Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम् । अद्यापि न महालक्ष्मीर्या विमुंचति सद्गुणाम्

Transliteration

sukomalamahārāṣṭrīvāgvilāsamanoharām | adyāpi na mahālakṣmīryā vimuṃcati sadguṇām

Translation

ସୁକୋମଳ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରୀ ବାଣୀର ବିଲାସରେ ମନୋହର, କ୍ରୀଡାମୟ ବାକ୍ଚାତୁର୍ୟରେ ରମଣୀୟ; ସଦ୍ଗୁଣସମୃଦ୍ଧ ତାହାକୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Word by Word

• सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम्: charming with the graceful speech-play of Mahārāṣṭrī, very delicate
• सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय-उपसर्ग/उपपद) + कोमल (प्रातिपदिक) + महाराष्ट्री (प्रातिपदिक) + वाक् (प्रातिपदिक) + विलास (प्रातिपदिक) + मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (सु-कोमला, महाराष्ट्री-वाक्-विलासेन मनोहरा)

• अद्यापि: even today
• अद्यापि: सम्बन्ध/काल-निर्देशः
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-अव्यय (अद्य) + निपात (अपि)

• न: not
• न: निषेधक
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपातः

• महालक्ष्मीः: Great Lakṣmī
• महालक्ष्मीः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (महती लक्ष्मीः)

• या: who
• या: कर्ता (अन्वय-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• विमुञ्चति: releases/abandons
• विमुञ्चति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि + √मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचन; परस्मैपदम्

• सद्गुणाम्: the virtuous one (endowed with good qualities)
• सद्गुणाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (सन्तः गुणाः यस्याः)

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa default dialogue-frame, verse-context narration)

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (frame assumed; not explicit in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A graceful woman embodying the land speaks with charming, soft Mahārāṣṭrī diction; Mahālakṣmī stands beside/above her, indicating unbroken prosperity due to noble qualities; the scene emphasizes refined speech as a visible aura.

Characters & Entities

• Mahālakṣmī
• Mahārāṣṭrī (speech/diction)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prosperity (Lakṣmī) is portrayed as abiding with sat-guṇa—noble qualities—more than with mere external display.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa’s setting, the verse praises auspicious qualities and splendour; it does not name a specific Kāśī tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is ethical-spiritual—cultivating sat-guṇa to attract divine grace.