Adhyaya 30

Verse 1

। व्यास उवाच । पुरा त्रेतायुगे प्राप्ते वैष्णवांशो रघूद्वहः । सूर्यवंशे समुत्पन्नो रामो राजीवलोचनः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆସିଲାବେଳେ, ସୂର୍ୟବଂଶରେ ରଘୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶାବତାର, ପଦ୍ମନୟନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।

Verse 2

स रामो लक्ष्मणश्चैव काकपक्षधरावुभौ । तातस्य वचनात्तौ तु विश्वामित्रमनुव्रतौ

କାକପକ୍ଷ-କେଶଧାରୀ ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପିତାଙ୍କ ବଚନକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 3

यज्ञसंरक्षणार्थाय राज्ञा दत्तौ कुमारकौ । धनुःशरधरौ वीरौ पितुर्वचनपालकौ

ଯଜ୍ଞର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରାଜା ସେଇ ଦୁଇ କୁମାରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ—ଧନୁ-ଶରଧାରୀ ସେ ବୀରମାନେ ପିତୃବଚନ ପାଳକ ଥିଲେ।

Verse 4

पथि प्रव्रजतो यावत्ताडकानाम राक्षसी । तावदागम्य पुरतस्तस्थौ वै विघ्नकारणात्

ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାଡକା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି ଠିଆ ହେଲା, ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।

Verse 5

ऋषेरनुज्ञया रामस्ताडकां समघातयत् । प्रादिशच्च धनुर्वेदविद्यां रामाय गाधिजः

ଋଷିଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ରାମ ତାଡକାକୁ ସଂହାର କଲେ; ଏବଂ ଗାଧିପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବେଦ-ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 6

तस्य पादतलस्पर्शाच्छिला वासवयोगतः । अहल्या गौतमवधूः पुनर्जाता स्वरूपिणी

ତାଙ୍କ ପାଦତଳ ସ୍ପର୍ଶରେ, ବାସବ-ସମ୍ବନ୍ଧର ପ୍ରଭାବରୁ ଶିଳା ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା; ଗୌତମଙ୍କ ବଧୂ ଅହଲ୍ୟା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 7

विश्वामित्रस्य यज्ञे तु संप्रवृत्ते रघूत्तमः । मारीचं च सुबाहुं च जघान परमेषुभिः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ରଘୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ପରମ ବାଣରେ ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 8

ईश्वरस्य धनुर्भग्नं जनकस्य गृहे स्थितम् । रामः पंचदशे वर्षे षड्वर्षां चैव मैथिलीम्

ଜନକଙ୍କ ଗୃହରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ (ଶିବଙ୍କ) ଭଙ୍ଗ ଧନୁ ରହିଥିଲା; ଏବଂ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ବୟସରେ ରାମ ଛଅ ବର୍ଷୀୟା ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ବଧୂରୂପେ ପାଇଲେ।

Verse 9

उपयेमे तदा राजन्रम्यां सीतामयोनिजाम् । कृतकृत्यस्तदा जातः सीतां संप्राप्य राघवः

ତେବେ, ହେ ରାଜନ, ରାମ ରମ୍ୟା ଅୟୋନିଜା ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ସୀତାଙ୍କୁ ପାଇ ରାଘବ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 10

अयोध्यामगमन्मार्गे जामदग्न्यमवेक्ष्य च । संग्रामोऽभूत्तदा राजन्देवानामपि दुःसहः

ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉଥିବା ପଥରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ)ଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ରାଜନ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃସହ ଏକ ସଂଗ୍ରାମ ହେଲା।

Verse 11

ततो रामं पराजित्य सीतया गृहमागतः । ततो द्वादशवर्षाणि रेमे रामस्तया सह

ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ସେ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା; ତାହାପରେ ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହ ବାରୋ ବର୍ଷ ସୁଖରେ ବିହାର କଲେ।

Verse 12

एकविंशतिमे वर्षे यौवराज्यप्रदायकम् । राजानमथ कैकेयी वरद्वयमयाच त

ରାମଙ୍କ ଏକୋଇଶତମ ବର୍ଷରେ, ରାଜା ଯୁବରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିବାବେଳେ, କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଦୁଇଟି ବର ମାଗିଲା।

Verse 13

तयोरेकेन रामस्तु ससीतः सहलक्ष्मणः । जटाधरः प्रव्रजतां वर्षाणीह चतुर्दश

ସେଇ ଦୁଇ ବରର ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାରା—ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ, ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ—ରାମ ଏଠାରେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବନବାସକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।

Verse 14

भरतस्तु द्वितीयेन यौवराज्याधिपोस्तु मे । मंथरावचनान्मूढा वरमेतमयाचत

ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ଦ୍ୱାରା—ମୋ ପାଇଁ ଭରତ ଯୁବରାଜ୍ୟପଦର ଅଧିପତି ହେଉନ୍ତୁ। ମନ୍ଥରାର କଥାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଏହି ବରଟି ମାଗିଲା।

Verse 15

जानकीलक्ष्मणसखं रामं प्राव्राजयन्नृपः । त्रिरात्रमुदकाहारश्चतुर्थेह्नि फलाशनः

ରାଜା ଜାନକୀ ଓ ସଖା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ। ତିନି ରାତି ସେ କେବଳ ଜଳାହାର ରହିଲେ; ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଫଳାହାର କଲେ।

Verse 16

पञ्चमे चित्रकूटे तु रामो वासमकल्पयत् । तदा दशरथः स्वर्गं गतो राम इति ब्रुवन्

ପଞ୍ଚମ ଦିନ ରାମ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତେବେ ଦଶରଥ ‘ରାମ, ରାମ’ ବୋଲି କହି କହି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 17

ब्रह्मशापं तु सफलं कृत्वा स्वर्गं जगाम किम् । ततो भरत शत्रुघ्नौ चित्रकूटे समागतौ

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପକୁ ଫଳବତ୍ କରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା। ତାପରେ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 18

स्वर्गतं पितरं राजन्रामाय विनिवेद्य च । सांत्वनं भरतस्यास्य कृत्वा निवर्तनं प्रति

ହେ ରାଜନ୍, ପିତା ସ୍ୱର୍ଗଗତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ଏହି ଭରତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପଥେ ମୁହାଁ ଦେଲେ।

Verse 19

ततो भरत शत्रुघ्नौ नंदिग्रामं समागतौ । पादुकापूजनरतौ तत्र राज्यधरावुभौ

ତାପରେ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ରାମଙ୍କ ପାଦୁକା ପୂଜାରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ଉଭୟେ ରାଜ୍ୟଭାର ବହନ କଲେ।

Verse 20

अत्रिं दृष्ट्वा महात्मानं दण्डकारण्यमागमत । रक्षोगणवधारम्भे विराधे विनिपातिते

ମହାତ୍ମା ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି (ରାମ) ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ରାକ୍ଷସଗଣ ବଧର ଆରମ୍ଭରେ ବିରାଧ ନିହତ ହେଲା।

Verse 21

अर्द्धत्रयोदशे वर्षे पंचवट्यामुवास ह । ततो विरूपयामास शूर्पणखां निशाचरीम् । वने विचरतरतस्य जानकीसहितस्य च

ତେର ବର୍ଷ ଓ ଅର୍ଧ ବିତିଗଲାପରେ ସେ ପଞ୍ଚବଟୀରେ ବାସ କଲେ। ପରେ ଜାନକୀ ସହିତ ବନେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ନିଶାଚରୀ ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ବିରୂପ କରିଦେଲେ।

Verse 22

आगतो राक्षसो घोरः सीतापहरणाय सः । ततो माघासिताष्टम्यां मुहूर्ते वृन्दसंज्ञके

ସୀତାହରଣ ପାଇଁ ଏକ ଘୋର ରାକ୍ଷସ ଆସିଲା। ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ‘ବୃନ୍ଦ’ ନାମକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ଘଟିଲା।

Verse 23

राघवाभ्यां विना सीतां जहार दश कन्धरः । मारीचस्याश्रमं गत्वा मृगरूपेण तेन च

ଦୁଇ ରାଘବ ନଥିବାବେଳେ ଦଶକନ୍ଧର ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲା। ମାରୀଚର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ସହ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 24

नीत्वा दूरं राघवं च लक्ष्मणेन समन्वितम् । ततो रामो जघानाशु मारीचं मृगरू पिणम्

ରାଘବଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲାପରେ, ରାମ ମୃଗରୂପଧାରୀ ମାରୀଚକୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କଲେ।

Verse 25

पुनः प्राप्याश्रमं रामो विना सीतां ददर्श ह । तत्रैव ह्रियमाणा सा चक्रंद कुररी यथा

ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରି ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ନଦେଖିଲେ। ସେଠାରେଇ ହରଣ ହେଉଥିବାବେଳେ ସେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କରୁଣ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 26

रामरामेति मां रक्ष रक्ष मां रक्षसा हृताम् । यथा श्येनः क्षुधायु्क्तः क्रन्दंतीं वर्तिकां नयेत्

“ରାମ, ରାମ—ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ରାକ୍ଷସ ହରଣ କରିଥିବା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର”—ଯେପରି ଭୁଖା ଶ୍ୟେନ କାନ୍ଦୁଥିବା ବଟେରକୁ ଧରି ନେଇଯାଏ।

Verse 27

तथा कामवशं प्राप्तो राक्षसो जनकात्मजाम् । नयत्येष जनकजां तच्छ्रुत्वा पक्षिराट् तदा

ସେହିପରି କାମବଶ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି ନେଉଥିଲା। ଏହା ଶୁଣି ପକ୍ଷିରାଜ (ଜଟାୟୁ) ତେବେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 28

युयुधे राक्षसेंद्रेण रावणेन हतोऽपतत् । माघासितनवम्यां तु वसंतीं रावणालये

ସେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ରାବଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ରାବଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ହତ ହୋଇ ପତିତ ହେଲେ। ଏବଂ ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ନବମୀ ଦିନ ସେ ରାବଣାଳୟରେ ବସୁଥିଲେ।

Verse 29

मार्गमाणौ तदा तौ तु भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

ତେବେ ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।

Verse 30

जटायुषं तु दृष्ट्वैव ज्ञात्वा राक्षससंहृताम् । सीतां ज्ञात्वा ततः पक्षी संस्कृतस्तेन भक्तितः

ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ହତ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି—ଏଭଳି ସୀତାଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବୁଝି—ରାମ ଭକ୍ତିସହିତ ସେ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି-ସଂସ୍କାର କଲେ।

Verse 31

अग्रतः प्रययौ रामो लक्ष्मणस्तत्पदानुगः । पंपाभ्याशमनुप्राप्य शबरीमनुगृह्य च

ରାମ ଆଗରେ ଆଗରେ ଗଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କଲେ। ପମ୍ପାର ସନ୍ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଶବରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 32

तज्जलं समुपस्पृश्य हनुमद्दर्शनं कृतम् । ततो रामो हनुमता सह सख्यं चकार ह

ସେହି ପୁଣ୍ୟଜଳକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଆଚମନ କରିବା ସହ ହନୁମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଘଟିଲା। ତାପରେ ଶ୍ରୀରାମ ହନୁମାନଙ୍କ ସହ ସଖ୍ୟ କଲେ।

Verse 33

ततः सुग्रीवमभ्येत्य अहनद्वालिवानरम् । प्रेषिता रामदेवेन हनुमत्प्रमुखाः प्रियाम्

ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ (ରାମ) ବାନରାଧିପତି ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହନୁମାନ-ପ୍ରମୁଖ ବାନରସେନା ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲା।

Verse 34

अंगुलीयकमादाय वायुसूनुस्तदागतः । संपातिर्दशमे मासि आचख्यौ वानराय ताम्

ଚିହ୍ନରୂପେ ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ନେଇ ବାୟୁପୁତ୍ର (ହନୁମାନ) ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦଶମ ମାସରେ ସମ୍ପାତି ସେହି ବାନରକୁ ସୀତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ ଜଣାଇଲେ।

Verse 35

ततस्तद्वचनादब्धिं पुप्लुवे शतयोजनम् । हनुमान्निशि तस्यां तु लंकायां परितोऽचिनोत्

ସେହି କଥା ଶୁଣି ହନୁମାନ ଶତଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଲଂଘନ କଲେ। ଏବଂ ସେହି ଲଙ୍କାରେ ରାତିରେ ସବୁଦିଗରେ ଖୋଜ କରି ଘୁରିଲେ।

Verse 36

तद्रात्रिशेषे सीताया दर्शनं तु हनूमतः । द्वादश्यां शिंशपावृक्षे हनुमान्पर्यवस्थितः

ସେହି ରାତିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଲା। ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ହନୁମାନ ଶିଂଶପା ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 37

तस्यां निशायां जानक्या विश्वासायाह संकथाम् । अक्षादिभिस्त्रयोदश्यां ततो युद्धमवर्त्तत

ସେହି ରାତିରେ ଜାନକୀଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଲାଭ ପାଇଁ ସେ ଆଶ୍ୱାସନଦାୟକ କଥା କହିଲେ। ପରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଅକ୍ଷ ଆଦିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 38

ब्रह्मास्त्रेण त्रयोदश्यां बद्धः शक्रजिता कपिः । दारुणानि च रूक्षाणि वाक्यानि राक्षसाधिपम्

ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶକ୍ରଜିତ୍ କପି ବନ୍ଧିତ ହେଲା। ସେ ରାକ୍ଷସାଧିପଙ୍କୁ ଦାରୁଣ ଓ ରୁକ୍ଷ ବଚନ କହିଲା।

Verse 39

अब्रवीद्वायुसूनुस्तं बद्धो ब्रह्मास्त्रसंयुतः । वह्निना पुच्छयुक्तेन लंकाया दहनं कृतम्

ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିତ ବାୟୁସୁତ ତାହାକୁ କହିଲା। ପରେ ପୁଛରେ ଅଗ୍ନି ବାନ୍ଧି ଲଙ୍କାଦହନ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 40

पूर्णिमायां महेंद्राद्रौ पुनरागमनं कपेः । मार्गशीर्षप्रतिपदः पंचभिः पथि वासरैः

ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ କପି ପୁନରାଗମନ କଲା। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ପ୍ରତିପଦା ଦିନ, ପଥରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନରେ ଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 41

पुनरागत्य वर्षेह्नि ध्वस्तं मधुवनं किल । सप्तम्यां प्रत्यभिज्ञानदानं सर्वनिवेदनम्

ପୁନରାଗମନ କରି ବର୍ଷାଦିନେ ମଧୁବନ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା। ଏବଂ ସପ୍ତମୀରେ ପରିଚୟଚିହ୍ନ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କରାଗଲା।

Verse 42

मणिप्रदानं सीतायाः सर्वं रामाय शंसयत् । अष्टम्युत्तरफाल्गुन्यां मुहूर्ते विजयाभिधे

ସେ ସୀତାଙ୍କ ମଣି-ପ୍ରଦାନର ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଜଣାଇଲା—ଉତ୍ତରଫାଲ୍ଗୁନୀ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ‘ବିଜୟା’ ନାମକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ।

Verse 43

मध्यं प्राप्ते सहस्रांशौ प्रस्थानं राघवस्य च । रामः कृत्वा प्रतिज्ञां हि प्रयातुं दक्षिणां दिशम्

ସହସ୍ରକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସହିତ ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ହେଲା। ରାମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ନିଶ୍ଚୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 44

तीर्त्वाहं सागरमपि हनिष्ये राक्षसेश्वरम् । दक्षिणाशां प्रयातस्य सुग्रीवोऽथाभव त्सखा

“ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବଧ କରିବି।” ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରୟାଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ସଖା ଓ ସହାୟ ହେଲେ।

Verse 45

वासरैः सप्तभिः सिंधोस्तीरे सैन्यनिवेशनम् । पौषशुक्लप्रतिपदस्तृतीयां यावदंबुधौ । उपस्थानं ससैन्यस्य राघवस्य बभूव ह

ସାତ ଦିନରେ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ସେନାର ଶିବିର ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦାରୁ ତୃତୀୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଘବ ସସେନ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 46

विभीषणश्चतुर्थ्यां तु रामेण सह संगतः । समुद्रतरणार्थाय पंचम्यां मंत्र उद्यतेः

ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ। ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ସମୁଦ୍ର-ତରଣ ନିମିତ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରଣା/ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 47

प्रायोपवेशनं चक्रे रामो दिनचतुष्टयम् । समुद्राद्वरलाभश्च सहोपायप्रदर्शनः

ରାମ ଚାରି ଦିନ ପ୍ରାୟୋପବେଶନ (ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ-ଉପବାସ) କଲେ। ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ସେ ବର ପାଇଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ରସର ହେବାର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଲା।

Verse 48

सेतोर्दशम्यामारंभस्त्रयोदश्यां समापनम् । चतुर्दश्यां सुवेलाद्रौ रामः सेनां न्यवे शयत्

ସେତୁ ନିର୍ମାଣ ଦଶମୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ରାମ ସୁବେଳ ପର୍ବତରେ ସେନାକୁ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 49

पूर्णिमास्या द्वितीयायां त्रिदिनैः सैन्यतारणम् । तीर्त्वा तोयनिधिं रामः शूरवानरसैन्यवान्

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେନାକୁ ପାର କରାଗଲା। ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ରାମ ବୀର ବାନରସେନା ସହ ଅପର ତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 50

रुरोध च पुरीं लंकां सीतार्थं शुभलक्षणः । तृतीयादिदशम्यंतं निवेशश्च दिनाष्टकः

ସୀତାର ନିମିତ୍ତେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ରାମ ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ଅବରୋଧ କଲେ। ତୃତୀୟାରୁ ଦଶମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଠ ଦିନ ଶିବିର ରହିଲା।

Verse 51

शुकसारणयोस्तत्र प्राप्तिरेकादशीदिने । पौषासिते च द्वादश्यां सैन्यसंख्यानमेव च

ସେଠାରେ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଶୁକ ଓ ସାରଣଙ୍କ ଆଗମନ ହେଲା। ଏବଂ ପୌଷ ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ସେନାର ସଂଖ୍ୟାଗଣନା ମଧ୍ୟ କରାଗଲା।

Verse 52

शार्दूलेन कपींद्राणां सारासारोपवर्णनम् । त्रयोदश्याद्यमांते च लंकायां दिवसैस्त्रिभिः

ଲଙ୍କାରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାର୍ଦୂଳ ବାନରାଧିପତିମାନଙ୍କୁ ସାର ଓ ଅସାର—ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଆଭାସର ଭେଦ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 53

रावणः सैन्यसं ख्यानं रणोत्साहं तदाऽकरोत् । प्रययावंगदो दौत्ये माघशुक्लाद्यवासरे

ତେବେ ରାବଣ ନିଜ ସେନାର ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରି ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସାହ ଜାଗ୍ରତ କଲା। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନ ଅଙ୍ଗଦ ଦୂତକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 54

सीतायाश्च तदा भर्तुर्मायामूर्धादिदर्शनम् । माघशुक्लद्वितीया यां दिनैः सप्तभिरष्टमीम्

ତେବେ ସୀତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭର୍ତ୍ତା ବିଷୟରେ ମାୟାମୟ ଦର୍ଶନ ଦେଖାଯାଇଲା—ମୁଣ୍ଡ ଆଦି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାଠାରୁ ସାତ ଦିନ ପରେ ଅଷ୍ଟମୀ ଆସିଲା।

Verse 55

रक्षसां वानराणां च युद्धमासीच्च संकुलम् । माघशुक्लनवम्यां तु रात्राविंद्रजिता रणे

ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର, ଭିଡ଼ଭାଡ଼ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲା। ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀର ରାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ରଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 56

रामलक्ष्मणयोर्ना गपाशबंधः कृतः किल । आकुलेषु कपीशेषु हताशेषु च सर्वशः

ନିଶ୍ଚୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ନାଗପାଶ ବନ୍ଧନ ପତିତ ହେଲା। ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ଆଶାହୀନ ହେଲେ।

Verse 57

वायूपदेशाद्गरुडं सस्मार राघवस्तदा । नागपाशविमोक्षार्थं दशम्यां गरु डोऽभ्यगात्

ତେବେ ବାୟୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ରାଘବ ଗରୁଡଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ନାଗପାଶରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଗରୁଡ ଆସିଲେ।

Verse 58

अवहारो माघशुक्लैस्यैकादश्यां दिनद्वयम् । द्वादश्यामांजनेयेन धूम्राक्षस्य वधः कृतः

ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ ଦୁଇ ଦିନ ଅବହାର (ବିରାମ/ଉପଶମ) ହେଲା। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଆଞ୍ଜନେୟ (ହନୁମାନ) ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 59

त्रयोदश्यां तु तेनैव निहतोऽकंपनो रणे । मायासीतां दर्शयित्वा रामाय दशकंधरः

ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ସେଇ ଜଣେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅକମ୍ପନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏବଂ ଦଶକନ୍ଧର (ରାବଣ) ରାମଙ୍କୁ ମାୟାସୀତା ଦେଖାଇ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 60

त्रासयामास च तदा सर्वान्सैन्यगतानपि । माघशुक्लचतुर्द्दश्यां यावत्कृष्णादिवासरम्

ତେବେ ସେ ସେନାମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କଲା। ଏହା ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା।

Verse 61

त्रिदिनेन प्रहस्तस्य नीलेन विहितो वधः । माघकृष्णद्वितीयायाश्चतुर्थ्यंतं त्रिभिर्दिनैः

ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ନୀଳ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ବଧ ସମ୍ପାଦନ କଲେ। ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱିତୀୟାରୁ ଚତୁର୍ଥୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ତିନି ଦିନରେ ଘଟିଲା।

Verse 62

रामेण तुमुले युद्धे रावणो द्रावितो रणात् । पञ्चम्या अष्टमी यावद्रावणेन प्रबोधितः

ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରୀରାମ ରାବଣକୁ ରଣଭୂମିରୁ ପଛେହଟାଇଲେ। ପଞ୍ଚମୀରୁ ଅଷ୍ଟମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାବଣର ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହେଲା।

Verse 63

कुंभकर्णस्तदा चक्रेऽभ्यवहारं चतुर्दिनम् । कुम्भकर्णोकरोद्युद्धं नवम्यादिचतुर्दिनैः

ତେବେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଚାରି ଦିନ ଆହାର କଲା। ତାପରେ ନବମୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରି ଦିନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 64

रामेण निहतो युद्धे बहुवानरभक्षकः । अमावास्यादिने शोकाऽभ्यवहारो बभूव ह

ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରୀରାମ ଅନେକ ବାନରଭକ୍ଷକକୁ ବଧ କଲେ। ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଶୋକବଶେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ ହେଲା—ବିଷାଦମୟ ଆହାର।

Verse 65

फाल्गुनप्रतिपदादौ चतुर्थ्यंतैश्चतुर्दिनैः । नरांतकप्रभृतयो निहताः पञ्च राक्षसाः

ଫାଲ୍ଗୁନ ପ୍ରତିପଦାରୁ ଚତୁର୍ଥୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରି ଦିନରେ, ନରାନ୍ତକ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 66

पंचम्याः सप्तमीं यावदतिकायवधस्त्र्यहात् । अष्टम्या द्वादशीं यावन्निहतो दिनपंचकात्

ପଞ୍ଚମୀରୁ ସପ୍ତମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଦିନରେ ଅତିକାୟର ବଧ ହେଲା। ଅଷ୍ଟମୀରୁ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ଗଣନାରେ ସେ ନିହତ ହେଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 67

निकुम्भकुम्भौ द्वावेतौ मकराक्षश्चतुर्दिनैः । फाल्गुनासितद्वितीयाया दिने वै शक्रजिज्जितः

ନିକୁମ୍ଭ ଓ କୁମ୍ଭ—ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଏବଂ ମକରାକ୍ଷ ଚାରି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ନିହତ ହେଲେ। ଫାଲ୍ଗୁନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଶକ୍ରଜିତ୍ (ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍), ଇନ୍ଦ୍ରବିଜୟୀ, ନିଜ ଅନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 68

तृतीयादौ सप्तम्यंतदिनपञ्चकमेव च । ओषध्यानयवैयग्र्यादवहारो बभूव ह

ତୃତୀୟା ତିଥିରୁ ସପ୍ତମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦିନରେ—ଔଷଧି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଆଣିବା ହେତୁ ପ୍ରଧାନତଃ ଆହାର ଗ୍ରହଣ ହେଲା।

Verse 69

अष्टम्यां रावणो मायामैथिलीं हतवान्कुधीः । शोकावेगात्तदा रामश्चक्रे सैन्यावधारणम्

ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପାପବୁଦ୍ଧି ରାବଣ ମାୟା-ମୈଥିଲୀ (ମାୟା-ସୀତା)କୁ ବଧ କଲା। ତେବେ ଶୋକବେଗରେ ରାମ ସେନାକୁ ସୁସଂଗଠିତ କରି ଦୃଢ଼ କଲେ।

Verse 70

ततस्त्रयोदशीं यावद्दिनैः पंचभिरिंद्रजित् । लक्ष्मणेन हतो युद्धे विख्यातबलपौरुषः

ତାପରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପାଞ୍ଚ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ବଳ ଓ ପୌରୁଷରେ ବିଖ୍ୟାତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ହେଲା।

Verse 71

चतुर्द्दश्यां दशग्रीवो दीक्षामापावहारतः । अमावास्यादिने प्रागाद्युद्धाय दशकंधरः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ଆହାର-ନିୟମସଂବନ୍ଧୀ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲା। ପରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଦଶକନ୍ଧର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 72

चैत्रशुक्लप्रतिपदः पंचमीदिनपंचके । रावणो युध्यमानो ऽभूत्प्रचुरो रक्षसां वधः

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦାରୁ ପଞ୍ଚମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଦିନରେ, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସଂହାର ହେଲା।

Verse 73

चैत्रशुक्लाष्टमीं यावत्स्यंदनाश्वादिसूदनम् । चैत्रशुक्लनवम्यां तु सौमित्रेः शक्तिभेदने

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଆଦିର ନାଶ ହେଲା; ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଶକ୍ତି ଆଘାତରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 74

कोपाविष्टेन रामेण द्रावितो दशकंधरः । विभीषणोपदेशेन हनुमद्युद्धमेव च

କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ରାମ ଦଶକନ୍ଧର (ରାବଣ)କୁ ପଛକୁ ହଟାଇଲେ; ଏବଂ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 75

द्रोणाद्रेरोषधीं नेतुं लक्ष्मणार्थमुपागतः । विशल्यां तु समादाय लक्ष्मणं तामपाययत्

ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବତରୁ ଔଷଧି ଆଣିବାକୁ ସେ ଗଲେ; ପରେ ବିଶଲ୍ୟା ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାହା ସେବନ କରାଇଲେ।

Verse 76

दशम्यामवहारोऽभूद्रात्रौ युद्धं तु रक्षसाम् । एकादश्यां तु रामाय रथो मातलिसारथिः

ଦଶମୀରେ ପଛହଟ ହେଲା; ରାତିରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଏକାଦଶୀରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମାତଲି ସାରଥି ସହିତ ରଥ ଆସିଲା।

Verse 77

प्राप्तो युद्धाय द्वादश्यां यावत्कृष्णां चतुर्दशीम् । अष्टादशदिने रामो रावणं द्वैरथेऽवधीत्

ଦ୍ୱାଦଶୀରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଦିନରେ ରଥଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରୀରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 78

संस्कारा रावणादीनाममावा स्यादिनेऽभवन् । संग्रामे तुमुले जाते रामो जयमवाप्तवान्

ରାବଣ ଆଦିଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି-ସଂସ୍କାର ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ହେଲା। ସଂଗ୍ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୁମୁଳ ହେବା ସମୟରେ ଶ୍ରୀରାମ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ।

Verse 79

माघशुक्लद्वितीयादिचैत्रकृष्णचतुर्द्दशीम् । सप्ताशीतिदिनान्येवं मध्ये पंवदशा हकम्

ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାରୁ ଚୈତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏଭଳି ମୋଟ ସତାଶୀ ଦିନ ହେଲା; ମଧ୍ୟରେ ପନ୍ଦର ଦିନର ଏକ ଅନ୍ତରାଳ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 80

युद्धावहारः संग्रामो द्वासप्ततिदिनान्यभूत् । वैशाखादि तिथौ राम उवास रणभूमिषु । अभिषिक्तो द्वितीयायां लंकाराज्ये विभी षणः

ଯୁଦ୍ଧର ବିରାମ ଓ ସଂଗ୍ରାମ—ଦୁହେଁ ମିଶି ବାହାତ୍ତର ଦିନ ହେଲା। ବୈଶାଖ ଆଦି ତିଥିରୁ ଶ୍ରୀରାମ ରଣଭୂମିରେ ହିଁ ରହିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଲଙ୍କାରାଜ୍ୟରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଲା।

Verse 81

सीताशुद्धिस्तृतीयायां देवेभ्यो वरलंभनम् । दशरथस्यागमनं तत्र चैवानुमोदनम्

ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ସୀତାଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା; ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ବର ଲାଭ ହେଲା। ସେଠାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଆଗମନ ମଧ୍ୟ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ସହ ଆନନ୍ଦ ହେଲା।

Verse 82

हत्वा त्वरेण लंकेशं लक्ष्मणस्याग्रजो विभुः । गृहीत्वा जानकीं पुण्यां दुःखितां राक्षसेन तु

ଶୀଘ୍ରେ ଲଙ୍କାଧିପତିଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ସର୍ବବିଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ପୁଣ୍ୟଶୀଳା ଜାନକୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 83

आदाय परया प्रीत्या जानकीं स न्यवर्तत । वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु रामः पुष्पकमा श्रितः

ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ସେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସର ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଶ୍ରୀରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 84

विहायसा निवृत्तस्तु भूयोऽयोध्यां पुरीं प्रति । पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पंचम्यां माधवस्य च

ସେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ପୁନଃ ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ପ୍ରତି ଫେରିଲେ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମାଧବ (ବୈଶାଖ) ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ (ଏହା ଘଟିଲା)।

Verse 85

भारद्वाजाश्रमे रामः सगणः समु पाविशत् । नंदिग्रामे तु षष्ठ्यां स पुष्पकेण समागतः

ଶ୍ରୀରାମ ନିଜ ଗଣ-ପରିବାର ସହିତ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବଂ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ସେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 87

उवास रामरहिता रावणस्य निवेशने । द्वाचत्वारिंशके वर्षे रामो राज्यमकारयत्

ସେ ଶ୍ରୀରାମରୁ ବିୟୋଗିନୀ ହୋଇ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସରେ ବସିଲେ। ଦ୍ୱିଚତ୍ୱାରିଂଶତମ ବର୍ଷରେ ଶ୍ରୀରାମ ରାଜ୍ୟଶାସନ ସ୍ଥାପନ କରି ଚାଲାଇଲେ।

Verse 88

सीतायास्तु त्रयस्त्रिंशद्वर्षाणि तु तदा भवन् । स चतुर्दशवर्षांते प्रविष्टः स्वां पुरीं प्रभुः

ସେତେବେଳେ ସୀତାଙ୍କ ବୟସ ତେତ୍ରିଶ ବର୍ଷ ଥିଲା; ଚୌଦ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ପୁରୀ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 89

अयोध्यां नाम मुदितो रामो रावणदर्पहा । भ्रातृभिः सहितस्तत्र रामो राज्यमकार यत्

ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦିତ ରାମ—ରାବଣର ଦର୍ପ ନାଶକ—ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ରାଜ୍ୟଶାସନକୁ ସୁସ୍ଥିର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 90

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । रामो राज्यं पालयित्वा जगाम त्रिदिवालयम्

ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଆଉ ଏକହଜାର ବର୍ଷ ରାମ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ; ପରେ ସେ ତ୍ରିଦିବ ଧାମକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 91

रामराज्ये तदा लोका हर्षनिर्भरमा नसाः । बभूवुर्धनधान्याढ्याः पुत्रपौत्रयुता नराः

ରାମରାଜ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମନ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେମାନେ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ ସୁଖୀ ଥିଲେ।

Verse 92

कामवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि गुणवंति च । गावस्तु घटदोहिन्यः पादपाश्च सदा फलाः

ଇଚ୍ଛାମତେ ବର୍ଷା ହୁଏ ଏବଂ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣବତ୍ତାର ଥାଏ; ଗାଈମାନେ ଘଟ ଭରି ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଗଛମାନେ ସଦା ଫଳରେ ଭରିଥାଏ।

Verse 93

नाधयो व्याधयश्चैव रामराज्ये नराधिप । नार्यः पतिव्रताश्चासन्पितृभक्तिपरा नराः

ହେ ନରାଧିପ! ରାମରାଜ୍ୟରେ ନ ମାନସିକ କ୍ଲେଶ ଥିଲା, ନ ଶାରୀରିକ ରୋଗ। ନାରୀମାନେ ପତିବ୍ରତା, ପୁରୁଷମାନେ ପିତୃଭକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।

Verse 94

द्विजा वेदपरा नित्यं क्षत्रिया द्विज सेविनः । कुर्वते वैश्यवर्णाश्च भक्तिं द्विजगवां सदा

ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିତ୍ୟ ବେଦପରାୟଣ ଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦ୍ୱିଜସେବୀ ଥିଲେ; ଏବଂ ବୈଶ୍ୟମାନେ ସଦା ଦ୍ୱିଜ ଓ ଗୋମାତା ପ୍ରତି ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ।

Verse 95

न योनिसंकरश्चासीत्तत्र नाचारसंकरः । न वंध्या दुर्भगा नारी काकवंध्या मृत प्रजा

ସେଠାରେ ନ ବଂଶସଂକର ଥିଲା, ନ ଆଚାରଭ୍ରଷ୍ଟତା। କୌଣସି ନାରୀ ବନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗିନୀ ନଥିଲେ; ‘କାକବନ୍ଧ୍ୟା’ ନଥିଲା, ସନ୍ତାନମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 96

विधवा नैव काप्यासीत्सभर्तृका न लप्यते । नावज्ञां कुर्वते केपि मातापित्रोर्गुरोस्तथा

କୌଣସି ନାରୀ ବିଧବା ନଥିଲେ; ଯାହାଙ୍କର ପତି ଥିଲେ ସେମାନେ ଶୋକ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ। କେହି ମାତାପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରୁନଥିଲେ।

Verse 97

न च वाक्यं हि वृद्धानामुल्लं घयति पुण्यकृत् । न भूमिहरणं तत्र परनारीपराङ्मुखाः

କୌଣସି ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବଚନ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁନଥିଲେ। ସେଠାରେ ଭୂମିହରଣ ନଥିଲା, ଏବଂ ଲୋକେ ପରନାରୀ ପ୍ରତି ବିମୁଖ ଥିଲେ।

Verse 98

नापवादपरो लोको न दरिद्रो न रोगभाक् । न स्तेयो द्यूतकारी च मैरेयी पापिनो नहि

ଲୋକେ ଅପବାଦରେ ଆସକ୍ତ ନଥିଲେ; କେହି ଦରିଦ୍ର ନଥିଲେ, କେହି ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। ଚୋର ନଥିଲେ, ଜୁଆଡ଼ି ନଥିଲେ, ମଦ୍ୟପାନକାରୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ—ସତ୍ୟରେ ପାପୀ କେହି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।

Verse 99

न हेमहारी ब्रह्मघ्नो न चैव गुरुतल्पगः । न स्त्रीघ्नो न च बालघ्नो न चैवानृतभाषणः

ସୁନା ଚୋର କେହି ନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା କେହି ନଥିଲେ, ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତା ନଥିଲେ, ବାଳହନ୍ତା ନଥିଲେ, ଅନୃତଭାଷୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।

Verse 100

न वृत्तिलोपकश्चासीत्कूट साक्षी न चैव हि । न शठो न कृतघ्नश्च मलिनो नैव दृश्यते

ଅନ୍ୟର ଜୀବିକା ଛିନିନେବା ଲୋକ କେହି ନଥିଲେ; କୂଟସାକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। ଶଠ ନଥିଲେ, କୃତଘ୍ନ ନଥିଲେ, ମଲିନଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ।

Verse 101

सदा सर्वत्र पूज्यंते ब्राह्मणा वेदपारगाः । नावैष्णवोऽव्रती राजन्राम राज्येऽतिविश्रुते

ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ସର୍ବତ୍ର ପୂଜିତ ହୁଅୁଥିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ରାମଙ୍କ ଅତିବିଶ୍ରୁତ ରାଜ୍ୟରେ ଅବୈଷ୍ଣବ ଓ ଅବ୍ରତୀ (ବ୍ରତହୀନ) କେହି ନଥିଲେ।

Verse 109

ततः स विस्मयाविष्टो रामो राजीवलोचनः । पप्रच्छ तीर्थमाहात्म्यं यत्तीर्थेषूत्तमोत्तमम्

ତାପରେ ବିସ୍ମୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ପଦ୍ମନେତ୍ର ରାମ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ ଯେ ତୀର୍ଥ, ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଚାରିଲେ।