Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 58

Devanagari script

अवहारो माघशुक्लैस्यैकादश्यां दिनद्वयम् । द्वादश्यामांजनेयेन धूम्राक्षस्य वधः कृतः

Transliteration

avahāro māghaśuklaisyaikādaśyāṃ dinadvayam | dvādaśyāmāṃjaneyena dhūmrākṣasya vadhaḥ kṛtaḥ

Translation

ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ ଦୁଇ ଦିନ ଅବହାର (ବିରାମ/ଉପଶମ) ହେଲା। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଆଞ୍ଜନେୟ (ହନୁମାନ) ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Word by Word

• अवहारः: taking away / removal (avahāra)
• अवहारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• माघशुक्लस्य: of the bright fortnight of Māgha
• माघशुक्लस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: माघ-शुक्ल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; माघस्य शुक्लः पक्षः (कर्मधारय)

• एकादश्याम्: on the eleventh (lunar day)
• एकादश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (तिथिवाचक)

• दिनद्वयम्: two days
• दिनद्वयम्: Karma (Object/Measure/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिन-द्वय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (द्वे दिने यस्य/द्वयम्)

• द्वादश्याम्: on the twelfth (lunar day)
• द्वादश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (तिथिवाचक)

• आञ्जनेयेन: by Āñjaneya (Hanumān)
• आञ्जनेयेन: Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आञ्जनेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• धूम्राक्षस्य: of Dhūmrākṣa
• धूम्राक्षस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धूम्राक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वधः: slaying
• वधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृतः: was done / was accomplished
• कृतः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि-क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कृतः’ = done/was effected

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Brāhma Khaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A brief lull/abatement over two days on bright Ekādaśī; then on bright Dvādaśī, Hanumān (Āñjaneya) strikes down the rākṣasa Dhūmrākṣa in a decisive blow.

Characters & Entities

• Āñjaneya (Hanumān)
• Dhūmrākṣa
• Māgha (Śukla ekādaśī/dvādaśī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma’s side regains steadiness after turmoil, decisive courage restores balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; though “ekādaśī/dvādaśī” appear, no vrata is prescribed in this verse.