Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 77

Devanagari script

दूरभ्रमणविश्रांतं शंके त्वामिह चागतम् । दृष्ट्वाश्चर्यमिवात्यर्थं मुदितोसि मुखश्रिया

Transliteration

dūrabhramaṇaviśrāṃtaṃ śaṃke tvāmiha cāgatam | dṛṣṭvāścaryamivātyarthaṃ muditosi mukhaśriyā

Translation

ମୋତେ ଲାଗୁଛି ତୁମେ ଦୂରଦୂର ଭ୍ରମଣ କରି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛ; କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବା ପରି ଲାଗେ—ତୁମ ମୁଖଶ୍ରୀ ଦୀପ୍ତ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ।

Word by Word

• दूरभ्रमणविश्रान्तम्: rested from long wandering
• दूरभ्रमणविश्रान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दूर (अव्यय/उपसर्गवत्) + भ्रमण (भ्रम् धातु, भाववाचक-प्रातिपदिक) + विश्रान्त (विश्रम् धातु, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्तान्त-विशेषणम्; समासः—दूर-भ्रमणेन विश्रान्तम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• शंके: I suspect/think
• शंके: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: शङ्क् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• आगतम्: come/arrived
• आगतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्तान्त (past passive participle)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive)

• आश्चर्यम्: a wonder
• आश्चर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• इव: as if/like
• इव: Sambandha (Comparator/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा-वाचक (particle of comparison)

• अत्यर्थम्: exceedingly
• अत्यर्थम्: Visheshana (Adverbial modifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्यर्थ (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/तीव्रता-वाचक क्रियाविशेषण (adverb of degree)

• मुदितः: delighted
• मुदितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्तान्त-विशेषणम्

• असि: you are
• असि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• मुखश्रिया: with the radiance/beauty of (your) face
• मुखश्रिया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—मुखस्य श्रीः (षष्ठी-तत्पुरुष), तया (instrumental)

Speaker

Unnamed petitioner/king (addressing Gautama)

Visual Art Cues

Scene: A weary traveler/king arrives after long wandering; a sage or host beholds him with wonder at his radiant, joyful face, signaling a turning point toward purification.

Characters & Entities

• Gautama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The presence of holiness is recognized by serenity and radiance; such darśana inspires awe and joy in the devotee.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the devotee’s perception of the sage’s auspicious qualities.