Adhyaya 26

Verse 1

अगस्तिरुवाच । प्रसन्नोसि यदि स्कंद मयि प्रीतिरनुत्तमा । तत्समाचक्ष्व भगवंश्चिरं यन्मे हृदिस्थितम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ଯଦି ତୁମେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମ ପ୍ରୀତି ଅନୁତ୍ତମ, ତେବେ ହେ ଭଗବନ, ଯାହା ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ମୋ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି କଥା କହ।

Verse 2

अविमुक्तमिदं क्षेत्रं कदारभ्य भुवस्तले । परां प्रथितिमापन्नं मोक्षदं चाभवत्कथम्

ଭୂତଳରେ ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର କେବେଠାରୁ ପରମ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଲା, ଏବଂ ଏହା ମୋକ୍ଷଦାୟକ କିପରି ହେଲା?

Verse 3

कथमेषा त्रिलोकीड्या गीयते मणिकर्णिका । तत्रासीत्किं पुरास्वामिन्यदा नामरनिम्नगा

ମଣିକର୍ଣିକା କିପରି ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଗୀତ ହୁଏ? ହେ ସ୍ୱାମୀ, ସେ ନଦୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବାବେଳେ ପୁରାତନକାଳରେ ସେଠାରେ କଣ ଥିଲା?

Verse 4

वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति प्रभो । अवाप नामधेयानि कथमेतानि सा पुरी । आनंदकाननं रम्यमविमुक्तमनंतरम्

ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେ ପୁରୀ ‘ବାରାଣସୀ’, ‘କାଶୀ’ ଓ ‘ରୁଦ୍ରାବାସ’ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପାଇଲା? ଏବଂ ଏହାକୁ ରମ୍ୟ ‘ଆନନ୍ଦକାନନ’ ଓ ପରେ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ବୋଲି କିପରି କୁହାଯାଏ?

Verse 5

महाश्मशान इति च कथं ख्यातं शिखिध्वज । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संदेहं मेऽपनोदय

ଏବଂ ହେ ଶିଖିଧ୍ୱଜ, ଏହା ‘ମହାଶ୍ମଶାନ’ ବୋଲି କିପରି ଖ୍ୟାତ ହେଲା? ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ—ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।

Verse 6

स्कंद उवाच । प्रश्नभारोयमतुलस्त्वया यः समुदाहृतः । कुंभयोनेऽमुमेवार्थमप्राक्षीदंबिका हरम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ କୁମ୍ଭୟୋନି, ତୁମେ ଉଠାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନଭାର ସତ୍ୟେ ଅତୁଳ। ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଅମ୍ବିକା ପୁରାକାଳରେ ହରଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ।

Verse 7

यथा च देवदेवेन सर्वज्ञेन निवेदितम् । जगन्मातुः पुरस्ताच्च तथैव कथयामि ते

ଯେପରି ଦେବଦେବ ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 8

महाप्रलय काले च नष्टे स्थावरजंगमे । आसीत्तमोमयं सर्वमनर्कग्रहतारकम्

ମହାପ୍ରଳୟକାଳେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ତମୋମୟ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଗଲା—ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନ ଗ୍ରହ, ନ ତାରା।

Verse 9

अचंद्रमनहोरात्रमनग्न्यनिलभूतलम् । अप्रधानं वियच्छून्यमन्यतेजोविवर्धितम्

ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିଲା, ଦିନ-ରାତି ନଥିଲା; ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଭୂତଳ ନଥିଲା—ପ୍ରକଟ ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ଆକାଶ ଶୂନ୍ୟ, କେବଳ ଅବିଭକ୍ତ ତେଜ ମାତ୍ର ବ୍ୟାପିଥିଲା।

Verse 10

द्रष्टृत्वादि विहीनं च शब्दस्पर्शसमुज्झितम् । व्यपेतगंधरूपं च रसत्यक्तमदिङ्मुखम्

ତାହା ଦ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ୱ ଆଦି ଭାବରୁ ବିହୀନ; ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ବର୍ଜିତ; ଗନ୍ଧ ଓ ରୂପ ଅପଗତ; ରସ ତ୍ୟକ୍ତ—ଦିଗ୍‌ବୋଧ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 11

इत्थं सत्यंधतमसि सूचीभेद्ये निरंतरे । तत्सद्ब्रह्मेति यच्छ्रुत्या सदैकं प्रतिपाद्यते

ଏପରି ସତ୍ୟଘନ ଅନ୍ଧକାରରେ—ନିରନ୍ତର ଓ ଯେନେ ସୂଚୀଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଭେଦ୍ୟ—ଶ୍ରୁତି ‘ତତ୍ ସତ୍ ବ୍ରହ୍ମ’ ବୋଲି ସଦା ଏକ ଶାଶ୍ୱତ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ।

Verse 12

अमनोगोचरोवाचां विषयं न कथंचन । अनामरूपवर्णं च न स्थूलं न च यत्कृशम्

ତାହା ମନର ଅଗୋଚର, ଓ ବାଣୀର ବିଷୟ ମଧ୍ୟ କେବେ ନୁହେଁ। ତାହାର ନାମ ନାହିଁ, ରୂପ ନାହିଁ, ବର୍ଣ୍ଣ ନାହିଁ—ନ ସ୍ଥୂଳ, ନ ସୂକ୍ଷ୍ମ।

Verse 13

अह्रस्वदीर्घमलघुगुरुत्वपरिवर्जितम् । न यत्रोपचयः कश्चित्तथा चापचयोपि च

ତାହା ନ ହ୍ରସ୍ୱ, ନ ଦୀର୍ଘ; ନ ଲଘୁ, ନ ଗୁରୁ। ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧି ନାହିଁ, କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 14

अभिधत्ते स चकितं यदस्तीति श्रुतिः पुनः । सत्यं ज्ञानमनंतं च यदानंदं परं महः

ଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟ ଯେନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କେବଳ ଏତିକି କହେ—‘ଏହା ଅଛି’। ସେଇ ପରମ ତେଜ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅନନ୍ତ—ଏବଂ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ।

Verse 15

अप्रमेयमनाधारमविकारमनाकृति । निर्गुणं योगिगम्यं च सर्वव्याप्येककारणम्

ତାହା ଅପ୍ରମେୟ, ନିରାଧାର, ନିର୍ବିକାର ଓ ନିରାକାର। ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଗମ୍ୟ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଏକମାତ୍ର କାରଣ।

Verse 16

निर्विकल्पं निरारंभं निर्मायं निरुपद्रवम् । यस्येत्थं संविकल्प्यंते संज्ञाः संज्ञोदितस्य वै

ତାହା ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ନିରାରମ୍ଭ, ନିର୍ମାୟା ଓ ନିରୁପଦ୍ରବ। ତଥାପି ସଂଜ୍ଞାତୀତ ସେଇ ପରତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଏପରି ସଂଜ୍ଞାମାନେ କଳ୍ପନାରେ ଆରୋପିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

तस्यैकलस्य चरतो द्वितीयेच्छा भवत्किल । अमूर्तेन स्वमूर्तिश्च तेनाकल्पि स्वलीलया

ସେ ଏକମାତ୍ର ପରତତ୍ତ୍ୱ ଏକାକୀ ଚରୁଥିବାବେଳେ—ଏମିତି କୁହାଯାଏ—ଦ୍ୱିତୀୟର ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମିଲା। ଅମୂର୍ତ୍ତ ସତ୍ତା ନିଜ ଲୀଳାରେ ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିଲା।

Verse 18

सर्वैश्वर्यगुणोपेता सर्वज्ञानमयी शुभा । सर्वगा सर्वरूपा च सर्वदृक्सर्वकारिणी

ସେ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସର୍ବଜ୍ଞାନମୟୀ, ଶୁଭସ୍ୱରୂପା। ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ, ସର୍ବରୂପଧାରିଣୀ, ସର୍ବଦର୍ଶିନୀ ଓ ସର୍ବକାର୍ଯ୍ୟସାଧିନୀ।

Verse 19

सर्वैकवंद्या सर्वाद्या सर्वदा सर्वसंकृतिः । परिकल्प्येति तां मूर्तिमीश्वरीं शुद्धरूपिणीम्

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଦ୍ୟା, ଆଦିସ୍ରୋତ, ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ସଂସ୍କୃତି-ବ୍ୟବସ୍ଥାଶକ୍ତି। ଏହିପରି ସେମାନେ ସେଇ ଶୁଦ୍ଧରୂପିଣୀ ଈଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ପରିକଳ୍ପନା କରନ୍ତି।

Verse 20

अंतर्दधे पराख्यं यद्ब्रह्मसर्वंगमव्ययम्

ତାପରେ ‘ପର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ଅବ୍ୟୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ ଅପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 21

अमूर्तं यत्पराख्यं वै तस्य मूर्तिरहं प्रिये । अर्वाचीनपराचीना ईश्वरं मां जगुर्बुधाः

‘ପ୍ରିୟେ, “ପର” ନାମରେ ପରିଚିତ ଯେ ଅମୂର୍ତ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ତାହାର ମୂର୍ତ୍ତି ମୁଁ। ନିକଟ ଓ ଦୂର—ଉଭୟ ଭାବେ ଥିବା ମୋତେ ବୁଧଜନ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।’

Verse 22

ततस्तदैकलेनापि स्वैरं विहरतामया । स्वविग्रहात्स्वयं सृष्टा स्वशरीरानपायिनी

ତେବେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଏକା ହୋଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେବୀ ମୋର ନିଜ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରୁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ—ନିଜ ଶରୀରକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥିବା, ନିତ୍ୟ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧା।

Verse 23

प्रधानं प्रकृतिं त्वां च मायां गुणवतीं पराम् । बुद्धि तत्त्वस्य जननीमाहुर्विकृतिवर्जिताम्

ସେମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରଧାନ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ପରମ ମାୟା ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏବଂ ତୁମକୁ ବୁଦ୍ଧି-ତତ୍ତ୍ୱର ଜନନୀ, ସମସ୍ତ ବିକୃତିରୁ ମୁକ୍ତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।

Verse 24

युगपच्च त्वया शक्त्या साकं कालस्वरूपिणा । मयाऽद्य पुरुषेणैतत्क्षेत्रं चापि विनिर्मितम्

ହେ ଶକ୍ତି! ତୁମ ସହିତ ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି କାଳ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ, ମୁଁ—ଆଜି ପୁରୁଷ ରୂପେ—ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଛି।

Verse 25

सा शक्तिः प्रकृतिः प्रोक्ता स पुमानीश्वरः परः । ताभ्यां च रममाणाभ्यां तस्मिन्क्षेत्रे घटोद्भव

ସେଇ ଶକ୍ତି ‘ପ୍ରକୃତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେଇ ପୁରୁଷ ପରମ ଈଶ୍ୱର। ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ…

Verse 26

परमानंदरूपाभ्यां परमानंदरूपिणी । पंचक्रोशपरीमाणे स्वपादतलनिर्मिते

ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପିଣୀ ସେ ଦେବୀ, ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ, ନିଜ ପାଦତଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶ ପରିମାଣର (ଏହି) କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିରାଜମାନ।

Verse 27

मुने प्रलयकालेपि न तत्क्षेत्रं कदाचन । विमुक्तं हि शिवाभ्यां यदविमुक्तं ततो विदुः

ହେ ମୁନେ! ପ୍ରଳୟକାଳରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର କେବେ ତ୍ୟାଗ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶିବ ଓ ଶିବା ଯେହେତୁ ତାହାକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 28

न यदा भूमिवलयं न यदाऽपां समुद्भवः । तदा विहर्तुमीशेन क्षेत्रमेतद्विनि र्मितम्

ଯେତେବେଳେ ଭୂମିର ବଳୟ ନଥିଲା, ଓ ଜଳର ଉଦ୍ଭବ ମଧ୍ୟ ହୋଇନଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୀଳାବିହାର ପାଇଁ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ନିର୍ମିତ ହେଲା।

Verse 29

इदं रहस्यं क्षेत्रस्य वेद कोपि न कुंभज । नास्तिकाय न वक्तव्यं कदाचिच्चर्मचक्षुषे

ହେ କୁମ୍ଭଜ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଏହି ରହସ୍ୟ କେହି ବିରଳ ମାତ୍ର ଜାଣନ୍ତି। ନାସ୍ତିକଙ୍କୁ ଏହା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ଯେ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି—‘ଚର୍ମଚକ୍ଷୁ’—ରେ ଦେଖେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 30

श्रद्धालवे विनीताय त्रिकालज्ञानचक्षुषे । शिवभक्ताय शांताय वक्तव्यं च मुमुक्षवे

କିନ୍ତୁ ଏହା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ବିନୀତଙ୍କୁ, ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞାନରେ ଦୀପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବାଙ୍କୁ, ଶିବଭକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର, ମୋକ୍ଷାକାଙ୍କ୍ଷୀ ମୁମୁକ୍ଷୁଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍।

Verse 31

अविमुक्तं तदरभ्य क्षेत्रमेतदुदीर्यते । पर्यंक भूतं शिवयोर्निरंतरसुखास्पदम्

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ବୋଲି ପ୍ରଖ୍ୟାତ—ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କସ୍ୱରୂପ, ନିରନ୍ତର ସୁଖର ଆଶ୍ରୟଧାମ।

Verse 32

अभावः कल्प्यते मूढैर्यदा च शिवयोस्तयोः । क्षेत्रस्यास्य तदाभावः कल्प्यो निर्वाणकारिणः

ଯେତେବେଳେ ମୂଢମାନେ ଏଠାରେ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ‘ଅଭାବ’ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମୋକ୍ଷଦାୟୀ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟ ଅଭାବ କଳ୍ପନା କରିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 33

अनाराध्य महेशानमनवाप्य च काशिकाम् । योगाद्युपायविज्ञोपि न निर्वाणमवाप्नुयात्

ମହେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା ନ କରି ଏବଂ କାଶିକା (କାଶୀ)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନ କରି, ଯୋଗାଦି ଉପାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଶେଷ ମୋକ୍ଷ ପାଉନାହିଁ।

Verse 34

अस्यानंदवनं नाम पुरा कारि पिनाकिना । क्षेत्रस्यानंदहेतुत्वादविमुक्तमंनतरम्

ପୁରାତନ କାଳରେ ପିନାକୀ (ଶିବ) ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ଆନନ୍ଦବନ’ ନାମ ଦେଲେ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଆନନ୍ଦର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ ହେବାରୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 35

आनंदकंदबीजानामंकुराणि यतस्ततः । ज्ञेयानि सर्वलिंगानि तस्मिन्नानंदकानने

ସେଇ ଆନନ୍ଦକାନନରେ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦରୂପ କନ୍ଦ-ବୀଜରୁ ସବୁଦିଗରେ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଙ୍କୁରମାନଙ୍କ ପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

Verse 36

अविमुक्तमिति ख्यातमासीदित्थं घटोद्भव । तथा चाख्याम्यथ मुने यथासीन्मणिकर्णिका

ଏଭଳି, ହେ ଘଟୋଦ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ), ଏହା ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା। ଏବେ, ହେ ମୁନି, ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ତାହା କହୁଛି।

Verse 37

प्रागानंदवने तत्र शिवयो रममाणयोः । इच्छेत्यभूत्कलशज सृज्यः कोप्यपरः किल

ପୂର୍ବେ ଆନନ୍ଦବନରେ ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ କଳଶଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! ‘ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉ’ ବୋଲି ମାତ୍ର ଇଚ୍ଛା ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 38

यस्मिन्न्यस्ते महाभारे आवां स्वः स्वैरचारिणौ । निर्वाणश्राणनं कुर्वः केवलं काशिशायिनाम्

ସେଇ ମହାଭାର ନ୍ୟସ୍ତ ହେଲାପରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହରିଲୁ ଏବଂ କେବଳ କାଶୀବାସୀମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ନିର୍ବାଣ-ମୋକ୍ଷଦାନ କଲୁ।

Verse 39

स एव सर्वं कुरुते स एव परिपाति च । स एव संवृणोत्यंते सर्वैश्वर्यनिधिः स च

ସେଇ ଏକା ସବୁ କରନ୍ତି, ସେଇ ଏକା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ଶେଷରେ ସେଇ ଏକା ସବୁକୁ ସମାହାର କରନ୍ତି—ସେ ସର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ନିଧି।

Verse 40

चेतःसमुद्रमाकुंच्य चिंताकल्लोलदोलितम् । सत्त्वरत्नं तमोग्राहं रजोविद्रुमवल्लितम्

ଚିନ୍ତାର ତରଙ୍ଗରେ ଦୋଳିତ ମନ-ସମୁଦ୍ରକୁ ସଂଯମ କର; ସେଥିରେ ସତ୍ତ୍ୱ ରତ୍ନ, ତମସ ଗ୍ରାହ, ରଜସ ପ୍ରବାଳ ପରି ଜଡାଇ ଧରେ।

Verse 41

यस्य प्रसादात्तिष्ठावः सुखमानंदकानने । परिक्षिप्त मनोवृत्तौ क्व हि चिंतातुरे सुखम्

ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦକାନନରେ ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନୋବୃତ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଛିଟିଯାଏ, ଚିନ୍ତାତୁରଙ୍କୁ ସୁଖ କେଉଁଠି?

Verse 42

संप्रधार्येति स विभुः सर्वतश्चित्स्वरूपया । तया सह जगद्धात्र्या जगद्धाताऽथ धूर्जटिः

ଏପରି ସଂପ୍ରଧାର୍ୟ କରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଧୂର୍ଜଟି—ଜଗଦ୍ଧାତା—ସର୍ବତ୍ର ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପିଣୀ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ସୃଷ୍ଟି-ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 43

सव्ये व्यापारयांचक्रे दृशमंगे सुधामुचम् । ततः पुमानाविरासीदेकस्त्रैलोक्यसुंदरः

ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ଅମୃତବର୍ଷିଣୀ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ; ତାହାରୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟସୁନ୍ଦର ଏକ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 44

शांतः सत्त्वगुणोद्रिक्तो गांभीर्य जितसागरः । तथा च क्षमया युक्तो मुनेऽलब्धोपमोऽभवत्

ସେ ଶାନ୍ତ, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣେ ପ୍ରବଳ; ଗାମ୍ଭୀର୍ୟରେ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଥିଲା; ଏବଂ କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ—ହେ ମୁନି—ଅନୁପମ ହେଲା।

Verse 45

इंद्रनीलद्युतिःश्रीमान्पुंडरीकोत्तमेक्षणः । सुवर्णाकृति सुच्छाय दुकूलयुगलावृतः

ସେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳମଣିର ଦ୍ୟୁତିରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ଡରୀକ-ନେତ୍ର; ସୁବର୍ଣ୍ଣାକୃତି ଓ ଶୁଭ୍ର କାନ୍ତିଯୁକ୍ତ, ସୁକୁମାର ଦୁକୂଳ-ଯୁଗଳରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 46

लसत्प्रचंडदोर्दंड युगलद्वयराजितः । उल्लसत्परमामोदनाभीह्रदकुशेशयः

ସେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭୁଜଦଣ୍ଡର ଦୁଇ ଯୁଗଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ତାହାର ନାଭି-ହ୍ରଦରେ ପରମ ସୌରଭ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲସିତ କମଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 47

एकः सर्वगुणावासस्त्वेकः सर्वकलानिधिः । एकः सर्वोत्तमो यस्मात्ततो यः पुरुषोत्तमः

ସେ ଏକମାତ୍ର ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ସେଇ ସମସ୍ତ କଳା ଓ ଶକ୍ତିର ନିଧି। ଯେହେତୁ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପରମ, ତେଣୁ ସେ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 48

ततो महांतं तं वीक्ष्य महामहिमभूषणम् । महादेव उवाचेदं महाविष्णुर्भवाच्युत

ତାପରେ ଅପାର ମହିମାରେ ଭୂଷିତ ସେଇ ମହାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାଦେବ କହିଲେ— “ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମହାବିଷ୍ଣୁ ହେଉ।”

Verse 49

तव निःश्वसितं वेदास्तेभ्यः सर्वमवैष्यसि । वेददृष्टेन मार्गेण कुरु सर्वं यथोचितम्

ବେଦ ତୁମ ନିଶ୍ୱାସ ସ୍ୱରୂପ; ସେମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବ। ବେଦଦର୍ଶିତ ପଥରେ ଚାଲି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥୋଚିତ କର।

Verse 50

इत्युक्त्वा तं महेशानो बुद्धितत्त्वस्वरूपिणम् । शिवया सहितो रुद्रो विवेशानंदकाननम्

ଏପରି କହି, ବୁଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ମହେଶାନ ରୁଦ୍ର ଶିବାସହ ଆନନ୍ଦକାନନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 51

ततः स भगवान्विष्णुर्मौलावाज्ञां निधाय च । क्षणं ध्यानपरो भूत्वा तपस्येव मनो दधौ

ତାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ଆଜ୍ଞାକୁ ଭକ୍ତିରେ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରି, କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନପର ହୋଇ, ମନକୁ ଯେନ ତପସ୍ୟାରେ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 52

खनित्वा तत्र चक्रेण रम्यां पुष्करिणीं हरिः । निजांगस्वेदसंदोह सलिलैस्तामपूरयत्

ସେଠାରେ ହରି ନିଜ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଖନନ କରି ଏକ ରମ୍ୟ ପୁଷ୍କରିଣୀ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ନିଜ ଦେହରୁ ଝରୁଥିବା ସ୍ୱେଦଧାରାର ଜଳରେ ତାହାକୁ ପୂରଣ କଲେ।

Verse 53

समाः सहस्रं पंचाशत्तप उग्रं चचार सः । चक्रपुष्कीरणी तीरे तत्र स्थाणुसमाकृतिः

ସେ ଚକ୍ର-ପୁଷ୍କରିଣୀ ତୀରରେ ସ୍ଥମ୍ଭ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଏକ ହଜାର ପଚାଶ ବର୍ଷ ଧରି ଉଗ୍ର ତପ କଲେ।

Verse 54

ततः स भगवानीशो मृडान्या सहितो मृडः । दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा निश्चलं मीलितेक्षणम्

ତାପରେ ଭଗବାନ ଈଶ—କୃପାମୟ ଶିବ—ମୃଡାନୀ ସହିତ ଆସି, ତପସ୍ୟାରେ ଜ୍ୱଳିତ, ନିଶ୍ଚଳ, ସମାଧିରେ ନୟନ ମୁଦିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 55

तमुवाच हृषीकेशं मौलिमांदोलयन्मुहुः । अहो महत्त्वं तपसस्त्वहो धैर्यं च चेतसः

ତେବେ ସେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ମସ୍ତକ ହଲାଇ—“ଅହୋ! ତପସ୍ୟାର ମହତ୍ତ୍ୱ କେତେ ମହାନ; ଚିତ୍ତର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!”

Verse 56

अहो अनिंधनो वह्निर्ज्वलत्येष निरंतरम् । अलं तप्त्वा महाविष्णो वरं वरय सत्तम

“ଅହୋ! ଇନ୍ଧନ ବିନା ଏହି ଅଗ୍ନି ନିରନ୍ତର ଜ୍ୱଳୁଛି। ହେ ମହାବିଷ୍ଣୁ, ତପସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ—ହେ ସତ୍ତମ, ଏକ ବର ଚୟନ କର।”

Verse 57

मृडस्याम्रोडितमिदं प्रत्यभिज्ञाय भाषितम् । उन्मीलित दृगंभोजः समुत्तस्थौ चतुर्भुजः

ମୃଡ (ଶିବ)ଙ୍କ ଏହି ବଚନକୁ ପରିଚୟ କରି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମସଦୃଶ ନୟନ ଉନ୍ମୀଳିତ କରି ଉଠି ଦାଉଁ ହେଲେ।

Verse 58

श्रीविष्णुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश देवदेव महेश्वर । भवान्या सहितं त्वां तु द्रष्टुमिच्छामि सर्वदा

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ଦେବଦେବ, ମହେଶ୍ୱର! ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଭବାନୀ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମୁଁ ସଦା ଚାହେଁ।

Verse 59

सर्वकर्मसु सर्वत्र त्वामेव शशिशेखर । पुरश्चरं तं पश्यामि यथा तन्मे वरस्तथा

ହେ ଶଶିଶେଖର! ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଓ ସର୍ବତ୍ର ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁ—ଆପଣ ସଦା ମୋର ଆଗରେ ଆଗରେ ଚାଲୁଥାଆନ୍ତୁ; ଏହି ମୋର ବର ହେଉ।

Verse 60

त्वदीय चरणांभोज मकरंदमधूत्सुकः । मच्चेतो भ्रमरो भ्रांतिं विहायास्तु सुनिश्चलः

ଆପଣଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମର ପରାଗ-ମକରନ୍ଦ ମଧୁ ପାନକୁ ଉତ୍ସୁକ ମୋ ଚିତ୍ତ-ଭ୍ରମର ସମସ୍ତ ଭ୍ରମଣ ତ୍ୟାଗ କରି ସୁନିଶ୍ଚଳ ହେଉ।

Verse 61

श्रीशिव उवाच । एवमस्तु हृषीकेश यत्त्वयोक्तं जनार्दन । अन्यं वरं प्रयच्छामि तमाकर्णय सुव्रत

ଶ୍ରୀଶିବ କହିଲେ—ହେ ହୃଷୀକେଶ, ହେ ଜନାର୍ଦନ! ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହିପରି ହେଉ। ହେ ସୁବ୍ରତ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ଦେଉଛି; ତାହା ଶୁଣ।

Verse 62

त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचय दर्शनात् । यन्मयांदोलितो मौलिरहिश्रवणभूषणः

ତୁମ ତପସ୍ୟାର ମହାପୁଣ୍ୟସଞ୍ଚୟ ଦେଖି ମୁଁ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଲି; ସର୍ପରୂପ କର୍ଣ୍ଣଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ମୋ ମସ୍ତକ ସ୍ୱୟଂ ଡୋଲିଲା।

Verse 63

तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका । मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका

ସେଇ ଡୋଳଣରୁ ମୋ କର୍ଣ୍ଣରୁ ମଣିରେ ଖଚିତ ଅତି ରମ୍ୟ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ପଡ଼ିଗଲା; ତେଣୁ ତାହା ‘ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 64

चक्रपुष्करिणी तीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम् । त्वया चक्रेण खननाच्छंखचक्रगदाधर

ଏହି ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ପୁରାତନକାଳରୁ ‘ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହେ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧର, ତୁମେ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଖନନ କରିଥିବାରୁ ଏହି ନାମ ହେଲା।

Verse 65

मम कर्णात्पपातेयं यदा च मणिकर्णिका । तदाप्रभृति लोकेऽत्र ख्यातास्तु मणिकर्णिका

ଯେତେବେଳେ ମୋ କର୍ଣ୍ଣରୁ ଏହି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ପଡ଼ିଲା, ସେହି ଦିନଠାରୁ ଏହି ଲୋକରେ ତାହା ‘ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्ताकुंडलपातेन तवाद्रितनयाप्रिय । तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै

ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଅଦ୍ରିତନୟାପ୍ରିୟ, ତୁମ ମୁକ୍ତାକୁଣ୍ଡଳ ପତନରେ ଏହା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତୀର୍ଥ ହେଉ; ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର ହେଉ।

Verse 67

काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वरः । अतो नामापरं चास्तु काशीति प्रथितं विभो

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଏଠାରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ୟୋତି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ତେଣୁ, ହେ ବିଭୁ, ଏହାର ଅନ୍ୟ ନାମ ‘କାଶୀ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 68

अन्यं वरं वरे देव देयः सोप्यविचारितम् । स ते परोपकारार्थं जगद्रक्षामणे शिव

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! କୌଣସି ସଂକୋଚ ବିନା ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ଦିଅ—ସେଟି ପରୋପକାରାର୍ଥ ହେଉ, ହେ ଶିବ, ଜଗତ୍‌ର ରକ୍ଷକ।

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं यत्किंचिज्जंतुसंज्ञितम् । चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यतु

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ତୃଣର ତଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—‘ଜୀବ’ ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ଚାରି ଭୂତବର୍ଗରେ—ସେ କାଶୀରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।

Verse 70

अस्मिंस्तीर्थवरे शंभो मणिश्रव णभूषणे । संध्यां स्नानं जपं होमं वेदाध्ययनमुत्तमम् । तर्पण पिंडदानं च देवतानां च पूजनम्

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ—ମଣିଶ୍ରବଣ-ଭୂଷଣରେ—ସନ୍ଧ୍ୟାକ୍ରିୟା, ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ, ଉତ୍ତମ ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ତର୍ପଣ, ପିଣ୍ଡଦାନ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜା (କର).

Verse 71

गोभूतिलहिरण्याश्वदीपान्नांबरभूषणम् । कन्यादानं प्रयत्नेन सप्ततंतूननेकशः

ଗୋ, ଭୂମି, ତିଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱ, ଦୀପ, ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦାନ କର; ଏବଂ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ କନ୍ୟାଦାନ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ସପ୍ତତନ୍ତୁ ବସ୍ତ୍ରାଦି (ଦାନ) କର।

Verse 72

व्रतोत्सर्गं वृषोत्सर्गं लिंगादि स्थापनं तथा । करोति यो महाप्राज्ञो ज्ञात्वायुःक्षणगत्वरम्

ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଯାଏ ବୋଲି ଜାଣି, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଏଠାରେ ବ୍ରତୋତ୍ସର୍ଗ, ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗାଦି ସ୍ଥାପନ କରେ।

Verse 73

विपत्तिं विपुलां चापि संपत्तिमतिभंगुराम् । अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्मणः

ବିପୁଳ ବିପତ୍ତି ଆସୁ କିମ୍ବା ଅତିଭଙ୍ଗୁର ସମ୍ପତ୍ତି ମିଳୁ—ସେହି କର୍ମର ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାୟୀ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ମୁକ୍ତି ହିଁ।

Verse 74

अन्यच्चापि शुभं कर्म यदत्र श्रद्धयायुतम् । विनात्मघातमीशान त्यक्त्वा प्रायोपवेशनम्

ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କରାଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ଶୁଭ କର୍ମ—ଆତ୍ମଘାତ ବିନା, ହେ ଈଶାନ, ପ୍ରାୟୋପବେଶନ (ମରଣ-ଉପବାସ) ତ୍ୟାଗ କରି—ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 75

नैःश्रेयस्याः श्रियो हेतुस्तदस्तु जगदीश्वर । नानुशोचति नाख्याति कृत्वा कालांतरेपि यत्

ହେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର, ସେହି କର୍ମଟି ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍ ଓ ସତ୍ୟ ଶ୍ରୀର ହେତୁ ହେଉ—ଯାହା କରି କାଳାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ନ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ ହୁଏ, ନ ଘୋଷଣା କରିବା ଇଚ୍ଛା ହୁଏ।

Verse 76

तदिहाक्षयतामेतु तस्येश त्वदनुग्रहात् । तव प्रसादात्तस्येश सर्वमक्षयमस्तु तत्

ଏହେତୁ ହେ ଈଶ, ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଏଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର ସମସ୍ତ କିଛି ଅବ୍ୟୟ ରହୁ।

Verse 77

यदस्ति यद्भविष्यच्च यद्भूतं च सदाशिव । तस्मादेतच्च सर्वस्मात्क्षेत्रमस्तु शुभोदयम्

ହେ ସଦାଶିବ! ଯାହା ଅଛି, ଯାହା ହେବ, ଯାହା ହୋଇଗଲା—ସବୁ ତୁମ ଅଧୀନ। ତେଣୁ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ସର୍ବକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶୁଭୋଦୟର ମୂଳ ହେଉ।

Verse 78

यथा सदाशिव त्वत्तो न किंचिदधिकं शिवम् । तथानंदवनादस्मात्किंचिन्मास्त्वधिकं क्वचित्

ହେ ସଦାଶିବ, ହେ ଶିବ! ଯେପରି ତୁମଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଆନନ୍ଦବନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ଏଠାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନ ହେଉ।

Verse 79

विना सांख्येन योगेन विना स्वात्मावलोकनम् । विना व्रत तपो दानैः श्रेयोऽस्तु प्राणिनामिह

ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ବିନା, ଯୋଗ ବିନା, ସ୍ୱାତ୍ମାବଲୋକନ ବିନା, ଏବଂ ବ୍ରତ-ତପ-ଦାନ ବିନା ମଧ୍ୟ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଲାଭ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 80

शशका मशका कीटाः पतं गास्तुरगोरगाः । पंचक्रोश्यां मृताः काश्यां संतु निर्वाणदीक्षिताः

କାଶୀର ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ପରିଧିରେ ଖରାଗୋଷ, ମଶା, କୀଟ, ପକ୍ଷୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସର୍ପ ମରିଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ବାଣଦୀକ୍ଷିତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 81

नामापि गृह्णतां काश्याः सदैवास्त्वेनसः क्षयः

ଯେମାନେ କାଶୀର ନାମ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି (ଉଚ୍ଚାରଣ/ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି), ସେମାନଙ୍କର ପାପ ସଦା କ୍ଷୟ ହେଉ।

Verse 82

सदा कृतयुगं चास्तु सदाचास्तूत्तरायणम् । सदा महोदयश्चास्तु काश्यां निवसतां सताम्

କାଶୀରେ ବସୁଥିବା ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା କୃତଯୁଗ ହେଉ; ସଦା ଶୁଭ ଉତ୍ତରାୟଣ ହେଉ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ମହୋଦୟ ପୁଣ୍ୟ-ସଂଯୋଗ ହେଉ।

Verse 83

यानि कानि पवित्राणि श्रुत्युक्तानि सदाशिव । तेभ्योऽधिकतरं चास्तु क्षेत्रमेतत्त्रिलोचन

ହେ ସଦାଶିବ! ଶ୍ରୁତିରେ ଯେଯେ ପବିତ୍ରକର ବିଷୟ କୁହାଯାଇଛି, ସେସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପାବନ ହେଉ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର, ହେ ତ୍ରିଲୋଚନ।

Verse 84

चतुर्णामपि वेदानां पुण्यमध्ययनाच्च यत् । तत्पुण्यं जायतां काश्यां गायत्रीलक्ष जाप्यतः

ଚାରି ବେଦର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ କାଶୀରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ।

Verse 85

अष्टांगयोगाभ्यासेन यत्पुण्यमपि जायतेः । तत्पुण्यं साधिकं भूयाच्छ्रद्धाकाशीनिषेवणात्

ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କାଶୀକୁ ସେବନ କରି ସେଠାରେ ବସିଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଆହୁରି ଅଧିକ ହେଉ।

Verse 86

कृच्छ्रचांद्रायणाद्यैश्च यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । तदेकेनोपवासेन भवत्वानंदकानने

କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଆଦି କଠୋର ବ୍ରତରୁ ଯେ ଶ୍ରେୟ ଅର୍ଜିତ ହୁଏ, ସେହି ଶ୍ରେୟ ଆନନ୍ଦକାନନରେ ଏକମାତ୍ର ଉପବାସରେ ମିଳୁ।

Verse 87

अन्यत्र यत्तपस्तप्त्वा श्रेयः स्याच्छरदां शतम् । तदस्तु काश्यां वर्षेण भूमिशय्या व्रतेन हि

ଅନ୍ୟତ୍ର ଶତ ଶରଦ୍‌କାଳ ତପ କରି ଯେ ଶ୍ରେୟ ମିଳେ, ସେହି ଶ୍ରେୟ କାଶୀରେ ଭୂମିଶୟ୍ୟା-ବ୍ରତରେ ଏକ ବର୍ଷରେ ଲଭ୍ୟ ହେଉ।

Verse 88

आजन्म मौनव्रततो यदन्यत्रफलं स्मृतम् । तदस्तु काश्यां पक्षाहः सत्यवाक्परिभाषणात्

ଅନ୍ୟତ୍ର ଆଜୀବନ ମୌନବ୍ରତରୁ ଯେ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ଫଳ କାଶୀରେ ପକ୍ଷାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟବାକ୍ୟ ମାତ୍ର କହିଲେ ଲଭ୍ୟ ହେଉ।

Verse 89

अन्यत्र दत्त्वा सर्वस्वं सुकृतं यत्समीरितम् । सहस्रभोजनात्काश्यां तद्भूयादयुताधिकम्

ଅନ୍ୟତ୍ର ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କଲେ ଯେ ସୁକୃତ କୁହାଯାଏ, କାଶୀରେ ସହସ୍ରଜନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଅୟୁତାଧିକ (ଦଶହଜାର ଅଧିକ) ହୋଇ ବଢ଼ୁ।

Verse 90

मुक्तिक्षेत्राणि सर्वाणि यत्संसेव्योदितं फलम् । पंचरात्रात्तदत्रास्तु निषेव्य मणिकर्णिकाम्

ସମସ୍ତ ମୁକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର ସେବାରୁ ଯେ ଫଳ ଘୋଷିତ, ଏଠାରେ ମଣିକର୍ଣିକାକୁ ଭକ୍ତିରେ ନିଷେବନ କଲେ ପାଞ୍ଚ ରାତିରେ ସେହି ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହେଉ।

Verse 91

प्रयागस्नानपुण्येन यत्पुण्यं स्याच्छिवप्रदम् । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्त्विह

ପ୍ରୟାଗସ୍ନାନ ପୁଣ୍ୟରୁ ଯେ ଶିବପ୍ରଦ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କାଶୀର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଲଭ୍ୟ ହେଉ।

Verse 92

यत्पुण्यमश्वमेधेन यत्पुण्यं राजसूयतः । काश्यां तत्पुण्यमाप्नोतु त्रिरात्रशयनाद्यमी

ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟକୁ ନିୟମଶୀଳ ଏହି ପୁରୁଷ କାଶୀରେ ତିନି ରାତି ଶୟନ-ବ୍ରତ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 93

तुलापुरुषदानेन यत्पुण्यं सम्यगाप्यते । काशीदर्शनमात्रेण तत्पुण्यं श्रद्धयास्तु वै

ତୁଳାପୁରୁଷ-ଦାନରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଯଥାବିଧି ମିଳେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କେବଳ କାଶୀ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 94

इति विष्णोर्वरं श्रुत्वा देवदेवो जगत्पतिः । उवाच च प्रसन्नात्मा तथाऽस्तु मधुसूदन

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ବର ଶୁଣି ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତି, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ, ହେ ମଧୁସୂଦନ।”

Verse 95

श्रीमहादेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो जगतः प्रभवाप्यय । विधेहि सृष्टिं विविधां यथावत्त्वं श्रुतीरिताम्

ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାବାହୋ! ଜଗତର ପ୍ରଭବ ଓ ଅପ୍ୟୟର କାରଣ! ଶ୍ରୁତିରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ସେପରି ଯଥାବତ୍ ବିବିଧ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିଧାନ କର।

Verse 96

पितेव सर्वभूतानां धर्मतः पालको भव । विध्वंसनीया विविधा धर्मध्वंसविधायिनः

ପିତା ପରି ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ପାଳକ ହେଉ; ଏବଂ ଧର୍ମଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ନାନାପ୍ରକାର ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କର।

Verse 97

धर्मेतरपथस्थानामुपसंहृतये हरे । हेतुमात्रं भवान्यस्मात्स्वकर्मनिहता हि ते

ହେ ହରି! ଧର୍ମେତର ପଥରେ ଦଢ଼ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କ ଉପସଂହାରରେ ତୁମେ କେବଳ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର; ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ନିଶ୍ଚୟ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 98

यथा परिणतं सस्यं पतेत्प्रसवबंधनात् । ते परीणतपाप्मानः पतिष्यंति तथा स्वयम्

ଯେପରି ପକ୍କ ଶସ୍ୟ ଶୀଷର ବନ୍ଧନରୁ ଆପେଆପେ ଝରିପଡ଼େ, ସେପରି ପାପ ପରିଣତ ହୋଇଥିବାମାନେ ନିଜେଇ ପତିତ ହେବେ।

Verse 99

ये च त्वामवमन्यंते दर्पिताः स्वतपोबलैः । तेषां चैवोपसंहृत्यै प्रभविष्याम्यहं हरे

ଯେମାନେ ନିଜ ତପୋବଳର ଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁମକୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଉପସଂହାର ପାଇଁ, ହେ ହରି, ମୁଁ ପ୍ରକଟ ହେବି।

Verse 100

उपपातकिनो ये च महापातकिनश्च ये । तेपि काशीं समासाद्य भविष्यंति गतैनसः

ଉପପାତକର ଦୋଷୀ ଓ ମହାପାତକର ଦୋଷୀ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 110

विष्णोऽविमुक्ते संवासः कर्मनिर्मूलनक्षमः । द्वित्राणां हि पवित्राणां निर्वाणा येह जायते

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଅବିମୁକ୍ତରେ ବାସ କର୍ମକୁ ମୂଳସହ ଉପାଡ଼ିବାରେ ସମର୍ଥ; ଏଠାରେ ପବିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦୁଇ-ତିନି (ଦିନ-ରାତି) ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବାଣ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 120

अश्रद्धयापि यः स्नातो मणिकर्ण्यां विधानतः । सोपि पुण्यमवाप्नोति स्वर्गप्राप्तिकरं परम्

ଯେ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଧିଅନୁସାରେ ମଣିକର୍ଣିକାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ—ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ ହେବା ପରମ ପୁଣ୍ୟ।

Verse 130

योसौ विश्वेश्वरो देवः काशीपुर्यामुमे स्थितः । लिंगरूपधरः साक्षान्मम श्रेयास्पदं हि तत्

ହେ ଉମା! କାଶୀପୁରୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେଇ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ, ଯିଏ ସାକ୍ଷାତ୍ ଲିଙ୍ଗରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଶ୍ରେୟସ୍ଥାନ ଓ ପରମ କଲ୍ୟାଣର ଆଧାର।

Verse 140

बहूपसर्गो योगोयं कृच्छ्रसाध्यं तपो हि यत् । योगाद्भ्रष्टस्तपोभ्रष्टो गर्भक्लेशसहःपुनः

ଏହି ଯୋଗସାଧନା ଅନେକ ବିଘ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ହିଁ ସାଧ୍ୟ। ଯେ ଯୋଗରୁ କିମ୍ବା ତପରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେ ପୁଣି ଗର୍ଭକ୍ଲେଶର ଯନ୍ତ୍ରଣା (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ସହେ।

Verse 150

व्यास उवाच । अगस्त्यस्य पुरः सूत कथयित्वा कथामिमाम् । सर्वपापप्रशमनीं पुनः स्कंद उवाच ह

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସର୍ବପାପ-ପ୍ରଶମନୀ ଏହି କଥା କହି ସାରି, ପୁଣି ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ।