Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 2›Shloka 97
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यां हीनोंधः काणः स्यादेकया विना । पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ । श्रुतिस्मृत्युदितोधर्मः पुराणे परिगीयते

Transliteration

śrutismṛtī tu netre dve purāṇaṃ hṛdayaṃ smṛtam | śrutismṛtibhyāṃ hīnoṃdhaḥ kāṇaḥ syādekayā vinā | purāṇahīnāddhṛcchūnyātkāṇāṃdhāvapi tau varau | śrutismṛtyuditodharmaḥ purāṇe parigīyate

Translation

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଦୁଇ ନେତ୍ର, ପୁରାଣ ହୃଦୟ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ। ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତି ଉଭୟହୀନ ଅନ୍ଧ; ଏକଟି ନଥିଲେ କାଣ। କିନ୍ତୁ ପୁରାଣହୀନ ହେଲେ ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ; ତାହାଠାରୁ କାଣ ଓ ଅନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିଉକ୍ତ ଧର୍ମ ପୁରାଣରେ ଗୀତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।

Word by Word
श्रुतिśruti
श्रुति:
Karta (Subject component)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Feminine, Nominative, Singular) (द्वन्द्वसमासाङ्ग)
स्मृतीśruti and smṛti (the two)
स्मृती:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Feminine, Nominative, Dual); द्वन्द्वः: श्रुति+स्मृति (समाहार/इतरेतर)
तुindeed; but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: ‘indeed/but’)
नेत्रेtwo eyes
नेत्रे:
Predicate complement (सम्बन्ध/उपमान)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Neuter, Nominative, Dual)
द्वेtwo
द्वे:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Neuter, Nominative, Dual)
पुराणम्Purāṇa
पुराणम्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)
हृदयम्heart
हृदयम्:
Predicate complement
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)
स्मृतम्is regarded (as)
स्मृतम्:
Karma (Predicate: ‘is considered’)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) ‘to remember’ (कृदन्त: क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)
श्रुतिśruti
श्रुति:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी/षष्ठी-बहुवचन? (here: समासाङ्ग)
स्मृतिभ्याम्by śruti and smṛti
स्मृतिभ्याम्:
Karaṇa (Instrument)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-द्विवचन (Feminine, Instrumental, Dual); द्वन्द्वः: श्रुति+स्मृति → श्रुतिस्मृतिभ्याम्
हीनःdevoid (of)
हीनः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक; √हा (धातु) ‘to abandon’ (कृदन्त))
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
अन्धःa blind man
अन्धः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
काणःone-eyed
काणः:
Predicate complement
TypeNoun
Rootकाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
स्यात्would be
स्यात्:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु) ‘to be’
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)
एकयाwith one (of them)
एकया:
Karaṇa (Instrument)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-एकवचन (Feminine, Instrumental, Singular)
विनाwithout
विना:
Apādāna/Viśeṣaṇa (Separation sense)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-निपात (preposition-like indeclinable: ‘without’)
पुराणPurāṇa
पुराण:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
हीनात्from one devoid of Purāṇa
हीनात्:
Apādāna (Ablative source)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक?, पञ्चमी-एकवचन (Ablative, Singular); समासः: पुराण+हीन
हृत्heart
हृत्:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootहृत्/हृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
शून्यात्from one empty-hearted
शून्यात्:
Apādāna (Ablative source)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-एकवचन (Neuter, Ablative, Singular); समासः: हृत्+शून्य
काणone-eyed
काण:
Karta (Subject component)
TypeNoun
Rootकाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual) (समासाङ्ग)
अन्धौone-eyed and blind (the two)
अन्धौ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual); द्वन्द्वः: काण+अन्ध
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: ‘also/even’)
तौthose two
तौ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual)
वरौexcellent/superior
वरौ:
Predicate complement
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-द्विवचन (Masculine, Nominative, Dual)
श्रुतिśruti
श्रुति:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
स्मृतिsmṛti
स्मृति:
Viśeṣaṇa-aṅga
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)
उदितःstated in śruti and smṛti
उदितः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउदित (प्रातिपदिक; √वद्/√उद्? here: √वद्/√वच् sense ‘stated’ via उद्+√इ (to arise) used as ‘arisen/uttered’)
Formकृदन्त-विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासः: श्रुति+स्मृति+उदित
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
पुराणेin the Purāṇa
पुराणे:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन (Neuter, Locative, Singular)
परिगीयतेis sung/recited
परिगीयते:
Kriyā (Verb)
TypeVerb
Rootपरि+√गै (धातु) ‘to sing/recite’
Formलट् (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)
Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (pravacana audience)

Visual Art Cues

Scene: Allegorical tableau: a human figure representing the seeker; two radiant eyes labeled Śruti and Smṛti, and a glowing heart labeled Purāṇa; sages in Kāśī recite, with Gaṅgā flowing behind; dharma appears as a luminous path.

Characters & Entities
Ś
Śruti
S
Smṛti
P
Purāṇa
D
Dharma

FAQs

Purāṇas are presented as the living heart that makes scriptural Dharma meaningful and accessible.

The teaching appears in the Kāśīkhaṇḍa as part of Kāśī’s wider dharma-māhātmya, without naming a particular tīrtha in this verse.

It implicitly recommends Purāṇa engagement (study/hearing) as essential for understanding Dharma.

←Previous Verse
Next Verse→