Adhyaya 2

Verse 1

व्यास उवाच । सूर्य आत्मास्य जगतस्तस्थुषस्तमसोरिपुः । उदियायोदयगिरौ शुचिप्रसृमरैः करैः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଚରାଚର ଜଗତର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରର ଶତ୍ରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟଗିରିରେ ଉଦିତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ କିରଣମାନେ ଛଡ଼ାଇଲେ।

Verse 2

संवर्धयन्सतां धर्मान्त्यक्कुर्वंस्तामसीं स्थितिम् । पद्मिनीं बोधयंस्त्विष्टां रात्रौ मुकुलिताननाम्

ସେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି ଏବଂ ତାମସୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି; ରାତିରେ ମୁକୁଳିତ ମୁଖ ଥିବା ଦୀପ୍ତ ପଦ୍ମିନୀକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି।

Verse 3

हव्यं कव्यं भूतबलिं देवादीनां प्रवर्तयन् । प्राह्णापराह्णमध्याह्न क्रियाकालं विजृंभयन्

ସେ ଦେବାଦିଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କବ୍ୟ ଏବଂ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରାହ୍ଣ, ମଧ୍ୟାହ୍ଣ, ଅପରାହ୍ଣ ଭଳି କ୍ରିୟାକାଳକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 4

असतां हृदि वक्त्रेषु निर्दिशंस्तमसः स्थितिम् । यामिनीकालकलितं जगदुज्जीवयन्पुनः

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ତମସର ଆସନ ପ୍ରକାଶ କରି, ରାତ୍ରିକାଳରେ ସଞ୍ଚିତ ଅନ୍ଧକାର ନିବାରି, ସେ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଉଦୟେ ପୁନଃ ଜଗତକୁ ସଞ୍ଜୀବିତ କରନ୍ତି।

Verse 5

यस्मिन्नभ्युदिते जातः सम्यक्पुण्यजनोदयः । अहो परोपकरणं सद्यः फलति नेति चेत्

ଯେତେବେଳେ ସେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟଜନଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ଜାଗରଣ ଓ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଘଟେ। ଅହୋ—ପରୋପକାରର ଫଳ ସଦ୍ୟଃ ହୁଏ କି ନାହିଁ ବୋଲି ସନ୍ଦେହ ଥାଇଲେ, ଏହିଟି ଦେଖ।

Verse 6

सायमस्तमितः प्रातः कथं जीवेद्रविः पुनः । सानुरागकरस्पर्शैः प्राचीमाश्वास्य खंडिताम्

ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅସ୍ତମିତ ରବି ପ୍ରଭାତେ ପୁନଃ କିପରି ଜୀବନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ସ୍ନେହମୟ କିରଣସ୍ପର୍ଶରେ ଆହତ ପ୍ରାଚୀଦିଗକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।

Verse 7

यामं भुक्त्वा तथाग्नेयीं ज्वलंतीं विरहादिव । लवंगैलामृगमदचंद्रचंदनचर्चिताम

ଏକ ଯାମ ଭୋଗି ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗ ବିରହାଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳୁଥିବା ପରି ହୁଏ; ପରେ ଲବଙ୍ଗ, ଏଲାଚ, ମୃଗମଦ, କର୍ପୂର ଓ ଚନ୍ଦନର ଲେପରେ ଶୀତଳ ଓ ଶୋଭିତ ହୁଏ।

Verse 8

तांबूलीरागरक्तौष्ठीं द्राक्षास्तबकसुस्तनीम् । लवलीवल्लिदोर्वल्ली कंको ली पल्लवांगुलिम्

ତାମ୍ବୂଳୀର ରାଗରେ ରକ୍ତିମ ଓଷ୍ଠଯୁକ୍ତା, ଦ୍ରାକ୍ଷାସ୍ତବକ ପରି ସୁସ୍ତନୀ; ଲବଲୀଲତା ପରି ଭୁଜାଯୁକ୍ତା ଓ କଂକୋଲୀର କୋମଳ ପଲ୍ଲବ ପରି ଅଙ୍ଗୁଳୀଯୁକ୍ତା—ଏଭଳି ସେ (ଦିଗ) କଳ୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 9

मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम् । त्रिकूटस्वर्णरत्नांगीं सुवेलाद्रि नितंबिनीम

ମଲୟ ପବନର ନିଶ୍ୱାସ ସମ ସୁଗନ୍ଧିତା ଧାରି, କ୍ଷୀରସମ ଶ୍ୱେତ ଜଳ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ; ତ୍ରିକୂଟର ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଅଙ୍ଗବତୀ, ସୁବେଳ ପର୍ବତ ସମ ନିତମ୍ବିନୀ—ଏମିତି ତାହାକୁ କବିମାନେ ଭାବନ୍ତି।

Verse 10

कावेरीगौतमीजंघां चोलचोलां शुकावृताम् । सह्यदर्दुरवक्षोजां कांतीकांचीविभूषणाम

କାବେରୀ ଓ ଗୌତମୀ ତାହାର ଜଂଘା; ଚୋଳଦେଶର ବସ୍ତ୍ରରେ ସେ ଆବୃତ, ଯେନେ ଶୁକପକ୍ଷୀମାନେ ଢାକିଦେଇଛନ୍ତି; ସହ୍ୟ ଓ ଦର୍ଦୁର ତାହାର ବକ୍ଷ; ଏବଂ କାନ୍ତିମୟ କାଞ୍ଚୀ (କଟିବନ୍ଧ) ତାହାର ଭୂଷଣ।

Verse 11

सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम् । अद्यापि न महालक्ष्मीर्या विमुंचति सद्गुणाम्

ସୁକୋମଳ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ ବାଣୀର ବିଲାସରେ ମନୋହର, କ୍ରୀଡାମୟ ବାକ୍ଚାତୁର୍ୟରେ ରମଣୀୟ; ସଦ୍ଗୁଣସମୃଦ୍ଧ ତାହାକୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 12

सुदक्षदक्षिणामाशामाशानाथः प्रतस्थिवान् । क्रमतः सर्वमर्वन्तो हेलया हेलिकस्य खम्

ତେବେ ଦିଗ୍ନାଥ ସୁସଂଯତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; କ୍ରମେ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ—ହେଳାରେ, ଯେନେ ଆକାଶ ଏକ କ୍ରୀଡାଲୁ ବିହାରୀର ଅଧିକାର ହୋଇଥାଏ।

Verse 13

न शेकुरग्रतो गंतुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत्

ସେମାନେ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅନୂରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 14

अनूरुरुवाच । भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निद्ध्यय गगनं स्थितः । स्पर्धते मेरुणाप्रेप्सु स्त्वद्दत्तां तु प्रदक्षिणाम्

ଅନୂରୁ କହିଲେ—ହେ ଭାନୁ! ଗର୍ବେ ଉନ୍ନତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଏବେ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ପଥକୁ ରୋକୁଛି। ମେରୁ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତୁମକୁ ଦତ୍ତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା-ପଥକୁ ମଧ୍ୟ ବାଧା ଦେଉଛି।

Verse 15

अन्रूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता हृद्यचिन्तयत् । अहो गगनमार्गोपि रुध्यते चातिविस्मयः

ଅନୂରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସବିତା ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ହାୟ! ଆକାଶମାର୍ଗ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ; କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ!

Verse 16

व्यास उवाच । सूरः शूरोपि किं कुर्यात्प्रांतरे वर्त्मनिस्थितः । त्वरावानपि को रुद्धं मागर्मेको विलंघयेत्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଶୂର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କ’ଣ କରିପାରିବେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ପଥର ପ୍ରାନ୍ତରେ ରୋକାଯାଇଛନ୍ତି? ତ୍ୱରାବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ଧ ମାର୍ଗକୁ ଏକାକୀ କିଏ ଲଂଘିପାରିବ?

Verse 17

गृह्यत्राप्रत्यूष्टेः क्षणं नावतिष्ठति । शून्यमार्गे निरुद्धः स किंकरोतु विधिर्बली

ଏଠାରେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟୁଷେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶୂନ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସେ ବଳବାନ ବିଧାତା (କାଳ-ନିୟନ୍ତା) କ’ଣ କରିପାରିବ?

Verse 18

योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने । योजनस्य निमेषार्धाद्याति सोपि चिरं स्थितः

ଯେ ଅର୍ଧ ନିମେଷରେ ଦୁଇ ହଜାର ଦୁଇ ଶତ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଯାଇପାରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଟକି ରହିଲା।

Verse 19

गते बहुतिथेकाले प्राच्यौदीच्यां भृशार्दिताः । चण्डरश्मेः करव्रातपातसन्तापतापिताः

ବହୁ ଦିନ ଗତ ହେଲାପରେ ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଲୋକେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହେଲେ; ଉଗ୍ରକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣବର୍ଷାର ଦାହତାପରେ ସେମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 20

पाश्चात्या दक्षिणात्याश्च निद्रामुद्रितलोचनाः । शयिता एव वीक्षन्ते सतारग्रहमंबरम्

କିନ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକେ ନିଦ୍ରାରେ ମୁଦ୍ରିତ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ନିରନ୍ତର ଶୟନରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ; ପଡ଼ି ପଡ଼ି ତାରା-ଗ୍ରହଭରା ଆକାଶକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 21

अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात् । अस्तंगतर्क्षान्नभसः कः कालस्त्वेप नेक्ष्यते

ହାୟ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିବାରୁ ଦିନ ନାହିଁ; ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିବାରୁ ରାତି ମଧ୍ୟ ରାତି ନୁହେଁ। ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଆକାଶରୁ ଅସ୍ତ ହୋଇଗଲେ, ଏଠାରେ କାଳର କେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ?

Verse 22

ब्रह्मांडं किमकांडे वै लयमेष्यति तत्कथम् । परापतंति नाद्यापि पारावारा इतस्ततः

କି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ହଠାତ୍ ପ୍ରଳୟକୁ ଧାଇଯିବ—ଏହା କିପରି? ଦେଖ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ଇତସ୍ତତଃ ଉଛଳି ଧକ୍କା ମାରୁଛି।

Verse 23

स्वाहास्वधावषट्कारवर्जिते जगतीतले । पंचयज्ञक्रियालोपाच्चकंपे भुवनत्रयम्

ପୃଥିବୀତଳରେ ‘ସ୍ୱାହା’, ‘ସ୍ୱଧା’ ଓ ‘ବଷଟ୍’ ଧ୍ୱନି ନିରବ ହୋଇଗଲା; ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା ଲୋପ ପାଇବାରୁ ତ୍ରିଲୋକ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

Verse 24

सूर्योदयात्प्रवर्तंते यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाः । ताभिर्यज्ञभुजांतृप्तिः सविता तत्र कारणम्

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଯଜ୍ଞାଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞଭାଗଭୋକ୍ତାମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ହିଁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କାରଣ।

Verse 25

चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानंति सूर्यतः । स्थितिसर्गविसर्गाणां कारणं केवलं रविः

ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଆଦି ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କାଳକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସ୍ଥିତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ କେବଳ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ହିଁ।

Verse 26

तत्सूर्यस्य गतिस्तंभात्स्तंभितं भुवनत्रयम् । यद्यत्रतत्स्थितं तत्र चित्रन्यस्तमिवा खिलम्

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ରୁକିଗଲେ ତ୍ରିଭୁବନ ସ୍ଥମ୍ଭିତ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଯାହା ଅଛି, ସବୁ ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିର ଦିଶେ।

Verse 27

एकतस्तिमिरान्नैशादेकतस्तु दिवातपात् । बहूनां प्रलयो जातः कांदिशीकमभूज्जगत्

ଏକ ପଟେ ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରୁ, ଅନ୍ୟ ପଟେ ଦିନର ତାପରୁ—ବହୁଙ୍କର ବିନାଶ ହେଲା; ଜଗତ ଦିଗଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 28

इति व्याकुलिते लोके सुरासुरनरोरगे । आःकिमेतदकांडेभूद्रुरुदुर्दुद्रुवुः प्रजाः

ଏପରି ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଲୋକ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ‘ହାୟ! ଏହା ହଠାତ୍ କ’ଣ ଘଟିଲା?’ ବୋଲି କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ପ୍ରଜାମାନେ ଆତଙ୍କରେ ଏଠି-ସେଠି ଦୌଡ଼ିଲେ।

Verse 29

ततः सर्वे समालोक्य ब्रह्माणं शरणं ययुः । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रै रक्षरक्षेति चाब्रुवन्

ତେବେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରି ‘ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର’ ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 30

देवा ऊचुः । नमो हिरण्यरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହିରଣ୍ୟରୂପୀ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯାହାଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଅଜ୍ଞେୟ, ସେଇ କୈବଲ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଓ ଅମୃତସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 31

यन्न देवा विजानंति मनो यत्रापि कुंठितम् । न यत्र वाक्प्रसरति नमस्तस्मै चिदात्मने

ଯାହାକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ମଧ୍ୟ ଅଟକିଯାଏ ଓ ଯେଉଁଠାରେ ବାଣୀ ପ୍ରସରିତ ହୁଏ ନାହିଁ—ସେଇ ଚିଦାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 32

योगिनो यं हृदाकाशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यंति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

ପ୍ରଣିଧାନଧ୍ୟାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟାକାଶରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତିରୂପେ ଦେଖନ୍ତି, ସେଇ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 33

कालात्पराय कालाय स्वेच्छयापुरुषाय च । गुणत्रय स्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

କାଳରୁ ପରେ ଥିବା ପରମକାଳଙ୍କୁ ଓ ସ୍ୱୟଂ କାଳସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତ୍ରିଗୁଣସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରକୃତିରୂପ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 34

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमसे रुद्ररूपाय स्थितिसर्गांतकारिणे

ସତ୍ତ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ରଜୋରୂପ ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତମୋରୂପ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଯିଏ ସ୍ଥିତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି।

Verse 35

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकृतये नमः । पंचतन्मात्र रूपाय पंचकर्मेद्रियात्मने

ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତ୍ରିବିଧ ଅହଂକାରରୂପୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାରୂପୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 36

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । समस्तभक्तकृपया स्वेच्छाविष्कृतविग्रह

ଅନିତ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ—ଉଭୟ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସତ୍ ଓ ଅସତ୍‌ର ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାରୁ ଯିଏ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 37

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराची न विश्वरूपाय ते नमः

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଏବଂ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ନିକଟ ମଧ୍ୟ ଦୂର ମଧ୍ୟ—ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 39

तव निःश्वसितं वेदास्तव स्वे दोखिलं जगत् । विश्वा भूतानि ते पादः शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत

ବେଦମାନେ ତୁମ ନିଃଶ୍ୱାସ; ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ତୁମରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବ ତୁମ ପାଦ, ଏବଂ ଆକାଶ ତୁମ ଶିର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 40

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ନାଭିରୁ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଆପଣଙ୍କ ରୋମରୁ ବନସ୍ପତିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମିଲା, ଆପଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 41

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं स्तोता स्तुतिः स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वयाऽवास्यमिदं हि सर्वं नमोस्तु भूयोपि नमो नमस्ते

ଆପଣେ ହିଁ ସର୍ବ; ହେ ଦେବ, ସର୍ବ କିଛି ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ସ୍ତୋତା, ସ୍ତୁତି ଓ ସ୍ତବ୍ୟ—ସବୁ ଆପଣେ ହିଁ। ହେ ଈଶ! ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର—ନମୋ ନମଃ।

Verse 42

इति स्तुत्वा विधिं देवा निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । परितुष्टस्तदा ब्रह्मा प्रत्युवाच दिवौकसः

ଏପରି ଭାବେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଦେବମାନେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ। ତେବେ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । यथार्थयाऽनया स्तुत्या तुष्टोस्मि प्रणताः सुराः । उत्तिष्ठत प्रसन्नोस्मि वृणुध्वं वरमुत्तमम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଣତ ଦେବମାନେ! ଏହି ଯଥାର୍ଥ ଓ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ସ୍ତୁତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଉଠ; ମୁଁ କୃପାଳୁ—ଉତ୍ତମ ବର ବାଛ।

Verse 44

यः स्तोष्यत्यनया स्तुत्या श्रद्धावान्प्रत्यहं शुचिः । मां वा हरं वा विष्णुं वा तस्य तुष्टाः सदा वयम्

ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା—ମୋତେ କିମ୍ବା ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତି କରିବ, ତାହାପ୍ରତି ଆମେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ରହିବୁ।

Verse 45

दास्यामः सकलान्कामान्पुत्रान्पौत्रान्पशून्वसु । सौभाग्यमायुरारोग्यं निर्भयत्वं रणे जयम्

ଆମେ ସମସ୍ତ ଇଷ୍ଟକାମନା ଦେବୁ—ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ପଶୁ ଓ ଧନ; ସୌଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, ନିର୍ଭୟତା ଏବଂ ରଣେ ଜୟ।

Verse 46

ऐहिकामुष्मिकान्भोगानपवर्गं तथाऽक्षयम् । यद्यदिष्टतमं तस्य तत्तत्सर्वं भविष्यति

ସେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଭୋଗ, ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ) ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ତାହାର ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଇଷ୍ଟ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 47

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठितव्यः स्तवोत्तमः । अभीष्टद इति ख्यातः स्तवोयं सर्वसिद्धिदः

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ସ୍ତବ ପଠନୀୟ। ଏହା ‘ଅଭୀଷ୍ଟଦ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ଏହି ସ୍ତବ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 48

पुनः प्रोवाच तान्वेधाः प्रणिपत्योत्थितान्सुरान् । स्वस्थास्तिष्ठत भो यूयं किमत्रापि समाकुलाः

ତାପରେ ବେଧା (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରଣାମ କରି ଉଠିଥିବା ସେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ—‘ହେ ଦେବଗଣ, ସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇ ଦଢ଼ା ରୁହ; ଏଠି ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ସମାକୁଳ?’

Verse 49

एते वेदा मूर्तिधरा इमा विद्यास्तथाखिलाः । सदक्षिणा अमी यज्ञाः सत्यं धर्मस्तपो दमः

ଏମାନେ ମୂର୍ତ୍ତିଧର ବେଦ; ଏମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ। ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ଯଜ୍ଞ; ଏହିଁ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ତପ ଓ ଦମ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ)।

Verse 50

ब्रह्मचर्यमिदं चैषा करुणा भारतीत्वियम् । श्रुतिस्मृतीतिहासार्थ चरितार्था अमीजनाः

ଏହିଏ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଏହିଏ କରୁଣା; ଏହିଏ ନିଶ୍ଚୟ ପବିତ୍ର ଭାରତୀ-ବାଣୀ। ଏହି ଲୋକେ ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଓ ଇତିହାସର ଅର୍ଥକୁ ସାର୍ଥକ କରନ୍ତି।

Verse 51

नेह क्रोधो न मात्सर्यं लोभः कामोऽधृतिर्भयम् । हिंसा कुटिलता गर्वो निंदासूयाऽशुचिः क्वचित्

ଏଠାରେ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ଲୋଭ ନାହିଁ, କାମ ନାହିଁ; ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଭୟ ନାହିଁ। ହିଂସା ନାହିଁ, କୁଟିଳତା ନାହିଁ, ଗର୍ବ ନାହିଁ, ନିନ୍ଦା-ଅସୂୟା ନାହିଁ; କେବେ ଅଶୁଚିତା ନାହିଁ।

Verse 52

ये ब्राह्मणा ब्रह्मरतास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । मासोपवासषण्मासचातुर्मास्यादि सद्व्रताः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ରତ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ତପୋଧନ—ମାସୋପବାସ, ଷଣ୍ମାସ-ନିୟମ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟାଦି ସଦ୍ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ।

Verse 53

पातिव्रत्यरता नार्यो ये चान्ये ब्रह्मचारिणः । ते चामीपश्यत सुरा ये षंढाः परयोषिति

ପତିବ୍ରତାଧର୍ମରେ ରତ ନାରୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ—ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ, ହେ ସୁରମାନେ। ଏବଂ ଷଣ୍ଢମାନେ ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।

Verse 54

मातापित्रोरमी भक्ता अमी गोग्रहणे हताः । व्रते दाने जपे यज्ञे स्वाध्याये द्विजतर्पणे

ଏମାନେ ମାତାପିତାଙ୍କର ଭକ୍ତ; ଏମାନେ ଗୋରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଇ ପ୍ରାଣ ଦେଇଛନ୍ତି। ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ, ଯଜ୍ଞ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଦ୍ୱିଜ-ତର୍ପଣରେ ନିରତ।

Verse 55

तीर्थे तपस्युपकृतौ सदाचारादिकर्मणि । फलाभिलाषिणीबुद्धिर्न येषां ते जना अमी

ତୀର୍ଥକର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ସଦାଚାରାଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଫଳାଭିଲାଷ କରେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଆଦର୍ଶ ଜନ।

Verse 56

गायत्री जाप्यनिरता अग्निहोत्र परायणाः । द्विमुखी गो प्रदातारः कपिलादान तत्पराः

ସେମାନେ ଗାୟତ୍ରୀଜପରେ ନିରତ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ପରାୟଣ; ଗୋଦାନକାରୀ (ଉତ୍ତମ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଗୋମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦାତା) ଏବଂ କପିଲା ଗୋଦାନରେ ବିଶେଷ ତତ୍ପର।

Verse 57

निस्पृहाः सोमपा ये वै द्विजपादोदपाश्च ये । मृताः सारस्वते तीर्थे द्विजशुश्रूषकाश्च ये

ଯେମାନେ ନିସ୍ପୃହ, ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ସାରସ୍ୱତ ତୀର୍ଥରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱିଜସେବା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ବିଶେଷ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 58

प्रतिग्रहे समर्था हि ये प्रतिग्रहवर्जिताः । त एते मत्प्रिया विप्रास्त्यक्ततीर्थ प्रतिग्रहाः

ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ବର୍ଜନ କରନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ତୀର୍ଥଜୀବିକାସଂପୃକ୍ତ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ।

Verse 59

प्रयागे माघ मासो यैरुषः स्नातोऽमलात्मभिः । मकरस्थे रवौ शुद्धास्त इमे सूर्यवर्चसः

ଯେ ନିର୍ମଳାତ୍ମାମାନେ ମାଘମାସରେ ପ୍ରୟାଗରେ ପ୍ରଭାତେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବାବେଳେ—ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

वाराणस्यां पांचनदे त्र्यहं स्नातास्तु कार्तिके । अमी ते शुद्धवपुषः पुण्यभाजोतिनिर्मलाः

ବାରାଣସୀର ପଞ୍ଚନଦ ତୀର୍ଥରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧଦେହୀ, ମହାପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 61

स्नात्वा तु मणिकर्णिक्यां प्रीणिता ब्राह्मणा धनैः । त एते सर्वभोगाढ्याः कल्पं स्थास्यंति मत्पुरे

ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାରେ ସ୍ନାନ କରି ଧନଦାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମୋ ପୁରୀରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିବେ।

Verse 62

ततः काशीं समासाद्य तेन पुण्येन नोदिताः । विश्वेश्वरप्रसादेन मोक्षमेष्यंत्यसंशयम्

ତାପରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିବେ।

Verse 63

अविमुक्ते कृतं कर्म यदल्पमपि मानवैः । श्रेयोरूपं तद्विपाको मोक्षो जन्मांतरेष्वपि

ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କରିଥିବା ଅତି ଅଳ୍ପ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଫଳ ଦିଏ ଯାହା ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍‌ରୂପ—ଆଗାମୀ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ—ମୋକ୍ଷରୂପ ହୁଏ।

Verse 64

अहो वैश्वेश्वरे क्षेत्रे मरणादपिनोभयम् । यत्र सर्वे प्रतीक्षंते मृत्युं प्रियमिवाति थिम्

ଆହା! ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ପରି ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 65

ब्राह्मणेभ्यः कुरुक्षेत्रे यैर्दत्तं वसु निर्मलम् । निर्मलांगास्त एते वै तिष्ठंति मम संनिधा

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଧନ ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଶୁଦ୍ଧାଙ୍ଗ ଭକ୍ତମାନେ ସତ୍ୟରେ ମୋ ସନ୍ନିଧିରେ ରହନ୍ତି।

Verse 66

पितामहं समासाद्य गयायां यैः पितामहाः । तर्पिता ब्राह्मणमुखे तेषामेते पितामहाः

ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖେ ତର୍ପଣ ଅର୍ପଣ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ସେହି ପିତାମହମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି।

Verse 67

न स्नानेन न दानेन न जपेन न पूजया । मल्लोकः प्राप्यते देवाः प्राप्यते द्विज तर्पणात्

ନ ସ୍ନାନରେ, ନ ଦାନରେ, ନ ଜପରେ, ନ ପୂଜାରେ—ମୋ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତର୍ପଣରୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 68

सोपस्कराणिवेश्मानिमु सलोलूखलादिभिः । यैर्दत्तानि सशय्यानि तेषां हर्म्याण्यमूनि वै

ଜଳଘଟ, ଓଖଳି ଆଦି ଗୃହୋପକରଣ ସହ ଶୟ୍ୟାସହିତ ସୁସଜ୍ଜିତ ଘର ଯେମାନେ ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏପରି ଭବ୍ୟ ହର୍ମ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 69

ब्रह्मशालां कारयंति वेदमध्यापयंति च । विद्यादानं च ये कुर्युः पुराणं श्रावयंति च

ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଶାଳା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ବେଦ ଅଧ୍ୟାପନ କରାନ୍ତି, ବିଦ୍ୟାଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ/ପାଠର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି—

Verse 70

पुराणानि च ये दद्युः पुस्तकानि ददत्यपि । धर्मशास्त्राणि ये दद्युस्तेषां वासोत्र मे पुरे

ଯେମାନେ ପୁରାଣ ଦାନ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଗ୍ରନ୍ଥ-ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଯେମାନେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମୋ ପୁରୀରେ ବାସ ଅଛି।

Verse 71

यज्ञार्थं च विवाहार्थं व्रतार्थं ब्राह्मणाय वै । अखंडं वसु ये दद्युस्तेत्र स्युर्वसुवर्चसः

ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ବିବାହକର୍ମ ପାଇଁ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ପାଇଁ ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଖଣ୍ଡ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସେଠାରେ ସମୃଦ୍ଧିର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 72

आरोग्यशालां यः कुर्याद्वैद्यपोषणतत्परः । आकल्पमत्र वसति सर्वभोग समन्वितः

ଯେ ଆରୋଗ୍ୟଶାଳା (ଚିକିତ୍ସାଗୃହ) ସ୍ଥାପନ କରେ ଏବଂ ବୈଦ୍ୟମାନଙ୍କ ପୋଷଣରେ ତତ୍ପର ରହେ—ସେ ଏଠାରେ କଳ୍ପପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଭୋଗସହିତ ବାସ କରେ।

Verse 73

मुक्ती कुर्वंति तीर्थानि ये च दुष्टावरोधतः । ममावरोधे ते मान्या औरसास्तनया इव

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ରୋକି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ—ସେମାନେ ମୋ ପରିଚାରକମଣ୍ଡଳୀରେ ମୋ ପାଖରେ ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ର ସମାନ ମାନ୍ୟ।

Verse 74

विष्णोर्वाममवाशंभोर्ब्राह्मणा एव सुप्रियाः । तेषां मूर्त्या वयं साक्षाद्विचरामो महीतले

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ଆମେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପୃଥିବୀତଳେ ବିଚରଣ କରୁ।

Verse 75

ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधाकृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र तिष्ठति

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈ ଏକେଇ ପବିତ୍ର କୁଳ; ତାହା ଦୁଇ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ—ଏକଠାରେ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟଠାରେ ହବି (ଯଜ୍ଞାହୁତି) ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 76

ब्राह्मणा जंगमं तीर्थं निर्मितं सार्वभौमिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुद्ध्यंति मलिना जनाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଗତ୍‌ହିତାର୍ଥେ ସ୍ଥାପିତ ଜଙ୍ଗମ ତୀର୍ଥ; ତାଙ୍କର ବାକ୍ୟ-ଜଳରେ ମାତ୍ର ମଲିନ ଲୋକ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 77

गावः पवित्रमतुलं गावो मंगलमुत्तमम् । यासां खुरोत्थितो रेणुर्गंगावारिसमो भवेत्

ଗାଈମାନେ ଅତୁଳ ପବିତ୍ରତା, ଗାଈମାନେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ; ତାଙ୍କ ଖୁରରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଳି ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଜଳ ସମାନ ହୁଏ।

Verse 78

शृंगाग्रे सर्वतीर्थानि खुराग्रे सर्व पर्वताः । शृंगयोरंतरे यस्याः साक्षाद्गौरीमहेश्वरी

ଗାଈର ଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଖୁରାଗ୍ରେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ; ତାହାର ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଗୌରୀ-ମହେଶ୍ୱରୀ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 79

दीयमानां च गां दृष्ट्वा नृत्यंति प्रपितामहाः । प्रीयंते ऋषयः सर्वे तुष्यामो दैवतैः सह

ଗାଈ ଦାନ ହେଉଥିବା ଦେଖି ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଋଷି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 80

रोरूयंते च पापानि दारिद्र्यं व्याधिभिः सह । धात्र्यः सर्वस्य लोकस्य गावो मातेव सर्वथा

ପାପଗୁଡ଼ିକ ରୋଦନ କରି ଦୂରେ ପଳାଏ, ଏବଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରୋଗସହିତ ଦୂର ହୁଏ। କାରଣ ଗାଈମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଧାତ୍ରୀ—ସର୍ବଥା ମାତା ସମାନ।

Verse 81

गवां स्तुत्वा नमस्कृत्य कृत्वा चैव प्र दक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृतातेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

ଗାଈମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ—ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ବସୁନ୍ଧରାର ହିଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ହୋଇଯାଏ।

Verse 82

या लक्ष्मीः सवर्भूतानां या देवेषु व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु

ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତା ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା—ସେଇ ଦେବୀ ଧେନୁରୂପେ ମୋ ପାପ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ।

Verse 83

विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा चैव विभावसोः । स्वधा या पितृमुख्यानां सा धेनुर्वरदा सदा

ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯିଏ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱାହା’, ଏବଂ ଯିଏ ପିତୃମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱଧା’—ସେଇ ଧେନୁ ସଦା ବରଦାୟିନୀ।

Verse 84

गोमयं यमुना साक्षाद्गोमूत्रं नर्मदा शुभा । गंगा क्षीरं तु यासां वै किं पवित्रमतः परम्

ଗୋମୟ ସାକ୍ଷାତ୍ ଯମୁନା, ଗୋମୂତ୍ର ଶୁଭ ନର୍ମଦା, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ କ୍ଷୀର ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱରୂପ—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କ’ଣ?

Verse 85

गवामंगेषु तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश । यस्मात्तस्माच्छिवं मे स्यादिहलोके परत्र च

ଗାଈମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ସେହି ସତ୍ୟବଳେ ଇହଲୋକେ ଓ ପରଲୋକେ ମୋର ଶିବମଙ୍ଗଳ ହେଉ।

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य धेनूर्वाधेनु मेव वा । यो दद्याद्द्विजवर्याय स सर्वेभ्यो विशिष्यते

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେ କେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦୁଧାରୁ ଗାଈ—କିମ୍ବା ଦୁଧ ନ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ମଧ୍ୟ—ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 87

मया च विष्णुना सार्धं शिवेन च महर्षिभिः । विचार्य गोगुणान्नित्यं प्रार्थनेति विधीयते

ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ, ଶିବ ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଗୋମାତାଙ୍କ ଗୁଣକୁ ନିତ୍ୟ ବିଚାର କରି, ଏହାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ଭାବେ ବିଧିତ କରିଛୁ।

Verse 88

गावो मे पुरतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे हृदये संतु गवां मध्ये वसाम्यहम्

ଗାଈମାନେ ମୋର ସମ୍ମୁଖରେ ରହୁନ୍ତୁ, ଗାଈମାନେ ମୋର ପଛରେ ରହୁନ୍ତୁ। ଗାଈମାନେ ମୋ ହୃଦୟରେ ବସୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଁ।

Verse 89

नीराजयति योंगानि गवां पुच्छेन भाग्यवान् । अलक्ष्मीः कलहो रोगास्तस्यांगाद्यांति दूरतः

ଯେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଗାଈର ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ନୀରାଜନ (ରକ୍ଷା-ଆରତି) କରେ, ତାହାର ଦେହରୁ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କଳହ ଓ ରୋଗ ଦୂରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 90

गोभिर्विप्रश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दा नशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ, ସତୀ ନାରୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଦାନଶୀଳ—ଏହି ସାତଜଣ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଧାରିତ ହୁଏ।

Verse 91

मम लोकात्परोलोको वैकुंठ इति गीयते । तस्योपरिष्टात्कौमार उमालोकस्ततः परम्

ମୋ ଲୋକର ପରେ ‘ବୈକୁଣ୍ଠ’ ବୋଲି ଗୀତ ହୁଏ। ତାହାର ଉପରେ ‘କୌମାର’ ଲୋକ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ପରେ ଉମାଙ୍କ ଲୋକ ଅଛି।

Verse 92

शिवलोकस्तदुपरि गोलो कस्तत्समीपतः । गोमातरः सुशीलाद्यास्तत्र संति शिवप्रियाः

ତାହାର ଉପରେ ଶିବଲୋକ, ଏବଂ ତାହାର ସମୀପରେ ଗୋଲୋକ ଅଛି। ସେଠାରେ ସୁଶୀଳା ଆଦି ଗୋମାତାମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେମାନେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 93

गवां शुश्रूरूषकाये च गोप्रदाये च मानवाः । एषामन्यतमे लोके ते स्युः सर्वसमृद्धयः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗୋସେବା କରନ୍ତି ଓ ଯେ ଗୋଦାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଲୋକରେ ବସି, ସର୍ବ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 94

यत्र क्षीरवहा नद्यो यत्र पायस कर्दमाः । न जरा बाधते यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷୀରବାହି ନଦୀମାନେ ବହେ, ଯେଉଁଠାରେ ପାୟସର କାଦୁଆ ଅଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଜରା କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ—ସେଠାକୁ ଗୋଦାନୀମାନେ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 95

श्रुतिस्मृतिपुराणज्ञा ब्राह्मणाः परिकीर्तिताः । तदुक्ताचारचरणा इतरे नामधारकाः

ଯେମାନେ ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣର ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାତା, ସେମାନେ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ତଦୁକ୍ତ ଆଚାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାମାନେ ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଅନ୍ୟେ କେବଳ ନାମଧାରୀ।

Verse 97

श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यां हीनोंधः काणः स्यादेकया विना । पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ । श्रुतिस्मृत्युदितोधर्मः पुराणे परिगीयते

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦୁଇ ନେତ୍ର, ପୁରାଣ ହୃଦୟ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ। ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତି ଉଭୟହୀନ ଅନ୍ଧ; ଏକଟି ନଥିଲେ କାଣ। କିନ୍ତୁ ପୁରାଣହୀନ ହେଲେ ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ; ତାହାଠାରୁ କାଣ ଓ ଅନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିଉକ୍ତ ଧର୍ମ ପୁରାଣରେ ଗୀତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 98

तद्बाह्मणाय गोर्देया सर्वत्र सुखमिच्छता । न देया द्विजमात्राय दातारं सोप्यधो नयेत्

ଏହେତୁ ସର୍ବତ୍ର ସୁଖ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏପରି ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୋଦାନ କରୁ। କେବଳ ‘ଦ୍ୱିଜ’ ନାମଧାରୀକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏମିତି ଗ୍ରାହୀ ଦାତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧୋଗତିକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 99

यस्य धर्मेऽस्ति जिज्ञासा यस्य पापाद्भयं महत् । श्रोतव्यानि पुराणानि धमर्मूलानि तेन वै

ଯାହାର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି ଓ ଯାହାର ପାପ ପ୍ରତି ମହାଭୟ ଅଛି, ସେ ଧର୍ମମୂଳ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 100

चतुर्दशसु विद्यासु पुराणं दीप उत्तमः । अंधोपि न तदा लोकात्संसाराब्धौ क्वचित्पतेत्

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବିଦ୍ୟାମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦୀପ; ତାହାର ଆଶ୍ରୟରେ ଏହି ଲୋକରେ ‘ଅନ୍ଧ’ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ସଂସାରସାଗରରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 110

उत्फुल्लपद्मनयना निर्मिताः सुकृतार्थिनः । तावेव चरणौ धन्यौ काशीमभिप्रयायिनौ

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଦ୍ମନୟନମାନେ ପୁଣ୍ୟାର୍ଥୀ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ହେଲେ; କାଶୀକୁ ଅଭିପ୍ରୟାଣ କରୁଥିବା ସେଇ ପଦଯୁଗଳ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ।

Verse 114

इह वंशं परिस्थाप्य भुक्त्वा सर्व सुखानि च । सत्यलोके चिरं स्थित्वा ततो यास्यंति शाश्वतम्

ଏଠାରେ ବଂଶକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ସତ୍ୟଲୋକରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହନ୍ତି; ତାପରେ ଶାଶ୍ୱତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।