Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः । श्रुतमात्रेण येनाशु च्छिद्यंते सर्वसंशयाः

ସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ତ୍ରିପୁରଦ୍ୱିଷ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଉ ଏକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି; ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିବାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଶୀଘ୍ର ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 2

अतः परतरं नास्ति किंचित्पापविशोधनम् । सर्वानंदकरं श्रीमत्सर्वकामार्थसाधम्

ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାପବିଶୋଧନ କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ସର୍ବାନନ୍ଦକର, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟାର୍ଥ ସାଧକ।

Verse 3

दीर्घायुर्विजयारोग्यभुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । यदनन्येन भावेन महे शाराधनं परम्

ଏହା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବିଜୟ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇ, ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି—ଉଭୟର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ; ଅର୍ଥାତ୍ ଅନନ୍ୟଭାବେ କରାଯାଇଥିବା ମହେଶଙ୍କ ପରମ ଆରାଧନ।

Verse 4

आर्द्राणामपि शुष्काणामल्पानां महतामपि । एतदेव विनिर्दिष्टं प्रायश्चितमथोत्तमम्

ନୂତନ (ଆର୍ଦ୍ର) ପାପ ହେଉ କି ପୁରୁଣା (ଶୁଷ୍କ) ପାପ, ଛୋଟ ହେଉ କି ବଡ଼—ସବୁ ପାଇଁ ଏହିଟି ମାତ୍ର ଉତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 5

सर्वकालेऽप्यभेद्यानामघानां क्षयकारणम् । महामुनिविनिर्दिष्टैः प्रायश्चित्तैरथोत्तमैः

ଏହା ସର୍ବକାଳରେ ‘ଅଭେଦ୍ୟ’ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ପାପମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟର କାରଣ; ମହାମୁନିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ଉତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 6

इयमेव परं श्रेयः सर्वशास्त्रविनिश्चितम् । यद्भक्त्या परमेशस्य पूजनं परमो दयम्

ଏହିଟି ହିଁ ପରମ ଶ୍ରେୟ—ଏପରି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି: ଭକ୍ତିସହ ପରମେଶଙ୍କ ପୂଜା ହିଁ ପରମ ଦାନ ଓ ପରମ ଦୟା।

Verse 7

जानताऽजानता वापि येन केनापि हेतुना । यत्किंचिपि देवाय कृतं कर्म विमुक्तिदम्

ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି, ଯେକୌଣସି କାରଣରେ—ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି କର୍ମ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 8

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यामुपवासोऽति दुर्लभः । तत्रापि दुर्लभं मन्ये रात्रौ जागरणं नृणाम्

ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ମୋ ମତରେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ।

Verse 9

अतीव दुर्लभं मन्ये शिवलिंगस्य दर्शनम् । सुदुर्लभतरं मन्ये पूजनं परमेशितुः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ; ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜନ।

Verse 10

भवकोटिशतोत्पन्नषुण्यराशिविपाकतः । लभ्यते वा पुनस्तत्र बिल्वपत्रार्चनं विभोः

କୋଟିକୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ‑ପାପର ଶୂନ୍ୟରାଶି-ସଦୃଶ ବିପାକ ପକ୍କ ହେଲେ ତବେ, ସେହି ପବିତ୍ର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ, ବିଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ।

Verse 11

वर्षाणामयुतं येन स्नातं गंगासरिज्जले । सकृद्बिल्वार्चनेनैव तत्फलं लभते नरः

ଯେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀଜଳରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ନାନ କରିଛି, ସେହି ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଅର୍ଚ୍ଚନରେ ହିଁ ପାଇଯାଏ।

Verse 12

यानियानि तु पुण्यानि लीनानीह युगेयुगे । माघेऽसितचतुर्दश्यां तानि तिष्ठंति कृत्स्नशः

ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଏଠାରେ ଯେଯେ ପୁଣ୍ୟ ଲୀନ ହୋଇ ରହିଛି, ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ସେସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Verse 13

एतामेव प्रशंसंति लोके ब्रह्मादयः सुराः । मुनयश्च वशिष्ठाद्या माघेऽसितचतुर्दशीम्

ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀକୁ ହିଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବଗଣ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ବଶିଷ୍ଠାଦି ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 14

अत्रोपवासः केनापि कृतः क्रतुशताधिकैः । रात्रौ जागरणं पुण्यं कल्पकोटितपोऽधिकम्

ଏଠାରେ ଯେକେହି କରିଥିବା ଉପବାସ ଶତ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ ପବିତ୍ର—କୋଟି କଳ୍ପର ତପସ୍ୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 15

एकेन बिल्वपत्रेण शिवलिंगार्चनं कृतम् । त्रैलोक्ये तस्य पुण्यस्य को वा सादृश्यमिच्छति

ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ଯଦି ଶିବଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ପୁଣ୍ୟର ସମତୁଳ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକରେ କିଏ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବ?

Verse 16

अत्रानुवर्ण्यते गाथा पुण्या परमशोभना । गोपनीयापि कारुण्याद्गौतमेन प्रकाशिता

ଏଠାରେ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଅତିଶୟ ଶୋଭନ ଗାଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି; ଗୋପନୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କରୁଣାବଶେ ଗୌତମ ତାହା ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 17

इक्ष्वाकुवंशजः श्रीमान्राजा परम धार्मिकः । आसीन्मित्रसहोनाम श्रेष्ठः सर्वधनुर्भृताम्

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ଏକ ଶ୍ରୀମାନ୍, ପରମ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ମିତ୍ରସହ, ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 18

स राजा सकलास्त्रज्ञः शास्त्रज्ञः श्रुतिपारगः । वीरोऽत्यंतबलोत्साहो नित्योद्योगी दयानिधिः

ସେ ରାଜା ସକଳ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରୁତିପାରଗ ଥିଲେ; ସେ ବୀର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳ-ଉତ୍ସାହଯୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଉଦ୍ୟମୀ ଏବଂ ଦୟାନିଧି ଥିଲେ।

Verse 19

पुण्यानामिव संघातस्तेजसामिव पंजरः । आश्चर्याणामिव क्षेत्रं यस्य मूर्तिर्विराजते

ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ପୁଣ୍ୟମାନଙ୍କ ସଂଘାତ ପରି, ତେଜସ୍‌ର ପଞ୍ଜର ପରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ବିରାଜିତ ଥିଲା।

Verse 20

हृदयं दययाक्रांतं श्रियाक्रांतं च तद्वपुः । चरणौ यस्य सामंतचूडामणिमरीचिभिः

ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ଦେହ ରାଜଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା। ସାମନ୍ତ ରାଜମାନଙ୍କ ମୁକୁଟମଣିର କିରଣ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା।

Verse 21

एकदा मृगयाकेलिलोलुपः स महीपतिः । विवेश गह्वरं घोरं बलेन महतावृतः

ଏକଦା ମୃଗୟା-କ୍ରୀଡାରେ ଲୋଲୁପ ସେ ରାଜା, ମହାବଳରେ ଘେରାଯାଇ, ଗହ୍ୱର ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 22

तत्र विव्याध विशिखैः शार्दूलान्गवयान्मृगान् । रुरून्वराहान्महिषान्मृगेंद्रानपि भूरिशः

ସେଠାରେ ସେ ତୀରଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଅନେକ ପଶୁକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା—ବାଘ, ଗବୟ, ମୃଗ, ରୁରୁ, ବରାହ, ମହିଷ ଏବଂ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 23

स रथी मृगयासक्तो गहनं दंशित श्चरन् । कमपि ज्वलनाकारं निजघान निशाचरम्

ସେ ରଥୀ ରାଜା ମୃଗୟାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲା; ସେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆକାର ଥିବା କୌଣସି ନିଶାଚରକୁ ସେ ନିହତ କଲା।

Verse 24

तस्यानुजः शुचाविष्टो दृष्ट्वा दूरे तिरोहितः । भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा चिंतयामास चेतसा

ତାହାର ଅନୁଜ ଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଦେଖି ଦୂରେ ହଟିଗଲା। ଭ୍ରାତାକୁ ନିହତ ଦେଖି ସେ ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 25

नन्वेष राजा दुर्द्धर्षो देवानां रक्षसामपि । छद्मनैव प्रजेतव्यो मम शत्रुर्न चान्यथा

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ରାଜା ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଦୁର୍ଜୟ। ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ କେବଳ ଛଦ୍ମବେଶ ଓ ମାୟାଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିବାକୁ ହେବ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 26

इति व्यवसितः पापो राक्षसो मनुजाकृतिः । आससाद नृपश्रेष्ठमुत्पात इव मूर्तिमान्

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସ ମନୁଷ୍ୟାକୃତି ଧାରଣ କରି, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଉତ୍ପାତ ପରି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।

Verse 27

तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् । चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः

ତାକୁ ବିନମ୍ର ଆକୃତିରେ ଚାକିରି କରିବାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ତାକୁ ରାଜମହାନସ (ରନ୍ଧନଶାଳା)ର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କଲେ।

Verse 28

अथ तस्मिन्वने राजा किंचित्कालं विहृत्य सः । निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीं पुनराययौ

ତାପରେ ରାଜା ସେହି ବନରେ କିଛିକାଳ ବିହାର କରି, ଶିକାରରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ମୃଗୟା ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନର୍ବାର ନିଜ ପୁରୀକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 29

तस्य राजेंद्रमुख्यस्य मदयंतीतिनामतः । दमयन्ती नलस्येव विदिता वल्लभा सती

ସେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ‘ମଦୟନ୍ତୀ’ ନାମକ ପତିବ୍ରତା ପ୍ରିୟା ଥିଲେ; ସେ ନଳଙ୍କ ଦମୟନ୍ତୀ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 30

एतस्मिन्समये राजा निमंत्र्य मुनिपुंगवम् । वशिष्ठं गृहमानिन्ये संप्राप्ते पितृवासरे

ସେହି ସମୟରେ ରାଜା ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପିତୃକର୍ମର ପବିତ୍ର ପିତୃବାସର ଆସିପହଞ୍ଚିଥିବାରୁ, ସମ୍ମାନସହ ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣିଲେ।

Verse 31

रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् । शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्

ସୂଦର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ଶାକାହାରରେ ନରମାଂସ ମିଶାଇ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲା; ତାହା ଦେଖି ଗୁରୁ ତେବେ କହିଲେ।

Verse 32

धिग्धिङ्नरामिषं राजं स्त्वयैतच्छद्मकारिणा । खलेनोपहृतं मेऽद्य अतो रक्षो भविष्यसि

“ଧିକ୍ ଧିକ୍! ଏ ନରମାଂସ! ହେ ରାଜନ, ଆଜି ତୁମ ଛଳରେ—ଏକ ଖଳ ଦ୍ୱାରା—ଏହା ମୋତେ ଅର୍ପିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ହେବ।”

Verse 33

रक्षःकृतमविज्ञाय शप्त्वैवं स गुरुस्ततः । पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्

ରାକ୍ଷସର କୃତ୍ୟ ବୋଲି ନ ଜାଣି ଗୁରୁ ଏପରି ଶାପ ଦେଲେ; ପରେ ପୁନଃ ବିଚାର କରି ସେଇ ଶାପକୁ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଲେ।

Verse 34

राजापि कोपितः प्राह यदिदं मे न चेष्टितम् । न ज्ञातं च वृथा शप्तो गुरुं चैव शपाम्यहम्

ରାଜା ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏ କାମ ମୁଁ କରିନାହିଁ, ମୋତେ ଏଥିରେ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ମୋତେ ବୃଥା ଶାପ ଦିଆଗଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଉଛି।”

Verse 35

इत्यपोंजलिनादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः । पतित्वा पादयोस्तस्य मदयन्ती न्यवारयत्

ଏହିପରି କହି ସେ ଅଞ୍ଜଳିରେ ଜଳ ନେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ମଦୟନ୍ତୀ ଗୁରୁପାଦରେ ପଡି ତାକୁ ନିବାରିଲା।

Verse 36

ततो निवृत्तः शापाच्च तस्या वचनगौरवात् । तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ

ତାଙ୍କ ବଚନର ଗୌରବରେ ସେ ଶାପ ଦେବାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ସେଇ ଜଳକୁ ନିଜ ପାଦ ଉପରେ ପକାଇଲା; ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାଦ ମଲିନ ହେଲା।

Verse 37

कल्मषांघ्रिरिति ख्यातस्ततः प्रभृति पार्थिवः । बभूव गुरुशापेन राक्षसो वनगोचरः

ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ରାଜା ‘କଲ୍ମଷାଂଘ୍ରି’ (ମଲିନ ପାଦଯୁକ୍ତ) ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଗୁରୁଶାପରେ ରାକ୍ଷସ ହୋଇ ବନେ ବିଚରିଲା।

Verse 38

स बिभ्रद्राक्षसं रूपं घोरं कालां तकोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः

ସେ କାଳାନ୍ତକ ମୃତ୍ୟୁ ସମ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବନେ ବିଚରି ମନୁଷ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 39

स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ । अपश्यदंतकाकारो नवोढौ मुनिदंपती

ଏକଦା ବନରେ କେଉଁଠି ତାହା ଅନ୍ତକସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ତା, ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡାରତ ନବବିବାହିତ କିଶୋର ମୁନିଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 40

राक्षसो मानुषाहारः किशोरमुनिनंदनम् । जग्धुं जग्राह शापार्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा

ଶାପପୀଡିତ ମନୁଷ୍ୟଭକ୍ଷୀ ରାକ୍ଷସ ମୁନିଙ୍କ କିଶୋର ପୁତ୍ରକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଯେପରି ମୃଗଶିଶୁକୁ ଝପଟି ଧରେ, ସେପରି ଧରିନେଲା।

Verse 41

रक्षोगृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीताथ तत्प्रिया । उवाच करुणं बाला क्रंदंती भृशवेपिता

ରାକ୍ଷସ ଧରିଥିବା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭୟଭୀତ ହେଲା; ସେ ଯୁବତୀ କରୁଣ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଭୟରେ ଭାରି କମ୍ପିତ ହୋଇ କହିଲା।

Verse 42

भोभो मामा कृथाः पापं सूर्यवंशयशोधर । मदयंतीपतिस्त्वं हि राजेंद्रो न तु राक्षसः

“ହାୟ ହାୟ! ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଯଶ ଧାରଣକାରୀ, ଏହି ପାପ କରନି; ତୁମେ ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କ ପତି, ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର—ରାକ୍ଷସ ନୁହଁ।”

Verse 43

न खाद मम भर्त्तारं प्राणात्प्रियतमं प्रभो । आर्त्तानां शरणार्त्तानां त्वमेव हि यतो गतिः

“ହେ ପ୍ରଭୋ! ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରନି। ଆର୍ତ୍ତ ଓ ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ଆପଣ ହିଁ ପରମ ଗତି।”

Verse 44

पापानामिव संघातैः किं मे दुष्टैर्जडासुभिः । देहेन चातिभारेण विना भर्त्रा महात्मना

“ମହାତ୍ମା ପତି ବିନା ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ କାମର—ଦୁଷ୍ଟ, ଜଡପ୍ରାୟ ପ୍ରାଣହୀନ, ପାପର ଢେର ପରି, ଉପରେ ଅତିଭାର ମାତ୍ର?”

Verse 45

मलीमसेन पापेन पांचभौतेन किं सुखम् । बालोयं वेदविच्छांतस्तपस्वी बहुशास्त्रवित्

ଏହି ମଳିନ, ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଗଠିତ ଶରୀରରେ କି ସୁଖ ଅଛି? ଏହି ବାଳକ ଶାନ୍ତ, ବେଦଜ୍ଞ, ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାତା ଅଟନ୍ତି।

Verse 46

अतोऽस्य प्राणदानेन जगद्रक्षा त्वया कृता । कृपां कुरु महाराज बालायां ब्राह्मणस्त्रियाम्

ତେଣୁ, ଏହାର ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରି ଆପଣ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରିବେ। ହେ ମହାରାଜ! ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସ୍ତ୍ରୀ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।

Verse 47

अनाथकृपणार्तेषु सघृणाः खलु साधवः । इत्थमभ्यर्थितः सोऽपि पुरुषादः स निर्घृणः

ସାଧୁ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନାଥ, ଦୀନ ଓ ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଅଟନ୍ତି। ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେହି ନରଭକ୍ଷକ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ହୋଇ ରହିଲା।

Verse 48

चखाद शिर उत्कृत्य विप्रपुत्रं दुराशयः । अथ साध्वी कृशा दीना विलप्य भृशदुःखिता

ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁତ୍ରର ମସ୍ତକ କାଟି ତାକୁ ଖାଇଗଲା। ତେବେ ସେହି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୀନ ସାଧ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 49

आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे तथोल्बणाम् । भर्तारमनुगच्छंती संविशंती हुताशनम्

ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଏକତ୍ର କରି ସେ ଏକ ବିଶାଳ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅନୁଗମନ କରି ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 50

राजानं राक्षसाकारं शापास्त्रेण जघान तम् । रेरे पार्थिव पापात्मंस्त्वया मे भक्षितः पतिः

ରାଜାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ରୂପରେ ଦେଖି ସେ ଅଭିଶାପ ରୂପକ ଅସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। 'ଆରେ ପାପୀ ରାଜା! ତୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଛୁ।'

Verse 51

अतः पतिव्रतायास्त्वं शापं भुंक्ष्व यथोल्बणम् । अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वमपि संगतः । तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती

'ତେଣୁ ପତିବ୍ରତା ହୋଇଥିବାରୁ ତୁମେ ମୋର ଭୟଙ୍କର ଅଭିଶାପ ଭୋଗ କର। ଆଜିଠାରୁ ଯେବେ ବି ତୁମେ କୌଣସି ନାରୀ ସହ ସଙ୍ଗମ କରିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।' ଏହା କହି ସେହି ସତୀ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 52

सोऽपि राजा गुरोः शापमुपभुज्य कृतावधिम् । पुनः स्वरूपमादाय स्वगृहं मुदितो ययौ

ସେହି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଅଭିଶାପର ଅବଧି ପୂରଣ କରି, ପୁନର୍ବାର ନିଜ ରୂପ ଫେରିପାଇ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 53

ज्ञात्वा विप्रसतीशापं तत्पत्नी रतिलालसम् । पतिं निवारयामास वैधव्यातिबिभ्यती

ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଅଭିଶାପ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ରାଣୀ ରତିକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛୁକ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବୈଧବ୍ୟ ଭୟରେ ବାରଣ କଲେ।

Verse 54

अनपत्यः स निर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः । विसृज्य सकलं लक्ष्मीं ययौ भूयोऽपि काननम्

ନିଃସନ୍ତାନ ସେହି ରାଜା ରାଜ୍ୟଭୋଗରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ପୁନର୍ବାର ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 55

सूर्यवंशप्रतिष्ठित्यै वशिष्ठो मुनिसत्तमः । तस्यामुत्पादयामास मदयंत्यां सुतोत्तमम्

ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ପାଇଁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ମଦୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 56

विसृष्टराज्यो राजापि विचरन्सकलां महीम् । आयांतीं पृष्ठतोऽपश्यत्पिशाचीं घोररूपिणीम्

ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ରାଜା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ ପଛଦିଗରୁ ଆସୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ରୂପଧାରିଣୀ ପିଶାଚୀକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 57

सा हि मूर्तिमती घोरा ब्रह्महत्या दुरत्यया । यदासौ शापविभ्रष्टो मुनिपुत्रमभक्षयत्

ସେ ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଦୁର୍ଜୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ନିଜେ; ଶାପରେ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଯେତେବେଳେ ମୁନିପୁତ୍ରକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା, ସେତେବେଳେ ଏହା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 58

तेनात्मकर्मणा यांतीं ब्रह्महत्यां स पृष्ठतः । बुबुधे मुनिवर्याणामुपदेशेन भूपतिः

ନିଜ କର୍ମର ଫଳରୂପେ ପଛେ ପଛେ ଆସୁଥିବା ସେହି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ରାଜା ଚିହ୍ନିଲେ।

Verse 59

तस्या निर्वेशमन्विच्छन्राजा निर्विण्णमानसः । नानाक्षेत्राणि तीर्थानि चचार बहुवत्सरम्

ତାହାର ପିଛାଛାଡ଼ାରୁ ମୁକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜି, ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ କ୍ଲାନ୍ତମନ ରାଜା ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥକୁ ବହୁବର୍ଷ ଧରି ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 60

यदा सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वापि च मुहुर्मुहुः । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलामाययौ तदा । बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चिंतया परयार्दितः

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ନ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା; ତେଣୁ ସେ ମିଥିଲାକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ବାହ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 61

ददर्श मुनिमायांतं गौतमं विमलाशयम् । हुताशनमिवाशेषतपस्विजनसेवितम्

ସେ ଆସୁଥିବା ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ନିର୍ମଳ ଅନ୍ତଃକରଣବାନ—ଅନେକ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ସମସ୍ତେ ସେବା କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ପରି।

Verse 62

विवस्वंतमिवात्यंतं घनदोषतमोनुदम् । शशांकमिव निःशंकमवदातगुणोदयम्

ସେ ଦୋଷରୂପ ଘନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ଏବଂ ନିର୍ଭୟ, ଶାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ନିର୍ମଳ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଉଦୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ।

Verse 63

महेश्वरमिव श्रीमद्द्विजराजकलाधरम् । शांतं शिष्यगणोपेतं तपसामेकभाजनम्

ସେ ମହେଶ୍ୱର ପରି ଶ୍ରୀମାନ, ଦ୍ୱିଜରାଜ (ଚନ୍ଦ୍ର) ର କଳା ଧାରଣ କରିଥିବା; ଶାନ୍ତ, ଶିଷ୍ୟଗଣ ସହିତ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ସାରକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ର ପରି ଥିଲେ।

Verse 66

गौतम उवाच । कच्चित्ते कुशलं राजन्कच्चित्ते पदमव्ययम्

ଗୌତମ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ତୁମର କୁଶଳ ତୋ? ତୁମେ ଅବ୍ୟୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ କି?”

Verse 67

कुशलिन्यः प्रजाः कच्चिदवरोधजनोपि वा । किमर्थमिह संप्राप्तो विसृज्य सकलां श्रियम्

ତୁମ ପ୍ରଜାମାନେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି, ଅନ୍ତଃପୁରର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ? ସମସ୍ତ ରାଜଶ୍ରୀ ତ୍ୟାଗ କରି କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?

Verse 68

किं च ध्यायसि भो राजन्दीर्घमुष्णं च निःश्वसन्

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ କଣ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ? ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଛାଡ଼ି କାହିଁକି ଏପରି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛ?

Verse 69

अभिनंद्य मुनिः प्रीत्या संस्मितं समभाषत

ମୁନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ସେ ବିନୟସହ ମୃଦୁ ହସି କଥା କହିଲା।

Verse 70

अलक्षिता मदपरैर्भर्त्सयंती पदेपदे । यन्मया शापदग्धेन कृतमहो दुरत्ययम् । न शांतिर्जायते तस्य प्रायश्चित्तसहस्रकैः

ଅହଂକାରମଦରେ ମତ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଗୋଚରେ ସେ ପଦେପଦେ ମୋତେ ଭର୍ତ୍ସନା କରେ। ହାୟ! ଶାପଦଗ୍ଧ ମୋର ଯାହା କୃତ୍ୟ, ତାହା ଦୁରତ୍ୟୟ ମହାପାପ; ତାହା ପାଇଁ ସହସ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 71

इष्टाश्च विविधा यज्ञाः कोशसर्वस्वदक्षिणाः । सरित्सरांसि स्नातानि यानि पूज्यानि भूतले । निषेवितानि सर्वाणि क्षेत्राणि भ्रमता मया

ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ କରିଛି, ଦକ୍ଷିଣାରେ ମୋର କୋଷ ଓ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କରିଛି। ପୃଥିବୀର ପୂଜ୍ୟ ନଦୀ ଓ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରିଛି। ଭ୍ରମଣ କରି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ସେବନ-ସେବା କରିଛି—ତଥାପି ମୋତେ ମୁକ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।

Verse 72

जप्तान्यखिलमंत्राणि ध्याताः सकलदेवताः । महाव्रतानि चीर्णानि पर्णमूलफलाशिना

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିଛି; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଛି। ପତ୍ର, ମୂଳ ଓ ଫଳ ମାତ୍ର ଆହାର କରି ମହାବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରିଛି।

Verse 73

तानि सर्वाणि कुर्वंति स्वस्थं मां न कदाचन । अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्ष्यते

ତଥାପି ଏସବୁ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱସ୍ଥ/ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମର ସାଫଳ୍ୟ ଲଭିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଲାଗୁଛି।

Verse 74

यतस्त्वद्दर्शनादेव ममात्मानंदभागभूत् । अन्विच्छंल्लभते क्वापि वर्षपूगैर्मनोरथम्

କାରଣ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମୋ ଆତ୍ମା ଆନନ୍ଦର ଭାଗୀ ହୋଇଛି; ଏବଂ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ପୋଷିଥିବା ମନୋରଥ ଶେଷେ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।

Verse 75

इत्येवं जनवादोऽपि संप्राप्तो मयि सत्यताम् । आजन्मसंचितानां तु पुण्यानामुदयोदये

ଏହିପରି ଲୋକକଥା ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା; କାରଣ ଅନେକ ଜନ୍ମରୁ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଉଦୟ ପରେ ଉଦୟ ହୋଇ ଫଳିତ ହେଉଛି।

Verse 76

यद्भवान्भवभीतानां त्राता नयनगोचरः । कस्माद्देशादिहायातो भवान्भवभयापहः

ଯେହେତୁ ଆପଣ—ସଂସାରଭୀତମାନଙ୍କ ତ୍ରାତା—ମୋ ଚକ୍ଷୁଗୋଚର ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ଭବଭୟାପହ, ଆପଣ କେଉଁ ଦେଶରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?

Verse 77

दूरभ्रमणविश्रांतं शंके त्वामिह चागतम् । दृष्ट्वाश्चर्यमिवात्यर्थं मुदितोसि मुखश्रिया

ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମେ ଦୂରଦୂର ଭ୍ରମଣ କରି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛ; କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବା ପରି ଲାଗେ—ତୁମ ମୁଖଶ୍ରୀ ଦୀପ୍ତ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ।

Verse 78

आनंदयसि मे चेतः प्रेम्णा संभाषणादिव । अद्य मे तव पादाब्जशरणस्य कृतैनसः । शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्

ସ୍ନେହଭରା ସମ୍ଭାଷଣ ପରି ତୁମେ ମୋ ଚିତ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଛ। ଆଜି ମୁଁ—ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ତୁମ ପଦ୍ମପାଦର ଶରଣ ନେଇଛି; ହେ ମହାଭାଗ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ, ଯେନେକି ମୁଁ ସୁଖ ପାଉ।

Verse 79

इति तेन समादिष्टो गौतमः करुणानिधिः । समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्

ଏଭଳି ତାହାର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ କରୁଣାନିଧି ଗୌତମ ତେବେ ଘୋର ପାପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।

Verse 80

गौतम उवाच । साधु राजेंद्र धन्योऽसि महा घेभ्यो भयं त्यज

ଗୌତମ କହିଲେ—ସାଧୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ମହାଭୟମାନଙ୍କର ଭୟ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 81

शिवे त्रातरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम् । शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम्

ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ତ୍ରାତା ଯେତେବେଳେ ଶିବ, ଶରଣ ଖୋଜୁଥିବାମାନଙ୍କର ଭୟ କେଉଁଠି? ଶୁଣ, ହେ ମହାଭାଗ ରାଜନ—ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 82

महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं मनोरमम् । यत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि

ମହାପାତକ-ସଂହାରୀ ‘ଗୋକର୍ଣ୍ଣ’ ନାମକ ସେଇ ମନୋରମ ତୀର୍ଥ; ସେଠାରେ ପାପଙ୍କର କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ—ସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ମହାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 83

स्मृतो ह्यशेषपापघ्नो यत्र संनिहितः शिवः । यथा कैलासशिखरे यथा मंदारमूर्द्धनि

ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ ସଂନିହିତ, ସେଇ ସ୍ଥାନ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନିଃଶେଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଯେପରି ସେ କୈଲାସ-ଶିଖରେ ଓ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ଶିରୋଭାଗରେ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 84

निवासो निश्चितः शंभोस्तथा गोकर्णमण्डले । नाग्निना न शशांकेन न ताराग्रहनायकैः

ଏହିପରି ଗୋକର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡଳରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିବାସ ଅଚଳ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ; ତାହାକୁ ନ ଅଗ୍ନି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରେ, ନ ଶଶାଙ୍କ, ନ ତାରା-ଗ୍ରହଙ୍କ ନାୟକମାନେ।

Verse 85

तमो निस्तीर्यते सम्य ग्यथा सवितृदर्शनात् । तथैव नेतरैस्तीर्थैर्न च क्षेत्रैर्मनोरमैः

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନରେ ଅନ୍ଧକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ କିମ୍ବା ମନୋରମ କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ (ପାପରୂପ) ତମସ୍‌କୁ ସେଇପରି ହଟାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 86

सद्यः पापविशुद्धिः स्याद्यथा गोकर्णदर्शनात् । अपि पापशतं कृत्वा ब्रह्म हत्यादि मानवः

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସଦ୍ୟଃ ପାପଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ମନୁଷ୍ୟ ଶତଶତ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—(ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ)।

Verse 87

सकृत्प्रविश्य गोकर्णं न बिभेति ह्यघात्क्वचित् । तत्र सर्वे महात्मानस्तपसा शांतिमागताः

ଯେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପାପଭୟ କରେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି।

Verse 88

इन्द्रोपेंद्रविरिंच्याद्यैः सेव्यते सिद्धिकांक्षिभिः । तत्रैकेन दिनेनापि यत्कृतं व्रतमुत्तमम्

ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର (ବିଷ୍ଣୁ), ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଆଦି ସିଦ୍ଧିକାମୀମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରାଯାଏ—

Verse 89

तदन्यत्राब्दलक्षेण कृतं भवति तत्समम् । यत्रेंद्रब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां हितकाम्यया

ତାହାର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ୟତ୍ର ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ କଲେ ମାତ୍ର ହୁଏ। କାରଣ ଏହି ସେଇ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ—

Verse 90

महाबलाभिधानेन देवः संनिहितः स्वयम् । घोरेण तपसा लब्धं रावणाख्येन रक्षसा

ସେଠାରେ ‘ମହାବଳ’ ନାମରେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ସନ୍ନିହିତ। ରାବଣ ନାମକ ରାକ୍ଷସର ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ପବିତ୍ରତା ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି।

Verse 91

तल्लिंगं स्थापयामास गोकर्णे गणनायकः । इन्द्रो ब्रह्मा मुकुन्दश्च विश्वेदेवा मरुद्गणाः

ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଶିବଗଣନାୟକ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ମୁକୁନ୍ଦ (ବିଷ୍ଣୁ), ବିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ଭକ୍ତିସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 92

आदित्या वसवो दस्रौ शशांकश्च दिवाकरः । एते विमानगतयो देवास्ते सह पार्षदैः

ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ବସୁମାନେ, ଉଭୟ ଅଶ୍ୱିନୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ଦେବଗଣ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ନିଜ ପାର୍ଷଦଗଣ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 93

पूर्वद्वारं निषेवन्ते देवदेवस्य शूलिनः । योन्यो मृत्युः स्वयं साक्षाच्चित्रगुप्तश्च पावकः

ପୂର୍ବଦ୍ୱାରେ ଦେବଦେବ ଶୂଲିନଙ୍କ ସେବାରେ ଯମ, ସ୍ୱୟଂ ମୃତ୍ୟୁ, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 94

पितृभिः सह रुद्रैश्च दक्षिणद्वारमाश्रितः । वरुणः सरितां नाथो गंगादिसरितां गणैः

ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାରେ ପିତୃମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ, ସରିତାମାନଙ୍କ ନାଥ ବରୁଣ ଗଙ୍ଗାଦି ନଦୀଗଣ ସହ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 95

आसेवते महादेवं पश्चिमद्वारमाश्रितः । तथा वायुः कुबेरश्च देवेशी भद्रकर्णिका

ପଶ୍ଚିମଦ୍ୱାରେ ମହାଦେବଙ୍କ ସେବାରେ ବାୟୁ ଓ କୁବେର, ଏବଂ ଦେବେଶୀ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣିକା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 96

मातृभिश्चंडिकाद्याभिरुत्तरद्वारमाश्रिता । विश्वावसुश्चित्ररथश्चित्रसेनो महाबलः

ଉତ୍ତରଦ୍ୱାରେ ଚଣ୍ଡିକା ଆଦି ମାତୃଗଣ ନିୟୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ଭିଶ୍ୱାବସୁ, ଚିତ୍ରରଥ ଓ ମହାବଳୀ ଚିତ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 97

सह गन्धर्ववर्गैश्च पूजयंति महाबलम् । रंभा घृताची मेना च पूर्वचित्तिस्तिलोत्तमा

ଗନ୍ଧର୍ବଗଣ ସହିତ ସେମାନେ ମହାବଳ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏବଂ ରମ୍ଭା, ଘୃତାଚୀ, ମେନା, ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ତିଲୋତ୍ତମା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 98

नृत्यंति पुरतः शम्भोरुर्वश्याद्याः सुरस्त्रियः । वशिष्ठः कश्यपः कण्वो विश्वामित्रो महा तपाः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ସୁରସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, କଣ୍ୱ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 99

जैमिनिश्च भरद्वाजो जाबालिः क्रतुरंगिराः । एते वयं च राजेंद्र सर्वे ब्रह्मर्षयोऽमलाः

ଜୈମିନି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଜାବାଲି, କ୍ରତୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରା—ଏମାନେ ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି।

Verse 100

देवं महाबलं भक्त्या समंतात्पर्यु पास्महे । मरीचिना सहात्रिश्च दक्षाद्याश्च मुनीश्वराः

ଭକ୍ତିସହିତ ଆମେ ମହାବଳ ଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉପାସନା କରୁଛୁ; ମରୀଚି ଓ ଅତ୍ରି ସହ ଦକ୍ଷ ଆଦି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୂଜାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 110

तथा देव्या भद्रकाल्या शिशुमारेण धीमता । दुर्मुखेन फणींद्रेण मणिनागाह्वयेन च

ତଥା ଦେବୀ ଭଦ୍ରକାଳୀ ସହ, ଧୀମାନ ଶିଶୁମାର ସହ, ଫଣୀନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ‘ମଣିନାଗ’ ନାମରେ ପରିଚିତ (ନାଗ) ସହିତ ମଧ୍ୟ (ସେମାନେ ସଙ୍ଗତ)।

Verse 120

सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः । कृते महाबलः श्वेतस्त्रेतायामतिलोहितः

ସମସ୍ତ ଶିବଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବଳ ହିଁ ସାର୍ବଭୌମ ଓ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ। କୃତଯୁଗରେ ସେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋହିତବର୍ଣ୍ଣ।

Verse 125

लुब्धाः क्रूराः खला मूढाः स्ते नाश्चैवातिकामिनः । ते सर्वे प्राप्य गोकर्णं स्नात्वा तीर्थजलेषु च

ଲୋଭୀ, କ୍ରୂର, ଦୁଷ୍ଟ, ମୂଢ, ଚୋର ଓ ଅତିକାମାସକ୍ତ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାର ତୀର୍ଥଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 130

यत्किंचिद्वा कृतं कर्म तदनंतफलप्रदम् । व्यतीपातादियोगेषु रविसंक्रमणेषु च

ଏପରି ପବିତ୍ର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି କର୍ମ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ—ବିଶେଷକରି ବ୍ୟତୀପାତ ଆଦି ଯୋଗରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ।

Verse 135

गोकर्णं शिवलोकस्य नृणां सोपानपद्धतिः । शृणु राजन्नहमपि गोकर्णा दधुनागतः

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବଲୋକକୁ ଯିବାର ସୋପାନପଥ। ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ—ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମାତ୍ର ଗୋକର୍ଣ୍ଣରୁ ଆସିଛି।

Verse 140

लब्ध्वा च जन्मसाफल्यं प्रयाताः सर्वतोदिशम् । अमुनाद्य नरेंद्रेण जनकेन यियक्षुणा

ଜନ୍ମସାଫଲ୍ୟ ଲାଭ କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ—ଏହା ଆଜି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଏହି ନରେନ୍ଦ୍ର-ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ସଂପାଦିତ)।

Verse 141

निमंत्रितोऽहं संप्राप्तो गोकर्णाच्छिवमंदिरात् । प्रत्यागमं किमप्यंग दृष्ट्वाश्चर्यमहं पथि । महानंदेन मनसा कृतार्थोऽस्मि महीपते

ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ମୁଁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ଶିବମନ୍ଦିରରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଲି। ପ୍ରତ୍ୟାଗମନ ପଥରେ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି। ହେ ମହୀପତେ, ମହାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହୋଇଛି।