Adhyaya 11

Verse 1

अगस्तिरुवाच । शृणु सुश्रोणि सुभगे वैश्वानरसमुद्भवम् । पुण्यशीलसुशीलाभ्यां यथोक्तं शिवशर्मणे

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ହେ ସୁଭଗେ! ବୈଶ୍ୱାନର (ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି) ଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ। ପୁଣ୍ୟଶୀଳା ଓ ସୁଶୀଳା—ଏହି ଦୁଇ ସଦ୍ଗୁଣବତୀ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ଶିବଶର୍ମାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

Verse 2

अथ कालेन तद्योषिदंतर्वत्नी बभूव ह । विधिवद्विहिते तेन गर्भाधानाख्य कर्मणि

ତାପରେ କାଳକ୍ରମେ, ସେ ନିୟମାନୁସାରେ ‘ଗର୍ଭାଧାନ’ ନାମକ ସଂସ୍କାର ବିଧିବତ୍ କରିଥିବାରୁ ସେ ନାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲା।

Verse 3

ततः पुंसवनं तेन स्पंदनात्प्राग्विपश्चिता । गृह्योक्तविधिना सम्यक्कृतं पुंस्त्वविवृद्धये

ତାପରେ ଗର୍ଭର ପ୍ରଥମ ସ୍ପନ୍ଦନ ପୂର୍ବରୁ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ‘ପୁଂସବନ’ ସଂସ୍କାର ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କରାଇଲେ, ପୁତ୍ରତ୍ୱବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 4

सीमन्तोथाष्टमे मासि गर्भरूपसमृद्धिकृत् । सुखप्रसव सिद्ध्यै च तेनाकारि क्रियाविदा

ତାପରେ ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ଗର୍ଭର ରୂପ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଖପ୍ରସବ-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, କ୍ରିୟାବିଦମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ‘ସୀମନ୍ତ’ ସଂସ୍କାର କଲେ।

Verse 5

अथातः सत्सुतारासु ताराधिप वराननः । केंद्रे गुरौ शुभे लग्ने सुग्रहेष्वयुगेषु च

ତଦନନ୍ତର ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବାବେଳେ, ତାରାଧିପ ଚନ୍ଦ୍ର—ଶୁଭାନନ—ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଶୁଭ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ; ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ଓ ବିଷମ ଭାଗରେ ଶୁଭ ଗ୍ରହ ଥିବାରୁ ସମୟ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା।

Verse 6

अरिष्टं दीपयन्दीप्त्या सर्वारिष्टविनाशकृत् । तनयो नाम तस्यां तु शुचिष्मत्यां बभूव ह

ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଅରିଷ୍ଟକୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ସର୍ବ ଅରିଷ୍ଟବିନାଶକ ପୁତ୍ର ସେଇ ଶୁଚିଷ୍ମତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 7

सद्यः समस्तसुखदो भूर्भुवःस्वर्निवासिनाम् । गंधवाहागन्धवाहादिग्वधूमुखवासनाः

ତତ୍କ୍ଷଣେ ଏହା ଭୂଃ-ଭୁବଃ-ସ୍ୱଃ ଲୋକନିବାସୀମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖଦାୟକ ହେଲା; ଦିଗ୍ବଧୂମାନଙ୍କ ମୁଖସୁଗନ୍ଧ ପରି ସୁବାସ ବହନ କରୁଥିବା ପବନ ସବୁ ଦିଗରେ ବହିଲା।

Verse 8

इष्टगन्धप्रसूनौघैर्ववर्षुस्ते घनाघनाः । देवदुन्दुभयो नेदुः प्रसेदुः सर्वतोदिशः

ସେଇ ଘନ ମେଘମାନେ ପ୍ରିୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପର ଧାରା ବର୍ଷାଇଲେ; ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ସବୁ ଦିଗ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 9

परितः सरितः स्वच्छा भूतानां मानसैः सह

ଚାରିଦିଗରେ ନଦୀମାନେ ନିର୍ମଳ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୂତଜନଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 10

सत्त्वाः सत्त्वसमायुक्ता वसुधासीच्छुभा तदा । कल्याणी सर्वतो वाणी प्राणिनः प्रीणयंत्यभूत्

ଜୀବମାନେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଭମୟ ହେଲା; ଏବଂ ସବୁଦିଗରୁ କଲ୍ୟାଣକର ମଧୁର ବାଣୀ ଉଠି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କଲା।

Verse 11

तिलोत्तमोर्वशीरंभा प्रभा विद्युत्प्रभा शुभा । सुमंगला शुभालापा सुशीलाड्या वरांगनाः

ତିଲୋତ୍ତମା, ଉର୍ବଶୀ, ରମ୍ଭା, ପ୍ରଭା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା, ଶୁଭା, ସୁମଙ୍ଗଲା, ଶୁଭାଲାପା ଓ ସୁଶୀଲା—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉତ୍ସବରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 12

क्वणत्कंकण पात्राणि कृत्वा करतलं मुदा । मुक्तमुक्ताफलाढ्यानि यक्षकर्दमवंति च

ଆନନ୍ଦରେ ସେମାନେ କରତାଳ କଲେ; କଙ୍କଣ ଓ ପାତ୍ର ଝଙ୍କାରିଲା; ମୁକ୍ତା ଓ ମୁକ୍ତାଗୁଚ୍ଛରେ ସମୃଦ୍ଧ ଅର୍ଘ୍ୟ, ସହିତ ଯକ୍ଷ-କର୍ଦମ (ଯକ୍ଷନିଧି) ମଧ୍ୟ ନେଇ ଆସିଲେ।

Verse 13

वज्रवैदूर्य दीपानि हरिद्रा लेपनानि च । गारुत्मतैकरूपाणि शंखशुक्तिदधीनि च

ବଜ୍ର ଓ ବୈଦୂର୍ୟମଣିର ଦୀପ, ହଳଦୀ ଲେପନ, ଗରୁଡସମ ଦୀପ୍ତିର ଏକରୂପ ଶୁଭଦ୍ରବ୍ୟ, ଏବଂ ଶଙ୍ଖ, ଶୁକ୍ତି ଓ ଦଧି—ଏସବୁ ମଙ୍ଗଳବସ୍ତୁ ଭାବେ ସଜାଗଲା।

Verse 14

पद्मरागप्रवालाख्यरत्नकुंकुमवंति च । गोमेदपुष्परागेंद्र नीलसन्माल्यभांजि च

ସେମାନେ ପଦ୍ମରାଗ, ପ୍ରବାଳ ଆଦି ରତ୍ନଚୂର୍ଣ୍ଣର ଶୁଭ କୁଙ୍କୁମରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ; ଗୋମେଦ, ପୁଷ୍ପରାଗ, ନୀଳମଣି ଓ ଉତ୍ତମ ମାଳାରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 15

विद्याधर्यश्च किन्नर्यस्तथाऽमर्यः सहस्रशः । चामर व्यग्रहस्ताग्र मंगलद्रव्यपाणयः

ହଜାର ହଜାର ବିଦ୍ୟାଧରୀ, କିନ୍ନରୀ ଓ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ଆସିଲେ; କେହି ଚାମର ଧରି ସେବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, କେହି ହାତରେ ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇଥିଲେ।

Verse 16

गंधर्वोरगयक्षाणां सुवासिन्यः शुभस्वराः । गायंत्यो ललितं गीतं तत्राजग्मुरनेकशः

ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ (ନାଗ) ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସୁଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ—ଶୁଭ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ—ଲଲିତ ଗୀତ ଗାଇ ଅନେକେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 17

मरीचिरत्रि पुलहः पुलस्त्यः क्रतुरंगिराः । वसिष्ठः कश्यपश्चाहं विभांडो मांडवीसुतः

ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲହ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, କ୍ରତୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରା; ବସିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ—ମାଣ୍ଡବୀପୁତ୍ର ବିଭାଣ୍ଡ ସହ—ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 18

लोमशो लोमचरणो भरद्वाजोथ गौतमः । भृगुस्तु गालवो गर्गो जातूकर्ण्यः पराशरः

ଲୋମଶ, ଲୋମଚରଣ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ; ତଥା ଭୃଗୁ, ଗାଲବ, ଗର୍ଗ, ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ ଓ ପରାଶର—ଏହି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 19

तत्र स्नात्वा विधानेन दृष्ट्वा विश्वेश्वरं विभुम् । त्रैलोक्यप्राणिसंत्राणकारिणं प्रणनाम ह

ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି—ତ୍ରିଲୋକର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ—ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 20

जमदग्निश्च संवर्तो मतंगो भरतोंशुमान् । व्यासः कात्यायनः कुत्सः शौनकः सुश्रुतः शुकः

ଜମଦଗ୍ନି ଓ ସଂବର୍ତ୍ତ, ମତଙ୍ଗ ଓ ଅଂଶୁମାନ୍ ଭରତ; ବ୍ୟାସ, କାତ୍ୟାୟନ, କୁତ୍ସ, ଶୌନକ, ସୁଶ୍ରୁତ ଓ ଶୁକ—ଏହି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 21

ऋष्यशृंगोथ दुर्वासा रुचिर्नारदतुंबुरू । उत्तंको वामदेवश्च च्यवनोसितदेवलौ

ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ପରେ ଦୁର୍ବାସା, ରୁଚି, ନାରଦ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ; ଉତ୍ତଙ୍କ, ବାମଦେବ, ଏବଂ ଚ୍ୟବନ, ଅସିତ, ଦେବଲ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 22

शालंकायनहारी तौ विश्वामित्रोथभार्गवः । मृकंडः सह पुत्रेण दाल्भ्य उद्दालकस्तथा

ଶାଲଙ୍କାୟନ ଓ ହାରୀ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଭାର୍ଗବ; ମୃକଣ୍ଡ ପୁତ୍ରସହ, ଦାଲ୍ଭ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ଦାଲକ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ସମାଗତ ହେଲେ।

Verse 23

धौम्योपमन्युवत्साद्या मुनयो मुनिकन्यकाः । तच्छांत्यर्थं समाजग्मुर्धन्यं विश्वानराश्रमम्

ଧୌମ୍ୟ, ଉପମନ୍ୟୁ, ବତ୍ସ ଆଦି ମୁନିମାନେ ଓ ମୁନିକନ୍ୟାମାନେ ସହ—ସେଇ ଶାନ୍ତିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ—ଧନ୍ୟ ବିଶ୍ୱାନର ଆଶ୍ରମକୁ ସମାଗତ ହେଲେ।

Verse 24

ब्रह्मा बृहस्पतियुतो देवो गरुडवाहनः । नंदि भृंगि समायुक्तो गौर्या सह वृषध्वजः

ବୃହସ୍ପତିସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ; ଗରୁଡବାହନ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଗୌରୀସହ ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ ନନ୍ଦି ଓ ଭୃଙ୍ଗି ସହ ତାହିଁ ମହାପବିତ୍ର ଅବସରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 25

महेंद्रमुख्या गीर्वाणा नागाः पातालवासिनः । रत्नान्यादाय बहुशः ससरित्का महाब्धयः

ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବଗଣ ଆସିଲେ; ପାତାଳବାସୀ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ମହାସମୁଦ୍ରମାନେ ନିଜ ନଦୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନଃପୁନଃ ବହୁ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ନେଇ ଅର୍ପଣାର୍ଥେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 26

स्थावरा जंगमं रूपं धृत्वा याताः सहस्रशः । महामहोत्सवे तस्मिन्बभूवाकालकौमुदी

ସ୍ଥାବର ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗମ ରୂପ ଧାରଣ କରି ହଜାରେ ହଜାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେଇ ମହାମହୋତ୍ସବରେ ଋତୁବିପରୀତ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ପରି ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଉଦିତ ହେଲା।

Verse 27

जातकर्म स्वयं चक्रे तस्य देवः पितामहः । श्रुतिं विचार्य तद्रूपां नाम्ना गृहपतिस्त्वयम्

ତାହା ପାଇଁ ଦେବ-ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଜାତକର୍ମ ସଂସ୍କାର କଲେ। ସେଇ ରୂପକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରୁତିକୁ ବିଚାର କରି କହିଲେ—“ତୁମ ନାମ ‘ଗୃହପତି’ ହେବ।”

Verse 28

इति नाम ददौ तस्मै देयमेकादशेहनि । नामकर्मविधानेन तदर्थं श्रुतिमुच्चरन्

ଏଭଳି ସେ ତାହାକୁ ନାମ ଦେଲେ—ଏହି ନାମ ଏକାଦଶ ଦିନରେ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ। ନାମକର୍ମବିଧି ଅନୁସାରେ, ତାହାର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଶ୍ରୁତିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି।

Verse 29

अयमग्निर्गृहपतिर्गार्हपत्यः प्रजाया वसुवित्तमः । अग्ने गृहपतेभिद्युम्नमभि सह आयच्छस्व

ଏହି ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ଗୃହପତି—ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି—ଯିଏ ବଂଶ ପାଇଁ ଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା। ହେ ଅଗ୍ନେ, ହେ ଗୃହପତେ, ଆମକୁ ସହିତ ଦ୍ୟୁମ୍ନମୟ ତେଜ ଦାନ କର।

Verse 30

अग्ने गृहपते स्थित्या परामपि निदर्शयन् । चतुर्निगममंत्रोक्तैराशीर्भिरभिनंद्य च

ହେ ଅଗ୍ନେ ଗୃହପତେ, ତୁମର ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତି-ନିୟମରେ ତୁମେ ପରମ ପଦକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କର। ଏବଂ ଚାରି ବେଦର ମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲା।

Verse 31

कृत्वा बालोचितां रक्षां हरेण हरिणा सह । निर्ययौ हंसमारुह्य सर्वेषां प्रपितामहः

ଶିଶୁଯୋଗ୍ୟ ରକ୍ଷାକ୍ରିୟା କରି, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ହର (ଶିବ) ସହ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ହଂସରେ ଆରୋହଣ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 32

अहोरूपमहो तेजस्त्वहो सर्वांगलक्षणम् । अहो शुचिष्मतीभाग्यमाविरासीत्स्वयं हरः

ଆହା, କି ରୂପ! ଆହା, କି ତେଜ! ଆହା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଙ୍ଗଳଲକ୍ଷଣ! ଆହା, ଏହି ପବିତ୍ର ଦୀପ୍ତିମୟ ସୌଭାଗ୍ୟ—ସ୍ୱୟଂ ହର (ଶିବ) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଛନ୍ତି!

Verse 33

अथवा किमिदं चित्रं शर्वभक्तजनेष्वहो । आविर्भवेत्स्वयं रुद्रो यतोरुद्रास्तदर्चकाः

କିମ୍ବା ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ—ଶର୍ବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ? କାରଣ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆରାଧକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିବଳେ ଯେନ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 34

इति स्तुवंतस्त्वन्योन्यं जग्मुः सर्वे यथागतम् । विश्वानरं समापृच्छ्य संप्रहृष्टतनूरुहाः

ଏହିପରି ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ତାଙ୍କ ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଲକିତ ହେଲା।

Verse 35

अतः पुत्रं समीहंते गृहस्थाश्रमवासिनः । पुत्रेण लोकाञ्जयति श्रुतिरेषा सनातनी

ଏହେତୁ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମବାସୀମାନେ ପୁତ୍ରକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି; କାରଣ ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଜୟ ହୁଅନ୍ତି—ଏହା ଶ୍ରୁତିର ସନାତନ ଶିକ୍ଷା।

Verse 36

अपुत्रस्य गृहं शून्यमपुत्रस्यार्जनं वृथा । अपुत्रस्यान्वयश्छिन्नो नापवित्रं ह्यपुत्रतः

ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ତାହାର ଘର ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପୁତ୍ର ନାହିଁ ହେଲେ ଅର୍ଜନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ। ପୁତ୍ର ନାହିଁ ହେଲେ ବଂଶଧାରା ଛିନ୍ନ ହୁଏ—ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ର ସମ ପବିତ୍ରକାରୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।

Verse 37

न पुत्रात्परमो लाभो न पुत्रात्परमं सुखम् । न पुत्रात्परमं मित्रं परत्रेह च कुत्रचित्

ପୁତ୍ରଠାରୁ ବଡ଼ ଲାଭ ନାହିଁ, ପୁତ୍ରଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ନାହିଁ। ପୁତ୍ରଠାରୁ ବଡ଼ ମିତ୍ର ନାହିଁ—ଇହଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 38

औरसः क्षेत्रजः क्रीतो दत्तः प्राप्तः सुतासुतः । आपत्सुरक्षितश्चान्यः पुत्राः सप्तात्र कीर्तिताः

ଏଠାରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ସାତ ପ୍ରକାର କୀର୍ତ୍ତିତ—ଔରସ (ସ୍ୱପତ୍ନୀଜନିତ), କ୍ଷେତ୍ରଜ, କ୍ରୀତ (କ୍ରୟକୃତ), ଦତ୍ତ (ଦତ୍ତକ), ପ୍ରାପ୍ତ, ସୁତାସୁତ (କନ୍ୟାର ପୁତ୍ର), ଏବଂ ଅନ୍ୟ—ଆପତ୍କାଳେ ରକ୍ଷିତ।

Verse 39

एषामन्यतमः कार्यो गृहस्थेन विपश्चिता । पूर्वपूर्वः सुतः श्रेयान्हीनःस्यादुत्तरोत्तरः

ଏହି ପୁତ୍ର-ପ୍ରକାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଗୃହସ୍ଥ ଜଣେକୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ପୁତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରମେ ହୀନ ହୁଏ।

Verse 40

गणावूचतुः । निष्क्रमोथ चतुर्थेऽस्य मासि पित्राकृतो गृहात् । अन्नप्राशनमब्दार्धे चूडाब्दे चार्थवत्कृता

ଗଣମାନେ କହିଲେ—ତାହାର ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ପିତା ଗୃହରୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ-ସଂସ୍କାର କଲେ। ଅର୍ଧବର୍ଷରେ ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ କରାଇଲେ, ଏବଂ ଚୂଡାବର୍ଷରେ ଯଥାବିଧି ଦାନସହିତ ଚୂଡାକର୍ମ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 41

कर्णवेधं ततः कृत्वा श्रवणर्क्षे सकर्मवित् । ब्रह्मतेजोभिवृद्ध्यर्थं पंचमेऽब्दे व्रतं ददौ

ତାପରେ କର୍ମବିଧିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରରେ କର୍ଣ୍ଣବେଧ-ସଂସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୀପ୍ତି) ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଞ୍ଚମ ବର୍ଷରେ ବ୍ରତ ଦେଲେ।

Verse 42

उपाकर्म ततः कृत्वा वेदानध्यापयत्सुधीः । त्र्यब्दं वेदान्सविधिनाऽध्यैष्ट सांगपदक्रमान्

ତାପରେ ଉପାକର୍ମ କରି ସେ ସୁଧୀ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ସେ ବିଧିଅନୁସାରେ ବେଦ ପଢ଼ିଲେ—ବେଦାଙ୍ଗ ସହିତ, ପଦପାଠ ଓ କ୍ରମପାଠ ସହିତ।

Verse 43

विद्याजातं समस्तं च साक्षिमात्राद्गुरोर्मुखात् । विनयादिगुणानाविष्कुर्वञ्जग्राह शक्तिमान्

ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ, ଯେନ କେବଳ ସାକ୍ଷୀଭାବରେ, ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମର୍ଥ ହୋଇ ବିନୟ ଆଦି ଗୁଣ ପ୍ରକାଶ କରି କରି ସେ ସବୁକିଛି ଆତ୍ମସାତ କଲେ।

Verse 44

ततोथ नवमे वर्षे पित्रोः शुश्रूषणे रतम् । वैश्वानरं गृहपतिं दृष्ट्वा कामचरो मुनिः

ତେବେ ନବମ ବର୍ଷରେ, ପିତାମାତାଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରତ ଶିଶୁ ଗୃହପତି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ମୁନି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 45

विश्वानरोटजं प्राप्य देवर्षिर्नारदः सुधीः । पप्रच्छ कुशलं तत्र गृहीतार्घासनः क्रमात्

ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରାଜ୍ଞ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ—ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆସନ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ସତ୍କୃତ ହୋଇ—କ୍ରମେ ସେଠାରେ କୁଶଳକ୍ଷେମ ପଚାରିଲେ।

Verse 46

नारद उवाच । विश्वानर महाभाग शुचिष्मति शुभव्रते । कुरुते युवयोर्वाक्यमयं गृहपतिः शिशुः

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ବୈଶ୍ୱାନର, ହେ ଶୁଚିମନ ଶୁଭବ୍ରତ! ଏହି ଶିଶୁ ଗୃହପତି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଉଭୟଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରେ।

Verse 47

नान्यत्तीर्थं न वा देवो न गुरुर्न च सत्किया । विहाय पित्रोर्वचनं नान्यो धर्मः सुतस्य हि

ପିତାମାତାଙ୍କ ବଚନକୁ ଛାଡ଼ି ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଦେବ ନାହିଁ, ଗୁରୁ ନାହିଁ, ସତ୍କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ନାହିଁ।

Verse 48

न पित्रोरधिकं किंचित्त्रिलोक्यां तनयस्य हि । गर्भधारणपोषाभ्यां पितुर्माता गरीयसी

ପୁତ୍ର ପାଇଁ ତ୍ରିଲୋକରେ ପିତାମାତାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ; ଗର୍ଭଧାରଣ ଓ ପାଳନପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ମାତା ପିତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 49

अंभोभिरभिषिच्यस्वं जननीचरणच्युतैः । प्राप्नुयात्स्वर्धुनीशुद्ध कबंधाधिकशुद्धताम्

ଯେ ଜଣେ ମାତାଙ୍କ ଚରଣରୁ ବହିଆସିଥିବା ଜଳରେ ନିଜକୁ ଅଭିଷେକ କରେ, ହେ ଗଙ୍ଗାସଦୃଶ ଶୁଦ୍ଧେ, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ରତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପରମ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 50

संन्यस्ताखिलकर्मापि पितुर्वंद्यो हिमस्करी । सर्ववंद्येन यतिना प्रसूर्वंद्या प्रयत्नतः

ମାତା ସମସ୍ତ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଦନୀୟା; ଏବଂ ସର୍ବେ ବନ୍ଦନ କରୁଥିବା ଯତି ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ପ୍ରସୂ—ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

इदमेव तपोत्युग्रमिदमेवपरं व्रतम् । अयमेव परो धर्मो यत्पित्रोः परितोषणम्

ଏହିଏ ଏକମାତ୍ର ଉଗ୍ର ତପ, ଏହିଏ ପରମ ବ୍ରତ; ଏହିଏ ପରମ ଧର୍ମ—ମାତାପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା।

Verse 52

मन्येमान्यो नाधमस्य तथान्यस्य यथा युवाम् । सुखाकारैर्विनीतस्य शिशोर्गृहपतेरहम्

ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପରି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଏତେ ମାନ୍ୟ ମନେ କରେନି, ନା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଏତେ ଅଧମ ମଧ୍ୟ; କାରଣ ତୁମେ ସୁଖକର ଓ ସ୍ନେହମୟ ଉପାୟରେ ଏହି ଶିଶୁ ଗୃହପତିକୁ ବିନୀତ କରିଛ।

Verse 53

वैश्वानरसमभ्येहि ममोत्संगे निषीद भो । लक्षणानि परीक्षेहं पाणिं दर्शय दक्षिणम्

ହେ ବୈଶ୍ୱାନର, ନିକଟକୁ ଆସ; ମୋ କୋଳରେ ବସ। ମୁଁ ତୋର ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ପରୀକ୍ଷା କରିବି—ତୋର ଡାହାଣ ହାତ ଦେଖା।

Verse 54

इत्युक्तो मुनिना बालः पित्रोराज्ञामवाप्य सः । प्रणम्य नारदं श्रीमान्भक्त्याप्रह्व उपाविशत्

ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ବାଳକ ପିତାମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଲା। ପରେ ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ ନାରଦମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବସିଲା।

Verse 55

ततो दृष्ट्वास्य सर्वांगं तालुजिह्वाद्विजानपि । आनीय कुंकुमारक्तं सूत्रं च त्रिगुणीकृतम्

ତାପରେ ମୁନି ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ—ତାଳୁ, ଜିଭ ଓ ଦାନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ—ଦେଖି, କୁଙ୍କୁମରେ ରକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସୂତ୍ର ଆଣି ତାହାକୁ ତିନିଗୁଣ କଲେ।

Verse 56

स्मृत्वा शिवौ गणाध्यक्षमूर्ध्वीभूतमुदङ्मुखम् । मुनिः परिममौ बालमापादतलमस्तकम्

ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବାଳକକୁ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଓ ସିଧା ଦାଁଡ଼ାଇ, ମୁନି ପାଦତଳରୁ ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପିଲେ।

Verse 57

तिर्यगूर्ध्वं समो माने योष्टोत्तरशतांगुलः । स भवेत्पृथिवीपालो बालोऽयं ते यथा द्विज

ଯଦି ମାପରେ ସେ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଉଭୟରେ ସମାନୁପାତୀ ହୁଏ ଏବଂ ଶତ ଅଙ୍ଗୁଳରୁ ଗୋଟିଏ ବିତସ୍ତି ଅଧିକ ହୁଏ, ତେବେ ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମର ଏହି ବାଳକ ପୃଥିବୀପାଳ—ରାଜା—ହେବ।

Verse 58

पंचसूक्ष्मः पंचदीर्घः सप्तरक्तः षडुन्नतः । त्रिपृथुर्लघुगंभीरो द्वात्रिंशल्लक्षणस्त्विति

‘ଏହାର ପାଞ୍ଚଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲକ୍ଷଣ, ପାଞ୍ଚଟି ଦୀର୍ଘ ଲକ୍ଷଣ, ସାତଟି ରକ୍ତାଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଛଟି ଉନ୍ନତ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି; ତିନିଟି ପୃଥୁ (ବିସ୍ତୃତ) ଲକ୍ଷଣ ଅଛି; ଏବଂ ସେ ଅଳ୍ପ-ଗମ୍ଭୀର—ଏହିପରି ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶତ୍ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ।’

Verse 59

पंचदीर्घाणि शस्यानि यथादीर्घायुषोस्य वै । भुजौ नेत्रे हनुर्जानु नासाऽस्य तनयस्य ते

ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ତାହାରେ ପାଞ୍ଚଟି ଦୀର୍ଘ ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରଶଂସିତ—ଭୁଜା, ନେତ୍ର, ହନୁ, ଜାନୁ ଓ ନାସା; ଏହି ତୁମ ପୁତ୍ର।

Verse 60

ग्रीवाजंघा मेहनैश्च त्रिभिर्ह्रस्वोयमीडितः । स्वरेण सत्त्वनाभिभ्यां त्रिगंभीरः शिशुः शुभः

ଗ୍ରୀବା, ଜଂଘା ଓ ମେହନ—ଏଇ ତିନିରେ ସେ ‘ହ୍ରସ୍ୱ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ; ଏବଂ ସ୍ୱର, ସତ୍ତ୍ୱ, ନାଭି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶୁଭ ଶିଶୁ ‘ତ୍ରିଗମ୍ଭୀର’।

Verse 61

त्वक्केशांगुलिदशनाः पर्वाण्यंगुलिजान्यपि । तथास्य पंचसूक्ष्माणि दिक्पालपदभाग्यथा

ତ୍ୱକ୍, କେଶ, ଅଙ୍ଗୁଳି, ଦଶନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଳିର ପର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କୋମଳ; ଏହିପରି ତାହାର ପାଞ୍ଚ ‘ସୂକ୍ଷ୍ମ’ ଲକ୍ଷଣ ଦିକ୍ପାଳପଦ-ଭାଗ୍ୟକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 62

वक्षः कुक्ष्यलकं स्कंध करं वक्त्रं षडुन्नतम् । तथाऽत्र दृश्यते बाले महदैश्वर्यभाग्यथा

ବକ୍ଷ, କୁକ୍ଷି, ଅଲକ (କୁଞ୍ଚିତ କେଶ), ସ୍କନ୍ଧ, କର ଓ ବକ୍ତ୍ର—ଏହି ଛଅଟି ଉନ୍ନତ ଲକ୍ଷଣ; ଏହି ବାଳକରେ ମହା ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧିର ଭାଗ୍ୟଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 63

पाण्योस्तले च नेत्रांते तालुजिह्वाधरौष्ठकम् । सप्तारुणं च सनखमस्मिन्राज्यसुखप्रदम्

ହାତର ତଳୁଆରେ, ନେତ୍ରାନ୍ତରେ, ତାଳୁ-ଜିହ୍ୱାରେ, ଏବଂ ଅଧରୋଷ୍ଠରେ (ନଖ ସହିତ) ସାତଟି ଅରୁଣ ଛାୟା ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ତାହାରେ ରାଜ୍ୟସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 64

ललाटकटिवक्षोभिस्त्रिविस्तीर्णो यथाह्यसौ । सर्वतेजोतिरैश्वर्यं तथा प्राप्स्यति नान्यथा

ଯାହାର ଲଲାଟ, କଟି ଓ ବକ୍ଷ—ଏଇ ତିନି ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତାର ଓ ସୁସଂହତି ଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟେ ସର୍ବତେଜୋମୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ରାଜସମୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 65

कमठीपृष्ठकठिनावकर्मकरणौ करौ । राज्यहेतू शिशोरस्य पादौ चाध्वनि कोमलौ

ଶିଶୁର ହାତ କଚ୍ଛପର ପିଠି ପରି କଠିନ ଓ କର୍ମଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ସେହି ହାତ ରାଜ୍ୟଲାଭର କାରଣ ହୁଏ; ଏବଂ ଯାତ୍ରାପଥରେ କୋମଳ ପାଦ ଥିଲେ, ସେ ମହାପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 66

अच्छिन्ना तर्जनीं व्याप्य तथा रेखास्य दृश्यते । कनिष्ठा पृष्ठनिर्याता दीर्घायुष्यं यथार्पयेत्

ଯଦି ତର୍ଜନୀ ଜୁଡ଼ି ଅଛିନ୍ନ ରେଖା ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ କନିଷ୍ଠାର ରେଖା ପଛଦିଗକୁ ବାହାରିଯାଏ, ତେବେ ତାହା ତାକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦାନ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 67

पादौ सुमांसलौ रक्तौ समौ सूक्ष्मौ सुशौभनौ । समगुल्फौ स्वेदहीनौ स्निग्धावैश्वर्यसूचकौ

ମାଂସଳ, ରକ୍ତାଭ, ସମ, ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଓ ସୁଶୋଭନ ପାଦ; ସମ ଗୁଲ୍ଫ (ଟଖଣା), ଅଧିକ ଘାମ ନଥିବା, ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ନିଗ୍ଧତା—ଏସବୁ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱର ସୂଚକ।

Verse 68

स्वल्पाभिः कररेखाभिरारक्ताभिः सदासुखी । लिंगेन कृशह्रस्वेन राजराजो भविष्यति

ହାତରେ ଅଳ୍ପ, କିଛିଟା ରକ୍ତାଭ ରେଖା ଥିଲେ ସେ ସଦା ସୁଖୀ ରହେ; ଏବଂ କୃଶ ଓ ହ୍ରସ୍ୱ ଲିଙ୍ଗ ଥିଲେ ସେ ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 69

उत्कंटासनगुल्फास्फिग्नाभिरस्यापि वर्तुला । दक्षिणावर्तमरुणं महदैश्वर्यसूचिका

ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ, ଜଂଘା, ଗୋଡ଼ଘୁଣ୍ଟି ଓ ନାଭି ମଧ୍ୟ ଗୋଳାକାର। ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତୀ ରକ୍ତିମ ଶୁଭଚିହ୍ନ ମହା ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ସୂଚକ।

Verse 70

धारैका मूत्रयत्यस्मिन्दक्षिणावर्तिनी यदि । गंधश्च मीनमधुनोर्यदि वीर्ये तदा नृपः

ଯଦି ତାଙ୍କର ମୂତ୍ର ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥିର ଧାରାରେ ବହି ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ, ଏବଂ ବୀର୍ୟରେ ମାଛ ଓ ମଧୁ ସଦୃଶ ସୁଗନ୍ଧ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 71

विस्तीर्णौ मांसलौ स्निग्धौ स्फिचावस्य सुखोचितौ । वामावर्तौ सुप्रलंबौ दोषौ दिग्रक्षणोचितौ

ଯଦି ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ପ୍ରଶସ୍ତ, ମାଂସଳ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ—ସୁଖଯୋଗ୍ୟ—ହୁଏ, ଏବଂ ଅଣ୍ଡକୋଷ ବାମାବର୍ତ୍ତୀ ଓ ସୁପ୍ରଲମ୍ବ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ଦିଗ୍ରକ୍ଷା, ଅର୍ଥାତ୍ ରାଜରକ୍ଷା-ଆଜ୍ଞାପନାରେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 72

श्रीवत्सवज्रचक्राब्ज मत्स्यकोदंडदंडभृत् । तथास्य करगा रेखा यथा स्यात्त्रिदिवस्पतिः

ଯଦି ତାଙ୍କର ହସ୍ତରେଖାରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ବଜ୍ର, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୋଦଣ୍ଡ (ଧନୁ) ଓ ଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ତ୍ରିଦିବପତି ସମାନ ହୁଏ।

Verse 73

द्वात्रिंशद्दशनश्चायं करकंबु शिरोधरः । कौंचदुंदुभिहंसाभ्र स्वरः सर्वेश्वराधिकः

ତାଙ୍କର ବତ୍ତିଶଟି ଦାନ୍ତ ଅଛି; ହାତ ଶଙ୍ଖସଦୃଶ; ମସ୍ତକ ଓ ଗ୍ରୀବା ସୁଗଠିତ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱର—ବକ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ହଂସ ଓ ମେଘ ସଦୃଶ—ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ, ସର୍ବାଧିପତ୍ୟକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 74

मधुपिंगलनेत्रोऽसौ नैनं श्रीस्त्यजति क्वचित् । पंचरेखललाटस्तु तथा सिंहोदरः शुभः

ତାଙ୍କର ନୟନ ମଧୁ-ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ; ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ତାଙ୍କୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ। ଲଲାଟରେ ପାଞ୍ଚ ରେଖା, ଉଦର ସିଂହସମ—ସର୍ବଥା ଶୁଭ।

Verse 75

ऊर्ध्वरेखांकितपदो निःश्वसन्पद्मगंधवान् । अच्छिद्रपाणिः सुनखो महालक्षणवानयम्

ତାଙ୍କ ପଦରେ ଊର୍ଧ୍ୱ ରେଖା ଅଙ୍କିତ; ତାଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସରେ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମସୁଗନ୍ଧ। ହସ୍ତ ନିର୍ଦୋଷ, ନଖ ସୁନ୍ଦର; ସେ ମହାଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 76

किंतु सर्वगुणोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् । संपूर्णनिर्मलकलं पातयेद्विधुवद्विधिः

କିନ୍ତୁ ଯେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସର୍ବଶୁଭଲକ୍ଷଣଚିହ୍ନିତ, ସର୍ବାଙ୍ଗସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିର୍ମଳ—ତାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ବିଧି ପତିତ କରିପାରେ; ଯେପରି ନିୟତ କ୍ରମେ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 77

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षणीयस्त्वसौ शिशुः । गुणोपि दोषतां याति वक्रीभूते विधातरि

ଏହେତୁ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ବିଧାତା (ଭାଗ୍ୟ) ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲେ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ହୋଇଯାଏ।

Verse 78

शंकेऽस्य द्वादशेवर्षे प्रत्यूहो विद्युदग्नितः । इत्युक्त्वा नारदो धीमान्स जगाम यथागतम्

“ମୋର ଶଙ୍କା, ଏହାର ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୂହ ହେବ।” ଏହିପରି କହି ଧୀମାନ୍ ନାରଦ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।

Verse 79

विश्वानरः सपत्नीकस्तच्छ्रुत्वा नारदेरितम् । तदैव मन्यमानोभूद्वज्रपातं सुदारुणम्

ନାରଦ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ପତ୍ନୀସହିତ ବିଶ୍ୱାନର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ରପାତ ସମାନ ଭାବିଲେ।

Verse 80

हाहतोस्मीति वचसा हृदयं समताडयत् । मूर्च्छामवाप महतीं पुत्रशोकसमाकुलः

“ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି!” ବୋଲି କହି ସେ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଯେନେ ଆଘାତ କଲା; ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ମହାମୂର୍ଛାକୁ ପଡ଼ିଲା।

Verse 81

शुचिष्मत्यपि दुःखार्ता रुरोदातीव दुःसहम् । आर्तस्वरेण हारावैरत्यंत व्याकुलेद्रिया

ଶୁଚିଷ୍ମତୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଅସହ୍ୟ ଭାବେ କାନ୍ଦିଲା; ଆର୍ତ୍ତ ସ୍ୱରରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କଲା।

Verse 82

हाशिशो हागुणनिधे हा पितुर्वाक्यकारक । हा कुतो मंदभाग्याया जठरे मे समागतः

“ହା ମୋ ଶିଶୁ! ହା ଗୁଣନିଧି! ହା ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନକାରୀ! ହା, ମୁଁ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟା—ତୁ କିପରି ମୋ ଗର୍ଭରେ ଆସିଲୁ?” ବୋଲି ସେ ବିଲାପ କଲା।

Verse 83

त्वदेकपुत्रां हापुत्रकोऽत्र मां त्रायते पुरा । त्वदृते त्वद्गुणोर्म्याढ्ये पतितां शोकसागरे

“ହା ପୁତ୍ର! ତୁହିଁ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର; ତୋ ବିନା ଏଠାରେ ମୋତେ କିଏ ରକ୍ଷା କରିବ? ହେ ଗୁଣତରଙ୍ଗରେ ସମୃଦ୍ଧ! ମୁଁ ଶୋକସାଗରେ ପତିତ ହୋଇଛି।”

Verse 84

हा बाल हा विमल हा कमलायताक्ष हा लोकलोचनचकोर कुरंगलक्ष्मन् । हा तात तात नयनाब्ज मयूखमालिन्हा मातुरुत्सवसहस्रसुखैकहेतो

ହା ବାଳ! ହା ବିମଳ! ହା କମଳନୟନ! ଲୋକଦୃଷ୍ଟିର ଆନନ୍ଦ! ହରିଣସମ ଲାବଣ୍ୟ! ହା ପୁତ୍ର, ହା ପୁତ୍ର! କିରଣମାଳାରେ ଶୋଭିତ ପଦ୍ମନୟନ! ମାତାର ସହସ୍ର ଉତ୍ସବସୁଖର ଏକମାତ୍ର ହେତୁ!

Verse 85

हा पूर्णचंद्रमुख हा सुनखांगुलीक हा चाटुकारवचनामृतवीचिपूर । दुःखैः कियद्भिरहहां गमयात्वमाप्तः किं किं कृतं गृहपते न मया त्वदाप्त्यै

ହା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ! ହା ସୁନ୍ଦର ନଖ-ଆଙ୍ଗୁଳିଯୁକ୍ତ! ହା, ଯାହାର ଲାଡ଼ଭରା ବଚନ ଅମୃତତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ! କେତେ ଦୁଃଖରେ—ହାୟ!—ତୁମେ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଇଲେ? ହେ ଗୃହପତି! ତୁମକୁ ପାଇବାକୁ (ଏବଂ ନିକଟେ ରଖିବାକୁ) ମୁଁ କଣ କଣ ନ କରିଛି?

Verse 86

नोप्तो बलिर्न बत कासु च देवता सुतीर्थानि कानि न मयाध्युषितानि वत्स । के के मया न नियमौषधमंत्रयंत्राः संसाधितास्तव कृते सुकृतैकलभ्य

କୌଣସି ବଲି-ଅର୍ପଣ ଛାଡ଼ି ରଖିନି; କେଉଁ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଇନି? କେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ବସିନି, ବତ୍ସ? ତୁମ ପାଇଁ—ହେ ପୁଣ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ—କେଉଁ କେଉଁ ନିୟମ, ଔଷଧ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯନ୍ତ୍ର ମୁଁ ସାଧନ କରିନି?

Verse 87

संसारसागरतरे हर दुःखभारं सारं मुखेंदुमभिदर्शय सौख्यसिंधो । पुन्नामतीव्रनरकार्णव वाडवाग्नेस्संजीवयस्व पितरं निजवाक्सुधोक्षैः

ହେ ସଂସାରସାଗର ପାର କରାଉଥିବା ତରଣୀ! ଦୁଃଖଭାର ହର। ହେ ସୌଖ୍ୟସିନ୍ଧୁ! ତୁମ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରର ସାର ପୁନଃ ଦର୍ଶାଅ। ହେ ‘ପୁନ୍ନାମ’ ନାମକ ତୀବ୍ର ନରକସାଗରର ବାଡ଼ବାଗ୍ନି! ନିଜ ବାକ୍ସୁଧାବର୍ଷରେ ପିତାକୁ ସଂଜୀବିତ କର।

Verse 88

किंदेवता अहह जन्ममहोत्सवेऽस्य ज्ञात्वेति भाविमिलिता युगपत्समस्ताः । एकस्थ सर्वगुण शील कलाकलाप सौंदर्यलक्षणपरीक्षणपूर्णहर्षाः

“ଏ କିଏ ଦେବତା?”—ଏମିତି ଭାବି, ତାହାର ମହାଜନ୍ମୋତ୍ସବରେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏହି ଏକ ଶିଶୁରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ଶୀଳ, କଳା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଦେଖି-ପରୀକ୍ଷା କରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହର୍ଷରେ ଭରିଗଲେ।

Verse 89

शंभो महेश करुणाकर शूलपाणे मृत्युंजयस्त्वमिति वेदविदो वदंति । त्वद्दत्त बालतनये यदि कालकालः स्यादेवमत्र वद कस्य भवेन्न पातः

ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମହେଶ, କରୁଣାସାଗର, ଶୂଳପାଣେ! ବେଦବିଦ୍ମାନେ କହନ୍ତି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ। ଯଦି ତୁମଦତ୍ତ ବାଳପୁତ୍ର ପାଇଁ କାଳରୂପ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ କୁହ—ଏହି ଲୋକେ କାହାର ପତନ ହେବ ନାହିଁ?

Verse 90

हा हंतहंतभवता भव तापहारी कस्माद्विधेऽत्र विदधे बहुभिः प्रयत्नैः । बालो विशालगुणसिंधुमगाधमध्यं सद्रत्नसारमखिलं सविधं विधाय

ହାୟ! ହାୟ! ହେ ବିଧାତା, ଭବତାପହାରୀ! ଏତେ ପ୍ରୟାସରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠି ତାକୁ ଗଢ଼ିଲ—ଗୁଣର ବିଶାଳ ସାଗର, ଯାହାର ଗଭୀରତା ଅଗାଧ, ସମସ୍ତ ସଦ୍ରତ୍ନର ସାର, ସର୍ବତୋଭାବେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ବାଳକକୁ?

Verse 91

हा कालबालकवती किमुतेन राज्ञी त्वत्कालतां न हृतवान्नसुताननेंदुः । बालेति कोमलमृणाल लतांगलीलं दंभोलिनिष्ठुरकठोरकुठारदंष्ट्रः

ହାୟ—କାଳ ତାକୁ ସନ୍ତାନହୀନ କରିଦେଲା! ତେବେ ଏହି ରାଣୀର କଥା କ’ଣ—ପୁତ୍ରମୁଖଚନ୍ଦ୍ର କି ତା’ର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ହରିନେଲା ନାହିଁ? ‘ବାଳକ!’—ତଥାପି କମଳନାଳ ଓ ଲତାପରି କୋମଳ ଦେହଲୀଳାକୁ କାଳ ଆଘାତ କଲା; ଯାହାର ଦଂଷ୍ଟ୍ର ବଜ୍ରପରି କଠୋର, କୁଠାରପରି ନିର୍ଦୟ, ଖଡ୍ଗପରି ନିଷ୍ଠୁର।

Verse 92

इत्थं विलप्य बहुशो नयनांबुधारासंपातजात तटिनी शतमुत्तरंगम् । सा तोकशोकजनितानल तापतप्ता प्रोच्छ्वस्यदीर्घविपुलोष्णमहो शुशोष

ଏଭଳି ପୁନଃପୁନଃ ବିଳାପ କରି ତା’ର ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁଧାରା ଝରିଲା; ଉତ୍ତରଙ୍ଗ ତରଙ୍ଗ ସହ ଶତଶତ ନଦୀ ପରି ହୋଇଗଲା। ବାଳଶୋକଜନିତ ଅଗ୍ନିତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଦୀର୍ଘ, ଭାରୀ, ଦହନମୟ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲା—ହାୟ, ଶେଷେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ମ୍ଲାନ ହେଲା।

Verse 93

आकर्ण्य तत्करुणवत्परिदेवितानि तानि द्रुमा व्रततयः कुसुमाश्रुपातैः । प्रायो रुदंति पततां विरुतार्तरावैरालोल्यमौलिमसकृत्पवनच्छलेन

ସେଇ କରୁଣାଭରା ପରିଦେବନା ଶୁଣି ସେ ଦ୍ରୁମମାନେ ବ୍ରତଧାରୀ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପରି ଲାଗିଲେ—ଫୁଲକୁ ଅଶ୍ରୁ କରି ବର୍ଷାଇ ଯେନେ ରୁଦନ କରୁଥିଲେ। ପଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ବ୍ୟାକୁଳ ଆର୍ତ୍ତନାଦରେ ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ରୋଇଲେ, ଏବଂ ପବନର ଛଳରେ ତାଙ୍କ ମୁକୁଟ ଶିଖର ପୁନଃପୁନଃ ଡୋଳିଲା।

Verse 94

रुण्णं तया किल तथा बहुमुक्तकंठमार्तस्वरैः प्रतिरवच्छलतो यथोच्चैः । तद्दुःखतोनुरुरुदुर्गिरिकंदरास्याः सर्वा दिशः स्थगितपत्रिमृगागमा हि

ସେ ଏମିତି ଭାବେ ଫୁଟିଫୁଟି କାନ୍ଦିଲା ଯେ କଣ୍ଠ ବାରମ୍ବାର ଅଟକିଯାଉଥିଲା; ଆର୍ତ୍ତସ୍ୱର ଏତେ ଉଚ୍ଚ ଥିଲା ଯେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ପୁନଃପୁନଃ ଫେରିଆସୁଥିଲା। ସେଇ ଶୋକବେଗରେ ପର୍ବତ-ଗୁହାମୁଖମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେନ ରୋଦନ କଲେ; ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗ ନିରବ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭରି ଦମିଯାଇଥିଲା।

Verse 95

श्रुत्वार्तनादमिति विश्वनरोपि मोहं हित्वोत्थितः किमिति किंत्विति किंकिमेतत् । उच्चैर्वदन्गृहपतिः क्व समे बहिस्थः प्राणोंतरात्मनिलयः सकलेंद्रियेशः

ସେଇ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱନର ମଧ୍ୟ ମୋହ ଛାଡ଼ି ହଠାତ୍ ଉଠିପଡ଼ିଲା—“ଏହା କ’ଣ? କାହିଁକି? କ’ଣ ଘଟିଲା?” ଗୃହପତି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲା—“ସେ କେଉଁଠି—ବାହାରେ ସମତଳରେ? ଯିଏ ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ନିବାସୀ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଅଧୀଶ୍ୱର।”

Verse 96

अगस्त्य उवाच । ततो दृष्ट्वा स पितरौ बहुशोकसमावृतौ । स्मित्वोवाच ततो मातस्त्रासस्त्वीदृक्कुतो हि वाम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମହାଶୋକରେ ଆବୃତ ଦେଖି ହସି କହିଲା—“ମା, ତୁମ ଦୁହଙ୍କୁ ଏମିତି ଭୟ କାହିଁକି?”

Verse 97

न मांकृत वपुस्त्राणं भवच्चरणरेणुभिः । कालः कलयितुं शक्तो वराकी चंचलाल्पिका

ତୁମ ଚରଣରେଣୁଦ୍ୱାରା ମୋ ଦେହକୁ ‘ରକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ’ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ସେ ଦୀନ, ଚଞ୍ଚଳ, ଅଳ୍ପଶକ୍ତି—କାଳ—ମୋତେ ମାପିବା କିମ୍ବା ବାନ୍ଧିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 98

प्रतिज्ञां शृणुतं तातौ यदि वां तनयो ह्यहम् । करिष्येहं तथा तेन विद्युन्मत्तस्त्रसिष्यति

ହେ ପ୍ରିୟ ପିତାମାତା, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ। ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତୁମ ପୁଅ, ତେବେ ମୁଁ ଏମିତି କରିବି ଯେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଉନ୍ମତ୍ତ ସେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଉଠିବ।

Verse 99

मृत्युंजयं समाराध्य सर्वज्ञं सर्वदं सताम् । कालकालं महाकालं कालकूटविषादिनम्

ସତ୍ଜନଙ୍କୁ ସର୍ବ ବର ଦେଇଥିବା ସର୍ବଜ୍ଞ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି, କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ ମହାକାଳ, କାଳକୂଟ ବିଷଭକ୍ଷକଙ୍କୁ ଭଜ।

Verse 100

इति श्रुत्वा वचस्तस्य जरितौ द्विजदंपती । अकालामृतवर्षौघ शांततापौ तदोचतुः

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି—ଯାହାଙ୍କ ତାପ ଯେନେ ଅକାଳ ଅମୃତବର୍ଷାର ପ୍ରବାହରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା—ତେବେ କହିଲେ।

Verse 110

अंधकं यस्त्रिशूलाग्रप्रोतं वर्षायुतं पुरा । त्रैलोक्यैश्वर्यसंमूढं शोषयामास भानुना

ଯିଏ ପୂର୍ବେ ତ୍ରିଶୂଳାଗ୍ରରେ ଅନ୍ଧକକୁ ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ଧ କରି ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ମୋହିତ ତାହାକୁ ନିଜ ତେଜତାପରେ ଶୋଷିଦେଇଥିଲେ।

Verse 120

आलोक्यालोक्य तल्लिंगं तुतोष हृदये बहु । परमानंदकंदाख्यं स्फुटमेतन्न संशयः

ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମହା ଆନନ୍ଦ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ନିଶ୍ଚୟ ଏହିଟି ‘ପରମାନନ୍ଦ-କନ୍ଦ’—ପରମ ଆନନ୍ଦର ମୂଳକନ୍ଦ।

Verse 130

विश्वेषां विश्वबीजानां कर्माख्यानां लयो यतः । अस्मिन्निर्वाणदे लिंगे विश्वलिंगमिदं ततः

ଏହି ନିର୍ବାଣଦାୟୀ ଲିଙ୍ଗରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱବୀଜ ଓ କର୍ମାଖ୍ୟାନର ଲୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହା ‘ବିଶ୍ୱଲିଙ୍ଗ’—ଜଗତର ଲିଙ୍ଗ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 140

उवाच मधुरं धीरः कीरवन्मधुराक्षरम् । मघवन्वृत्रशत्रो त्वां जाने कुलिशपाणिनम्

ଧୀର ପୁରୁଷ ଟିଆ ପରି ମଧୁର ଅକ୍ଷରରେ ସୁମଧୁର ବଚନ କହିଲେ— “ହେ ମଘବନ, ବୃତ୍ରହନ! ତୁମକୁ ମୁଁ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲି।”

Verse 150

परिज्ञाय महादेवं गुरुवाक्यत आगमात् । हर्ष बाष्पाकुलः सन्न कठो रोमांचकंचुकः

ଗୁରୁବାକ୍ୟ ଓ ଆଗମ-ପ୍ରମାଣରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରି ସେ ହର୍ଷାଶ୍ରୁରେ ଆକୁଳ ହେଲା; ରୋମାଞ୍ଚରେ ଦେହ ଜଡ଼ ହୋଇ, ଯେନେ ରୋମାଞ୍ଚ ହିଁ ତାହାର କଞ୍ଚୁକ।

Verse 160

ततः काशीं पुनः प्राप्य कल्पांते मोक्षमाप्नुयात् । वीरेश्वरस्य पूर्वेण गंगायाः पश्चिमे तटे

ତାପରେ ପୁନଃ କାଶୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ କଳ୍ପାନ୍ତେ ମୋକ୍ଷ ଲଭେ— ବୀରେଶ୍ୱରର ପୂର୍ବେ, ଗଙ୍ଗାର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ।

Verse 163

गणावूचतुः । इत्थमग्निस्वरूपं ते शिवशर्मन्प्रवर्णितम् । किमन्यच्छ्रोतुकामोसि कथयावस्तदीरय

ଗଣମାନେ କହିଲେ— “ହେ ଶିବଶର୍ମନ, ଏଭଳି ତୁମ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କହ—ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାର।”