Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 63

Devanagari script

तदांदोलनतः कर्णात्पपात मणिकर्णिका । मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका

Transliteration

tadāṃdolanataḥ karṇātpapāta maṇikarṇikā | maṇibhiḥ khacitā ramyā tato'stu maṇikarṇikā

Translation

ସେଇ ଡୋଳଣରୁ ମୋ କର୍ଣ୍ଣରୁ ମଣିରେ ଖଚିତ ଅତି ରମ୍ୟ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ପଡ଼ିଗଲା; ତେଣୁ ତାହା ‘ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• आन्दोलनतः: from the shaking
• आन्दोलनतः: Hetu/Apadana (Cause/Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आन्दोलन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्

• कर्णात्: from the ear
• कर्णात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्

• पपात: fell
• पपात: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लिट्/परोक्षभूत (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मणिकर्णिका: Maṇikarṇikā (name)
• मणिकर्णिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक) + कर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (मणेः कर्णिका)

• मणिभिः: with gems
• मणिभिः: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम्

• खचिता: inlaid/filled
• खचिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: खच् (धातु) → खचित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• रम्या: beautiful
• रम्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• ततः: therefore; then
• ततः: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; हेत्वर्थ/अनन्तरार्थ (therefore/then)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मणिकर्णिका: Maṇikarṇikā
• मणिकर्णिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक) + कर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Śiva (deduced; continuing etiological narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Māṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Viṣṇu (implied interlocutor in the narrative)

Visual Art Cues

Scene: A gem-studded, radiant ear-ornament slips from Śiva’s ear during the head-sway and descends toward the sacred ground by the river, establishing the famed Māṇikarṇikā.

Characters & Entities

• Māṇikarṇikā
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are not merely geographic; they are sanctified through divine līlā and become enduring sources of merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Māṇikarṇikā—one of the most renowned tīrthas of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual instruction appears in this verse; it explains the tīrtha’s naming and sanctity.