Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 34

Devanagari script

अंजनं च मया लब्धं रामनाममहौषधम् । रामं मुक्त्वा हि ये मर्त्या ह्यन्यं देव मुपासते । दह्यंते तेऽग्निना स्वामिन्यथाहं मूढचेतनः

Transliteration

aṃjanaṃ ca mayā labdhaṃ rāmanāmamahauṣadham | rāmaṃ muktvā hi ye martyā hyanyaṃ deva mupāsate | dahyaṃte te'gninā svāminyathāhaṃ mūḍhacetanaḥ

Translation

ମୁଁ ଅଞ୍ଜନ ପାଇଛି—ରାମନାମ ମହୌଷଧ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାନ୍ତି—ମୋ ପରି ମୂଢଚେତନ।

Word by Word

• अंजनम्: collyrium; ointment
• अंजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अंजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; अत्र कर्मरूपे (object)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• लब्धम्: obtained
• लब्धम्: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अंजनम् इत्यस्य विशेषणम्

• राम: Rama
• राम: Qualifier within compound
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: समासे पूर्वपद (in compound)

• नाम: name
• नाम: Qualifier within compound
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpurusha): रामस्य नाम; समासाङ्ग (compound member)

• महौषधम्: great medicine
• महौषधम्: Apposition (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महत् + औषध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: महत् औषधम्; समस्तपदम्

• रामनाममहौषधम्: the great medicine called ‘Rama’s name’
• रामनाममहौषधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम-नाम-महौषध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: रामनाम (षष्ठी) + महौषधम्

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मुक्त्वा: having abandoned
• मुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having left/abandoning’

• हि: indeed
• हि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: indeed/for)

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• मर्त्याः: mortals
• मर्त्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (adjective) देवम्

• देवम्: god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपासते: worship
• उपासते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + आस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, आत्मनेपदम्

• दह्यन्ते: are burned
• दह्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अग्निना: by fire
• अग्निना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन

• स्वामिन्: O master
• स्वामिन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्वामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• यथा: as
• यथा: Comparator (उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (comparative adverb: as)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• मूढ: deluded
• मूढ: Qualifier within compound
• Type: Adjective
• Root: मूढ (प्रातिपदिक)
• Form: समासे पूर्वपद (in compound)

• चेतनः: one of deluded mind
• चेतनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चेतन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: मूढः चेतनः (one whose consciousness is deluded)

Speaker

King (confessional speech to the brāhmaṇas)

Skanda Dialogue

Listener: a respected addressee (‘svāmin’) and brāhmaṇas in context

Visual Art Cues

Scene: A symbolic scene: the king applies collyrium labeled ‘Rāma-nāma’ to his eyes; flames of prior delusion recede; a radiant ‘Rāma’ syllable appears like a healing herb.

Characters & Entities

• Rāma
• Fire (Agni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rāma-nāma is portrayed as a healing ‘medicine’ that restores spiritual sight, while delusion leads to burning suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dharmāraṇya māhātmya context frames the transformative power of devotion and repentance within a sanctified landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit prescription: nāma-japa (taking Rāma-nāma) as a remedy; no specific dāna/snānā rule is stated.