Adhyaya 10

Verse 1

सूत उवाच । विचित्रं शिवनिर्माणं विचित्र शिवचेष्टितम् । विचित्रं शिवमाहात्म्यं विचित्रं शिवभाषितम्

ସୂତ କହିଲେ—ଶିବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବିଚିତ୍ର, ଶିବଙ୍କ କ୍ରିୟାମାନ ବିଚିତ୍ର; ଶିବଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଚିତ୍ର, ଶିବଙ୍କ ବଚନ ମଧ୍ୟ ବିଚିତ୍ର।

Verse 2

विचित्रं शिवभक्तानां चरितं पापनाशनम् । स्वर्गापवर्गयोः सत्यं साधनं तद्ब्रवीम्यहम्

ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଚିତ୍ର; ତାହା ପାପନାଶକ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅପବର୍ଗ—ଉଭୟ ପାଇଁ ଏହାହିଁ ସତ୍ୟ ସାଧନ, ଏହି କଥା ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 3

अवंतीविषये कश्चिद्ब्राह्मणो मंदराह्वयः । बभूव विषयारामः स्त्रीजितो धनसंग्रही

ଅବନ୍ତୀ ଦେଶରେ ମନ୍ଦର ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ସେ ବିଷୟଭୋଗରେ ରତ, ସ୍ତ୍ରୀବଶୀଭୂତ ଓ ଧନସଂଗ୍ରହରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 4

संध्यास्नापरित्यक्तो गंधमाल्यांबरप्रियः । कुस्त्रीसक्तः कुमार्गस्थो यथा पूर्वमजामिलः

ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଓ ସ୍ନାନ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରିୟ କଲେ। କୁସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ କୁମାର୍ଗରେ ରହିଲେ—ପୂର୍ବର ଅଜାମିଳ ପରି।

Verse 5

स वेश्यां पिंगलां नाम रममाणो दिवानिशम् । तस्या एव गृहे नित्यमासीदविजितेंद्रियः

ସେ ପିଙ୍ଗଳା ନାମକ ବେଶ୍ୟା ସହ ଦିନରାତି ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଜିତ ଥିବାରୁ ସେ ସଦା ତାହାର ଘରେଇ ରହୁଥିଲେ।

Verse 6

कदाचित्सदने तस्यास्तस्मिन्निवसति द्विजे । ऋषभो नाम धर्मात्मा शिवयोगी समाययौ

ଏକଦା, ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାହାର ଘରେ ବସବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ଋଷଭ ନାମକ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶିବଯୋଗୀ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 7

तमागतमभिप्रेक्ष्य मत्वा स्वं पुण्यमूर्जितम् । सा वेश्या स च विप्रश्च पर्यपूजयतामुभौ

ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ବଳବତୀ ହୋଇଛି ବୋଲି ଭାବି, ସେ ବେଶ୍ୟା ଓ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଉଭୟେ—ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 8

तमारोप्य महापीठे कंबलांबरसंभृते । प्रक्षाल्य चरणौ भक्त्या तज्जलं दधतुः शिरः

କମ୍ବଳ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ମହାପୀଠରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ସେହି ଚରଣାମୃତକୁ ଶିରେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 9

स्वागतार्घ्यनमस्कारैर्गंधपुष्पाक्षतादिभिः । उपचारैः समभ्यर्च्य भोजयामासतुर्मुदा

ସ୍ୱାଗତ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ନମସ୍କାର ସହ—ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଆଦି ଉପଚାରରେ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।

Verse 10

तं भुक्तवंतमाचांतं पर्यंके सुखसंस्तरे । उपवेश्य मुदा युक्तौ तांबूलं प्रत्ययच्छताम्

ସେ ଭୋଜନ କରି ଆଚମନ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ସୁଖଦ ଶୟ୍ୟାସହ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସାଇ, ତାମ୍ବୂଳ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 11

पादसंवाहनं भक्त्या कुर्वंतौ दैवचो दितौ । कल्पयित्वा तु शुश्रूषां प्रीणयामासतुश्चिरम्

ଦେବପ୍ରେରଣାରେ ଚାଲିଥିବା ପରି, ସେ ଦୁଇଜଣ ଭକ୍ତିରେ ପାଦସଂବାହନ କରୁଥିଲେ; ଶୁଶ୍ରୂଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 12

एवं समर्चितस्ताभ्यां शिवयोगी महाद्युतिः । अतिवाह्य निशामेकां ययौ प्रातस्तदादृतः

ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନିତ ମହାଦ୍ୟୁତି ଶିବଯୋଗୀ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ରାତି କାଟି, ପ୍ରଭାତେ ମହା ଆଦର ପାଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 13

एवं काले गतप्राये स विप्रो निधनं गतः । सा च वेश्या मृता काले ययौ कर्मार्जितां गतिम्

ଏଭଳି କାଳ ପ୍ରାୟ ସମାପ୍ତ ହେବାବେଳେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ଯଥାକାଳେ ସେ ବେଶ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମରିଗଲା; ଉଭୟେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମାର୍ଜିତ ଗତି ପାଇଲେ।

Verse 14

स विप्रः कर्मणा नीतो दशार्णधरणीपतेः । वज्रबाहुकुटुंबिन्याः सुमत्या गर्भमास्थितः

କର୍ମବଶତଃ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଶାର୍ଣ ଦେଶର ଧରଣୀପତିଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ନୀତ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜା ବଜ୍ରବାହୁଙ୍କ ଗୃହର ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ସୁମତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 15

तां ज्येष्ठपत्नीं नृपतेर्गर्भसंपदमाश्रिताम् । अवेक्ष्य तस्यै गरलं सपत्न्यश्छद्मना ददुः

ରାଜାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାଣୀ ଗର୍ଭସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସପତ୍ନୀମାନେ ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଛଳକରି ତାଙ୍କୁ ବିଷ ଦେଲେ।

Verse 16

सा भुक्त्वा गरलं घोरं न मृता दैवयोगतः । क्लेशमेव परं प्राप मरणादतिदुःसहम्

ସେ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୈବଯୋଗରୁ ମରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଅସହ୍ୟ ପରମ କ୍ଲେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 17

अथ काले समायाते पुत्रमे कमजीजनत् । क्लेशेन महता साध्वी पीडिता वरवर्णिनी

ତାପରେ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର ସେ ସାଧ୍ବୀ ମହା କ୍ଲେଶରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 18

स निर्दशो राजपुत्रः स्पृष्टपूर्वो गरेण यत् । तेनावाप महाक्लेशं क्रंदमानो दिवानिशम्

ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ବିଷସ୍ପର୍ଶ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ନିର୍ଦୋଷ ରାଜପୁତ୍ର ମହାକ୍ଲେଶରେ ପଡ଼ି, ଦିନରାତି ନିରନ୍ତର କାନ୍ଦୁଥିଲା।

Verse 19

तस्य बालस्य माता च सर्वांगव्रणपीडिता । बभूवतुरतिक्लिष्टौ गरयोगप्रभावतः

ସେହି ଶିଶୁର ମାତା ମଧ୍ୟ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ଘାଉ-ବ୍ରଣରେ ପୀଡିତ ହେଲେ; ବିଷଯୋଗର ପ୍ରଭାବରୁ ମାତା-ପୁତ୍ର ଉଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 20

तौ राज्ञा च समानीतौ वैद्यैश्च कृतभेषजौ । न स्वास्थ्यमापतुर्यत्नैरनेकैर्योजितैरपि

ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ବୈଦ୍ୟମାନେ ଔଷଧ କଲେ; ତଥାପି ଅନେକ ଚିକିତ୍ସା ଓ ପ୍ରୟାସ ସତ୍ତ୍ୱେ ଉଭୟେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 21

न रात्रौ लभते निद्रां सा राज्ञी विपुलव्यथा । स्वपुत्रस्य च दुःखेन दुःखिता नितरां कृशा

ଅତ୍ୟଧିକ ବେଦନାରେ ପୀଡିତ ସେ ରାଣୀ ରାତିରେ ନିଦ୍ରା ପାଇଲେ ନାହିଁ; ପୁତ୍ରର ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃଶ ହେଲେ।

Verse 22

नीत्वैवं कतिचिन्मासान्स राजा मातृपुत्रकौ । जीवंतौ च मृतप्रायौ विलोक्यात्मन्यचिंतयत्

ଏଭଳି କିଛି ମାସ କଟିଗଲାପରେ ରାଜା ମାତା-ପୁତ୍ରକୁ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତପ୍ରାୟ ଦେଖି, ମନମଧ୍ୟରେ ଆତୁର ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 23

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ଗୃହିଣୀର ପୁତ୍ର; ନରକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଅବିରତ ରୋଗେ ପୀଡିତ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ମୋ ନିଦ୍ରାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଭଙ୍ଗ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 24

अत्रोपायं करिष्यामि पापयोर्ध्रुवमेतयोः । मर्तुं वा जीवितुं वापि न क्षमौ पापभोगिनौ

ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଇ ପାପୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଉପାୟ କରିବି। ପାପଫଳ ଭୋଗୁଥିବା ଏମାନେ ନ ମରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ନ ଜୀବିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 25

इत्थं विनिश्चित्य च भूमिपालः सक्तः सपत्नीषु तदात्मजेषु । आहूय सूतं निजदारपुत्रौ निर्वापयामास रथेन दूरम्

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସପତ୍ନୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ରାଜା ସୂତକୁ ଡାକି, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ରକୁ ରଥରେ ଦୂରକୁ ନେଇ ଯାଇ ପରିତ୍ୟାଗ କରାଇଲା।

Verse 26

तौ सूतेन परित्यक्तौ कुत्रचिद्विजने वने । अवापतुः परां पीडां क्षुत्तृड्भ्यां भृशविह्वलौ

ସୂତ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଏକ ନିର୍ଜନ ବନରେ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଦେଲା। ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ପୀଡା ଭୋଗିଲେ।

Verse 27

सोद्वहंती निजं बालं निपतंती पदे पदे । निःश्वसंती निजं कर्म निंदंती चकिता भृशम्

ନିଜ ଶିଶୁକୁ କୋଳେ ଧରି ସେ ପଦେ ପଦେ ଢଳିପଡୁଥିଲା। ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲା, ନିଜ କର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲା ଏବଂ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 28

क्वचित्कंटकभिन्नांगी मुक्तकेशी भयातुरा । क्वचिद्व्याघ्रस्वनैर्भीता क्वचिद्व्यालैरनुद्रुता

କେବେ କଣ୍ଟକରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ, ଭୟରେ କେଶ ଖୋଲିଯାଉଥିଲା; କେବେ ବାଘର ଗର୍ଜନରେ ଭୀତ, କେବେ ସର୍ପ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ତାକୁ ଧାଉଥିଲେ।

Verse 29

भर्त्स्यमाना पिशाचैश्च वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । महागुल्मेषु धावंती भिन्नपादा क्षुराश्मभिः

ପିଶାଚ, ବେତାଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭର୍ତ୍ସନାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଘନ ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଧାଉଥିଲା; କ୍ଷୁରଧାର ପଥରରେ ପାଦ ଫାଟି ଘାଉ ହେଲା।

Verse 30

सैवं घोरे महारण्ये भ्रमंती नृपगे हिनी । दैवात्प्राप्ता वणिङ्मार्गं गोवाजिनरसेवितम्

ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ମହାରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ରାଜପତ୍ନୀ, ଦୈବବଶେ ଗୋ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଲୋକମାନେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ବଣିକମାର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 31

गच्छंती तेन मार्गेण सुदूरमतियत्नतः । ददर्श वैश्यनगरं वहुस्त्रीनरसेवितम्

ସେହି ମାର୍ଗରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରୟାସରେ ବହୁଦୂର ଯାଇ ସେ ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବୈଶ୍ୟନଗର ଦେଖିଲା।

Verse 32

तस्य गोप्ता महावैश्यो नगरस्य महाजनः । अस्ति पद्माकरो नाम राजराज इवापरः

ସେହି ନଗରର ରକ୍ଷକ ଥିଲେ ଏକ ମହାବୈଶ୍ୟ, ନଗରର ପ୍ରଧାନ ମହାଜନ—ପଦ୍ମାକର ନାମରେ, ଯେନ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ରାଜାଧିରାଜ।

Verse 33

तस्य वैश्यपतेः काचिद्गृहदासी नृपांगनाम् । आयांती दूरतो दृष्ट्वा तदंतिकमुपाययौ

ସେହି ବୈଶ୍ୟପତିଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଗୃହଦାସୀ ଦୂରରୁ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲା।

Verse 34

सा दासी नृपतेः कांतां सपुत्रां भृशपीडिताम् । स्वयं विदितवृत्तांता स्वामिने प्रत्यदर्शयत्

ସେ ଦାସୀ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ରାଜକାନ୍ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରସହିତ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 35

स तां दृष्ट्वा विशां नाथो रुजार्त्तां क्लिष्टपुत्रकाम् । नीत्वा रहसि सुव्यक्तं तद्वृत्तांतमपृच्छत

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ନାଥ ତାଙ୍କୁ ବେଦନାର୍ତ୍ତ ଓ ପୁତ୍ରଚିନ୍ତାରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ ଦେଖି, ଏକାନ୍ତକୁ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପଚାରିଲେ।

Verse 36

तया निवेदिताशेषवृत्तांतः स वणिक्पतिः । अहोकष्टमिति ज्ञात्वा निशश्वास मुहुर्मुहुः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦିତ ହେବା ପରେ, ସେ ବଣିକ୍ପତି ସବୁ ଜାଣି ‘ଅହୋ, କେତେ କଷ୍ଟ!’ ବୋଲି କହି ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 37

तामंतिके स्वगेहस्य संनिवेश्य रहोगृहे । वासोन्नपानशयनैर्मातृसाम्यमपूजयत्

ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘର ନିକଟର ଏକାନ୍ତ କକ୍ଷରେ ବସାଇ, ବସ୍ତ୍ର, ଅନ୍ନ, ପାନୀୟ ଓ ଶୟନ ଦେଇ, ମାତୃସମ ଆଦର-ପୂଜା କଲେ।

Verse 38

तस्मिन्गृहे नृपवधूर्निवसंती सुरक्षिता । व्रणयक्ष्मादिरोगाणां न शांतिं प्रत्यपद्यत

ସେହି ଘରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜବଧୂଙ୍କର ବ୍ରଣ, ଯକ୍ଷ୍ମା ଆଦି ରୋଗର ଶାନ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ; ବ୍ୟାଧିଗୁଡ଼ିକ ଶମିଲା ନାହିଁ।

Verse 39

ततो दिनैः कतिपयैः स बालो व्रणपीडितः । विलंघितभिषक्सत्त्वो ममार च विधेर्वशात्

ତାପରେ କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବାଳକ ବ୍ରଣପୀଡାରେ କଷ୍ଟ ପାଇ, ଭିଷକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଧିବଶେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।

Verse 40

मृते स्वतनये राज्ञी शोकेन महतावृता । मूर्च्छिता चापतद्भूमौ गजभग्नेव वल्लरी

ନିଜ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାରେ ରାଣୀ ମହାଶୋକରେ ଆବୃତ ହେଲେ; ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଗଜଭଙ୍ଗା ଲତା।

Verse 41

दैवात्संज्ञामवाप्याथ वाष्पक्लिन्नपयोधरा । सांत्विताऽपि वणिक्स्त्रीभिर्विललाप सुदुःखिता

ଦୈବବଶେ ସେ ପୁନଃ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇଲେ; ଅଶ୍ରୁରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତନ ଭିଜିଥିଲା। ବଣିକ-ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ।

Verse 42

हा ताततात हा पुत्र हा मम प्राणरक्षक । हा राजकुलपूर्णेन्दो हा ममानंदवर्धन

“ହା ତାତ, ହା ପୁତ୍ର! ହା ମୋ ପ୍ରାଣରକ୍ଷକ! ହା ରାଜକୁଳର ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର! ହା ମୋ ଆନନ୍ଦବର୍ଧକ!”

Verse 43

इमामनाथां कृपणां त्वत्प्राणां त्यक्तवबांधवाम् । मातरं ते परित्यज्य क्व यातोऽसि नृपात्मज

ହେ ନୃପପୁତ୍ର! ଯେ ମାତା ତୁମକୁ ହିଁ ପ୍ରାଣ ଭାବିଥିଲେ, ଦୀନା, ଅନାଥା ଓ ବାନ୍ଧବହୀନା ହୋଇ ରହିଗଲେ—ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗି ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ?

Verse 44

इत्येभिरुदितैर्वाक्यैः शोकचिंताविवर्धकैः । विलपंतीं मृतापत्यां को नु सांत्वयितुं क्षमः

ଏପରି ଶୋକ ଓ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇଦେଉଥିବା କଥା କହି ସେ ମୃତସନ୍ତାନା ମାତା ବିଲାପ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ?

Verse 45

एतस्मिन्समये तस्या दुःखशोकचिकित्सकः । ऋषभः पूर्वमाख्यातः शिवयोगी समाययौ

ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ-ଶୋକର ଚିକିତ୍ସକ ସ୍ୱରୂପ, ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶିବଯୋଗୀ ଋଷଭ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 46

स योगी वैश्यनाथेन सार्घहस्तेन पूजितः । तस्याः सकाशमगमच्छोचन्त्या इदमब्रवीत्

ସେ ଯୋଗୀଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୟନାଥ ଅଞ୍ଜଳିହସ୍ତରେ ପୂଜିଲେ; ପରେ ଶୋକାକୁଳା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 47

ऋषभ उवाच । अकस्मात्किमहो वत्से रोरवीषि विमूढधीः । को जातः कतमो लोके को मृतो वद सांप्रतम्

ଋଷଭ କହିଲେ—ବତ୍ସେ! ହଠାତ୍ କାହିଁକି ଏପରି ରୋରବ କରି କାନ୍ଦୁଛ, ତୋର ବୁଦ୍ଧି କାହିଁକି ମୋହିତ? ଏହି ଲୋକରେ କିଏ ଜନ୍ମିଲା, କିଏ ମରିଲା—ଏବେ କୁହ।

Verse 48

अमी देहादयो भावास्तोयफेनसधर्मकाः । क्वचिद्भ्रांतिः क्वचिच्छांतिः स्थितिर्भवति वा पुनः

ଏହି ଦେହାଦି ଭାବଗୁଡ଼ିକ ଜଳର ଫେନ ପରି—କେବେ ଭ୍ରମ, କେବେ ଶାନ୍ତି; ତେବେ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ଥିତି କେଉଁଠି?

Verse 49

अतोऽस्मिन्फेनसदृशे देहे पञ्चत्वमागते । शोकस्यानवकाशत्वान्न शोचंति विपश्चितः

ଏହେତୁ ଫେନସଦୃଶ ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଲୀନ ହେଲେ ଶୋକର ଅବକାଶ ରହେନାହିଁ; ତେଣୁ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 50

गुणैर्भूतानि सृज्यंते भ्राम्यंते निजकर्मभिः । कालेनाथ विकृष्यंते वासनायां च शेरते

ଗୁଣଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ନିଜ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ପରେ କାଳ ତାଙ୍କୁ ଟାଣିନେଇଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ବାସନାରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ଶୋଇ ରହନ୍ତି।

Verse 51

माययोत्पत्तिमायांति गुणाः सत्त्वादयस्त्रयः । तैरेव देहा जायंते जातास्तल्लक्षणाश्रयाः

ମାୟାଦ୍ୱାରା ସତ୍ତ୍ୱାଦି ତ୍ରିଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେହି ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଜନ୍ମେ, ଏବଂ ଜନ୍ମିତ ଦେହ ସେହି ଲକ୍ଷଣକୁ ଧାରଣ କରେ।

Verse 52

देवत्वं यानि सत्त्वेन रजसा च मनुष्यताम् । तिर्यक्त्वं तमसा जंतुर्वासनानुगतोवशः

ସତ୍ତ୍ୱରେ ଦେବତ୍ୱ ମିଳେ, ରଜସରେ ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱ; ତମସରେ ଜୀବ ତିର୍ୟକ୍‌ଯୋନିକୁ ପତିତ ହୁଏ—ବାସନାର ଟାଣରେ ଅବଶ ହୋଇ।

Verse 53

संसारे वर्तमानेस्मिञ्जंतुः कर्मानुबन्धनात् । दुर्विभाव्यां गतिं याति सुखदुःखमयीं मुहुः

ଏହି ସଂସାରରେ ଚଳିତ ଜୀବ ସ୍ୱକର୍ମବନ୍ଧନରୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦୁର୍ବିଚାର୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେ ଗତି ସୁଖ-ଦୁଃଖମୟ।

Verse 54

अपि कल्पायुषां तेषां देवानां तु विपर्ययः । अनेकामयबद्धानां का कथा नरदेहिनाम्

କଳ୍ପାୟୁ ଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିପର୍ୟୟ ଓ ପତନ ହୁଏ; ତେବେ ଅନେକ ରୋଗରେ ବନ୍ଧା ନରଦେହୀମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ କହିବା!

Verse 55

केचिद्वदंति देहस्य कालमेव हि कारणम् । कर्म केचिद्गुणान्केचिद्देहः साधारणो ह्ययम्

କେହି କହନ୍ତି ଦେହର କାରଣ କେବଳ କାଳ; କେହି କର୍ମକୁ, କେହି ଗୁଣକୁ କାରଣ ମାନନ୍ତି—କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହ ଏ ସବୁର ସାଧାରଣ ଫଳ।

Verse 56

कालकर्मगुणाधानं पञ्चात्मकमिदं वपुः । जातं दृष्ट्वा न हृष्यंति न शोचंति मृतं बुधाः

କାଳ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣର ଆଧାରରେ ଗଠିତ ଏହି ଶରୀର ପଞ୍ଚାତ୍ମକ; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଖି ହର୍ଷ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 57

अव्यक्ते जायते जंतुरव्यक्ते च प्रलीयते । मध्ये व्यक्तवदाभाति जलबुद्बुदसन्निभः

ଜୀବ ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୀନ ହୁଏ; ମଧ୍ୟରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତ ଭଳି ଦିଶେ—ଜଳବୁଦ୍ବୁଦ ପରି।

Verse 58

यदा गर्भगतो देही विनाशः कल्पितस्तदा । दैवाज्जीवति वा जातो म्रियते सहसैव वा

ଦେହଧାରୀ ଯେତେବେଳେ ଗର୍ଭସ୍ଥ, ତାହାର ବିନାଶ କଳ୍ପିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୈବବଶେ ସେ ବଞ୍ଚିପାରେ; ଅଥବା ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସହସା ମରିପାରେ।

Verse 59

गर्भस्था एव नश्यंति जातमात्रास्तथा परे । क्वचिद्युवानो नश्यंति म्रियंते केपि वार्धके

କେହି ଗର୍ଭସ୍ଥାବସ୍ଥାରେ ନଶିଯାନ୍ତି, କେହି ଜନ୍ମମାତ୍ରେ; କେତେକ ଯୌବନରେ ନଶନ୍ତି, ଆଉ କେହି ବାର୍ଧକ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 60

यादृशं प्राक्तनं कर्म तादृशं विंदते वपुः । भुंक्ते तदनुरूपाणि सुखदुःखानि वै ह्यसौ

ଯେପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ, ସେପରି ଦେହ ଲଭେ; ଏବଂ ତାହାନୁରୂପ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।

Verse 61

मायानुभावेरितयोः पित्रोः सुरतसंभ्रमात् । देह उत्पद्यते कोपि पुंयोषित्क्लीबलक्षणः

ମାୟାର ପ୍ରଭାବେ ପ୍ରେରିତ ପିତାମାତାଙ୍କ ସୁରତ-ସମ୍ଭ୍ରମରୁ ଏକ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାହାରେ ପୁରୁଷ, ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ନପୁଂସକର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 62

आयुः सुखं च दुःख च पुण्यं पापं श्रुतं धनम् । ललाटे लिखितं धात्रा वहञ्जंतुः प्रजायते

ଆୟୁ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଧନ—ଧାତା ଯାହା ଲଲାଟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ତାହା ବହନ କରି ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 63

कर्मणामविलंघ्यत्वात्कालस्याप्यनतिक्रमात् । अनित्यत्वाच्च भावानां न शोकं कर्तुमर्हसि

କର୍ମଫଳକୁ ଲଂଘନ କରିହେବ ନାହିଁ, କାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଭାବ ଅନିତ୍ୟ—ଏହେତୁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 64

क्व स्वप्ने नियतं स्थैर्यमिंद्रजाले क्व सत्यता । क्व नित्यता शरन्मेघे क्व शश्वत्त्वं कलेवरे

ସ୍ୱପ୍ନରେ କେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥିରତା? ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳରେ କେଉଁଠି ସତ୍ୟତା? ଶରତ୍‌ମେଘରେ କେଉଁଠି ନିତ୍ୟତା? ଦେହରେ କେଉଁଠି ଶାଶ୍ୱତତା?

Verse 65

तव जन्मान्यतीतानि शतकोट्ययुतानि च । अजानंत्याः परं तत्त्वं संप्राप्तोऽयं महाश्रमः

ତୁମର ଶତକୋଟି ଓ ଅୟୁତ ପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଜନ୍ମ ଅତୀତ ହୋଇଛି; ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ନ ଜାଣିବାରୁ ଏହି ମହାଶ୍ରମ/କ୍ଲେଶ ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 66

कस्यकस्यासि तनया जननी कस्यकस्य वा । कस्यकस्यासि गृहिणी भवकोटिषु वर्त्तिनी

କୋଟି କୋଟି ଭବରେ ଚଳିତ ତୁମେ—କାହାର କନ୍ୟା ହୋଇଛ? କାହାର ଜନନୀ ହୋଇଛ? ଏବଂ କାହାର ଗୃହିଣୀ (ପତ୍ନୀ) ହୋଇଛ?

Verse 67

पञ्चभूतात्मको देहस्त्वगसृङ्मांसबन्धनः । मेदोमज्जास्थिनिचितो विण्मूत्रश्लेष्मभाजनम्

ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚଭୂତମୟ; ଚର୍ମ, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ବନ୍ଧିତ; ମେଦ, ମଜ୍ଜା ଓ ଅସ୍ଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ବିଷ୍ଠା, ମୂତ୍ର ଓ ଶ୍ଳେଷ୍ମର ପାତ୍ର।

Verse 68

शरीरांतरमप्येतन्निजदेहोद्भवं मलम् । मत्त्वा स्वतनयं मूढे मा शोकं कर्तुमर्हसि

ଏହି ‘ଅନ୍ୟ ଶରୀର’ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମଳମାତ୍ର। ଏହାକୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବି, ହେ ମୂଢ, ଶୋକ କରିବା ତୋର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 69

यदि नाम जनः कश्चिन्मृत्युं तरति यत्नतः । कथं तर्हि विपद्येरन्सर्वे पूर्वे विपश्चितः

ଯଦି କେବଳ ଯତ୍ନରେ କେହି ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ପୂର୍ବକାଳର ସମସ୍ତ ବିପଶ୍ଚିତ୍‌ମାନେ କିପରି ନଶିଯାଇଥାନ୍ତେ?

Verse 70

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

ତପ, ବିଦ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ ଓ ରସାୟନ—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପଣ୍ଡିତ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 71

एकस्याद्य मृतिर्जंतोः श्वश्चान्यस्य वरानने । तस्मादनित्यावयवे न त्वं शोचितुमर्हसि

ଏକ ଜୀବର ମୃତ୍ୟୁ ଆଜି, ଅନ୍ୟ ଜୀବର କାଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ। ତେଣୁ ଏହି ଅନିତ୍ୟ ଅଙ୍ଗମୟ ଦେହ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 72

नित्यं सन्निहितो मृत्युः किं सुखं वद देहिनाम् । व्याघ्रे पुरः स्थिते ग्रासः पशूनां किं नु रोचते

ମୃତ୍ୟୁ ଯେତେବେଳେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ, ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ କ’ଣ—କୁହ। ସାମ୍ନାରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କିପରି ରୁଚିବ?

Verse 73

अतो जन्मजरां जेतुं यदीच्छसि वरानने । शरणं व्रज सर्वेशं मृत्युंजयमुमापतिम्

ଏହେତୁ, ହେ ସୁମୁଖୀ! ଯଦି ଜନ୍ମ ଓ ଜରାକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ସର୍ବେଶ୍ୱର—ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, ଉମାପତି—ଶିବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ।

Verse 74

तावन्मृत्युभयं घोरं तावज्जन्मजराभयम् । यावन्नो याति शरणं देही शिवपदांबुजम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଶରଣକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଭୟ ଓ ଜନ୍ମ-ଜରାଭୟ ରହିଥାଏ।

Verse 75

अनुभूयेह दुःखानि संसारे भृशदारुणे । मनो यदा वियुज्येत तदा ध्येयो महेश्वरः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଯେତେବେଳେ ମନ ବିରକ୍ତ ହୋଇ ବିୟୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

मनसा पिबतः पुंसः शिवध्यानरसामृतम् । भूयस्तृष्णा न जायेत संसारविषयासवे

ଯେ ପୁରୁଷ ମନରେ ଶିବଧ୍ୟାନର ରସାମୃତ ପାନ କରେ, ତାହାରେ ସଂସାରବିଷୟର ମଦକାରୀ ଆସବ ପ୍ରତି ପୁନର୍ବାର ତୃଷ୍ଣା ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 77

विमुक्तं सर्वसंगैश्च मनो वैराग्ययंत्रितम् । यदा शिवपदे मग्नं तदा नास्ति पुनर्भवः

ମନ ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବୈରାଗ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯେତେବେଳେ ଶିବପଦରେ ମଗ୍ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।

Verse 78

तस्मादिदं मनो भद्रे शिवध्यानैकसाधनम् । शोकमोहसमाविष्टं मा कुरुष्व शिवं भज

ତେଣୁ ହେ ଭଦ୍ରେ! ଶିବଧ୍ୟାନର ଏକମାତ୍ର ସାଧନ ଏହି ମନକୁ ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ କର ନାହିଁ । ଶିବଙ୍କୁ ଭଜନ କର ।

Verse 79

सूत उवाच । इत्थं सानुनयं राज्ञी बोधिता शिवयोगिना । प्रत्याचष्ट गुरोस्तस्य प्रणम्य चरणां बुजम्

ସୂତ କହିଲେ - ସେହି ଶିବଯୋଗୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ବିନୟପୂର୍ବକ ବୁଝାଯିବା ପରେ, ରାଣୀ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

Verse 80

राज्ञ्युवाच । भगवन्मृतपुत्रायास्त्यक्तायाः प्रियबन्धुभिः । महारोगातुराया मे का गतिर्मरणं विना

ରାଣୀ କହିଲେ - ହେ ଭଗବାନ! ଯାହାର ପୁତ୍ର ମୃତ, ଯାହାକୁ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯିଏ ମହାରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ବିନା ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଗତି ଅଛି?

Verse 81

अतोऽहं मर्तुमिच्छामि सहैव शिशुनाऽमुना । कृतार्थाहं यदद्य त्वामपश्यं मरणोन्मुखी

ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁ ସହିତ ମରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି । ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ଯେ ଆଜି ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଲି ।

Verse 82

सूत उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा शिवयोगी दयानिधिः । पूर्वोपकारं संस्मृत्य मृतस्यांतिकमाययौ

ସୂତ କହିଲେ - ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୟାନିଧି ଶିବଯୋଗୀ ପୂର୍ବ ଉପକାରକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେହି ମୃତ ବାଳକ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।

Verse 83

स तदा भस्म संगृह्य शिवमन्त्राभिमंत्रितम् । विदीर्णे तन्मुखे क्षिप्त्वा मृतं प्राणैरयोजयत्

ତେବେ ସେ ଶିବମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଖୋଲା ଶିଶୁମୁଖରେ ନିକ୍ଷେପ କରି, ମୃତ ଦେହକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାଣବାୟୁ ସହ ଯୋଗ କଲା।

Verse 84

स बालः संगतः प्राणैः शनैरुन्मील्य लोचने । प्राप्तपूर्वेन्द्रियबलो रुरोद स्तन्यकांक्षया

ସେ ଶିଶୁ ପ୍ରାଣ ସହ ପୁନଃ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲା; ପୂର୍ବ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବଳ ପାଇ ଦୁଧ ଆକାଂକ୍ଷାରେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲା।

Verse 85

मृतस्य पुनरुत्थानं वीक्ष्य बालस्य विस्मिताः । जना मुमुदिरे सर्वे नगरेषु पुरोगमाः

ମୃତ ଶିଶୁ ପୁନରୁତ୍ଥାନ କରିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ନଗରନଗରର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 86

अथानंदभरा राज्ञी विह्वलोन्मत्तलोचना । जग्राह तनयं शीघ्रं बाष्पव्याकुललोचना

ତାପରେ ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଣୀ, ଭାବାବେଗରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ ନୟନବତୀ, ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦୃଷ୍ଟି ସହ, ଶୀଘ୍ରେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଧରିନେଲେ।

Verse 87

उपगुह्य तदा तन्वी परमानंदनिर्वृता । न वेदात्मानमन्यं वा सुषुप्तेव परिश्रमात्

ତେବେ ସେ ସୁକୁମାରୀ ରାଣୀ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପରମାନନ୍ଦରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ; ପରିଶ୍ରମରେ ନିଦ୍ରାଗତ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ସେ ନ ନିଜକୁ ଜାଣିଲେ, ନ ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ।

Verse 88

पुनश्च ऋषभो योगी तयोर्मातृकुमारयोः । विषव्रणयुतं देहं भस्मनैव परामृशत्

ପୁନର୍ବାର ଯୋଗୀ ଋଷଭ ମାତା ଓ ବାଳକଙ୍କ ବିଷ-ଘାଉଯୁକ୍ତ ଦେହକୁ ସେହି ଭସ୍ମରେ ହିଁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 89

तौ च तद्भस्मना स्पृष्टौ प्राप्तदिव्यकलेवरौ । देवानां सदृशं रूपं दधतुः कांतिभूषितम्

ସେହି ଭସ୍ମର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଦିବ୍ୟ କଲେବର ପାଇଲେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ସଦୃଶ କାନ୍ତିଭୂଷିତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 90

संप्राप्ते त्रिदिवैश्वर्ये यत्सुखं पुण्यकर्मणाम् । तस्माच्छतगुणं प्राप सा राज्ञी सुखमुत्तमम्

ତ୍ରିଦିବର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଯେ ସୁଖ ହୁଏ, ତାହାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପରମ ସୁଖ ସେ ରାଣୀ ପାଇଲେ।

Verse 91

तां पादयोर्निपतितामृषभः प्रेमविह्वलः । उत्थाप्याश्वासयामास दुःखैर्मुक्तामुवाच ह

ସେ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ଋଷଭ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖମୁକ୍ତା ତାଙ୍କୁ ପରେ କହିଲେ।

Verse 92

अयि वत्से महाराज्ञि जीवत्वं शाश्वतीः समाः । यावज्जीवसि लोकेस्मिन्न तावत्प्राप्स्यसे जराम्

“ହେ ବତ୍ସେ, ହେ ମହାରାଣୀ! ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନ୍ତ ରୁହ। ଏହି ଲୋକରେ ଯେତେଦିନ ତୁମେ ବଞ୍ଚିବ, ସେତେଦିନ ଜରା ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ ନାହିଁ।”

Verse 93

एष ते तनयः साध्वि भद्रायुरिति नामतः । ख्यातिं यास्यति लोकेषु निजं राज्यमवाप्स्यति

ହେ ସାଧ୍ବୀ! ଏହି ତୋର ପୁତ୍ର; ନାମ ଭଦ୍ରାୟୁ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବ ଏବଂ ନିଜ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 94

अस्य वैश्यस्य सदने तावत्तिष्ठ शुचिस्मिते । यावदेष कुमारस्ते प्राप्तविद्यो भविष्यति

ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! ଏହି ବୈଶ୍ୟର ଘରେ ସେତେଦିନ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୋର ଏହି କୁମାର ଵିଦ୍ୟାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରଙ୍ଗତ ହେବ।

Verse 95

सूत उवाच । इति तामृषभो योगी तं च राजकुमारकम् । संजीव्य भस्मवीर्येण ययौ देशान्यथेप्सितान्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ଯୋଗୀ ଋଷଭ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ବୀର୍ୟରେ ସେହି ରାଜକୁମାରକୁ ସଞ୍ଜୀବିତ କଲେ ଏବଂ ପରେ ଇଚ୍ଛିତ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।