Adhyaya 38

Verse 1

व्यास उवाच । ततः प्रभाते विमले कृतपूर्वाह्निकक्रियाः । शुभवस्त्रपरीधानाः फल हस्ताः पृथक्पृथक्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତତ୍ପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରାତଃକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ହାତରେ ଫଳ ଧରି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 2

रत्नांगदाढ्यदोर्दंडा अंगुलीयकभूषिताः । कर्णाभरणसंयुक्ताः समाजग्मुः प्रहर्षिताः

ତାଙ୍କର ଭୁଜଦଣ୍ଡ ରତ୍ନଖଚିତ ଅଙ୍ଗଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା, ଆଙ୍ଗୁଳି ମୁଦ୍ରିକାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା, କାନ କୁଣ୍ଡଳରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ସେମାନେ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହୋଇ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।

Verse 3

राजद्वारं तु संप्राप्य संत स्थुर्ब्रह्मवादिनः । तान्दृष्ट्वा राजपुत्रस्तु ईषत्प्रहसितो बली

ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେହି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଶାନ୍ତଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ବଳବାନ ରାଜପୁତ୍ର ଅଳ୍ପ ହସିଲେ।

Verse 4

रामं च हनुमंतं च गत्वा विप्राः समागताः । श्रूयतां मंत्रिणः सर्वे दृश्यंतो द्विज सत्तमान्

ବିପ୍ରମାନେ ରାମ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମାଗତ ହେଲେ। (କୁହାଗଲା)—“ହେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦର୍ଶନାର୍ଥ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।”

Verse 5

एतदुक्त्वा तु वचनं तूष्णीं भूत्वा स्थितो नृपः । ततो द्वित्रा द्विजाः सर्वे उपविष्टाः क्रमात्ततः

ଏହି କଥା କହି ରାଜା ନୀରବ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଜଣ କିମ୍ବା ତିନିଜଣ କରି ବସିଲେ।

Verse 6

क्षेमं पप्रच्छुर्नृपतिं हस्तिरथपदातिषु । ततः प्रोवाच नृपतिर्विप्रान्प्रति महामनाः

ସେମାନେ ହସ୍ତୀ, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନାର କ୍ଷେମକୁଶଳ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ତାପରେ ମହାମନା ନୃପତି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 7

अरिहंतप्रसादेन सर्वत्र कुशलं मम । सा जिह्वा या जिनं स्तौ ति तौ करौ यौ जिनार्चनौ

ଅରିହନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ସର୍ବତ୍ର କୁଶଳ। ଯେ ଜିହ୍ୱା ଜିନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ ସେ ଧନ୍ୟ; ଯେ ଦୁଇ ହାତ ଜିନାର୍ଚ୍ଚନା କରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।

Verse 8

सा दृष्टिर्या जिने लीना तन्मनो यज्जिने रतम् । दया सर्वत्र कर्तव्या जीवात्मा पूज्यते सदा

ଜିନରେ ଲୀନ ଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଧନ୍ୟ, ଏବଂ ଜିନରେ ରତ ଥିବା ମନ ଧନ୍ୟ। ସର୍ବତ୍ର ଦୟା କରିବା ଉଚିତ; ଜୀବାତ୍ମା ସଦା ପୂଜ୍ୟ।

Verse 9

योगशाला हि गंतव्या कर्त्तव्यं गुरुवंदनम् । न चकारं महामंत्रं जपितव्यमहर्निशम्

ଯୋଗଶାଳାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଗୁରୁବନ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ନ-କାର’ ମହାମନ୍ତ୍ରକୁ ଦିନରାତି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

पंचूषणं हि कर्त्तव्यं दातव्यं श्रमणे सदा । श्रुत्वा वाक्यं ततो विप्रास्तस्य दंतानपीडयन्

ପଞ୍ଚୂଷଣ ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶ୍ରମଣଙ୍କୁ ସଦା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ବିପ୍ରମାନେ ତେବେ ଦାନ୍ତ ଚେପିଲେ।

Verse 11

विमुच्य दीर्घनिश्वासमूचुस्ते नृपतिं प्रति । रामेण कथितं राजन्धीमता च हनूमता

ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ଏହି କଥା ଶ୍ରୀରାମ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଧୀମାନ୍ ହନୁମାନ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।”

Verse 12

दीयतां विप्रवृत्तिं च धर्मिष्ठोऽसि धरातले । ज्ञायते तव द्दत्ता स्यान्मदत्ता नैव नैव च

“ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟ ଦିଅ; ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମିଷ୍ଠ। ଲୋକେ ଜାଣୁନ୍ତୁ— ଦାନ ତୁମର; ମୋର ଦିଆ ନୁହେଁ, କେବେ ନୁହେଁ।”

Verse 13

रक्षस्व रामवाक्यं त्वं यत्कृत्वा त्वं सुखी भव

“ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏହା କଲେ ତୁମେ ସୁଖୀ ହେବ।”

Verse 14

राजोवाच । यत्र रामहनूमंतौ यांतु सर्वेऽपि तत्र वै । रामो दास्यति सर्वस्वं किं प्राप्ता इह वै द्विजाः

ରାଜା କହିଲେ— “ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ହନୁମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯାଅ। ଶ୍ରୀରାମ ସର୍ବସ୍ୱ ଦେବେ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମେ ଏଠାରେ କଣ ପାଇବାକୁ ଆସିଛ?”

Verse 15

न दास्यामि न दास्यामि एकां चैव वराटिकाम् । न ग्रामं नैव वृत्तिं च गच्छध्वं यत्र रोचते

“ମୁଁ ଦେବିନି, ଦେବିନି— ଗୋଟିଏ ବରାଟିକା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ନ ଗ୍ରାମ, ନ ଜୀବିକା; ଯେଉଁଠାକୁ ଇଚ୍ଛା ସେଠାକୁ ଯାଅ।”

Verse 16

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं द्विजाः कोपाकुलास्तदा । सहस्व रामकोपं हि साम्प्रतञ्च हनूमतः

ସେଇ ଦାରୁଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜମାନେ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—“ଏବେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧ ସହ; ଏହି କ୍ଷଣେ ହନୁମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ।”

Verse 17

इत्युक्त्वा हनुमद्दत्ता वामकक्षोद्भवा पुटी । प्रक्षिप्ता चास्य निलये व्यावृत्ता द्विजसत्तमाः

ଏହିପରି କହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ହନୁମାନଙ୍କ ଦତ୍ତ, ତାଙ୍କ ବାମ କକ୍ଷରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଛୋଟ ପୁଟୁଳି ନେଇ, ସେ ଲୋକର ନିବାସରେ ନିକ୍ଷେପ କରି, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 18

गते तदा विप्रसंघे ज्वालामालाकुलं त्वभूत् । अग्निज्वालाकुलं सर्वं संजातं चैव तत्र हि

ବିପ୍ରସଂଘ ଚାଲିଗଲାପରେ ସେ ସ୍ଥାନ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାର ପୁଞ୍ଜ ହୋଇଗଲା।

Verse 19

दह्यंते राजवस्तूनिच्छत्राणि चामराणि च । कोशागाराणि सर्वाणि आयुधागारमेव च

ରାଜବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳିଲା—ଛତ୍ର ଓ ଚାମର ମଧ୍ୟ। ସମସ୍ତ କୋଷାଗାର ଏବଂ ଆୟୁଧାଗାର ସୁଦ୍ଧା ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଲା।

Verse 20

महिष्यो राजपुत्राश्च गजा अश्वा ह्यनेकशः । विमानानि च दह्यंते दह्यंते वाहनानि च

ମହିଷୀ, ରାଜପୁତ୍ର, ଗଜ ଓ ଅନେକ ଅଶ୍ୱ ଜଳୁଥିଲେ। ବିମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାହନ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲା।

Verse 21

शिबिकाश्च विचित्रा वै रथाश्चैव सहस्रशः । सर्वत्र दह्यमानं च दृष्ट्वा राजापि विव्यथे

ବିଚିତ୍ର ଶିବିକା ଓ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ରଥ ମଧ୍ୟ ଦହିଯାଉଥିଲେ। ସର୍ବତ୍ର ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ଦେଖି ରାଜା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 22

न कोपि त्राता तस्यास्ति मानवा भयविक्लवाः । न मंत्रयंत्रैर्वह्निः स साध्यते न च मूलिकैः

ତାହାର କେହି ତ୍ରାତା ନଥିଲେ; ମାନବମାନେ ଭୟରେ ବିକଳ ହେଲେ। ସେଇ ଅଗ୍ନି ନ ମନ୍ତ୍ର-ଯନ୍ତ୍ରରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ନ ଔଷଧି-ମୂଳିକାରେ।

Verse 23

कौटिल्यकोटिनाशी च यत्र रामः प्रकुप्यते । तत्र सर्वे प्रणश्यंति किं तत्कुमारपालकः

ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ କୌଟିଲ୍ୟର କୋଟି କୋଟି ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣଶ୍ୟନ୍ତି—ତେବେ ସେ କୁମାରପାଳକ କ’ଣ କରିପାରିବ?

Verse 24

सर्वं तज्जवलितं दृष्ट्वा नग्नक्षपणकास्तदा । धृत्वा करेण पात्राणि नीत्वा दंडाञ्छुभानपि

ସମସ୍ତ କିଛି ଜ୍ୱଲିତ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ନଗ୍ନ କ୍ଷପଣକମାନେ ହାତରେ ପାତ୍ର ଧରି, ଶୁଭ ଦଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 26

रक्तकंबलिका गृह्य वेपमाना मुहुर्मुहुः । अनुपानहिकाश्चैव नष्टाः सर्वे दिशो दश

ରକ୍ତ କମ୍ବଳ ଧରି ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ପାଦୁକା ବିନାହିଁ ସମସ୍ତେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଛିଟିଯାଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 27

केचिच्च भग्नपात्रास्ते भग्नदं ण्डास्तथापरे । प्रनष्टाश्च विवस्त्रास्ते वीतरागमिति ब्रुवन्

କେତେକଙ୍କର ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଭଙ୍ଗିଥିଲା, ଆଉ କେତେକଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗିଥିଲା। କେହି କେହି ହେରାଇ ଯାଇ ବସ୍ତ୍ରହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ “ଆମେ ବୀତରାଗ” ବୋଲି କହୁଥିଲେ।

Verse 28

अर्हतमेव केचिच्च पलायनपरायणाः । ततो वायुः समभवद्वह्निमांदोलयन्निव

କେତେକେ ପଳାୟନରେ ମାତ୍ର ପରାୟଣ ହୋଇ “ଅର୍ହତ ମାତ୍ର!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ଏମିତି ପବନ ଉଠିଲା, ଯେନେ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଦୋଳାଇ ଦେଉଛି।

Verse 29

प्रेषितो वै हनुमता विप्राणां प्रियकाम्यया । धावन्स नृपतिः पश्चादितश्चेतश्च वै तदा

ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜା ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଏଠି-ସେଠି ଧାଉଥିଲେ।

Verse 30

पदातिरेकः प्ररुदन्क्व विप्रा इति जल्पकः । लोकाच्छ्रुत्वा ततो राजा गतस्तत्र यतो द्विजाः

କେବଳ ପଦାତି ସେନା ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ ରାଜା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି “ବିପ୍ରମାନେ କେଉଁଠି?” ବୋଲି ବୁଡ଼ବୁଡ଼ କଲେ। ଲୋକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯାଇଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 31

गत्वा तु सहसा राजन्गृहीत्वा चरणौ तदा । विप्राणां नृपतिर्भूमौ मूर्च्छितो न्यपत त्तदा

ସେଠାକୁ ହଠାତ୍ ଯାଇ, ହେ ରାଜନ, ରାଜା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ; ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 32

उवाच वचनं राजा विप्रान्विनयतत्परः । जपन्दाशरथिं रामं रामरामेति वै पुनः

ରାଜା ବିନୟଭକ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲେ, ଏବଂ ସହସା ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ନାମ ଜପିଲେ—“ରାମ, ରାମ”।

Verse 33

तस्य दासस्य दासोहं रामस्य च द्विज स्य च । अज्ञानतिमिरांधेन जातोस्म्यंधो हि संप्रति

ମୁଁ ସେଇ ଦାସର ଦାସ—ରାମଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

Verse 34

अंजनं च मया लब्धं रामनाममहौषधम् । रामं मुक्त्वा हि ये मर्त्या ह्यन्यं देव मुपासते । दह्यंते तेऽग्निना स्वामिन्यथाहं मूढचेतनः

ମୁଁ ଅଞ୍ଜନ ପାଇଛି—ରାମନାମ ମହୌଷଧ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାନ୍ତି—ମୋ ପରି ମୂଢଚେତନ।

Verse 35

हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः । भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेकं जगत्त्रये

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ହରି ହିଁ ଭାଗୀରଥୀ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହିଁ ଭାଗୀରଥୀ; ଭାଗୀରଥୀ ହିଁ ହରି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତ୍ରିଲୋକରେ ଏହି ଏକମାତ୍ର ସାରତତ୍ତ୍ୱ।

Verse 36

स्वर्गस्य चैत्र सोपानं विप्रा भागीरथी हरिः । रामनाममहारज्ज्वा वैकुंठे येन नीयते

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭାଗୀରଥୀ ଓ ହରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେବା ଶୁଭ ସୋପାନ। ରାମନାମର ମହାରଜ୍ଜୁ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନୀତ ହୁଏ।

Verse 37

इत्येवं प्रणमन्राजा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । वह्निः प्रशाम्यतां विप्राः शासनं वो ददाम्यहम्

ଏଭଳି ପ୍ରଣାମ କରି ରାଜା କରଯୋଡି କହିଲେ— “ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେଉ। ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାଧୀନ; ତୁମକୁ ଅଧିକାର ଦେଉଛି।”

Verse 38

दासोऽस्मि सांप्रतं विप्रा न मे वागन्यथा भवेत् । यत्पापं ब्रह्महत्यायाः पर दाराभिगामिनाम्

“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ମୁଁ ତୁମର ଦାସ; ମୋ କଥା କେବେ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କରେ, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ପରଦାରାଭିଗମନର ପାପ ମୋପରେ ପଡ଼ୁ।”

Verse 39

यत्पापं मद्यपानां च सुवर्णस्तेयिनां तथा । यत्पापं गुरुघातानां तत्पापं वा भवेन्मम

“ମଦ୍ୟପାନୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୋର ଓ ଗୁରୁଘାତକଙ୍କ ଯେ ପାପ—ମୁଁ ଯଦି ଅନ୍ୟଥା କରେ, ସେହି ପାପ ମୋର ହେଉ।”

Verse 40

यंयं चिंतयते कामं तं तं दास्याम्यहं पुनः । विप्रभक्तिः सदा कार्या रामभक्तिस्तथैव च

“ତୁମେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନା ଚିନ୍ତା କର, ସେ ସେ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ପୂରଣ କରିଦେବି। ବିପ୍ରଭକ୍ତି ସଦା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାମଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।”

Verse 41

अन्यथा करणीयं मे न कदाचि द्द्विजोत्तमाः

“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୋତେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”

Verse 42

व्यास उवाच । तस्मिन्नवसरे विप्रा जाता भूप दयालवः । अन्या या पुटिका चासीत्सा दत्ता शापशांतये

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେହି ସମୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କରୁଣାଶୀଳ ହେଲେ। ଏବଂ ଯେ ଅନ୍ୟ ‘ପୁଟିକା’ ଥିଲା, ଶାପଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତାହା ଦାନ କରାଗଲା।

Verse 43

जीवितं चैव तत्सैन्यं जातं क्षिप्तेषु रोमसु । दिशः प्रसन्नाः संजाताः शांता दिग्जनितस्वनाः

ରୋମ ଛାଡ଼ିଦେବା ସହିତ ସେହି ସେନା ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଲା। ଦିଗମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦିଗଜନିତ କୋଳାହଳ ଶାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 44

प्रजा स्वस्था ऽभवत्तत्र हर्षनिर्भरमानसा । अवतस्थे यथापूर्वं पुत्रपौत्रादिकं तथा

ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସୁସ୍ଥ ଓ ନିରାପଦ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦି ସବୁ ପୂର୍ବବତ୍ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 45

विप्राज्ञाकारिणो लोकाः संजाताश्च यथा पुरा । विष्णुधर्मं परित्यज्य नान्यं जानंति ते वृषम्

ଲୋକମାନେ ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ ନକରି, ତାହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମମାନଦଣ୍ଡକୁ ସେମାନେ ମାନିଲେ ନାହିଁ।

Verse 46

नवीनं शासनं कृत्वा पूर्ववद्विधिपूर्वकम् । निष्कासितास्तु पाषंडाः कृतशास्त्रप्रयोजकाः

ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧିପୂର୍ବକ ନୂତନ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କୃତ୍ରିମ ଶାସ୍ତ୍ର ଦୁରୁପଯୋଗକାରୀ ପାଷଣ୍ଡମାନଙ୍କୁ ବହିଷ୍କୃତ କରାଗଲା।

Verse 47

वेदबाह्याः प्रनष्टास्ते उत्तमाधममध्यमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि येऽभूवन्गोभुजाः पुरा

ଯେମାନେ ବେଦବାହ୍ୟ ପଥରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ—ଉତ୍ତମ, ଅଧମ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ—ସେମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଛତ୍ତିଶ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଗୋପାଳକ ଥିଲେ।

Verse 48

तेषां मध्यात्तु संजाता अढवीजा वणिग्जनाः । शुश्रूषार्थं ब्राह्मणानां राज्ञा सर्वे निरूपिताः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଢବୀଜା ନାମକ ବୈଶ୍ୟ-ବଣିକ ଲୋକ ଜନ୍ମିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା ପାଇଁ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 49

सदाचाराः सुनिपुणा देवब्राह्मणपूजकाः । त्यक्त्वा पाखण्डमार्गं तु विष्णुभक्तिपरास्तु ते

ସେମାନେ ସଦାଚାରୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିପୁଣ, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକ ଥିଲେ; ପାଖଣ୍ଡମାର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 50

जाह्नवीतीरमासाद्य त्रैविद्येभ्यो ददौ नृपः । शासनं तु यदा दत्तं तेषां वै भक्तिपूर्वकम्

ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି ରାଜା ତ୍ରିବେଦଜ୍ଞ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜଶାସନପତ୍ର ଦେଲେ, ସେଥିରେ ଭକ୍ତି ଥିଲା।

Verse 51

स्थानधर्मात्प्रचलिता वाडवास्ते समागताः । नृपो विज्ञापितो विप्रैस्तैरेवं क्लेशकारिभिः

ନିଜ ସ୍ଥାନଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ସେହି ବାଡବମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏମିତି କ୍ଲେଶକାରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

Verse 52

ये त्यक्तवाचो विप्रेंद्रास्तान्निःसारय भूपते । परस्परं विवादास्तु संजाता दत्तवृत्तये

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ହେ ଭୂପତେ—ଯେମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବାକ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ବାହାର କର; ଦତ୍ତ ବୃତ୍ତି ବିଷୟରେ ପରସ୍ପର ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 53

न्याय प्रदशनार्थं च कारितास्तु सभासदः । हस्ताक्षरेषु दृष्टेषु पृथक्पृथक्प्रपादितम्

ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସଭାସଦମାନେ ଡାକାଗଲେ; ହସ୍ତାକ୍ଷର ଯାଞ୍ଚ ହେବା ପରେ ବିଷୟଟି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକରଣ ଅନୁସାରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଗଲା।

Verse 54

एतच्छ्रुत्वा ततो राजा तुलादानं चकार ह । दीयमाने तदा दाने चातुर्विद्या बभाषिरे

ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ତେବେ ତୁଳାଦାନ କଲେ; ଦାନ ଦିଆଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟା-ନିପୁଣ ପଣ୍ଡିତମାନେ କଥା କହିଲେ।

Verse 55

अस्माभिर्हारिता जातिः कथं कुर्मः प्रतिग्रहम् । निवारितास्तु ते सर्वे स्थानान्मोहेरका द्विजाः

‘ଆମର ଜାତି/ବଂଶମର୍ଯ୍ୟାଦା ହାନି ପାଇଛି—ଆମେ ପ୍ରତିଗ୍ରହ କିପରି କରିବୁ?’ ଏହିପରି କହି ସେ ସମସ୍ତ ମୋହେରକ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ନିବାରଣ କରି ଅପସାରିତ କରାଗଲା।

Verse 56

दशपंच सहस्राणि वेदवेदांगपारगाः । ततस्तेन तदा राजन्राज्ञा रामानुवर्तिना

ପନ୍ଦର ହଜାର—ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ—ତେବେ ରାମାନୁବର୍ତ୍ତୀ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟ/ପୋଷଣ ପାଇଲେ।

Verse 57

आहूता वाडवांस्तास्तु ज्ञातिभेदं चकार सः । त्रयीविद्या वाडवा ये सेतुबंधं प्रति प्रभुम्

ସେ ଭାଡ଼ବମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଜ୍ଞାତିଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭେଦ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଯେ ଭାଡ଼ବମାନେ ତ୍ରୟୀ-ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେତୁବନ୍ଧରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଗଲା।

Verse 58

गतास्ते वृत्तिभाजः स्युर्नान्ये वृत्त्यभिभागिनः । तत्र नैव गता ये वै चातुर्विद्यत्वमागताः

ସେଠାକୁ ଯେମାନେ ଗଲେ, ସେମାନେ ଜୀବିକା-ଭାଗର ଯଥାର୍ଥ ଅଧିକାରୀ ହେଲେ; ଅନ୍ୟ କେହି ସେ ଅଧିକାରରେ ଭାଗୀ ହେଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ‘ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟ’ ପଦ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇନଥିଲେ।

Verse 59

वणिग्भिर्न च संबंधो न विवाहश्च तैः सह । ग्रामवृत्तौ न संबंधो ज्ञातिभेदे कृते सति

ବଣିକମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନ ରହୁ, ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ନ ହେଉ। ଗ୍ରାମ ଜୀବିକା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାତିଭେଦ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ପରେ କୌଣସି ପରସ୍ପର ସଂଯୋଗ ନ ରହୁ।

Verse 60

द्विजभक्तिपराः शूद्राः ये पाखंडैर्न लोपिताः । जैन धर्मात्परावृत्तास्ते गोभूजास्तथोत्तमाः

ଯେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବା-ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ପାଖଣ୍ଡରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇନଥିଲେ, ଏବଂ ଜୈନଧର୍ମରୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲେ—ସେମାନେ ‘ଗୋଭୂଜ’ ଓ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 61

ये च पाखंडनिरता रामशासनलोपकाः । सर्वे विप्रास्तथा शूद्रा प्रतिबंधेन योजिताः

ଯେମାନେ ପାଖଣ୍ଡରେ ନିରତ ଥିଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଧର୍ମଶାସନକୁ କ୍ଷୟ କରୁଥିଲେ—ସେମାନେ ବିପ୍ର ହେଉନ୍ତୁ କି ଶୂଦ୍ର—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପ୍ରତିବନ୍ଧରେ ଯୋଜିତ କରାଗଲା।

Verse 62

सत्यप्रतिज्ञां कुर्वाणास्तत्रस्थाः सुखिनोऽभवन् । चातुर्विद्या बहिर्ग्रामे राज्ञा तेन निवासिताः

ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସେଠାରେ ରହିଥିବା ସମସ୍ତେ ସୁଖୀ ହେଲେ। ସେ ରାଜା ‘ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟ’ମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାମବାହାରେ ବସାଇଲେ।

Verse 63

यथा रामो न कुप्येत तथा कार्यं मया ध्रुवम । पराङ्मुखा ये रामस्य सन्मुखानुगताः किल

ରାମ କ୍ରୋଧିତ ନ ହେଉନ୍ତି ଭାବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଯେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପରାଙ୍ମୁଖ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆଣି ଅନୁଗତ କରାଗଲେ।

Verse 64

चातुर्विद्यास्ते विज्ञेया वृत्तिबाह्याः कृतास्तदा । कृतकृत्यस्तदा जातो राजा कुमारपालकः

ସେ ‘ଚାତୁର୍ବିଦ୍ୟ’ମାନେ ସେତେବେଳେ ଜୀବିକା-ଅଧିକାରରୁ ବାହାର କରାଗଲେ—ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସେତେବେଳେ କୁମାରପାଳ ରାଜା କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 65

विप्राणां पुरतः प्राह प्रश्रयेण वचस्तदा । ग्रामवृत्तिर्न मे लुप्ता एतद्वै देवनिर्मितम्

ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିନୟରେ କହିଲେ— ‘ଗ୍ରାମବୃତ୍ତିକୁ ମୁଁ ଲୋପ କରିନାହିଁ; ଏହା ଦେବନିର୍ମିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା।’

Verse 66

स्वयं कृतापराधानां दोषो कस्य न दीयते । यथा वने काष्ठवर्षाद्वह्निः स्याद्दैवयोगतः

ନିଜେ କରା ଅପରାଧୀଙ୍କ ଦୋଷ କାହା ଉପରେ ନ ଦିଆଯାଏ? ଯେପରି ବନରେ ଶୁଖିଲା କାଠର ବର୍ଷାରୁ ଦୈବଯୋଗେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 67

भवद्भिस्तु पणः प्रोक्तो ह्यभिज्ञानस्य हेतवे । रामस्य शासनं कृत्वा वायुपुत्रस्य हेतवे

ପରିଚୟର ହେତୁରୂପେ ଏହି ପଣ ତ ତୁମେମାନେ ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲ। ତେଣୁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲି।

Verse 68

व्यावृत्ता वाडवा यूयं स दोषः कस्य दीयते । अवसाने हरिं स्मृत्वा महापापयुतोऽपि वा

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ତ ପଛକୁ ଫେରିଗଲ; ତେବେ ସେ ଦୋଷ କାହା ଉପରେ ଦିଆଯିବ? ଶେଷକାଳେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମହାପାପୀ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 69

विष्णुलोकं व्रजत्याशु संशयस्तु कथं भवेत् । महत्पुण्योदये नॄणां बुद्धिः श्रेयसि जायते

ସେ ଶୀଘ୍ରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିପରି ହେବ? ମହାପୁଣ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟର ବୁଦ୍ଧି ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍‌ ପ୍ରତି ମୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 70

पापस्योदयकाले च विपरीता हि सा भवेत् । सकृत्पालयते यस्तु धर्मेणैतज्जगत्त्रयम्

କିନ୍ତୁ ପାପ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ସେଇ ବୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚୟ ବିପରୀତ ହୋଇଯାଏ। ତଥାପି ଯେ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଏହି ତ୍ରିଲୋକକୁ ପାଳନ କରେ, ସେ ମହିମାବାନ।

Verse 71

योंतरात्मा च भूतानां संशयस्तत्र नो हितः । इंद्रादयोऽमराः सर्वे सनकाद्यास्तपोधनाः

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ହିତକର ନୁହେଁ। ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସନକାଦି ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ ମାନନ୍ତି।

Verse 72

मुक्त्यर्थमर्चयंतीह संशयस्तत्र नो हितः । सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनामेति गीयते

ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ଯେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ସନ୍ଦେହ ହିତକର ନୁହେଁ। ‘ରାମନାମ’ ସହସ୍ରନାମ ସମତୁଲ୍ୟ ବୋଲି ଗାୟନ ହୁଏ।

Verse 73

तस्मिन्ननिश्चयं कृत्वा कथं सिद्धिर्भवेदिह । मम जन्मकृतात्पुण्यादभिज्ञानं ददौ हरिः

ସେଥିରେ ଅନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧି କିପରି ହେବ? ମୋର ଜନ୍ମଜନିତ ପୁଣ୍ୟରେ ହରି ମୋତେ ସତ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞାନ (ବିବେକ) ଦେଲେ।

Verse 74

पाखंडाद्यत्कृतं पापं मृष्टं तद्वः प्रणामतः । प्रसीदंतु भवंतश्च त्यक्त्वा क्रोधं ममाधुना

ପାଖଣ୍ଡ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଯେ ପାପ କରାଯାଇଥିଲା, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମରେ ସେହି ପାପ ମିଟିଯାଉ। ଏବେ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 75

ब्राह्मणा ऊचुः । राजन्धर्मो विलुप्तस्ते प्रापितानां तथा पुनः । अवश्यं भाविनो भावा भवंति महतामपि

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମର ଧର୍ମ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଛି; ପ୍ରାପ୍ତଜନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପୁନଃପୁନଃ ଘଟେ। ଯାହା ଭାବୀ, ସେହି ଘଟଣା ମହାନମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ ଘଟେ।

Verse 76

नग्नत्वं नीलकण्ठस्य महाहिशयनं हरेः । एतद्दैवकृतं सर्वं प्रभुर्यः सुखदुःखयोः

ନୀଳକଣ୍ଠ (ଶିବ)ଙ୍କ ନଗ୍ନ-ବୈରାଗ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଓ ହରିଙ୍କ ମହାଶେଷ ଉପରେ ଶୟନ—ଏ ସବୁ ଦୈବକୃତ। ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଅଧିପତି ସେଇ ପ୍ରଭୁ।

Verse 77

सत्यप्रतिज्ञास्त्रैविद्या भजंतु रामशासनम् । अस्माकं तु परं देहि स्थानं यत्र वसामहे

ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ଓ ତ୍ରୈବିଦ୍ୟ ଜ୍ଞାତାମାନେ ରାମଙ୍କ ଧର୍ମମୟ ଶାସନକୁ ଅନୁସରଣ କରୁନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ସ୍ଥିରଭାବେ ବସିପାରିବୁ, ସେପରି ଉଚ୍ଚ ନିବାସସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 78

तेषां तु वचनं श्रुत्वा सुखमिच्छुर्द्विजन्मनाम् । तेषां स्थानं तु दत्तं वै सुखवासं तु नामतः

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଏକ ନିବାସସ୍ଥାନ ଦେଲେ; ତାହା ନାମରେ ‘ସୁଖବାସ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 79

हिरण्यं पुष्पवासांसि गावः कामदुघा नृप । स्वर्णालंकरणं सर्वं नानावस्तुचयं तथा

ହେ ନୃପ! ହିରଣ୍ୟ, ପୁଷ୍ପବସ୍ତ୍ର, କାମଧେନୁସଦୃଶ ଗାଈ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କାର, ଏବଂ ନାନାବିଧ ବସ୍ତୁର ଢେର ମଧ୍ୟ (ଦିଆଗଲା)।

Verse 80

श्रद्धया परया दत्त्वा मुदं लेभे नराधिपः । त्रयीविद्यास्तु ते ज्ञेयाः स्थापिता ये त्रिमूर्तिभिः

ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦାନ ଦେଇ ନରାଧିପ ମହାନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ଜାଣ, ସେ ‘ତ୍ରୟୀବିଦ୍ୟା’ ଜ୍ଞାତମାନେ ସ୍ୱୟଂ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଥିଲେ।

Verse 81

चतुर्थेनैव भूपेन स्थापिताः सुखवासने । ते बभूबुर्द्विजश्रेष्ठाश्चातुर्विद्याः कलौ युगे

ଚତୁର୍ଥ ଭୂପ ଦ୍ୱାରା ‘ସୁଖବାସ’ରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 82

चातुर्विद्याश्च ते सर्वे धर्मारण्ये प्रतिष्ठिताः । वेदोक्ता आशिषो दत्त्वा तस्मै राज्ञे महात्मने

ଚତୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ବେଦୋକ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେମାନେ ସେହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶୀଷ କଲେ।

Verse 83

रथैरश्वैरुह्यमानाः कृतकृत्या द्विजातयः । महत्प्रमोदयुक्तास्ते प्रापुर्मोहेरकं महत्

ରଥ ଓ ଅଶ୍ୱରେ ଆରୋହଣ କରିଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ମହାନନ୍ଦରେ ମହାନ୍ ମୋହେରକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 84

पौषशुक्लत्रयोदश्यां लब्धं शासनकं द्विजैः । बलिप्रदानं तु कृतमुद्दिश्य कुलदेवताम्

ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରାଜଶାସନପତ୍ର ପାଇଲେ; ଏବଂ କୁଳଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବଳିପ୍ରଦାନ କରାଗଲା।

Verse 85

वर्षेवर्षे प्रकर्त्तव्यं बलिदानं यथाविधि । कार्यं च मंगलस्नानं पुरुषेण महात्मना

ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ବିଧିଅନୁସାରେ ବଳିଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେହି ମହାତ୍ମ ପୁରୁଷ ମଙ୍ଗଳସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कुर्वीत तद्दिने धुवम् । तन्मासे तद्दिने नैव वृत्तिनाशो भवेद्यथा

ସେହି ଦିନ ନିଶ୍ଚୟ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟର ଆୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେହି ମାସରେ, ସେହି ଦିନ, ଜୀବିକା ଓ କୁଶଳର ହ୍ରାସ ନ ହେଉ।

Verse 87

दैवादतीतकाले चेत्वृद्धिरापद्यते यदा । तदा प्रथमतः कृत्वा पश्चाद्वृद्धिर्विधीयते

ଯଦି ଦୈବବଶେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ପରେ ବୃଦ୍ଧି ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦେୟ କରି, ପରେ ବୃଦ୍ଧିଭାଗ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 88

ये च भिन्नप्रपाप्रायास्त्रैविद्या मोढवंशजाः । तथा चातुर्वेदिनश्च कुर्वंति गोत्रपूजनम्

ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆଚାରରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ତ୍ରିବେଦଜ୍ଞ ମୋଢ ବଂଶଜ ଏବଂ ଚାତୁର୍ବେଦୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ଗୋତ୍ରପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 89

वर्षमध्ये प्रकुर्वीत तथा सुप्ते जनार्द्दने । पौषे च लुप्तं कृत्वा च श्रौतं स्मार्त्तं करोति यः

ଯେ ବର୍ଷାକାଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, କିମ୍ବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ଶୟନକାଳରେ ଏହି କର୍ମ କରେ, ଏବଂ ପୌଷ ମାସରେ ବ୍ରତକୁ ଲୁପ୍ତ ମାନି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୌତ-ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କର୍ମ କରେ—ସେ ନିୟମବିରୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ କରେ।

Verse 90

तत्र क्रोधसमाविष्टा निघ्नंति कुलदेवताः । विवाहोत्सवकाले च मौंजीबंधादिकर्मणि

ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ କୁଳଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଅନିଷ୍ଟ କରନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ବିବାହୋତ୍ସବ ସମୟରେ ଏବଂ ମୌଞ୍ଜୀବନ୍ଧନ ଆଦି ସଂସ୍କାରକର୍ମରେ।

Verse 91

मुहूर्तं गणनाथस्य ततः प्रभृति शोभनम्

ଗଣନାଥ (ଗଣେଶ)ଙ୍କ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶୁଭ; ସେଠାରୁ ପରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଏ।

Verse 92

निर्वासितास्तु ये विप्रा आमराज्ञा स्वशासनात् । पंचदशसहस्राणि ययुस्ते सुखवासकन्

ଆମ ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ କରିଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ପନ୍ଦର ହଜାର—ସେଠାରୁ ଯାଇ ସୁଖଦ ବାସସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କଲେ।

Verse 93

पंचपञ्चाशतो ग्रामान्ददौ रामः पुरा स्वयम् । तत्रस्था वणिजश्चैव तेषां वृत्तिमकल्पयन्

ପୁରାତନ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂ ରାମ ପଞ୍ଚାବନ ଗ୍ରାମ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବଣିକମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ।

Verse 94

अडालजा माण्डलीया गोभूजाश्च पवित्रकाः । ब्राह्मणानां वृत्तिदास्ते ब्रह्मसेवासु तत्पराः

ଅଡାଲଜ, ମାଣ୍ଡଲୀୟ, ଗୋଭୂଜ ଓ ପବିତ୍ରକ—ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମସେବାରେ ସଦା ତତ୍ପର ଥିଲେ।