Adhyaya 8

Verse 1

सूत उवाच । नित्यानंदमयं शांतं निर्विकल्पं निरामयम् । शिवतत्त्वमनाद्यंतं ये विदुस्ते परं गताः

ସୂତ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱକୁ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦମୟ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ନିରାମୟ ଏବଂ ଅନାଦି-ଅନ୍ତହୀନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 2

विरक्ताः कामभोगेभ्यो ये प्रकुर्वंत्यहैतुकीम् । भक्तिं परां शिवे धीरास्तेषां मुक्तिर्न संसृतिः

ଯେମାନେ କାମଭୋଗରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ଧୀରଚିତ୍ତରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅହେତୁକୀ ପରମ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଅଛି; ସଂସାର ନୁହେଁ।

Verse 3

विषयानभिसंधाय ये कुर्वंति शिवे रतिम् । विषयैर्नाभिभूयंते भुंजानास्तत्फलान्यपि

ବିଷୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନକରି ଯେମାନେ ଶିବରେ ରତି (ଆନନ୍ଦ) କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ଫଳ ଭୋଗ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷୟଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 4

येन केनापि भावेन शिवभक्तियुतो नरः । न विनश्यति कालेन स याति परमां गतिम्

ଯେ କୌଣସି ଭାବରେ ଶିବଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ, ସେ କାଳର ବଶରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଏ।

Verse 5

आरुरुक्षुः परं स्थानं विषयासक्तमानसः । पूजयेत्कर्मणा शंभुं भोगांते शिवमाप्नुयात्

ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତଥାପି ଯାହାର ମନ ବିଷୟାସକ୍ତ, ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ଭୋଗର ଶେଷରେ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ।

Verse 6

अशक्तः कश्चिदुत्स्रष्टुं प्रायो विषयवासनाम् । अतः कर्ममयी पूजा कामधेनुः शरीरिणाम्

ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ବିଷୟ-ବାସନା ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ପ୍ରାୟଃ ଅସମର୍ଥ; ତେଣୁ କର୍ମମୟୀ ପୂଜା ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମଧେନୁ ସମ ଫଳଦାୟିନୀ।

Verse 7

मायामयेपि संसारे ये विहृत्य चिरं सुखम् । मुक्तिमिच्छन्ति देहांते तेषां धर्मोयमीरितः

ମାୟାମୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସୁଖ ଭୋଗ କରି ଦେହାନ୍ତେ ମୁକ୍ତି ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମ ଘୋଷିତ।

Verse 8

शिवपूजा सदा लोके हेतुः स्वर्गापवर्गयोः । सोमवारे विशेषेण प्रदोषादिगुणान्विते

ଲୋକରେ ଶିବପୂଜା ସଦା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ)ର କାରଣ; ବିଶେଷତଃ ସୋମବାରେ, ପ୍ରଦୋଷାଦି ପୁଣ୍ୟଗୁଣେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 9

केवलेनापि ये कुर्युः सोमवारे शिवार्चनम् । न तेषां विद्यते किंचिदिहामुत्र च दुर्लभम्

ଯେମାନେ କେବଳ ସୋମବାରେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 10

उपोषितः शुचिर्भूत्वा सोमवारे जितेंद्रियः । वैदिकैर्लौकिकैर्वापि विधिवत्पूजयेच्छिवम्

ସୋମବାରେ ଉପବାସ କରି, ଶୁଚି ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ, ବୈଦିକ କିମ୍ବା ଲୌକିକ ବିଧିରେ ବିଧିବତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा कन्या वापि सभर्त्तृका । विभर्तृका वा संपूज्य लभते वरमीप्सितम्

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେଉ କି ଗୃହସ୍ଥ, କନ୍ୟା ହେଉ କି ସ୍ୱାମୀସହିତା ନାରୀ, କିମ୍ବା ବିଧବା ମଧ୍ୟ—ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 12

अत्राहं कथयिष्यामि कथां श्रोतृमनोहराम् । श्रुत्वा मुक्तिं प्रयांत्येव भर्तिर्भवति शांभवी

ଏଠାରେ ମୁଁ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ମନୋହର ଏକ କଥା କହିବି; ତାହା ଶୁଣିଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗେ।

Verse 13

आर्यावर्ते नृपः कश्चिदासीद्धर्मभृतां वरः । चित्रवर्मेति विख्यातो धर्मराजो दुरात्मनाम्

ଆର୍ୟାବର୍ତ୍ତରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ‘ଚିତ୍ରବର୍ମା’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମରାଜ ସଦୃଶ।

Verse 14

स गोप्ता धर्मसेतूनां शास्ता दुष्पथगामिनाम् । यष्टा समस्तयज्ञानां त्राता शरणमिच्छताम्

ସେ ଧର୍ମସେତୁମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ, କୁପଥଗାମୀମାନଙ୍କର ଶାସ୍ତା, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ଯଜମାନ, ଏବଂ ଶରଣ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କର ତ୍ରାତା ଥିଲେ।

Verse 15

कर्त्ता सकलपुण्यानां दाता सकलसंपदाम् । जेता सपत्नवृंदानां भक्तः शिवमुकुन्दयोः

ସେ ସକଳ ପୁଣ୍ୟକର୍ମର କର୍ତ୍ତା, ସକଳ ସମ୍ପଦର ଦାତା, ଶତ୍ରୁବୃନ୍ଦର ଜେତା, ଏବଂ ଶିବ ଓ ମୁକୁନ୍ଦ (ବିଷ୍ଣୁ) ଉଭୟଙ୍କର ଭକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 16

सोनुकूलासु पत्नीषु लब्ध्वा पुत्रान्महौजसः । चिरेण प्रार्थितां लेभे कन्यामेकां वराननाम्

ଅନୁକୂଳ ସ୍ୱଭାବର ରାଣୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ; ତଥାପି ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ବହୁ ପ୍ରାର୍ଥନାର ଫଳରେ ଏକ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 17

स लब्ध्वा तनयां दिष्ट्या हिमवानिव पार्वतीम् । आत्मानं देवसदृशं मेने पूर्णमनोरथम्

ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ସୌଭାଗ୍ୟରେ କନ୍ୟାକୁ ପାଇ—ହିମବାନ୍ ଯେପରି ପାର୍ବତୀକୁ ପାଇଥିଲେ—ସେ ନିଜକୁ ଦେବସଦୃଶ ଓ ମନୋରଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 18

स एकदा जातकलक्षणज्ञानाहूय साधून्द्विजमुख्यवृंदान् । कुतूहलेनाभिनिविष्टचेताः पप्रच्छ कन्याजनने फलानि

ଏକଦା ସେ ଜାତକ ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଜ୍ଞାନୀ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକି, କୁତୁହଳରେ ମନ ନିବେଶ କରି କନ୍ୟାଜନ୍ମର ଫଳ ଓ ପରିଣାମ ପଚାରିଲେ।

Verse 19

अथ तत्राब्रवीदेको बहुज्ञो द्विजसत्तमः । एषा सीमंतिनी नाम्ना कन्या तव महीपते

ତେବେ ସେଠାରେ ଜଣେ ବହୁଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—“ହେ ମହୀପତେ, ତୁମ ଏହି କନ୍ୟାର ନାମ ‘ସୀମନ୍ତିନୀ’।”

Verse 20

उमेव मांगल्यवती दमयंतीव रूपिणी । भारतीव कलाभिज्ञा लक्ष्मीरिव महागुणा

ସେ ଉମାଙ୍କ ପରି ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପରି ରୂପବତୀ; ଭାରତୀ (ସରସ୍ୱତୀ)ଙ୍କ ପରି କଳାନିପୁଣା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ମହାଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା।

Verse 21

सुप्रजा देवमातेव जानकीव धृतव्रता । रविप्रभेव सत्कांतिश्चंद्रिकेव मनोरमा

ସେ ଦେବମାତା ପରି ସୁପ୍ରଜା (ସୁସନ୍ତାନସମ୍ପନ୍ନା) ହେବେ, ଜାନକୀ (ସୀତା) ପରି ଧୃତବ୍ରତା। ତାଙ୍କର ଶୁଭ କାନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି ହେବ ଏବଂ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି ମନୋହରା ହେବେ।

Verse 22

दशवर्षसहस्राणि सह भर्त्रा प्रमोदते । प्रसूय तनयानष्टौ परं सुखमवाप्स्यति

ସେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ। ଆଠ ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ କରି ସେ ପରମ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 23

इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया

ଏପରି କହିଥିବା ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ରାଜା ଧନଦାନରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିଲେ। ତାଙ୍କର ବାକ୍ୟାମୃତ ସେବନ କରି ରାଜା ପରମ ପ୍ରୀତି ଲାଭ କଲେ।

Verse 24

अथान्योऽपि द्विजः प्राह धैर्यवानमितद्युतिः । एषा चतुर्दशे वर्षे वैधव्यं प्रतिपत्स्यति

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ଓ ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିମାନ: “ଏହି କନ୍ୟା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷରେ ବୈଧବ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।”

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वज्रनिर्घातनिष्ठुरम् । मुहूर्तमभवद्राजा चिंताव्याकुलमानसः

ତାହାର ବଚନ ବଜ୍ରାଘାତ ପରି ନିଷ୍ଠୁର ଶୁଣି ରାଜା କିଛିକ୍ଷଣ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 26

अथ सर्वान्समुत्सृज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मवत्सलः । सर्वं दैवकृतं मत्त्वा निश्चिंतः पार्थिवोऽभवत्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଧର୍ମପ୍ରିୟ ରାଜା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଦାୟ କଲେ। ସବୁ ଦୈବକୃତ ଭାବି ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 27

सापि सीमंतिनी बाला क्रमेण गतशैशवा । वैधव्यमात्मनो भावि शुश्रावात्मसखीमुखात्

ସେହି ସୀମନ୍ତିନୀ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ଶୈଶବ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ଆତ୍ମସଖୀର ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲା—ତା’ର ଭାଗ୍ୟରେ ବୈଧବ୍ୟ ଅଛି।

Verse 28

परं निर्वेदमापन्ना चिंतयामास बालिका । याज्ञवल्क्यमुनेः पत्नीं मैत्रेयीं पर्यपृच्छत

ଗଭୀର ନିର୍ବେଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ କନ୍ୟା ଚିନ୍ତା କଲା। ପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମୈତ୍ରେୟୀଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 29

मातस्त्वच्चरणांभोजं प्रपन्नास्मि भयाकुला । सौभाग्यवर्धनं कर्म मम शंसितुमर्हसि

ମାତଃ, ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଶରଣ ନେଇଛି। ମୋ ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଇବା କର୍ମ/ବ୍ରତ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 30

इति प्रपन्नां नृपतेः कन्यां प्राह मुनेः सती । शरणं व्रज तन्वंगि पार्वतीं शिवसंयुताम्

ଏପରି ଶରଣାଗତ ରାଜକନ୍ୟାକୁ ମୁନିଙ୍କ ସତୀ ପତ୍ନୀ କହିଲେ—“ହେ ତନ୍ୱଙ୍ଗି, ଶିବସଂଯୁକ୍ତା ପାର୍ବତୀଦେବୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ।”

Verse 31

सोमवारे शिवं गौरीं पूजयस्व समाहिता । उपोषिता वा सुस्नाता विरजाम्बरधारिणी

ସୋମବାରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶିବ ଓ ଗୌରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର—ଉପବାସ କରି କିମ୍ବା ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ନିର୍ମଳ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି।

Verse 32

यतवाङ्निश्चलमनाः पूजां कृत्वा यथोचिताम् । ब्राह्मणान्भोजयित्वाथ शिवं सम्यक्प्रसादयत्

ବାକ୍‌ସଂଯମ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କର; ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 33

पापक्षयोऽभिषेकेण साम्राज्यं पीठपूजनात् । सौभाग्यमखिलं सौख्यं गंधमाल्याक्षतार्पणात्

ଅଭିଷେକରେ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ; ପୀଠପୂଜାରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ/ଆଧିପତ୍ୟ ମିଳେ। ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଜନ୍ମେ।

Verse 34

धूपदानेन सौगंध्यं कांतिर्दीपप्रदानतः । नैवेद्यैश्च महाभोगो लक्ष्मीस्तांबूलदानतः

ଧୂପଦାନରେ ସୁଗନ୍ଧ ମିଳେ; ଦୀପଦାନରେ କାନ୍ତି ଆସେ। ନୈବେଦ୍ୟରେ ମହାଭୋଗ, ତାମ୍ବୂଳଦାନରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ସମୃଦ୍ଧି—ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 35

धर्मार्थकाममोक्षाश्च नमस्कारप्रदानतः । अष्टैश्वर्यादिसिद्धीनां जप एव हि कारणम्

ନମସ୍କାର ଅର୍ପଣରୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଅଷ୍ଟୈଶ୍ୱର୍ୟ ଆଦି ସିଦ୍ଧିମାନଙ୍କର କାରଣ ନିଶ୍ଚୟ ଜପ ହିଁ।

Verse 36

होमेन सर्वकामानां समृद्धिरुपजायते । सर्वेषामेव देवानां तुष्टिर्ब्राह्मणभोजनात्

ହୋମ କରିଲେ ସମସ୍ତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

इत्थमाराधय शिवं सोमवारे शिवामपि । अत्यापदमपि प्राप्ता निस्तीर्णाभिभवा भवेः

ଏହିପରି ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ଏବଂ ସୋମବାର ଦିନ ଶିବା (ଦେବୀ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କର। ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାବିପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ, ପରାଜିତ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 38

घोराद्घोरं प्रपन्नापि महाक्लेशं भयानकम् । शिवपूजाप्रभावेण तरिष्यसि महद्भयम्

ତୁମେ ଘୋରତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାଭୟଙ୍କର କ୍ଲେଶରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ—ଶିବପୂଜାର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ମହାଭୟକୁ ତୁମେ ଅତିକ୍ରମ କରିବ।

Verse 39

इत्थं सीमंतिनीं सम्यगनुशास्य पुनः सती । ययौ सापि वरारोहा राजपुत्री तथाऽकरोत्

ଏହିପରି ସୀମନ୍ତିନୀକୁ ଭଲଭାବେ ଉପଦେଶ ଦେଇ ସତୀ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏବଂ ସୁନ୍ଦରରୂପା ରାଜକନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କଲା।

Verse 40

दमयंत्यां नलस्यासीदिंद्रसेनाभिधः सुतः । तस्य चंद्रांगदो नाम पुत्रोभू च्चंद्रसन्निभः

ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ନଳଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲା; ତାହାର ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 41

चित्रवर्मा नृपश्रेष्ठस्तमाहूय नृपात्मजम् । कन्यां सीमंतिनीं तस्मै प्रायच्छद्गुर्वनुज्ञया

ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିତ୍ରବର୍ମା ରାଜା ସେହି ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଡାକି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ନିଜ କନ୍ୟା ସୀମନ୍ତିନୀଙ୍କୁ ତାହାକୁ ବିବାହରୂପେ ଦାନ କଲେ।

Verse 42

सोऽभून्महोत्सवस्तत्र तस्या उद्वाहकर्मणि । यत्र सर्वमहीपानां समवायो महानभूत्

ତାହାର ବିବାହକର୍ମରେ ସେଠାରେ ମହୋତ୍ସବ ହେଲା; ଯେଉଁଠାରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କର ମହାସମାବେଶ ଏକତ୍ର ହେଲା।

Verse 43

तस्याः पाणिग्रहं काले कृत्वा चंद्रांगदः कृती । उवास कतिचिन्मासांस्तत्रैव श्वशुरालये

ଯଥାକାଳେ କୃତୀ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦ ତାହାର ପାଣିଗ୍ରହଣ ସଂସ୍କାର କରି, ପରେ କିଛି ମାସ ସେଠାରେ ଶ୍ୱଶୁରାଳୟରେ ରହିଲେ।

Verse 44

एकदा यमुनां तर्तुं स राजतनयो बली । आरुरोह तरीं कैश्चिद्वयस्यैः सह लीलया

ଏକଦା ସେ ବଳବାନ ରାଜପୁତ୍ର ଯମୁନା ତରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସମବୟସୀ କିଛି ସହଚରଙ୍କ ସହ ଲୀଳାଭାବେ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଲେ।

Verse 45

तस्मिंस्तरति कालिंदीं राजपुत्रे विधेर्वशात् । ममज्ज सह कैवतैरावर्त्ताभिहता तरी

ରାଜପୁତ୍ର କାଲିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା) ତରୁଥିବାବେଳେ, ବିଧିବଶତଃ ଆବର୍ତ୍ତର ଆଘାତରେ ନୌକା ନୌକାଚାଳକମାନଙ୍କ ସହିତ ଡୁବିଗଲା।

Verse 46

हा हेति शब्दः सुमहानासीत्तस्यास्तटद्वये । पश्यतां सर्वसैन्यानां प्रलापो दिवम स्पृशत्

ତାହାର ଉଭୟ ତଟରେ “ହା! ହା!” ବୋଲି ମହାଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ସମସ୍ତ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେଇ ବିଲାପ ଯେନେ ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲା।

Verse 47

मज्जंतो मम्रिरे केचित्केचिद्ग्राहोदरं गताः । राजपुत्रादयः केचिन्नादृश्यंत महाजले

କେହି ଡୁବି ମରିଗଲେ; କେହି ଗ୍ରାହମାନଙ୍କ ଉଦରକୁ ଗଲେ। ଆଉ କେହି—ରାଜପୁତ୍ର ଆଦି—ସେଇ ମହାଜଳରେ ଆଉ ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ।

Verse 48

तदुपश्रुत्य राजापि चित्रवर्मातिवि ह्वलः । यमुनायास्तटं प्राप्य विचेष्टः समजायत

ସେ ଖବର ଶୁଣି ରାଜା ଚିତ୍ରବର୍ମା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ଯମୁନା ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଅସହାୟଭାବେ ଛଟପଟାଇଲେ।

Verse 49

श्रुत्वाथ राजपत्न्यश्च वभूबुर्गतचेतनाः । सा च सीमंतिनी श्रुत्वा पपाप डूवि मूर्च्छिता

ଏହା ଶୁଣି ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଚେତନାହୀନ ହେଲେ। ସୀମନ୍ତିନୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଣି ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 50

तथान्ये मंत्रिमुख्याश्च नायकाः सपुरोहिताः । विह्वलाः शोकसंतप्ता विलेपुर्मुक्तमूर्धजाः

ସେପରି ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନାୟକମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; କେଶ ଖୋଲି ସେମାନେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 51

इंद्रसेनोपि राजेद्रः पुत्रवार्त्तां सुदुःखितः । आकर्ण्य सह पत्नीभिर्नष्टसंज्ञः पपात ह

ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ। ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 52

तन्मंत्रिणश्च तत्पौरास्तथा तद्देशवासिनः । आबालवृद्धवनिताश्चुक्रुशुः शोकविह्वलाः

ତାପରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନଗରବାସୀ ଓ ସେ ଦେଶର ଲୋକମାନେ—ଛୋଟ ଝିଅଠାରୁ ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ।

Verse 53

शोकात्केचिदुरो जघ्नुः शिरो जघ्नुश्च केचन । हा राजपुत्र हा तात क्वासि क्वासीति बभ्रमुः

ଶୋକରେ କେହି ନିଜ ଛାତି ପିଟିଲେ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ପିଟିଲେ। ‘ହା ରାଜପୁତ୍ର! ହା ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ! ତୁ କେଉଁଠି—କେଉଁଠି?’ ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 54

एवं शोकाकुलं दीनमिंद्रसेनमहीपतेः । नगरं सहसा क्षुब्धं चित्रवर्मपुरं तथा

ଏଭଳି ଶୋକାକୁଳ ଓ ଦୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ମହୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍ରବର୍ମପୁର ନଗର ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ କ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 55

अथ वृद्धैः समाश्वस्तश्चित्रवर्मा महीपतिः । शनैर्नगरमागत्य सान्त्वयामास चात्मजाम्

ତାପରେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନରେ ଧୈର୍ୟ ପାଇ ମହୀପତି ଚିତ୍ରବର୍ମ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଗରକୁ ଫେରିଆସି ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 56

स राजांभसिमग्नस्य जामातुस्तस्य बांधवैः । आगतैः कारयामास साकल्यादौर्ध्वदैहिकम्

ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇଥିବା ନିଜ ଜାମାତା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ସେ ରାଜା ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଔର୍ଧ୍ୱଦେହିକ (ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି) କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରାଇଲେ।

Verse 57

सा च सीमंतिनी साध्वी भर्तृलोकमतिः सती । पित्रा निषिद्धा स्नेहेन वैधव्यं प्रत्यपद्यत

ସେ ସୀମନ୍ତିନୀ ସାଧ୍ବୀ ସତୀ, ମନରେ ଭର୍ତ୍ତୃଲୋକକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଧାରଣ କରି; ପିତା ସ୍ନେହରେ ନିଷେଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବୈଧବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 58

मुनेः पत्न्योऽपदिष्टं यत्सोमवारव्रतं शुभम् । न तत्याज शुभाचारा वैधव्यं प्राप्तवत्यपि

ମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଉପଦେଶ କରିଥିବା ଶୁଭ ସୋମବାର ବ୍ରତକୁ ସେ ଶୁଭାଚାରିଣୀ, ବୈଧବ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ କଲା ନାହିଁ।

Verse 59

एवं चतुर्दशे वर्षे दुःखं प्राप्य सुदारुणम् । ध्यायन्ती शिवपादाब्जं वत्सरत्रयमत्यगात्

ଏଭଳି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଦୁଃଖ ପାଇ, ଶିବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ତିନି ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ କଲା।

Verse 60

पुत्रशोकादिवोन्मत्तमिंद्रसेनं महीपतिम् । प्रसह्य तस्य दायादाः सप्तांगं जह्रुरोजसा

ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ପ୍ରାୟ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦାୟାଦମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଦମନ କରି, ଓଜସା ସପ୍ତାଙ୍ଗ ସହିତ ରାଜ୍ୟ କେଢ଼ିନେଲେ।

Verse 61

हृतसिंहासनः शूरैर्दायादैः सोऽप्रजो नृपः । निगृह्य काराभवने सपत्नीको निवेशितः

ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନଥିବା ସେ ରାଜାଙ୍କ ସିଂହାସନ ଶୂର ଦାୟାଦମାନେ ଛିନିନେଲେ। ପରାଜିତ ହୋଇ ସେ ରାଣୀସହ କାରାଗୃହରେ ନିବନ୍ଧିତ ହେଲେ।

Verse 62

चंद्रागदोऽपि तत्पुत्रो निमग्नो यमुनाजले । अधोधोमज्जमानोऽसौ ददर्शोरगकामिनीः

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରାଗଦ ମଧ୍ୟ ଯମୁନାଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲା। ତଳକୁ ତଳକୁ ଡୁବୁଥିବାବେଳେ ସେ ନାଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 63

जलक्रीडासु सक्तास्ता दृष्ट्वा राजकुमार कम् । विस्मितास्तमथो निन्युः पातालं पन्नगालयम्

ଜଳକ୍ରୀଡାରେ ମଗ୍ନ ସେ ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ପରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାତାଳ—ପନ୍ନଗାଳୟ—କୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 64

स नीयमानस्तरसा पन्नगीभिर्नृपात्मजः । तक्षकस्य पुरं रम्यं विवेश परमाद्भुतम्

ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ନୃପପୁତ୍ର ତକ୍ଷକଙ୍କର ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ରମ୍ୟ ପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 65

सोऽपश्यद्राजतनयो महेंद्रभवनोपमम् । महारत्नपरिभ्राजन्मयूखपरिदीपितम्

ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରଭବନ ସଦୃଶ ଏକ ପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲା, ଯାହା ମହାରତ୍ନମାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତ କିରଣରେ ସର୍ବତ୍ର ଆଲୋକିତ ଥିଲା।

Verse 66

वज्रवैडूर्यपाचादिप्रासादशतसंकुलम् । माणिक्य गोपुरद्वारं मुक्तादामभिरुज्ज्वलम्

ସେଠା ଵଜ୍ର, ବୈଡୂର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ଫଟିକ ଆଦି ରତ୍ନନିର୍ମିତ ଶତଶତ ପ୍ରାସାଦରେ ସଂକୁଳ ଥିଲା; ମାଣିକ୍ୟଖଚିତ ଗୋପୁରଦ୍ୱାର ମୁକ୍ତାମାଳାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 67

चंद्रकांतस्थलं रम्यं हेमद्वारकपाटकम् । अनेकशतसाहस्रमणिदीपविराजितम्

ସେଠାର ରମ୍ୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତମଣିର ଥିଲା, ଦ୍ୱାରକପାଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣର; ଶତଶତ-ସହସ୍ର ମଣିଦୀପରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 68

तत्रापश्यत्सभा मध्ये निषण्णं रत्नविष्टरे । तक्षकं पन्नगाधीशं फणानेकशतोज्ज्वलम्

ସେଠାରେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନବିଷ୍ଟର ଉପରେ ନିଷଣ୍ଣ ନାଗାଧିଶ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲା; ଶତଶତ ଫଣାର ଦୀପ୍ତିରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ।

Verse 69

दिव्यांबरधरं दीप्तं रत्नकुण्डलराजितम् । नानारत्नपरिक्षिप्तमुकुट द्युतिरंजितम्

ସେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ; ନାନା ରତ୍ନରେ ସର୍ବତୋଭାବେ ଖଚିତ ମୁକୁଟର ଜ୍ୟୋତିରେ ସେ ରଞ୍ଜିତ ଥିଲେ।

Verse 70

फणामणिमयूखाढ्यैरसंख्यैः पन्नगोत्तमैः । उपासितं प्रांजलिभिश्चित्ररत्नविभूषितैः

ଫଣାର ମଣିକିରଣସମୃଦ୍ଧ ଅସଂଖ୍ୟ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ଓ ଚିତ୍ର ରତ୍ନାଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 71

रूपयौवनमाधुर्यविलासगति शोभिना । नागकन्यासहस्रेण समंतात्परिवारितम्

ସେ ରୂପ, ଯୌବନ, ମାଧୁର୍ୟ, ବିଲାସ ଓ ସୁନ୍ଦର ଗତିର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ସହସ୍ର ନାଗକନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

Verse 72

दिव्याभरणदीप्तांगं दिव्यचंदनचर्चितम् । कालाग्निमिव दुर्धर्षं तेजसादित्यसन्निभम्

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନରେ ଅନୁଲିପ୍ତ; ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସନ୍ନିଭ।

Verse 73

दृष्ट्वा राजसुतो धीरः प्रणिपत्य सभास्थले । उत्थितः प्रांजलिस्तस्य तेजसाक्षिप्तलोचनः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧୀର ରାଜପୁତ୍ର ସଭାସ୍ଥଳେ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପରେ କରଯୋଡ଼ି ଉଠିଲା, ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ସେଇ ତେଜରେ ଆକୃଷ୍ଟ ଓ ଅଭିଭୂତ ହେଲା।

Verse 74

नागराजोपि तं दृष्ट्वा राजपुत्रं मनोरमम् । कोऽयं कस्मादिहायात इति पप्रच्छ पन्नगीः

ନାଗରାଜ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମନୋହର ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ନାଗକନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏ କିଏ, ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି?”

Verse 75

ता ऊचुर्यमुनातोये दृष्टोऽस्माभिर्यदृच्छया । अज्ञातकुलनामायमानीतस्तव सन्निधिम्

ସେମାନେ କହିଲେ—“ଯମୁନାର ଜଳରେ ଆମେ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ। ତାଙ୍କର କୁଳ ଓ ନାମ ଅଜ୍ଞାତ ଥିବାରୁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଣିଲୁ।”

Verse 76

अथ पृष्टो राजपुत्रस्तक्षकेण महात्मना । कस्यासि तनयः कस्त्वं को देशः कथमागतः

ତେବେ ମହାତ୍ମା ତକ୍ଷକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ତୁମେ କାହାର ପୁତ୍ର? ତୁମେ କିଏ? ତୁମ ଦେଶ କେଉଁଟି? ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲ?”

Verse 77

राजपुत्रो वचः श्रुत्वा तक्षकं वाक्यमब्रवीत्

ସେ କଥା ଶୁଣି ରାଜପୁତ୍ର ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ।

Verse 78

राजपुत्र उवाच । अस्ति भूमंडले कश्चिद्देशो निषधसंज्ञकः । तस्याधिपोऽभवद्राजा नलो नाम महा यशाः । स पुण्यकीर्तिः क्षितिपो दमयन्तीपतिः शुभः

ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ— “ଏହି ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ‘ନିଷଧ’ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ଅଛି। ତାହାର ଅଧିପତି ନଳ ନାମର ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜା—ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିଧର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୂପତି, ଏବଂ ଶୁଭା ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପତି।”

Verse 79

तस्मादपींद्रसेनाख्यस्तस्य पुत्रो महाबलः । चंद्रांगदोस्मि नाम्नाहं नवोढः श्वशुरालये । विहरन्यमुनातोये निमग्नो देवचोदितः

“ତାଙ୍କଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମର ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର—ମୋ ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦ। ନବବିବାହିତ ହୋଇ ଶ୍ୱଶୁରାଳୟରେ ଥିଲି; ଯମୁନାଜଳରେ ବିହାର କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବଚୋଦନାରେ ମୁଁ ନିମଗ୍ନ ହୋଇଗଲି।”

Verse 80

एताभिः पन्नगस्त्रीभिरानीतोस्मि तवांतिकम् । दृष्ट्वाहं तव पादाब्जं पुण्यैर्जन्मांतरार्जितैः

“ଏହି ନାଗସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆଣିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ଆଜି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଦର୍ଶନ କରୁଛି।”

Verse 81

अद्य धन्योऽस्मि धन्योऽस्मि कृतार्थो पितरौ मम । यत्प्रेक्षितोऽहं कारुण्यात्त्वया संभाषितोपि च

ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ! କାରୁଣ୍ୟବଶତଃ ଆପଣ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ଓ କଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ; ଏହିପରି ମୋ ପିତାମାତା କୃତାର୍ଥ ହେଲେ।

Verse 82

सूत उवाच । इत्युदारमसंभ्रांतं वचः श्रुत्वातिपेशलम् । तक्षकः पुनरौत्सुक्याद्बभाषे राजनंदनम्

ସୂତ କହିଲେ: ସେହି ଉଦାର, ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ବଚନ ଶୁଣି ତକ୍ଷକ ପୁନର୍ବାର ଉତ୍ସୁକତାରେ ରାଜନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 83

तक्षक उवाच । भोभो नरेंद्रदायाद मा भैषीर्धीरतां व्रज । सर्वदेवेषु को देवो युष्माभिः पूज्यते सदा

ତକ୍ଷକ କହିଲା: ହେ ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାୟାଦ, ଭୟ କରନି; ଧୈର୍ୟ ଧର। ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସଦା କାହାକୁ ପୂଜା କର?

Verse 84

राजपुत्र उवाच । यो देवः सर्वेदेवेषु महादेवं इति स्मृतः । पूज्यते स हि विश्वात्मा शिवोऽस्माभिरुमापतिः

ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ‘ମହାଦେବ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ, ସେଇ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଉମାପତି ଶିବଙ୍କୁ ଆମେ ପୂଜା କରୁ।

Verse 85

यस्य तेजोंशलेशेन रजसा च प्रजापतिः । कृतरूपोऽसृजद्विश्वं स नः पूज्यो महेश्वरः

ଯାହାଙ୍କ ତେଜର ଅଂଶମାତ୍ରରେ ଓ ରଜୋଗୁଣର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଜାପତି ରୂପ ଧାରଣ କରି ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ସେଇ ମହେଶ୍ୱର ଆମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 86

यस्यांशात्सात्त्विकं दिव्यं बिभ्रद्विष्णुः सनातनः । विश्वं बिभर्त्ति भूतात्मा शिवोऽस्माभिः स पूज्यते

ଯାହାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ଦିବ୍ୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଭୂତମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୋଇ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ଶିବ ଆମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 87

यस्यांशात्तामसाज्जातो रुद्रः कालाग्निसन्निभः । विश्वमेतद्धरत्यंते स पूज्योऽस्माभिरीश्वरः

ଯାହାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ତମୋଗୁଣରେ କାଳାଗ୍ନି-ସଦୃଶ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶେଷେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି—ସେଇ ଈଶ୍ୱର ଆମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 88

यो विधाता विधातुश्च कारणस्यापि कारणम् । तेजसां परमं तेजः स शिवो नः परा गतिः

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଧାତା, ବିଧାତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବିଧାତା; କାରଣର ମଧ୍ୟ କାରଣ; ସମସ୍ତ ତେଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ତେଜ—ସେଇ ଶିବ ଆମ ପରା ଗତି।

Verse 89

योंतिकस्थोऽपि दूरस्थः पापोपहृतचेतसाम् । अपरिच्छेद्य धामासौ शिवो नः परमा गतिः

ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପେ ଅପହୃତ ଚେତନାମାନଙ୍କୁ ଦୂର ଲାଗନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଧାମ ଅପରିମେୟ—ସେଇ ଶିବ ଆମ ପରମ ଶରଣ।

Verse 90

योऽग्नौ तिष्ठति यो भूमौ यो वायौ सलिले च यः । य आकाशे च विश्वात्मा स पूज्यो नः सदाशिवः

ଯିଏ ଅଗ୍ନିରେ, ପୃଥିବୀରେ, ବାୟୁରେ ଓ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଆକାଶରେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ରୂପେ ବିରାଜିତ—ସେଇ ସଦାଶିବ ଆମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 91

यः साक्षी सर्वभूतानां य आत्मस्थो निरंजनः । यस्येच्छावशगो लोकः सोऽस्माभिः पूज्यते शिवः

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ, ଆତ୍ମସ୍ଥ ଓ ନିରଞ୍ଜନ; ଯାହାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାବଶେ ଲୋକ ଚାଲେ—ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ଆମେ ପୂଜୁଛୁ।

Verse 92

यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः

ସେଇ ଏକ ଆଦ୍ୟ ପୁରୁଷ, ପୁରାତନଙ୍କୁ ଗୁଣବିକାର ହେତୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ କହନ୍ତି; କେହି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, କେହି ତୁରୀୟ, କେହି କୂଟସ୍ଥ କହେ—ସେଇ ଶିବ ଆମର ଗତି।

Verse 93

यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः

ଯାହାଙ୍କୁ ମନ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଯାହାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଧାମ ଦୁର୍ଗମ, ସ୍ୱରୂପ ‘ଏହିପରି’ ଭାବରୁ ପରେ; ଆତ୍ମଭାଜଙ୍କ ମନ-ବାଣୀର ବୃତ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ—ସେଇ ପରମ ଶିବ ଆମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 94

यस्य प्रसादं प्रतिलभ्य संतो वांछंति नैंद्रं पदमुज्ज्वलं वा । निस्तीर्णकर्मार्गलकालचक्राश्चरंत्यभीताः स शिवो गतिर्नः

ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ପାଇ ସନ୍ତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ; କର୍ମବନ୍ଧନ ଓ କାଳଚକ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବିଚରନ୍ତି—ସେଇ ଶିବ ଆମର ଗତି।

Verse 95

यस्य स्मृतिः सकलपापरुजां विघातं सद्यः करोत्यपि चु पुल्कसजन्मभाजाम् । यस्य स्वरूपमखिलं श्रुतिभिर्विमृग्यं तस्मै शिवाय सततं करवाम पूजाम्

ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମୃତି ସମସ୍ତ ପାପଜନ୍ୟ ପୀଡାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନାଶ କରେ—ପୁଲ୍କଶଜନ୍ମଧାରୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ଯାହାଙ୍କ ସମଗ୍ର ସ୍ୱରୂପକୁ ଶ୍ରୁତିମାନେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ଶିବଙ୍କୁ ଆମେ ସଦା ପୂଜା କରିବା।

Verse 96

यन्मूर्ध्नि लब्धनिलया सुरलोकसिंधुर्यस्यांगगां भगवती जगदंबिका च । यत्कुंडले त्वहह तक्षकवासुकी द्वौ सोऽस्माकमेव गतिरर्धशशांकमौलिः

ଯାହାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଦେବଲୋକର ନଦୀ ନିବାସ ପାଇଛି, ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଭଗବତୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଜଗଦମ୍ବିକା ବିରାଜିତ; ଯାହାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳରେ—ଅହୋ!—ତକ୍ଷକ ଓ ବାସୁକି ଉଭୟ ଅଛନ୍ତି—ସେଇ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ପ୍ରଭୁ ହିଁ ଆମ ପରମ ଗତି।

Verse 97

जयति निगमचूडाग्रेषु यस्यांघ्रिपद्मं जयति च हृदि नित्यं योगिनां यस्य मूर्तिः । जयति सकलतत्त्वोद्भासनं यस्य मूर्तिः स विजितगुणसर्गः पूज्यतेऽस्माभिरीशः

ବେଦଶିଖରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ—ତାଙ୍କୁ ଜୟ; ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନିତ୍ୟ ବସୁଥିବା ଯାହାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି—ତାହାକୁ ଜୟ। ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ—ତାହାକୁ ଜୟ; ଗୁଣସୃଷ୍ଟିକୁ ଜୟ କରିଥିବା ସେଇ ଈଶ୍ୱର ଆମେ ପୂଜୁଛୁ।

Verse 98

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षकः प्रीतमानसः । जातभक्तिर्महादेवे राजपुत्रमभाषत

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ତକ୍ଷକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 99

तक्षक उवाच । परितुष्टोऽस्मि भद्रं स्तात्तव राजेद्रनंदन । बालोपि यत्परं तत्त्वं वेत्सि शैवं परात्परम्

ତକ୍ଷକ କହିଲା—ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ହେ ରାଜାଧିରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର। ତୁମେ ବାଳକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶୈବ ପରାତ୍ପର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣୁଛ।

Verse 100

एष रत्नमयो लोक एताश्चारुदृशोऽबलाः । एते कल्पद्रुमाः सर्वे वाप्योमृतरसांभसः

ଏହି ଲୋକ ରତ୍ନମୟ; ଏହି ନାରୀମାନେ ମନୋହରଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କଳ୍ପଦ୍ରୁମ, ଏହି ବାପୀମାନଙ୍କ ଜଳ ଅମୃତରସ ସମାନ।

Verse 101

नात्र मृत्युभयं घोरं न जरारोगपीडनम् । यथेष्टं विहरात्रैव भुंक्ष्व भोगान्यथोचितान्

ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଭୟ ନାହିଁ, ନ ଜରା-ରୋଗର ପୀଡନ। ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି ଏଠାରେ ବିହାର କରି, ଯଥୋଚିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।

Verse 110

तत्सहायार्थमेकं च पन्नगेंद्रकुमारकम् । नियुज्य तक्षकः प्रीत्या गच्छेति विससर्ज तम्

ତାହାର ସହାୟତା ପାଇଁ ତକ୍ଷକ ଆନନ୍ଦରେ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏକ କୁମାରକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ‘ଯାଅ’ ବୋଲି କହି ପଠାଇଦେଲା।

Verse 120

का त्वं कस्य कलत्रं वा कस्यासि तनया सती । किमिदं तेंगने बाल्ये दुःसहं शोकलक्षणम्

ତୁମେ କିଏ? କାହାର ସ୍ତ୍ରୀ, କିମ୍ବା କାହାର ସତୀ କନ୍ୟା? ହେ ସୁକୋମଳାଙ୍ଗୀ, ଶିଶୁବୟସରେ ଏହି ଦୁଃସହ ଶୋକଲକ୍ଷଣ କାହିଁକି ତୁମେ ବହନ କରୁଛ?

Verse 130

दृष्टपूर्व इवाभासि मया च स्वजनो यथा । सर्वं कथय तत्त्वेन सत्यसारा हि साधवः

ତୁମେ ମୋତେ ପୂର୍ବେ ଦେଖା ଲାଗୁଛ, ମୋର ନିଜ ସ୍ୱଜନ ପରି। ସମସ୍ତ କଥା ତତ୍ତ୍ୱରେ ସତ୍ୟ କହ; କାରଣ ସାଧୁଜନ ସତ୍ୟସାର ହୋଇଥାନ୍ତି।

Verse 140

स्वपाणिस्पर्शनोद्भिन्नपुलकांचितविग्रहम् । पूर्व दृष्टानि चांगेषु लक्षणानि स्वरादिषु । वयःप्रमाणं वर्णं च परीक्ष्यैनमतर्कयत्

ନିଜ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ଯାହାର ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଉଦ୍ଭବିଲା, ଏବଂ ଯାହାର ଅଙ୍ଗରେ—ସ୍ୱରାଦିରେ—ପୂର୍ବେ ଦେଖା ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ତାହାକୁ ଦେଖି ସେ ତାହାର ବୟସ, ଦେହପ୍ରମାଣ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷା କରି ପରେ ମନେ ମନେ ବିଚାର କଲା।

Verse 141

एष एव पतिर्मे स्याद्ध्रुवं नान्यो भविष्यति । अस्मिन्नेव प्रसक्तं मे हृदयं प्रेमकातरम्

ଏହିଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପତି ହେବେ; ଅନ୍ୟ କେହି କଦାପି ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ହୃଦୟ ଆସକ୍ତ, ପ୍ରେମେ କାତର।

Verse 142

परलोकादिहायातः कथमेवं स्वरूपधृक् । दुर्भाग्यायाः कथं मे स्याद्भर्तुर्नष्टस्य दर्शनम्

ପରଲୋକରୁ ସେ ଏହି ରୂପ ଧାରି ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲେ? ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗିନୀ; ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପତିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମୋତେ କିପରି ମିଳିଲା?

Verse 143

स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा

ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି, ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ କି? ଏହା ଭ୍ରମ କି, ଭ୍ରମ ନୁହେଁ କି? ଏ ଧୂର୍ତ୍ତ କି, ନା କୌଣସି ଯକ୍ଷ, କିମ୍ବା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ?

Verse 150

स पुरोपवनाभ्याशे स्थित्वा तं फणि पुत्रकम् । विससर्जात्मदायादान्नृपासनगतान्प्रति

ସେ ରାଜୋପବନର ସମୀପରେ ଦାଁଡି ଥାଇ ସେହି ନାଗକୁମାରକୁ ପଠାଇଲେ, ଏବଂ ରାଜାସନରେ ବସିଥିବା ନିଜ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।

Verse 151

स गत्वोवाच ताञ्छीघ्रमिंद्रसेनो विमुच्यताम् । चंद्रांगदस्तस्य सुतः प्राप्तोऽयं पन्नगाल यात्

ସେ ଯାଇ କହିଲା—‘ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ। ଏହିଜଣେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦ; ନାଗଲୋକରୁ ପଠାଯାଇ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।’

Verse 152

नृपासनं विमुंचंतु भवंतो न विचार्यताम् । नो चेच्चंद्रागदस्याशु बाणाः प्राणान्हरंति वः

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ରାଜାସନ ତ୍ୟାଗ କର; ବିଚାର କରି ବିଳମ୍ବ କରନି। ନହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ବାଣ ତୁମ ପ୍ରାଣ ହରିନେବ।

Verse 153

स मग्नो यमुनातोये गत्वा तक्षकमंदिरम् । लब्ध्वा च तस्य साहाय्यं पुनर्लोकादिहागतः

ସେ ଯମୁନାଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ତକ୍ଷକଙ୍କ ମନ୍ଦିର-ପ୍ରାସାଦକୁ ଗଲା। ତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ ସେ ସେଇ ଲୋକରୁ ପୁଣି ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରିଆସିଲା।

Verse 160

तं पादमूले पतितं स्वपुत्रं विवेद नासौ पृथिवीपतिः क्षणम् । प्रबोधितोऽमात्यजनैः कथंचिदुत्थाय क्लिन्नेन हृदालिलिंग

ପାଦମୂଳେ ପଡିଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ସେ ପୃଥିବୀପତି କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅମାତ୍ୟମାନେ କିପରି ଜଗାଇଲେ; ସେ ଉଠି ଶୋକରେ ସିଜିଥିବା ହୃଦୟରେ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 170

चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः

ଚନ୍ଦ୍ରାଙ୍ଗଦ ମଧ୍ୟ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଆଲୟରୁ ଆଣିଥିବା ରତ୍ନାଦିଦ୍ୱାରା ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ଭୂଷିତ କଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 177

सूत उवाच । विचित्रमिदमाख्यानं मया समनुवर्णितम् । भूयोऽपि वक्ष्ये माहात्म्यं सोमवारव्रतोदितम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ବିଚିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏବେ ପୁଣି ସୋମବାର-ବ୍ରତର ପ୍ରକାଶିତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି।