Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 70

Devanagari script

तपसा विद्यया बुद्ध्या मन्त्रौषधिरसायनैः । अतियाति परं मृत्युं न कश्चिदपि पंडितः

Transliteration

tapasā vidyayā buddhyā mantrauṣadhirasāyanaiḥ | atiyāti paraṃ mṛtyuṃ na kaścidapi paṃḍitaḥ

Translation

ତପ, ବିଦ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ ଓ ରସାୟନ—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପଣ୍ଡିତ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

Word by Word

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• विद्यया: by knowledge
• विद्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• बुद्ध्या: by intellect
• बुद्ध्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• मन्त्र-औषधि-रसायनैः: by mantras, medicines, and elixirs
• मन्त्र-औषधि-रसायनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + औषधि (प्रातिपदिक) + रसायन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः — ‘मन्त्रैः औषधिभिः रसायनैः’

• अति-याति: goes beyond, surpasses
• अति-याति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति+या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः अति-

• परम्: beyond
• परम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण-प्रयोगः — ‘beyond/far’

• मृत्युम्: death
• मृत्युम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• कश्चित्: anyone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात — ‘even’

• पण्डितः: a learned man
• पण्डितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

A Purāṇic teacher (speaker not explicit in the snippet)

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau showing symbolic ‘means’—austerity fire, manuscripts, herbs, mantra-diagrams, alchemical vessels—arrayed before the figure of Kāla/Death, who remains unmoved.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All worldly means—even powerful disciplines and remedies—cannot abolish mortality; one should seek the imperishable truth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra and tapas are referenced, but not prescribed as a rite; they are cited to show their limits regarding death.