाविशेत्

ନିଜ ରୂପକୁ ଆସକ୍ତି ସହ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବର୍ଷା ନଥିଲେ ଅକାରଣ ଦ୍ରୁତ ଦୌଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବଛଡ଼ାର ବାନ୍ଧନ ଦୋରିକୁ ଲଂଘିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 46

देवतायतनं विप्रं धेनुं मधुमृदं घृतम् । जातिवृद्धं वयोवृद्धं विद्यावृद्धं तपस्विनम्

ଦେବାଳୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋଧେନୁ, ମଧୁ, ମୃତ୍ତିକା ଓ ଘୃତ; ଏବଂ ଜାତିରେ ବୃଦ୍ଧ, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ବୀ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସତ୍କାର ଓ ସାବଧାନତାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

अश्वत्थं चैत्यवृक्षं च गुरुं जलभृतं घटम् । सिद्धान्नं दधिसिद्धार्थं गच्छन्कुर्यात्प्रदक्षिणम्

ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ), ଚୈତ୍ୟବୃକ୍ଷ, ଗୁରୁ, ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ସିଦ୍ଧ ଅନ୍ନ, ଦହି ଓ ସରିଷ—ଏମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମର ମଙ୍ଗଳାଧାର ଭାବି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

रजस्वलां न सेवेत नाश्नीयात्सह भार्यया । एकवासा न भुंजीत न भुंजीतोत्कटासने

ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସଙ୍ଗମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଏକାସଙ୍ଗେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଭୋଜନ କରିବା ନୁହେଁ, ଉକ୍କଟାସନରେ ବସି ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ନୁହେଁ।

Verse 49

नाश्नंतीं स्त्रीं समीक्षेत तेजस्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं नवं क्वचित्

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତେଜ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ରନ୍ଧା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 50

पक्वान्नं चापि नो मांसं दीर्घकालं जिजीविषुः । न मूत्रं गोव्रजे कुर्यान्न वल्मीके न भस्मनि

ଦୀର୍ଘାୟୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ପକ୍କା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁ, ମାଂସ ବର୍ଜନ କରୁ। ଗୋବାଡ଼ିରେ, ବଳ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା ଢିବି) ଉପରେ ଓ ଭସ୍ମ ଉପରେ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 51

न गर्तेषु ससत्वेषु न तिष्ठन्न व्रजन्नपि । गोविप्रसूर्यवाय्वग्नि चंद्रर्क्षांबु गुरूनपि

ଜୀବ ଥିବା ଗର୍ତ୍ତରେ ଦାଁଡିଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର, ଜଳ ଓ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମଧ୍ୟ ଏହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 52

अभिपश्यन्न कुर्वीत मलमूत्रविसर्जनम् । तिरस्कृत्यावनिं लोष्टकाष्ठपर्णतृणादिभिः

ଲୋକେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଢେଲା, କାଠ, ପତ୍ର, ଘାସ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଆଡ଼ କରି ତାପରେ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 53

प्रावृत्य वाससा मौलिं मौनी विण्मूत्रमुत्सृजेत् । यथासुखमुखो रात्रौ दिनेच्छायांधकारयोः

ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଢାକି, ମୌନ ଧାରଣ କରି ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ସୁବିଧାଜନକ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦିନେ ଛାୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ଧକାରରେ କର।

Verse 54

भीतिषु प्राणबाधायां कुर्यान्मलविसर्जनम् । मुखेनोपधमेन्नाग्निं नग्नां नेक्षेत योषितम्

ଭୟ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣସଙ୍କଟ ଥିଲେ ମାତ୍ର ମଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ମୁହଁଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଫୁଙ୍କ ଦିଅନି, ଏବଂ ନଗ୍ନା ନାରୀକୁ ଦେଖନି।

Verse 55

नांघ्री प्रतापयेदग्नौ न वस्त्वशुचि निक्षिपेत् । प्राणिहिंसां न कुर्वीत नाश्नीयात्संध्ययोर्द्वयोः

ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ପାଦ ତାପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଅଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରାଣୀହିଂସା କରନି, ଏବଂ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା (ପ୍ରଭାତ ଓ ସାୟଂ) ସମୟରେ ଭୋଜନ କରନି।

Verse 56

न संविशेत संध्यायां प्रत्यक्सौम्यशिरा अपि । विण्मूत्रष्ठीवनं नाप्सु कुर्याद्दीर्घजिजीविषुः

ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ, ମୁଣ୍ଡ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୀର୍ଘାୟୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଳରେ ମଳ, ମୂତ୍ର କିମ୍ବା ଥୁକ ପକାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 57

नाचक्षीत धयंतीं गां नेंद्रचापं प्रदर्शयेत् । नैकः सुप्यात्क्वचिच्छून्ये न शयानं प्रबोधयेत्

ବଛାକୁ ଦୁଧ ପିଆଉଥିବା ଗାଈକୁ ନ ଦେଖିବ, ନ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁକୁ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦେଖାଇବ। ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏକା ଶୋଇବ ନାହିଁ, ଶୋଇଥିବାକୁ ହଠାତ୍ ଜଗାଇବ ନାହିଁ।

Verse 58

पंथानं नैकलो यायान्न वार्यंजलिना पिबेत् । न दिवोद्भूत सारं च भक्षयेद्दधिनो निशि

ପଥରେ ଏକା ଯିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଜଳ ପିବ ନାହିଁ। ତଥା ରାତିରେ ଦିନେ ଉଠିଥିବା ‘ସାର’—ଅର୍ଥାତ୍ ଦହି/ତାହାର ଉପର ପରତ—ଭକ୍ଷଣ କରିବ ନାହିଁ।

Verse 59

स्त्रीधर्मिण्या नाभिवदेन्नाद्यादातृप्ति रात्रिषु । तौर्यत्रिक प्रियो न स्यात्कांस्ये पादौ न धावयेत्

ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନମସ୍କାର କରିବ ନାହିଁ। ରାତିରେ ତୃପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ। ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ-ବାଦ୍ୟ ଆଦି ବିନୋଦରେ ଆସକ୍ତ ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପାଦ ଧୋଇବ ନାହିଁ।

Verse 60

श्राद्धं कृत्वा पर श्राद्धे योऽश्नीयाज्ज्ञानवर्जितः । दातुः श्राद्धफलं नास्ति भोक्ता किल्बिषभुग्भवेत्

ନିଜ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ସାରି ଯେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଅନ୍ୟର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରେ, ଦାତାଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ ଏବଂ ଭୋକ୍ତା ପାପଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 61

न धारयेदन्यभुक्तं वासश्चो पानहावपि । न भिन्न भाजनेश्नीयान्नासीताग्न्यादि दूषिते

ଅନ୍ୟେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାଦୁକା ଧାରଣ କରିବ ନାହିଁ। ଭଙ୍ଗା ପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଆଦିଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ (ଅପବିତ୍ର) ସ୍ଥାନରେ ବସିବ ନାହିଁ।

Verse 62

आरोहणं गवां पृष्ठे प्रेतधूमं सरित्तरम् । बालातपं दिवास्वापं द्यजेद्दीर्घं जिजीविषुः

ଦୀର୍ଘାୟୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଗାଈର ପିଠିରେ ଚଢ଼ିବା, ପ୍ରେତକର୍ମର ଧୂଆଁ, ତ୍ୱରାରେ ନଦୀ ପାର୍ହେବା, କଠୋର ଧୂପରେ ରହିବା ଏବଂ ଦିନେ ଶୋଇବା—ଏସବୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 63

स्नात्वा न मार्जयेद्गात्रं विसृजेन्न शिखां पथि । हस्तौ शिरो न धुनुयान्नाकर्षेदासनं पदा

ସ୍ନାନ କରି ସାରିଲେ ଦେହକୁ ଘସି ଶୁଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପଥରେ ଶିଖାକୁ ଖୋଲି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଝାଡ଼ିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ପାଦରେ ଆସନ ଟାଣିବା ନୁହେଁ।

Verse 64

नोत्पाटयेल्लोमनखं दशनेन कदाचन । करजैः करजच्छेदं तृणच्छेदं विवर्जयेत्

କେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନ୍ତରେ କେଶ କିମ୍ବା ନଖ ଉପାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନଖରେ ନଖ ଫାଡ଼ିବା ଏବଂ ତୃଣ (ଘାସ) କାଟିବା/ଭାଙ୍ଗିବା ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 65

शुभायन यदायत्यां त्यजेत्तत्कर्म यत्नतः । अद्वारेण न गंतव्यं स्ववेश्मपरवेश्मनोः

ଶୁଭକ୍ଷଣ ନିକଟ ଆସୁଥିଲେ ତାହାକୁ ବିଘ୍ନ କରୁଥିବା କର୍ମକୁ ଯତ୍ନରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ନିଜ ଘର କିମ୍ବା ପର ଘରରେ ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 66

क्रीडेन्नाक्षैः सहासीत न धर्मघ्नैर्न रोगिभिः । न शयीत क्वचिन्नग्नः पाणौ भुंजीत नैव च

ପାଶା ଖେଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧର୍ମନାଶକ ଲୋକ ଓ ରୋଗୀମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ହାତରେ ଧରି (ପାତ୍ର ବିନା) ଭୋଜନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 67

आर्द्रपादकरास्योश्नन्दीर्घकालं च जीवति । संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत्

ଯାହାର ପାଦ, ହାତ ଓ ମୁଖ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିଜା ଥାଏ ଏବଂ ସେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବନ୍ତ ରହେ—ଏମିତି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଭିଜା ପାଦରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ କେଉଁଠିବି ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 68

शयनस्थो न चाश्नीयान्नपिबेन्न जपेद्द्विजः । सोपानत्कश्चनाचामेन्न तिष्ठन्धारया पिबेत्

ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଦ୍ୱିଜ ଭୋଜନ କରିବା, ପାନ କରିବା କିମ୍ବା ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାଦୁକା/ଜୁତା ପିନ୍ଧି କେହି ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଦାଁଡି ରହି ଧାରାବାହିକ ଭାବେ ପାଣି ପିଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 69

सर्वं तिलमयं नाद्यात्सायं शर्माभिलाषुकः । न निरीक्षेत विण्मूत्रे नोच्छिष्टः संस्पृशेच्छिरः

ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତିଳମୟ ଭୋଜନ ନ କରୁ। ମଳମୂତ୍ରକୁ ନ ଦେଖୁ, ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ନ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ।

Verse 70

नाधितिष्ठेत्तुषांगार भस्मकेशकपालिकाः । पतितैः सह संवासः पतनायैव जायते

ତୁଷ, ଅଙ୍ଗାର, ଭସ୍ମ, କେଶ ଓ କପାଳପାତ୍ର ଉପରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଦ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପତିତମାନଙ୍କ ସହ ନିକଟ ସହବାସ ନିଜ ପତନକୁ ମାତ୍ର ଜନ୍ମ ଦିଏ।

Verse 71

श्रावयेद्वैदिकं मंत्रं न शूद्राय कदाचन । ब्राह्मण्याद्धीयते विप्रः शूद्रो धर्माच्च हीयते

ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ପାଇଁ ବେଦମନ୍ତ୍ର କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରିବା କିମ୍ବା ଶ୍ରାବଣ କରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ଆଚରଣରେ ବିପ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟରୁ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।

Verse 72

धर्मोपदेशः शूद्राणां स्वश्रेयः प्रतिघातयेत् । द्विजशुश्रूषणं धर्मः शूद्राणां हि परो मतः

ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ (କିଛି) ଧର୍ମୋପଦେଶ ଦେବା ତାଙ୍କର ନିଜ ଶ୍ରେୟସ୍‌କୁ ବାଧା ଦିଏ। ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବା ଓ ଶୁଶ୍ରୂଷା ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 73

कंडूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम् । आताडनं कराभ्यां च क्रोशनं केशलुंचनम्

ହାତଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଖୁଜୁଲାଇବାକୁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ ନାହିଁ; ଏବଂ ହାତଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ପିଟିବା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିବା, କେଶ ଉପାଡ଼ିବା ମଧ୍ୟ (ଅଶୁଭ) ଅଟେ।

Verse 74

अशास्त्रवर्तिनो भूपाल्लुब्धात्कृत्वा प्रतिग्रहम् । ब्राह्मणः सान्वयो याति नरकानेकविंशतिम्

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାସ୍ତ୍ରବିରୋଧୀ ଆଚରଣକାରୀ ଲୋଭୀ ରାଜାଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ନିଜ ବଂଶ ସହିତ ଏକୋଇଶି ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 75

अकालविद्युत्स्तनिते वर्षर्तौ पांसुवर्षणे । महावातध्वनौ रात्रावनध्यायाः प्रकीर्तिताः

ଅକାଳରେ ବିଜୁଳି-ଗର୍ଜନ ହେଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ, ଧୂଳିବର୍ଷା ହେଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ ମହାବାତର ଗର୍ଜନ ସମୟରେ—ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନଧ୍ୟାୟ କାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 76

उल्कापाते च भूकंपे दिग्दाहे मध्यरात्रिषु । संध्ययोर्वृषलोपांते राज्ञोराहोश्च सूतके

ଉଲ୍କାପାତ, ଭୂକମ୍ପ, ଦିଗ୍ଦାହ (ଦିଗନ୍ତରେ ଅଗ୍ନିପ୍ରକୋପ), ମଧ୍ୟରାତ୍ରି, ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ, ଉପଦ୍ରବ ଶାନ୍ତିର ଶେଷରେ, ଏବଂ ରାଜମୃତ୍ୟୁଜନ୍ୟ କିମ୍ବା ରାହୁଜନ୍ୟ ସୂତକକାଳରେ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନଧ୍ୟାୟ/ନିୟମବିରାମ କାଳ ଭାବେ ଗ୍ରହୀତ।

Verse 77

दर्शाष्टकासु भूतायां श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च । प्रतिपद्यपि पूर्णायां गजोष्ट्राभ्यां कृतांतरे

ଦର୍ଶା ଓ ଅଷ୍ଟକା ତିଥିରେ, ଭୂତା (ଅଶୁଭ) ଦିନରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ গ্ৰହଣ କରିବା ପରେ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରତିପଦାରେ—ହାତୀ ଓ ଉଠ ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନ ହେଲେ—ଏହାକୁ ଅନଧ୍ୟାୟ ମାନି ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବିରତ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 78

खरोष्ट्रक्रोष्ट्र विरुते समवाये रुदत्यपि । उपाकर्मणि चोत्सर्गे नाविमार्गे तरौ जले

ଗଧା ଓ ଉଠର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲେ, କୋଳାହଳ ଓ ରୋଦନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ଉପାକର୍ମ ଓ ଉତ୍ସର୍ଗ କାଳରେ; ଏବଂ ନାଉ-ମାର୍ଗରେ, ଗଛ ଉପରେ କିମ୍ବା ଜଳରେ ଥିବାବେଳେ—ଏ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଶାସ୍ତ୍ରାଧ୍ୟୟନ ବିରତ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 79

आरण्यकमधीत्यापि बाणसाम्नोरपि ध्वनौ । अनध्यायेषु चैतेषु नाधीयीत द्विजः क्वचित्

ଆରଣ୍ୟକ ପଢୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାଣର ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ସାମଗାନର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲେ, ଏବଂ ଏପରି ସମସ୍ତ ଅନଧ୍ୟାୟ କାଳରେ—ଦ୍ୱିଜ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 80

कृतांतरायो न पठेद्भेकाखु श्वाहि बभ्रुभिः । भूताष्टम्योः पंचदश्योर्ब्रह्मचारी सदा भवेत्

ବିଘ୍ନ ହେଲେ ବେଙ୍ଗ, ମୂଷା, କୁକୁର, ସର୍ପ ଓ ନକୁଳ ମଧ୍ୟରେ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଭୂତା ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଏବଂ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 81

अनायुष्यकरं चैव परदारोपसर्पणम् । तस्मात्तद्दूरतस्त्याज्यं वैरिणां चोपसेवनम्

ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଆୟୁକ୍ଷୟକାରୀ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗତି ମଧ୍ୟ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

पूर्वर्द्धिभिः परित्यक्तमात्मानं नावमानयेत् । सदोद्यमवतां यस्माच्छ्रियो विद्या न दुर्लभाः

ପୂର୍ବ ସମୃଦ୍ଧି ଛାଡ଼ିଗଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସଦା ଉଦ୍ୟମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଓ ବିଦ୍ୟା ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 83

सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्नब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मो घटोद्भव

ସତ୍ୟ କହ, ପ୍ରିୟ ବଚନ କହ; କଠୋର ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରିୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ! ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ।

Verse 84

भद्रमेव वदेन्नित्यं भद्रमेव विचिंतयेत् । भद्रैरेवेह संसर्गो नाभद्रैश्च कदाचन

ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ବଚନ ହିଁ କହ, ସଦା ମଙ୍ଗଳକୁ ହିଁ ଚିନ୍ତା କର। ଏହି ଲୋକରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ସଙ୍ଗ କର; ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସହ କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 85

रूपवित्तकुलैर्हीनान्सुधीर्नाधिक्षिपेन्नरान् । पुप्पवंतौ न चेक्षेत त्वशुचिर्ज्योतिषां गणम्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ରୂପ, ଧନ ଓ କୁଳରେ ହୀନ ଲୋକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଅଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ରତିକ୍ରୀଡାରେ ଲୀନ ଯୁଗଳକୁ ନ ଦେଖିବା, ନକ୍ଷତ୍ରଗଣକୁ ମଧ୍ୟ ନ ନିହାରିବା।

Verse 86

वाचोवेगं मनोवेगं जिह्वावेगं च वर्जयेत् । उत्कोच द्यूत दौत्यार्त द्रव्यं दूरात्परित्यजेत्

ବାଣୀର ବେଗ, ମନର ବେଗ ଓ ଜିହ୍ୱାର ବେଗ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଘୁଷ, ଜୁଆ, ଦୌତ୍ୟ/ଦଲାଲି, ତଥା ପୀଡା କିମ୍ବା ବଳାତ୍କାରରେ ମିଳିଥିବା ଧନକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 87

गोब्राह्मणाग्नीनुच्छिष्ट पाणिना नैव संस्पृशेत् । न स्पृशेदनिमित्ते नखानि स्वानि त्वनातुरः

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟରେ ଅଶୁଚି ହୋଇଥିବା ହାତରେ ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ କେବେ ଛୁଅନି। ଏବଂ ଯଥାକାରଣ ବିନା ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ନଖକୁ ଛୁଇଁ କୁଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 88

गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत् । पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्नोदकानि च

ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୋମକୁ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶୁଚି ହୁଏ। ଏହିପରି ପାଦ ଧୋଇବା ଜଳ, ମୂତ୍ର ଓ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅନ୍ନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଚି।

Verse 89

निष्ठीवनं च श्लेष्माणं गृहाद्दूरं विनिक्षिपेत् । अहर्निशं श्रुतेर्जाप्याच्छौचाचारनिषेवणात् । अद्रोहवत्या बुद्ध्या च पूर्वं जन्म स्मरेद्द्विजः

ଥୁକ ଓ କଫକୁ ଘରଠାରୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍କିବା ଉଚିତ୍। ଦିନରାତି ଶ୍ରୁତିଜପ/ପାଠ, ଶୌଚ ଓ ସଦାଚାରର ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଏବଂ ଅଦ୍ରୋହୀ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରିପାରେ।

Verse 90

वृद्धान्प्रयत्नाद्वंदेत दद्यात्तेषां स्वमासनम् । विनम्रधमनिस्तस्मादनुयायात्ततश्च तान्

ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ନିଜ ଆସନ ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ପରେ ବିନମ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ସହଚର ହେବା ଉଚିତ୍।

Verse 91

श्रुति भूदेव देवानां नृप साधु तपस्विनाम् । पतिव्रतानां नारीणां निंदां कुर्यान्न कर्हिचित्

ଶ୍ରୁତି (ବେଦ), ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା, ରାଜା, ସାଧୁ ଓ ତପସ୍ବୀ, ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନଙ୍କର ନିନ୍ଦା କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 92

न मनुष्यस्तुतिं कुर्यान्नात्मानमपमानयेत् । अभ्युद्यतं न प्रणुदेत्परमर्माणि नोच्चरेत्

ଲୋକିକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିଜକୁ ଅପମାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆଦରରେ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବାକୁ ତାଡ଼ିବା ନୁହେଁ, ଓ ପରର ମର୍ମ-ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବା ନୁହେଁ।

Verse 93

अधर्मादेधते पूर्वं विद्वेष्टॄनपि संजयेत् । सर्वतोभद्रमाप्यापि ततो नश्येच्च सान्वयः

ଅଧର୍ମରୁ ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ‘ସର୍ବତୋଭଦ୍ର’ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ସେ ବଂଶସହିତ ନଶିଯାଏ।

Verse 94

उद्धृत्य पंच मृत्पिंडान्स्नायात्परजलाशये । अनुद्धृत्य च तत्कर्तुरेनसः स्यात्तुरीयभाक्

ଅନ୍ୟର ପୋଖରୀ/ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ହେଲେ, ଜଳରୁ ପାଞ୍ଚଟି ମାଟିର ଢେଲା ଉଠାଇ ତାପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ନ କରି ସ୍ନାନ କଲେ, ଯିଏ ଅପରାଧ କରିଛି ତାହାର ପାପର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସ୍ନାନକାରୀ ଭୋଗେ।

Verse 95

श्रद्धया पात्रमासाद्य यत्किंचिद्दीयते वसु । देशे काले च विधिना तदानंत्याय कल्पते

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯେ କିଛି ଧନ—ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଦେଶ, କାଳ ଓ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟକୁ ଦେଇଥାଏ।

Verse 96

भूप्रदो मंडलाधीशः सर्वत्रसुखिनोन्नदाः । तोयदाता सदा तृप्तो रूपवान्रूप्यदो भवेत्

ଭୂମିଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଣ୍ଡଳାଧୀଶ ହୁଏ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ବଢ଼ାଏ। ଜଳଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ତୃପ୍ତ ରହେ। ଶୋଭାଦାୟକ ଦାନରେ ରୂପବାନ ହୁଏ, ଏବଂ ରୌପ୍ୟଦାନରେ ଧନବାନ ହୁଏ।

Verse 97

प्रदीपदो निर्मलाक्षो गोदाताऽर्यमलोकभाक् । स्वर्णदाता च दीर्घायुस्तिलदः स्यात्तु सुप्रजाः

ଦୀପଦାନ କଲେ ଦୃଷ୍ଟି ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଗୋଦାନକାରୀ ଯମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦାନରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ; ତିଳଦାନରେ ସୁସନ୍ତାନ-ସମ୍ପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 98

वेश्मदो ऽत्युच्चसौधेशो वस्त्रदश्चंद्रलो कभाक् । हयप्रदो दिव्ययानो लक्ष्मीवान्वृषभप्रदः

ଗୃହଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ ସୌଧର ଅଧିପତି ହୁଏ। ବସ୍ତ୍ରଦାନରେ ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଅଶ୍ୱଦାନରେ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ବୃଷଭଦାନରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 99

सुभार्यः शिबिका दाता सुपर्यंक प्रदोपि च । धान्यैः समृद्धिमान्नित्यमभयप्रद ईशिता

ଶିବିକା (ପାଳଙ୍କି) ଦାନ କଲେ ସୁଭାର୍ଯ୍ୟା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଉତ୍ତମ ଶୟ୍ୟାଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସୁଖ-ମାନ ମିଳେ। ଧାନ୍ୟଦାନରେ ନିତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଅଭୟଦାନରେ ଈଶିତ୍ୱ ଓ ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 100

ब्रह्मदो ब्रह्मलोकेज्यो ब्रह्मदः सर्वदो मतः । उपायेनापि यो ब्रह्म दापयेत्सोपि तत्समः

ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଦାନକାରୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମଦାନକୁ ସର୍ବଦାନ-ସମାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଯେ କେହି ଉପାୟରେ ବ୍ରହ୍ମଦାନ କରାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦାତା ସମାନ।

Verse 110

सा च वाराणसी लभ्या सदाचारवता सदा । मनसापि सदाचारमतो विद्वान्न लंघयेत्

ସେହି ବାରାଣସୀ ସଦା ସଦାଚାରରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ହିଁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମନସାପି ସଦାଚାରକୁ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 115

इति श्रुत्वा वचः स्कंदो मैत्रावरुणिभाषितम् । अविमुक्तस्य माहात्म्यं वक्तुं समुपचक्रमे

ମୈତ୍ରାବରୁଣିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ସ୍କନ୍ଦ ତେବେ ଅବିମୁକ୍ତର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।