Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

गणावूचतुः । निष्क्रमोथ चतुर्थेऽस्य मासि पित्राकृतो गृहात् । अन्नप्राशनमब्दार्धे चूडाब्दे चार्थवत्कृता

Transliteration

gaṇāvūcatuḥ | niṣkramotha caturthe'sya māsi pitrākṛto gṛhāt | annaprāśanamabdārdhe cūḍābde cārthavatkṛtā

Translation

ଗଣମାନେ କହିଲେ—ତାହାର ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ପିତା ଗୃହରୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ-ସଂସ୍କାର କଲେ। ଅର୍ଧବର୍ଷରେ ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ କରାଇଲେ, ଏବଂ ଚୂଡାବର୍ଷରେ ଯଥାବିଧି ଦାନସହିତ ଚୂଡାକର୍ମ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Word by Word

• गणाः: the attendants (gaṇas)
• गणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ऊचतुः: said (the two said)
• ऊचतुः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, द्विवचन (Dual)

• निष्क्रमः: the going-out ceremony
• निष्क्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निष्क्रम (प्रातिपदिक; नि: + क्रम् से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनन्तरार्थक-अव्यय (particle: then/now)

• चतुर्थे: in the fourth
• चतुर्थे: Adhikarana (Location in time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; ‘मासि’ विशेषण

• अस्य: of him / his
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पित्रा: by the father
• पित्रा: Karana (Agent/instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• कृतः: done, performed
• कृतः: Kriya (Resultative action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृत-प्रत्ययान्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ (passive participle)

• गृहात्: from the house
• गृहात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• अन्नप्राशनम्: the first feeding of solid food
• अन्नप्राशनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न + प्राशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अन्नस्य प्राशनम्)

• अब्दार्धे: at half a year
• अब्दार्धे: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अब्द + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अब्दस्य अर्धे)

• चूडाब्दे: in the tonsure year
• चूडाब्दे: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चूडा + अब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (चूडायाः अब्दे/चूडाकर्मणि अब्दे—अर्थतः ‘चूडाकरण-वर्षे’)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अर्थवत्: properly, meaningfully
• अर्थवत्: Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अर्थवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like adverbial use); क्रियाविशेषणार्थ (as an adverb)

• कृता: was done/performed
• कृता: Kriya (Resultative action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कृत-प्रत्ययान्त (PPP/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘(क्रिया) कृता’—कर्मणि/भावे

Speaker

Gaṇas (Śiva’s attendants)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sequence-like tableau: father carrying the infant out (niṣkramaṇa), then feeding first solid food (annaprāśana), then the tonsure ceremony (cūḍā) with priests and gifts laid out; Kāśī courtyard with Ganga motif.

Characters & Entities

• Gaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life in dharma is sanctified through saṃskāras; the householder purifies and blesses a child’s growth through timely rites.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The text belongs to the Kāśīkhaṇḍa (Kāśī), but this verse focuses on saṃskāras rather than a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Niṣkramaṇa in the 4th month, annaprāśana at half-year, and cūḍākaraṇa (tonsure) in the appropriate year, performed with proper offerings.