Adhyaya 209

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ पुष्कलीतीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ह्यश्वमेधफलं लभेत्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥ! ତାହାର ପରେ ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍କଲୀ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 2

क्षमानाथं ततो गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दानवगन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेवितम्

ସେଠାରୁ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷମାନାଥ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 3

तत्र तिष्ठति देवेशः साक्षाद्रुद्रो महेश्वरः । भारेण महता जातो भारभूतिरिति स्मृतः

ସେଠାରେ ଦେବେଶ, ସାକ୍ଷାତ୍ ରୁଦ୍ର—ମହେଶ୍ୱର—ବିରାଜମାନ। ମହାଭାର ହେତୁ ସେ ‘ଭାରଭୂତି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସ୍ମୃତ ହେଲେ।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । भारभूतीति विख्यातं तीर्थं सर्वगुणान्वितम् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र परं कौतूहलं हि मे

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ‘ଭାରଭୂତି’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେଇ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; କାରଣ ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भारभूतिसमुत्पत्तिं शृणु पाण्डवसत्तम । विस्तरेण यथा प्रोक्ता पुरा देवेन शम्भुना

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରଭୂତିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ; ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଯେପରି ବିସ୍ତାରେ କହିଥିଲେ ସେପରି।

Verse 6

आसीत्कृतयुगे विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः । विष्णुशर्मेति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थपारगः

କୃତଯୁଗରେ ଜଣେ ବିପ୍ର ଥିଲେ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ‘ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ।

Verse 7

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचं धृतिस्तथा । विद्या विज्ञानमास्तिक्यं सर्वं तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

କ୍ଷମା, ଦମ, ଦୟା, ଦାନ, ସତ୍ୟ, ଶୌଚ ଓ ଧୃତି; ତଥା ବିଦ୍ୟା, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଆସ୍ତିକ୍ୟ—ଏ ସବୁ ଗୁଣ ତାଙ୍କଠାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା।

Verse 8

ईदृग्गुणा हि ये विप्रा भवन्ति नृपसत्तम । पतितान्नरके घोरे तारयन्ति पित्ःंस्तु ते

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘୋର ନରକରେ ପତିତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।

Verse 9

इन्द्रियं लोलुपा विप्रा ये भवन्ति नृपोत्तम । पतन्ति नरके घोरे रौरवे पापमोहिताः

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଲୋଲୁପ, ସେମାନେ ପାପମୋହିତ ହୋଇ ‘ରୌରବ’ ନାମକ ଘୋର ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 10

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ସଂଯମୀ, ଯାହାଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୁତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ପ୍ରାଣିହିଂସାରୁ ନିବୃତ୍ତ ଏବଂ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ହାତ ସଂକୋଚ କରନ୍ତି—ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭବସାଗର ପାର କରାଇବାରେ ସମର୍ଥ।

Verse 11

एवं गुणगणाकीर्णो ब्राह्मणो नर्मदातटे । वसते ब्राह्मणैः सार्धं शिलोञ्छवृत्तिजीवनः

ଏଭଳି ଗୁଣଗଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନର୍ମଦା-ତଟରେ ବସୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ବାସ କରି ‘ଶିଲୋଞ୍ଛ’ ବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିଲେ।

Verse 12

तादृशं ब्राह्मणं ज्ञात्वा देवदेवो महेश्वरः । द्विजरूपधरो भूत्वा तस्याश्रममगात्स्वयम्

ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ଦ୍ୱିଜରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 13

दृष्ट्वा तं ब्राह्मणैः सार्धमुच्चरन्तं पदक्रमम् । अभिवादयते विप्रं स्वागतेन च पूजितः

ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ପଦକ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେ ବିପ୍ର ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ; ଏବଂ ଆଗନ୍ତୁକ ଯଥୋଚିତ ‘ସ୍ୱାଗତ’ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।

Verse 14

प्रोवाच तं मुहूर्तेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । किमथ तद्बटो ब्रूहि किं करोमि तवेप्सितम्

କିଛିକ୍ଷଣ ପରେ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବଟୁ, କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ? କୁହ; ତୁମ ଇପ୍ସିତ ସେବା ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 15

बटुरुवाच । विद्यार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां द्विजसत्तम । ददासि यदि मे विद्यां ततः स्थास्यामि ते गृहे

ବଟୁ କହିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ବିଦ୍ୟା ଲାଗି ଆସିଛି। ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବିଦ୍ୟା ଦେବେ, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିବି।

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ଗୋତ୍ରୋତ୍ତମ ବଟୁ, ସମସ୍ତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଦାନ ହେଉଛି ବିଦ୍ୟା; ଏହି ବିଦ୍ୟା କିପରି ଦିଆଯାଏ?

Verse 17

गुरुशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा । अथवा विद्यया विद्या भवतीह फलप्रदा

ଗୁରୁସେବା ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, କିମ୍ବା ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦ୍ୱାରା; ଅଥବା ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବିଦ୍ୟା ମିଳେ—ଏହି ଲୋକରେ ସେ ଫଳଦାୟିନୀ ହୁଏ।

Verse 18

बटुरुवाच । यथान्ये बालकाः स्नाताः शुश्रूषन्ति ह्यहर्निशम् । तथाहं बटुभिः सार्धं शुश्रूषामि न संशयः

ବଟୁ କହିଲା—ଯେପରି ଅନ୍ୟ ବାଳକମାନେ ସ୍ନାନାଦି ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି ଦିନରାତି ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବଟୁମାନଙ୍କ ସହ ନିଶ୍ଚୟ ସେବା କରିବି।

Verse 19

तथेति चोक्त्वा विप्रेन्द्रः पाठयंस्तं दिने दिने । वर्तते सह शिष्यैः स शिलोञ्छानुपहारयन्

“ତଥେ” ବୋଲି କହି ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ ପଢ଼ାଇଲେ। ସେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ରହି, ଶିଲୋଞ୍ଛରେ ସଂଗ୍ରହ କରା ଧାନ୍ୟକୁ ଉପହାର ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲା।

Verse 20

ततः कतिपयाहोभिः प्रोक्तो बटुभिरीश्वरः । पचनाद्यं बटो कर्म कुरु क्रमत आगतम्

ତାପରେ କିଛି ଦିନ ପରେ ବଟୁମାନେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବଟୁ, କ୍ରମେ ଯାହା ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆସେ, ତାହାରେ ପ୍ରଥମେ ପାକକାର୍ଯ୍ୟ ଆଦିକୁ ଯଥାବିଧି କର।”

Verse 21

तथेति चोक्तो देवेशो भारग्राममुपागतः । ध्यात्वा वनस्पतीः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ଦେବେଶ ଭାରଗ୍ରାମକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ବନସ୍ପତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 22

यावदागच्छते विप्रो बटुभिः सह मन्दिरम् । अदर्शनाभिः कर्तव्यं तावदन्नं सुसंस्कृतम्

ବିପ୍ର ବଟୁମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୁହ; ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସୁସଂସ୍କୃତ, ଭଲଭାବେ ପକା ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।

Verse 23

एवमुक्त्वा तु ताः सर्वा विश्वरूपो महेश्वरः । क्रीडनार्थं गतस्तत्र बटुवेषधरः पृथक्

ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହି ବିଶ୍ୱରୂପ ମହେଶ୍ୱର ଲୀଳାର୍ଥେ ସେଠାକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ବଟୁ-ବେଶ ଧାରଣ କରି ଗଲେ।

Verse 24

दृष्ट्वा समागतं तत्र बटुवेषधरं पृथक् । धिक्त्वां च परुषं वाक्यमूचुस्ते गिरिसन्निधौ

ସେଠାରେ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଆସିଥିବା ବଟୁ-ବେଶଧାରୀକୁ ଦେଖି, ପର୍ବତ ସନ୍ନିଧିରେ ସେମାନେ କଠୋର ବଚନ କହିଲେ— “ଧିକ୍ ତୋତେ!”

Verse 25

क्षुत्क्षामकंठाः सर्वे च गत्वा तु किल मन्दिरम् । त्वया सिद्धेन चान्नेन तृप्तिं यास्यामहे वयम्

ଆମ୍ଭେ ସମସ୍ତେ କ୍ଷୁଧାରେ ଆତୁର ଏବଂ ଆମ୍ଭର କଣ୍ଠ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନରେ ଆମ୍ଭେ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରିବୁ ବୋଲି ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇଥିଲୁ।

Verse 26

तद्वृथा चिन्तितं सव त्वयागत्य कृतं द्विज । मिथ्याप्रतिज्ञेन सता दुरनुष्ठितमद्य ते

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତୁମ୍ଭର ଆଗମନ ଯୋଗୁଁ ସେହି ସମସ୍ତ ଯୋଜନା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା। ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ତୁମ୍ଭେ ଆଜି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।

Verse 27

बटुरुवाच । सन्तापमनुतापं वा भोजनार्थं द्विजर्षभाः । मा कुरुध्वं यथान्यायं सिद्धेऽग्रे गृहमेष्यथा

ବଟୁ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ! ଭୋଜନ ପାଇଁ ସନ୍ତାପ କିମ୍ବା ଅନୁତାପ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ନ ଯଥାରୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଆପଣମାନେ ଗୃହକୁ ଆସିବେ।

Verse 28

बटुरुवाच । दिनशेषेण चास्माकं पञ्चतां च दिने दिने । निष्पत्तिं याति वा नेति तदसिद्धमशेषतः

ବଟୁ କହିଲେ: ଦିନର ଅଳ୍ପ ସମୟ ବାକି ଅଛି ଏବଂ ଆମ୍ଭର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେଉଅଛି। କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ କି ନାହିଁ, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନିଶ୍ଚିତ ଅଟେ।

Verse 29

असिद्धं सिद्धमस्माकं यत्त्वया समुदाहृतम् । दृष्ट्वानृतं गतास्तत्र त्वां बद्धाम्भसि निक्षिपे

ଯାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇନାହିଁ, ତାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି ବୋଲି ତୁମ୍ଭେ ଆମ୍ଭଙ୍କୁ କହିଲ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ଯଦି ତାହା ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଜଣାପଡେ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ୍ଭକୁ ବାନ୍ଧି ଜଳରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବି।

Verse 30

बटुरुवाच । भोभोः शृणुध्व सर्वेऽत्र सोपाध्याया द्विजोत्तमाः । प्रतिज्ञां मम दुर्धर्षां यां श्रुत्वा विस्मयो भवेत्

ବଟୁ କହିଲା—“ଭୋ ଭୋ! ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ତୁମେ ସମସ୍ତେ, ଉପାଧ୍ୟାୟମାନଙ୍କ ସହ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଶୁଣ। ମୋର ଏହି ଦୁର୍ଧର୍ଷ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ; ଶୁଣିଲେ ବିସ୍ମୟ ହେବ।”

Verse 31

यदि सिद्धमिदं सर्वमन्नं स्यादाश्रमे गुरोः । यूयं बद्ध्वा मया सर्वे क्षेप्तव्या नर्मदाम्भसि

“ଯଦି ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନର୍ମଦାଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେବି।”

Verse 32

अथवान्नं न सिद्धं स्याद्भवद्भिर्दृढबन्धनैः । गुरोस्तु पश्यतो बद्ध्वा क्षेप्तव्योऽहं नर्मदाह्रदे

“ନଚେତ୍ ଯଦି ଅନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ହୋଇନଥାଏ, ତେବେ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ମୋତେ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, ଗୁରୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୋତେ ନର୍ମଦା ହ୍ରଦରେ ଛାଡ଼ିବ।”

Verse 33

तथेति कृत्वा ते सर्वे समयं गुरुसन्निधौ । स्नात्वा जाप्यविधानेन भूतग्रामं ततो ययुः

“ତଥେତି” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗୁରୁସନ୍ନିଧିରେ ସେହି ସମୟ-ସନ୍ଧିକୁ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ପରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିମତେ ଜପ କରି, ‘ଭୂତଗ୍ରାମ’ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

Verse 34

दृष्ट्वा ते विस्मयं जग्मुर्विस्तृते भक्ष्यभोजने । षड्रसेन नृपश्रेष्ठ भुक्त्वा हुत्वा पृथक्पृथक्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିସ୍ତୃତ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ପରେ ଷଡ୍ରସ-ସମ୍ପନ୍ନ ଭୋଜନ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ହୋମରେ ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 35

ततः प्रोवाच वचनं हृष्टपुष्टो द्विजोत्तमः । वरदोऽस्मि वरं वत्स वृणु यत्तव रोचते

ତେବେ ହର୍ଷିତ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମକୁ ଯାହା ରୋଚେ ସେହି ବର ବାଛ।”

Verse 36

साङ्गोपाङ्गास्तु ते वेदाः शास्त्राणि विविधानि च । प्रतिभास्यन्ति ते विप्र मदीयोऽस्तु वरस्त्वयम्

“ହେ ବିପ୍ର, ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ଓ ନାନାବିଧ ଶାସ୍ତ୍ର ତୁମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବ— ଏହି ମୋର ବର।”

Verse 37

प्रणम्य बटुभिः सार्धं स चिक्रीड यथासुखम् । द्वितीये तु ततः प्राप्ते दिवसे नर्मदाजले

ସେ ବଟୁମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଣାମ କରି ସୁଖରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା; ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଆସିଲେ ନର୍ମଦାଜଳରେ…

Verse 38

क्रीडनार्थं गताः सर्वे सोपाध्याया युधिष्ठिर । ततः स्मृत्वा पणं सर्वे भाषयित्वा विधानतः

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ସହ ଖେଳିବାକୁ ଗଲେ; ପରେ ପଣକୁ ସ୍ମରି ସମସ୍ତେ ବିଧିମତେ ପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 39

उपाध्यायमथोवाच नत्वा देवः कृताञ्जलिः । जले प्रक्षेपयाम्यद्य निष्प्रतिज्ञान् बटून् प्रभो

ତେବେ ଦେବ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲା— “ପ୍ରଭୋ, ଆଜି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଭ୍ରଷ୍ଟ ବଟୁମାନଙ୍କୁ ଜଳରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବି।”

Verse 40

तद्देवस्य वचः श्रुत्वा नष्टास्ते बटवो नृप । गुरोस्तु पश्यतो राजन्धावमाना दिशो दश

ହେ ନୃପ! ଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣିମାତ୍ରେ ସେ ବଟୁକମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ଗୁରୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜନ, ସେମାନେ ଦଶଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।

Verse 41

वायुवेगेन देवेन लुञ्जितास्ते समन्ततः । भारं बद्ध्वा तु सर्वेषां बटूनां च नरेश्वर

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ବାୟୁବେଗରେ ଦେବ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଧରିନେଲେ; ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବଟୁକଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଭାର ବାନ୍ଧିଦିଆଗଲା।

Verse 42

शापानुग्रहको देवोऽक्षिपत्तोये यथा गृहे । ततो विषादमगमद्दृष्ट्वा तान्नर्मदाजले

ଶାପ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଥିବା ସେ ଦେବ ଘରେ କିଛି ଛାଡ଼ିଦେବା ପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଜଳରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ପରେ ନର୍ମଦାଜଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 43

गुरुणा बटुरुक्तोऽथ किमेतत्साहसं कृतम् । एतेषां मातृपितरो बालकानां गृहेऽङ्गनाः

ତାପରେ ବଟୁକ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏହା କି ଏମିତି ସାହସ କରାଗଲା? ଏହି ବାଳକମାନଙ୍କର ମାତାପିତା ଓ ଘରର ନାରୀମାନେ ତ ଘରେ ଅଛନ୍ତି।”

Verse 44

यदि पृच्छन्ति ते बालान् क्व गतान् कथयाम्यहम् । एवं स्थिते महाभाग यदि कश्चिन्मरिष्यति

“ଯଦି ସେମାନେ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ନେଇ—‘କେଉଁଠି ଗଲେ?’—ବୋଲି ପଚାରନ୍ତି, ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ମହାଭାଗ, ଯଦି କେହି ମରିଯାଏ ତେବେ…”

Verse 45

तदा स्वकीयजीवेन त्वं योजयितुमर्हसि । मृतेषु तेषु विप्रेषु न जीवे निश्चयो मृतः

ତେବେ ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବିତ କରିବା ଉଚିତ। ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଳକମାନେ ମରିଗଲେ, ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ—ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମରିଯିବି।

Verse 46

ब्रह्महत्याश्च ते बह्व्यो भविष्यन्ति मृते मयि । द्विजबन्धनमात्रेण नरको भवति ध्रुवम्

ମୁଁ ମରିଗଲେ ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ଦୋଷ ହେବ। କେବଳ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) କୁ ବାନ୍ଧିବା ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ନରକ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 47

मरणाद्यां गतिं यासि न तां वेद्मि द्विजाधम । एवमुक्तः स्मितं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

ମୃତ୍ୟୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୁମେ ଯେ ଗତିକୁ ପାଇବ, ସେଥି ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ଦ୍ୱିଜାଧମ! ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ମୃଦୁ ହସିଲେ।

Verse 48

भारभूतेश्वरे तीर्थ उज्जहार जलाद्द्विजान् । मुक्त्वा भारं तु देवेन छादयित्वा तु तान्द्विजान्

ଭାରଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରେ ସେ ଜଳରୁ ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ଭାର ହଟାଇ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କୁ ଆବରଣ କରି ସୁରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 49

लिङ्गं प्रतिष्ठितं तत्र भारभूतेति विश्रुतम् । मृतांस्तान् वै द्विजान् दृष्ट्वा ब्रह्महत्या निराकृता

ସେଠାରେ ‘ଭାରଭୂତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମୃତବତ୍ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ଦୋଷ ନିବାରିତ ହେଲା।

Verse 50

गतानि पञ्च वै दृष्ट्वा ब्रह्महत्याशतानि वै । ततः स विस्मयाविष्टो दृष्ट्वा तान्बालकान् गुरुः

ପାଞ୍ଚଶେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ରୂପ ପାପ ଦୂରେ ହଟିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ସେଇ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ନିହାରି ଗୁରୁ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 51

नान्यस्य कस्यचिच्छक्तिरेवं स्यादीश्वरं विना । ज्ञात्वा तं देवदेवेशं प्रणाममकरोद्द्विजः

“ଈଶ୍ୱର ବିନା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଏପରି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।” ଏହା ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ଦେବଦେବେଶ ଭାବେ ଚିହ୍ନି ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 52

अज्ञानेन मया सव यदुक्तं परमेश्वर । अप्रियं यत्कृतं सर्वं क्षन्तव्यं तन्मम प्रभो

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଅଜ୍ଞାନବଶେ ମୁଁ ଯାହା କିଛି କହିଛି ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଅପ୍ରିୟ କରିଛି—ହେ ପ୍ରଭୁ—ସେ ସବୁକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 53

देव उवाच । भगवन्गुरुर्भवान्देवो भवान्मम पितामहः । वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु नास्ति कश्चिद्व्यतिक्रमः

ଦେବ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ! ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ, ଆପଣ ମୋର ଦେବ, ଆପଣ ମୋର ପିତାମହ। ହେ ବେଦଗର୍ଭ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଆପଣଙ୍କ ଅଧିକାରର କୌଣସି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ନାହିଁ।

Verse 54

जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति । अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः

ଜନକ, ଉପନୟନ କରାଇଦେବାଳା, ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନକାରୀ, ଅନ୍ନଦାତା ଓ ଭୟରୁ ରକ୍ଷାକାରୀ—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ‘ପିତା’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 55

एवमुक्त्वा जगन्नाथो विष्णुशर्माणमानतः । तत्र तीर्थे जगामाशु कैलासं धरणीधरम्

ଏହିପରି କହି ଜଗନ୍ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେହି ତୀର୍ଥରୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଧରଣୀଧର କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 56

तदाप्रभृति तत्तीर्थं भारभूतीति विश्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

ସେହି ସମୟରୁ ସେଇ ତୀର୍ଥ ‘ଭାରଭୂତି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସର୍ବଲୋକରେ ମହାପାତକନାଶକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 57

तत्र तीर्थे पुनर्वृत्तमितिहासं ब्रवीमि ते । सर्वपापहरं दिव्यमेकाग्रस्त्वं शृणुष्व तत्

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପରେ ପୁନର୍ବାର ଘଟିଥିବା ଏକ ଇତିହାସ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଏହା ଦିବ୍ୟ, ସର୍ବପାପହର—ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ।

Verse 58

पुरा कृतयुगस्यादौ वैश्यः कश्चिन्महामनाः । सुकेश इति विख्यातस्तस्य पुत्रोऽतिधार्मिकः

ପୁରାତନ କାଳରେ, କୃତଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ‘ସୁକେଶ’ ନାମକ ଏକ ମହାମନା ବୈଶ୍ୟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ଥିଲା।

Verse 59

सोमशर्मेति विख्यातो मृतः पृथुललोचनः । स सखायं वणिक्पुत्रं कंचिच्चक्रे दरिद्रिणम्

ସେ ‘ସୋମଶର୍ମା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଏବଂ, ହେ ପୃଥୁଲଲୋଚନ, କାଳକ୍ରମେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପତିତ ଏକ ବଣିକପୁତ୍ରକୁ ସେ ସଖା କରିଥିଲେ।

Verse 60

सुदेवमिति ख्यातं सर्वकर्मसु कोविदम् । एकदा तु समं तेन व्यवहारमचिन्तयत्

ସେ ‘ସୁଦେବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଏକଦା ସେ ତାଙ୍କ ସହ ସମଭାଗରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 61

सखे समुद्रयानेन गच्छावोत्तरणैः शुभैः । भाण्डं बहु समादाय मदीये द्रव्यसाधने

‘ହେ ସଖା, ସମୁଦ୍ରଯାନରେ ଚଳ, ଶୁଭ ବନ୍ଦର ଓ ଉତ୍ତରଣସ୍ଥଳକୁ ଯାଉ। ବହୁ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ, ମୋର ପୁଞ୍ଜିଧନରେ ଧନସାଧନ କରିବା।’

Verse 62

परं तीरं गमिष्याव उत्कर्षस्त्वावयोः समः । इति तौ मन्त्रयित्वा तु मन्त्रवत्समभीप्सितम्

‘ଚଳ, ଆମେ ପର ତୀରକୁ ଯାଉ; ଲାଭ ଆମ ଦୁହଙ୍କର ସମାନ ହେବ।’ ଏଭଳି ପରାମର୍ଶ କରି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ଯୋଜନାମତେ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।

Verse 63

सर्वं प्रयाणकं गृह्य ह्यारूढौ लवणोदधिम् । तौ गत्वा तु परं भाण्डं विक्रीय पुरतस्तदा

ଯାତ୍ରାର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ନୌକାରୋହଣ କଲେ। ପରଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି ସାମ୍ନାର ନଗରରେ ସେମାନେ ନିଜ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କଲେ।

Verse 64

प्राप्तौ बहु सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च । नावं तां संगतां कृत्वा पश्चात्तावारुरोहतुः

ସେମାନେ ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ପରେ ନୌକାଟିକୁ ସଜାଇ ସନ୍ନଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପୁଣି ତାହାରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 65

नावमन्तर्जले दृष्ट्वा निशीथे स्वर्णसंभृताम् । दृष्ट्वा तु सोमशर्माणमुत्सङ्गे कृतमस्तकम्

ନିଶୀଥେ ମଧ୍ୟଜଳରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୌକାକୁ ଦେଖି, ଏବଂ କୋଳରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଶୋଇଥିବା ସୋମଶର୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 66

शयानमतिविश्वस्तं सहदेवो व्यचिन्तयत् । एष निद्रावशं यातो मयि प्राणान्निधाय वै

ଅତିବିଶ୍ୱାସରେ ଶୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସହଦେବ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା—“ଏ ନିଦ୍ରାବଶ ହୋଇଛି; ସତ୍ୟକୁହିଲେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସମର୍ପିଛି।”

Verse 67

अस्याधीनमिदं सर्वं द्रव्यरत्नमशेषतः । उत्कर्षार्द्धं तु मे दद्यात्तत्र गत्वेति वा न वा

“ଏ ସମସ୍ତ ଧନ-ରତ୍ନ ନିଃଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେ ମୋତେ ଲାଭର ଅର୍ଧ ଦେବ କି, ନ ଦେବ?”

Verse 68

इति निश्चित्य मनसा पापस्तं लवणोदधौ । चिक्षेप सोमशर्माणं पापध्यातेन चेतसा

ଏପରି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପାପଚିନ୍ତାରେ ମଲିନ ଚେତନା ସହ ସେ ପାପୀ ସୋମଶର୍ମାଙ୍କୁ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 69

उत्तीर्य तरणात्तस्माद्गत्वा संगृह्य तद्धनम् । ततः कतिपयाहोभिः संयुक्तः कालधर्मणा

ସେହି ନୌକାରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯାଇ ସେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କଲା; ତାପରେ କେବଳ କିଛି ଦିନରେ କାଳଧର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲା—ମୃତ୍ୟୁବିଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 70

गतो यमपुरं घोरं गृहीतो यमकिंकरैः । स नीतस्तेन मार्गेण यत्र संतपते रविः

ସେ ଘୋର ଯମପୁରକୁ ଗଲା; ଯମକିଙ୍କରମାନେ ତାକୁ ଧରିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ପଥରେ ଦହନକର ତାପରେ ସନ୍ତାପ ଦେଉଛି, ସେହି ପଥେ ତାକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 71

कृत्वा द्वादशधात्मानं सम्प्राप्ते प्रलये यथा । सुतीक्ष्णाः कण्टका यत्र यत्र श्वानः सुदारुणाः

ପ୍ରଳୟ ଆସିଲାବେଳେ ଯେପରି, ମନେ ହେଲା ତାହାର ଦେହ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସେ ଏମିତି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା ଯେଉଁଠି ସର୍ବତ୍ର କ୍ଷୁରଧାର କଣ୍ଟକ ଓ ପ୍ରତି ପଦେ ଭୟଙ୍କର କୁକୁର ଥିଲେ।

Verse 72

तीक्ष्णदंष्ट्रा महाव्याला व्याघ्रा यत्र महावृकाः । सुतप्ता वालुका यत्र क्षुधा तृष्णा तमो महत्

ସେଠାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ ମହାସର୍ପ, ବାଘ ଓ ବିଶାଳ ନେଆଳ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାର ବାଲୁକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପ୍ତ; ଏବଂ ଭୁଖ, ପିଆସ ଓ ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ବ୍ୟାପିଥାଏ।

Verse 73

पानीयस्य कथा नास्ति न छाया नाश्रमः क्वचित् । अन्नं पानीयसहितं यावत्तद्दीयते विषम्

ପାନୀୟ ଜଳର କଥା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କେଉଁଠି ଛାୟା ନାହିଁ, କେଉଁଠି ବିଶ୍ରାମସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଯେ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ଦିଆଯାଏ, ସବୁ ବିଷ ହିଁ।

Verse 74

छायां संप्रार्थमानानां भृशं ज्वलति पावकः । तैर्दह्यमाना बहुशो विलपन्ति मुहुर्मुहुः

ଛାୟା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ ଜ୍ୱଳେ। ତାହାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ବିଲାପ କରନ୍ତି।

Verse 75

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति पतन्ति पथि मूर्छिताः । इत्थंभूतेन मार्गेण स गीतो यमकिंकरैः

“ହା ଭାଇ! ହା ମା! ହା ପୁଅ!” ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେମାନେ ପଥରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏପରି ମାର୍ଗରେ ଯମଙ୍କ କିଙ୍କରମାନେ ତାକୁ ହାଙ୍କି ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 76

यत्र तिष्ठति देवेशः प्रजासंयमनो यमः । ते द्वारदेशे तं मुक्त्वाचक्षुर्यमकिंकराः

ଯେଉଁଠାରେ ଦେବେଶ, ପ୍ରଜାସଂୟମକ ଯମ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ଯମଙ୍କ କିଙ୍କରମାନେ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଘଟଣା ନିବେଦନ କରନ୍ତି।

Verse 77

बद्ध्वा तं गलपाशेन ह्यासीनं मित्रघातिनम् । अवधारय देवेश बुध्यस्व यदनन्तरम्

ସେଇ ମିତ୍ରଘାତୀକୁ ଗଳାପାଶରେ ବାନ୍ଧି ବସାଇ ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ, ଧ୍ୟାନ ଦିଅ; ପରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ବୁଝ।”

Verse 78

यम उवाच । न तु पूर्वं मुखं दृष्टं मया विश्वासघातिनाम् । ये मित्रद्रोहिणः पापास्तेषां किं शासनं भवेत्

ଯମ କହିଲେ—“ବିଶ୍ୱାସଘାତୀମାନଙ୍କ ମୁହଁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ। ଯେ ପାପୀ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କି ଦଣ୍ଡ ହେବ?”

Verse 79

ऋषयोऽत्र विचारार्थं नियुक्ता निपुणाः स्थिताः । ते यत्र ब्रुवते तत्र क्षिपध्वं मा विचार्यताम्

“ଏଠାରେ ବିଚାର ପାଇଁ ନିପୁଣ ଋଷିମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ କହିବେ, ସେଠାକୁ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ନିକ୍ଷେପ କର; ଆଉ ବିଚାର ନୁହେଁ।”

Verse 80

इत्युक्तास्ते तमादाय किंकराः शीघ्रगामिनः । मुनीशांस्तत्र तानूचुस्तं निवेद्य यमाज्ञया

ଏହିପରି ଆଦେଶ ପାଇ ସେ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ କିଙ୍କରମାନେ ତାକୁ ନେଇ ସେଠାର ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଯମାଜ୍ଞାନୁସାରେ ତାକୁ ନିବେଦନ କରି କହିଲେ।

Verse 81

द्विजा अनेन मित्रं स्वं प्रसुप्तं निशि घातितम् । विश्वस्तं धनलोभेन को दण्डोऽस्य भविष्यति

ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜ ମୁନିଗଣ! ଏହି ଲୋକ ଧନଲୋଭରେ ନିଜ ମିତ୍ରକୁ—ବିଶ୍ୱାସ କରି ରାତିରେ ଶୋଇଥିବାକୁ—ହତ୍ୟା କରିଛି। ଏହାର ଦଣ୍ଡ କ’ଣ ହେବ?”

Verse 82

मुनय ऊचुः । अदृष्टपूर्वमस्माभिर्वदनं मित्रघातिनाम् । कृत्वा पटान्तरे ह्येनं शृण्वन्तु गतिमस्य ताम्

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—“ମିତ୍ରଘାତୀମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଆମେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ। ଏହାକୁ ପରଦା ପଛେ ରଖ; ଦୂତମାନେ ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗତି (ଫଳ) ଶୁଣନ୍ତୁ।”

Verse 83

ते शास्त्राणि विचार्याथ ऋषयश्च परस्परम् । आहूय यमदूतांस्तानूचुर्ब्राह्मणपुंगवाः

ତାପରେ ଋଷିମାନେ ପରସ୍ପର ଶାସ୍ତ୍ରବିଚାର କରି ସେ ଯମଦୂତମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 84

आलोकितानि शास्त्राणि वेदाः साङ्गाः स्मृतीरपि । पुराणानि च मीमांसा दृष्टमस्माभिरत्र च

“ଆମେ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆଲୋଚନା କରିଛୁ—ସାଙ୍ଗ ବେଦ, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ ଏବଂ ମୀମାଂସା ମଧ୍ୟ; ଏହି ବିଷୟରେ ଯେ ନିୟମ ଦୃଷ୍ଟ, ତାହାକୁ ଆମେ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛୁ।”

Verse 85

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च स्तेये गुर्वङ्गनागमे । निष्कृतिर्विहिता शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସୁରାପାନୀ, ଚୋର ଏବଂ ଗୁରୁପତ୍ନୀଗାମୀ—ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିତ; କିନ୍ତୁ କୃତଘ୍ନ ଦ୍ରୋହୀ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

Verse 86

ये स्त्रीघ्नाश्च गुरुघ्नाश्च ये बालब्रह्मघातिनः । विहिता निष्कृतिः शास्त्रे कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ଯେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତା, ଯେମାନେ ଗୁରୁହନ୍ତା, ଏବଂ ଯେମାନେ ବାଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଘାତକ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ କୃତଘ୍ନ ଦ୍ରୋହୀ ପାଇଁ ନାହିଁ।

Verse 87

वापीकूपतडागानां भेत्तारो ये च पापिनः । उद्यानवाटिकानां च छेत्तारो ये च दुर्जनाः

ବାପୀ, କୂଆ ଓ ତଡାଗକୁ ଭାଙ୍ଗି ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ପାପୀମାନେ, ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନ-ବାଟିକାକୁ କାଟି ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଦୁର୍ଜନମାନେ।

Verse 88

दावाग्निदाहका ये च सततं येऽसुहिंसकाः । न्यासापहारिणो ये च गरदाः स्वामिवञ्चकाः

ଯେମାନେ ବନରେ ଦାବାଗ୍ନି ଲଗାଇ ଦହନ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ସଦା ଜୀବହିଂସା କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ନ୍ୟାସଧନ ଅପହରଣ କରନ୍ତି, ବିଷଦାତା ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବଞ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 89

मातापितृगुरूणां च त्यागिनो दोषदायिनः । स्वभर्तृवञ्चनपरा या स्त्री गर्भप्रघातिनी

ଯେମାନେ ମାତା-ପିତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦୋଷ ଆରୋପ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀକୁ ବଞ୍ଚାଇବାରେ ଲିପ୍ତ ରହି ଗର୍ଭନାଶ କରେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧୀ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 90

विवेकरहिता या स्त्री यास्नाता भोजने रता । द्विकालभोजनरतास्तथा वैष्णववासरे

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ବିବେକହୀନ ହୋଇ ସ୍ନାନ ନକରି ଭୋଜନରେ ଆସକ୍ତ ରହେ, ଏବଂ ଯେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ-ବାସରରେ ମଧ୍ୟ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ଭୋଜନରେ ରତ—ସେମାନେ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 91

तासां स्त्रीणां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् । विश्वासघातिनां पुंसां मित्रद्रोहकृतां तथा

ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଗତି ଦେଖାଯାଇ ଜଣାପଡ଼ିଛି; କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାସଘାତୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର—ଯେମାନେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରି ମିତ୍ରଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ଗତି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 92

तेषां गतिर्न वेदेषु पुराणेषु च का कथा । इति स्थितेषु पापेषु गतिरेषां न विद्यते

ତାଙ୍କର ଗତି ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଯାଇନାହିଁ; ତେବେ ପୁରାଣରେ କ’ଣ କଥା! ଏପରି ପାପରେ ଅଟୁଟ ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଉଦ୍ଧାରମାର୍ଗ ନାହିଁ।

Verse 93

नान्या गतिर्मित्रहनने विश्वस्तघ्ने च नः श्रुतम् । इतो नीत्वा यमदूता एनं विश्वस्तघातिनम्

ମିତ୍ରହନନକାରୀ ଓ ବିଶ୍ୱାସୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ଆମେ ଶୁଣିନାହିଁ। ତେଣୁ ଯମଦୂତମାନେ ଏହି ବିଶ୍ୱାସଘାତୀକୁ ଏଠାରୁ ନେଇ…

Verse 94

कल्पकोटिशतं साग्रं पर्यायेण पृथक्पृथक् । नरकेषु च सर्वेषु त्रिंशत्कोटिषु संख्यया

ସେ ଶତକୋଟି କଳ୍ପରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ, ତିରିଶ କୋଟି ସଂଖ୍ୟାର ସମସ୍ତ ନରକରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ।

Verse 95

क्षिप्यतामेष मित्रघ्नो विचारो मा विधीयताम् । इति ते वचनं श्रुत्वा किंकरास्तं निगृह्य च

“ଏହି ମିତ୍ରଘାତକକୁ ଭିତରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ—କୌଣସି ବିଚାର-ବିମର୍ଶ କରନି!” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେବକମାନେ ତାକୁ ଧରି କଠୋରଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖିଲେ।

Verse 96

यत्र ते नरका घोरास्तत्र क्षेप्तुं गतास्ततः । ते तमादाय हि नरके घोरे रौरवसंज्ञिते

ତାପରେ ତାକୁ ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ନରକମାନେ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ସେମାନେ ଗଲେ। ତାକୁ ନେଇ ‘ରୌରବ’ ନାମକ ଘୋର ନରକକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।

Verse 97

चिक्षिपुस्तत्र पापिष्ठं क्षिप्ते रावोऽभवन्महान् । नरकस्थितभूतेषु मोक्तव्यो नैष पापकृत्

ସେଠାରେ ସେମାନେ ସେଇ ମହାପାପୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଛାଡ଼ାଯିବା ସହିତ ଏକ ବଡ଼ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା। ନରକରେ ବନ୍ଦୀ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପାପକର୍ତ୍ତା ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 98

अस्य संस्पर्शनादेव पीडा शतगुणा भवेत् । यथा व्यथासिकाष्ठैश्च समिद्धैर्दहनात्मकैः

ଏହାର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶତଗୁଣ ହୋଇଯାଏ—ଯେପରି ବେଦନାଦାୟକ କାଠ ଭଲଭାବେ ଜ୍ୱଳିଲେ ଦାହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 99

भवति स्पर्शनात्तस्य किमेतेन कृतामलम् । यथा दुर्जनसंसर्गात्सुजनो याति लाघवम्

ତାହାର ସ୍ପର୍ଶରୁ ମାତ୍ରେ ଏପରି ହୁଏ—ତେବେ ଏହା ଦ୍ୱାରା କୃତ କଲୁଷତା କେତେ ହେବ! ଯେପରି ଦୁର୍ଜନ ସଙ୍ଗରୁ ସୁଜନ ମଧ୍ୟ ହୀନତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 100

सन्निधानात्तथास्याशु क्षते क्षारावसेचनम् । प्रसादः क्रियतामाशु नीयतां नरकेऽन्यतः

ତାହାର ସନ୍ନିଧାନମାତ୍ରେ ଯେନ ଘାଉରେ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷାର ଢାଳିଦିଆଗଲା ପରି ହୁଏ। ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ କୃପା କରନ୍ତୁ—ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ନରକକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 101

एवमुक्तास्ततस्तैस्तु गतास्ते त्वशुचिं प्रति । तत्र ते नारकाः सन्ति पूर्ववत्तेऽपि चुक्रुशुः

ସେମାନେ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେଇ କିଙ୍କରମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅଶୁଚି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ନରକବାସୀମାନେ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 102

एवं ते किंकराः सर्वे पर्यटन्नरकमण्डले । नरकेऽपि स्थितिस्तस्य नास्ति पापस्य दुर्मतेः

ଏଭଳି ସେ ସମସ୍ତ କିଙ୍କର ନରକମଣ୍ଡଳରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଇ ପାପୀ ଦୁର୍ମତି ପାଇଁ ନରକରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥିର ରହଣି ନଥିଲା।

Verse 103

यदा तदा तु ते सर्वे तं गृह्य यमसन्निधौ । गत्वा निवेद्य तत्सर्वं यदुक्तं नारकैर्नरैः । नरके न स्थितिर्यस्य तस्य किं क्रियतां वद

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାକୁ ଧରି ଯମଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ, ନରକବାସୀମାନେ କହିଥିବା ସବୁ କଥା ନିବେଦନ କଲେ—“ଯାହାର ନରକରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ଥାଇବା ନାହିଁ, ତାହା ପାଇଁ କ’ଣ କରିବା? କହନ୍ତୁ।”

Verse 104

यम उवाच । पापिष्ठ एष वै यातु योनिं तिर्यङ्निषेविताम् । कालं मुनिभिरुद्दिष्टः तिर्यग्योनिं प्रवेश्यताम्

ଯମ କହିଲେ—“ଏହି ମହାପାପୀ ନିଶ୍ଚୟ ତିର୍ୟକ୍ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଯୋନିକୁ ଯାଉ। ମୁନିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାକୁ ପଶୁଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ।”

Verse 105

एवमुक्ते तु वचने प्रजासंयमनेन च । स गतः कृमितां पापो विष्ठासु च पृथक्पृथक्

ପ୍ରଜାସଂଯମକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ, ସେ ପାପୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଷ୍ଠାରାଶିରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କୃମିଭାବକୁ ଗଲା।

Verse 106

ततोऽसौ दंशमशकान् पिपीलिकसमुद्भवान् । यूकामत्कुणकाढ्यांश्च गत्वा पक्षित्वमागतः

ତାପରେ ସେ ପିପିଳିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିତ ଡ଼ଂଶ ମାରୁଥିବା ମାଛି ଓ ମଶା ହେଲା; ଉକୁଣି ଓ ଖଟମଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶେଷେ ପକ୍ଷୀଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 107

स्थावरत्वं गतः पश्चात्पाषाणत्वं ततः परम् । सरीसृपानजगरवराहमृगहस्तिनः

ତାପରେ ସେ ସ୍ଥାବରଭାବକୁ ଗଲା, ତାହାପରେ ପାଷାଣଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଅନନ୍ତରେ ସରୀସୃପ, ଅଜଗର, ବରାହ, ମୃଗ ଓ ହସ୍ତୀ ଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 108

वृकश्वानखरोष्ट्रांश्च सूकरीं ग्रामजातिकाम् । योनिमाश्वतरीं प्राप्य तथा महिषसम्भवाम्

ସେ ଭେଡ଼ିଆ, କୁକୁର, ଗଧା ଓ ଉଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଲା; ଗ୍ରାମରେ ପାଳିତ ସୂକରୀର ଯୋନିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଖଚ୍ଚର ଜନ୍ମ ଏବଂ ସେହିପରି ମହିଷ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ପାଇଲା।

Verse 109

एताश्चान्याश्च बह्वीर्वै प्राप योनीः क्रमेण वै । स ता योनीरनुप्राप्य धुर्योऽभूद्भारवाहकः

ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଯୋନିକୁ କ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ସେହି ଯୋନିଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶେଷେ ଧୁର୍ୟ ହୋଇ ଭାର ବୋହୁଥିବା ପଶୁ ହେଲା।

Verse 110

स गृहे पार्थिवेशस्य धार्मिकस्य यशस्विनः । स दृष्ट्वा कार्त्तिकीं प्राप्तामेकदा नृपसत्तमः

ସେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଯଶସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏକଦା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ତ୍ତିକୀ ମାସ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ।

Verse 111

पुरोहितं समाहूय ब्राह्मणांश्च तथा बहून् । न गृहे कार्त्तिकीं कुर्यादेतन्मे बहुशः श्रुतम्

ସେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକି ଏବଂ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କରି କହିଲେ—“ଘରେ କାର୍ତ୍ତିକୀ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ମୁଁ ବହୁବାର ଶୁଣିଛି।”

Verse 112

समेताः कुत्र यास्याम इति ब्रूत द्विजोत्तमाः । यो गृहे कार्त्तिकीं कुर्यात्स्नानदानादिवर्जितः

“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଆମେ ସମେତ ହୋଇ କେଉଁଠିକୁ ଯିବୁ—କହନ୍ତୁ। କାରଣ ଯେ କେବଳ ଘରେ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ କରେ ଏବଂ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି ତ୍ୟାଗ କରେ…”

Verse 113

संवत्सरकृतात्पुण्यात्स बहिर्भवति श्रुतिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थं सर्वगुणान्वितम्

“ଶ୍ରୁତି-ପରମ୍ପରା କହେ—ସେ ବର୍ଷଭର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟଫଳରୁ ବାହାରେ ପଡ଼େ। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ତୀର୍ଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍।”

Verse 114

सहितास्तत्र गच्छामः स्नातुं दातुं च शक्तितः । एवमुक्ते तु वचने पार्थिवेन द्विजोत्तमाः

“ଆସ, ଆମେ ସମେତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଯାଉ—ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା।” ରାଜା ଏପରି କହିଲେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ…

Verse 115

ऊचुः श्रेष्ठं नृपथेष्ठ रेवाया उत्तरे तटे । भारेश्वरेति विख्यातं मुक्तितीर्थं नृपोत्तम

ସେମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜପଥପ୍ରିୟ ନୃପ! ରେବା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ‘ଭାରେଶ୍ୱର’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ, ଏହା ମୋକ୍ଷଦାୟକ ତୀର୍ଥ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ।

Verse 116

तत्र यामो वयं सर्वे सर्वपापक्षयावहम् । एवमुक्तः स नृपतिर्गृहीत्वा प्रचुरं वसु

‘ଚଳ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଯାଉ—ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟକର।’ ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ସେ ରାଜା ଦାନାର୍ଥେ ପ୍ରଚୁର ଧନ ନେଇ…

Verse 117

शकटं संभृतं कृत्वा तत्र युक्तः स धूर्वहः । यः कृत्वा मित्रहननं गोयोनिं समुपागतः

ସେ ଶକଟକୁ ଭଲଭାବେ ସାମଗ୍ରୀରେ ପୂରଣ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା ଏବଂ ଯୋଗାଇ ଯାତ୍ରା କଲା। (ସହିତ) ଏକ ଭାରବାହୀ ପଶୁ ଥିଲା; ମିତ୍ରହତ୍ୟା କରି ସେ ଗୋୟୋନି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲା।

Verse 118

इत्थं स नर्मदातीरे सम्प्राप्तस्तीर्थमुत्तमम् । गत्वा चतुर्दशीदिने ह्युपवासकृतक्षणः

ଏଭଳି ସେ ନର୍ମଦା ତଟରେ ଥିବା ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ସମୟ ଉପବାସ କଲା।

Verse 119

गत्वा स नर्मदातीरे नाम रुद्रेत्यनुस्मरन् । शुचिप्रदेशाच्च मृदं मन्त्रेणानेन गृह्यताम्

ନର୍ମଦା ତଟକୁ ଯାଇ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୁଚି ସ୍ଥାନରୁ ମୃଦାକୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 120

उद्धृतासि वराहेण रुद्रेण शतबाहुना । अहमप्युद्धरिष्यामि प्रजया बन्धनेन च

ତୁମକୁ ବରାହ—ଶତବାହୁ ରୁଦ୍ର—ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନସହ ଓ ବନ୍ଧନସହ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି।

Verse 121

स एवं तां मृदं नीत्वा मुक्त्वा तीरे तथोत्तरे । ददर्श भास्करं पश्चान्मन्त्रेणानेन चालभेत्

ସେ ଏହି ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକାକୁ ନେଇ ଉତ୍ତର ତଟରେ ତୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଇ; ପରେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି; ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ପର୍ଶ/ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।

Verse 122

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं जन्मकोटिशतार्जितम्

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ଅଶ୍ୱକ୍ରାନ୍ତ, ରଥକ୍ରାନ୍ତ ଓ ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତରେ ପବିତ୍ର; ହେ ମୃତ୍ତିକା! କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ମୋ ପାପ ହର।

Verse 123

तत एवं विगाह्यापो मन्त्रमेतमुदीरयेत् । त्वं नर्मदे पुण्यजले तवाम्भः शङ्करोद्भवम्

ତାପରେ ଏହିପରି ଜଳରେ ଅବଗାହନ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ—“ହେ ନର୍ମଦେ, ପୁଣ୍ୟଜଳମୟୀ! ତୋର ଅମ୍ଭଃ ଶଙ୍କରଉଦ୍ଭବ।”

Verse 124

स्नानं प्रकुर्वतो मेऽद्य पापं हरतु चार्जितम् । स स्नात्वानेन विधिना संतर्प्य पितृदेवताः

ଆଜି ମୁଁ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ହରିତ ହେଉ। ଏହି ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ।

Verse 125

ययौ देवालयं पश्चादुपहारैः समन्वितः । भक्त्या संचिन्त्य सान्निध्ये शङ्करं लोकशङ्करम्

ତତ୍ପରେ ସେ ଉପହାରସହିତ ଦେବାଳୟକୁ ଗଲା। ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତିଭାବେ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା।

Verse 126

पुराणोक्तविधानेन पूजां समुपचक्रमे । पूजाचतुष्टयं देवि शिवरात्र्यां निगद्यते

ସେ ପୁରାଣୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲା। ହେ ଦେବୀ, ଶିବରାତ୍ରିରେ ଚତୁର୍ବିଧ ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 127

संस्नाप्य प्रथमे यामे पञ्चगव्येन शङ्करम् । घृतेन पूरणं पश्चात्कृतं नृपवरेण तु

ରାତିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହରରେ ସେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନାଭିଷେକ କଲା। ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଘୃତରେ ଅଭିଷେକ କଲା।

Verse 128

धूपदीपनैवेद्याद्यं संकल्प्य च यथाविधि । अर्घेणानेन देवेशं मन्त्रेणानेन शङ्करम्

ସେ ଯଥାବିଧି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଆଦି ସଜାଇଲା। ପରେ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ଓ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।

Verse 129

नमस्ते देवदेवेश शम्भो परमकारण । गृहाणार्घमिमं देव संसाराघमपाकुरु

ହେ ଦେବଦେବେଶ ଶମ୍ଭୁ, ପରମ କାରଣ! ହେ ଦେବ, ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ସଂସାରଜନ୍ୟ ପାପକୁ ଦୂର କର।

Verse 130

वित्तानुरूपतो दत्तं सुवर्णं मन्त्रकल्पितम् । अग्निर्हि देवाः सर्वे सुवर्णं च हुताशनात्

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରସଂସ୍କୃତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଅଗ୍ନି ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମୟ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

Verse 131

अतः सुवर्णदानेन प्रीताः स्युः सर्वदेवताः । तदर्घं सर्वदा दातुः प्रीतो भवतु शङ्करः

ଏହେତୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ସେହି ଅର୍ଘ୍ୟ-ସମର୍ପଣରେ ଦାତା ପ୍ରତି ଶଙ୍କର ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 132

अनेन विधिना तेन पूजितः प्रथमे शिवः । यामे द्वितीये तु पुनः पूर्वोक्तविधिना चरेत्

ଏହି ବିଧିରେ ପ୍ରଥମ ଯାମରେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ହେଲା। ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯାମରେ ପୁନଃ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 133

स्नापयामास दुग्धेन गव्येन त्रिपुरान्तकम् । तंदुलैः पूरणं पश्चात्कृतं लिङ्गस्य शूलिनः

ସେ ଗୋଦୁଧରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ପରେ ଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲିଙ୍ଗରେ ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ ଦାଣା) ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ/ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 134

कृत्वा विधानं पूर्वोक्तं दत्तं वस्त्रयुगं सितम् । श्वेतवस्त्रयुगं यस्माच्छङ्करस्यातिवल्लभम्

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧାନ କରି ସେ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରର ଏକ ଯୁଗଳ ଅର୍ପଣ କଲେ; କାରଣ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଯୁଗଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 135

प्रीतो भवति वै शम्भुर्दत्तेन श्वेतवाससा । यामं तृतीयं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा नृपतिसत्तमः

ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ଦାନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତୃତୀୟ ପ୍ରହର ଆସିଛି ଦେଖି ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 136

देवं संस्नाप्य मधुना पूरणं चक्रिवांस्तिलैः । तिलद्रोणप्रदानं च कुर्यान्मन्त्रमुदीरयन्

ଦେବଙ୍କୁ ମଧୁଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ ସେ ତିଳଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ-ପୂଜା କଲେ। ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତିଳର ଏକ ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣ ଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 137

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णाः सर्वपापहरास्तिलाः । तिलद्रोणप्रदानेनु संसारश्छिद्यतां मम

ତିଳ—ଶ୍ୱେତ ତିଳ, କୃଷ୍ଣ ତିଳ—ତିଳ ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ। ତିଳର ଏକ ଦ୍ରୋଣ ଦାନରେ ମୋର ସଂସାରବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ ହେଉ।

Verse 138

अनेन विधिना राजा यामिनीयामपूजनम् । अतिवाह्य विनोदेन ब्रह्मघोषेण जागरम्

ଏହି ବିଧିରେ ରାଜା ରାତ୍ରିର ପ୍ରହର ପ୍ରହରେ ପୂଜା କଲେ। ଭକ୍ତିଆନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷ (ବେଦଧ୍ୱନି) ସହିତ ଜାଗରଣ କାଟିଲେ।

Verse 139

चकार पूजनं शम्भोर्बहुपुण्यप्रसाधकम् । ये जागरे त्रिनेत्रस्य शिवरात्र्यां शिवस्थिताः

ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ବହୁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ପୂଜା କଲେ। ଯେମାନେ ଶିବରାତ୍ରିରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ କରି ଶିବରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ରହନ୍ତି,

Verse 140

ते यां गतिं गताः पार्थ न तां गच्छन्ति यज्विनः । पापानि यानि कानि स्युः कोटिजन्मार्जितान्यपि

ହେ ପାର୍ଥ! ଶିବରାତ୍ରିରେ ଜାଗରଣ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଯେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ସେ ଗତି ଯଜ୍ଞକାରୀ ଯଜ୍ୱିନମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେକୌଣସି ପାପ ଥାଉ—କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—

Verse 141

हरकेशवयोः स्नान्ति जागरे यान्ति संक्षयम् । यावन्तो निमिषा नृणां भवन्ति निशि जाग्रताम्

ଜାଗରଣରେ ହର-କେଶବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଧୋଇଯାଇ କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଲୋକେ ରାତିରେ ଯେତେ ଯେତେ ନିମିଷ ଜାଗି ରହନ୍ତି—

Verse 142

निमिषे निमिषे राजन्नश्वमेधफलं ध्रुवम् । उपवासपराणां च देवायतनवासिनाम्

ହେ ରାଜନ୍! ଉପବାସରେ ନିରତ ଓ ଦେବାଳୟ ପରିସରରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିମିଷରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 143

शृण्वतां धर्ममाख्यानं ध्यायतां हरकेशवौ । न तां बहुसुवर्णेन क्रतुना गतिमाप्नुयुः

ଏହି ଧର୍ମାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ହର (ଶିବ) ଓ କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଯେ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ସେ ଗତି ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ କରାଯାଇଥିବା କ୍ରତୁ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 144

शिवरात्रिस्तिथिः पुण्या कार्त्तिकी च विशेषतः । रेवाया उत्तरं कूलं तीरं भारेश्वरेति च

ଶିବରାତ୍ରି ତିଥି ପୁଣ୍ୟମୟ—ବିଶେଷତଃ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ। ରେବା (ନର୍ମଦା) ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳ ‘ଭାରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 145

जागृतश्चातिदुःखेन कथं पापं न हास्यति । इत्थंस जागरं कृत्वा शिवरात्र्यां नरेश्वरः

ଅତି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଜାଗରଣ କରେ, ତାହାର ପାପ କିପରି କ୍ଷୟ ହେବ ନାହିଁ? ଏହିପରି, ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଶିବରାତ୍ରିରେ ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ କଲେ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 146

प्रभाते विमले गत्वा नर्मदातीरमुत्तमम् । स्नापितास्तेन ते सर्वे वाहनानि गजादयः

ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ସେ ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତମ ତୀରକୁ ଗଲା। ତାହାର ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବାହନ—ହାତୀ ଆଦି—ସ୍ନାନ କରାଯାଇଲା।

Verse 147

यैस्तु वाहैर्गतस्तीर्थं स्नातोऽहं स्नापयामि तान् । तत्र मध्यस्थितः स्नातस्तिर्यक्त्वान्निर्गतो वणिक्

‘ଯେଉଁ ବାହନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସ୍ନାନ କରିଛି, ସେହି ବାହନମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରାଉଛି।’ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟଧାରାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ବଣିକ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବାହାରିଲା।

Verse 148

दानं ददौ तानुद्दिश्य किंचिच्छक्त्यनुरूपतः । तेन वाहकृताद्दोषान्मुक्तो भवति मानवः

ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ କିଛି ଦାନ ଦେଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ବାହନ-ବ୍ୟବହାରଜନିତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 149

अन्यथासौ कृतो लाभः कृतो व्रजति तान् प्रति । संस्नाप्य तं ततो राजा स्वयं स्नात्वा विधानतः

ନଚେତ୍ ପ୍ରାପ୍ତ ଲାଭ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ରାଜା ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପରେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବିଧାନାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 150

संतर्प्य पितृदेवांश्च कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । कृत्वा पिण्डान्पितृभ्यश्च वृषमुत्सृज्य लक्षणम्

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ କରାଇ, ବିଧିମତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲା; ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରି, ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବୃଷଭକୁ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ମୁକ୍ତ କଲା।

Verse 151

गत्वा देवालयं पश्चाद्देवं तीर्थोदकेन च । संस्नाप्य पञ्चगव्येन ततः पञ्चामृतेन च

ତାପରେ ଦେବାଳୟକୁ ଯାଇ ତୀର୍ଥଜଳରେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲା; ପରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ଏବଂ ତାପରେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କଲା।

Verse 152

सर्वौषधिजलेनैव ततः शुद्धोदकेन च । चन्दनेन सुगन्धेन समालभ्य च शङ्करम्

ପ୍ରଥମେ ସର୍ବଔଷଧିମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସ୍ନାନ କରାଇ, ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନଲେପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବ।

Verse 153

कुङ्कुमैश्च सकर्पूरैर्गन्धैश्च विविधैस्तथा । पुष्पौघैश्च सुगन्धाढ्यैश्चतुर्थं लिङ्गपूरणम्

କୁଙ୍କୁମ, କର୍ପୂର ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ସୁଗନ୍ଧଢ୍ୟ ପୁଷ୍ପସମୂହରେ—ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗର ଚତୁର୍ଥ ‘ଲିଙ୍ଗପୂରଣ’ ପୂଜା-ଶୃଙ୍ଗାର ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 154

कृतं नृपवरेणात्र कुर्वता पूर्वकं विधिम् । गोदानं च कृतं पश्चाद्विधिदृष्टेन कर्मणा

ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବକ ବିଧିକୁ ବିଧିମତେ କଲେ; ପରେ ବିଧିଦୃଷ୍ଟ କର୍ମାନୁସାରେ ଗୋଦାନ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 155

धेनुके रुद्ररूपासि रुद्रेण परिनिर्मिता । अस्मिन्नगाधे संसारे पतन्तं मां समुद्धर

ହେ ଧେନୁ! ତୁମେ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପା, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତା। ଏହି ଅଗାଧ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରେ ପତିତ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର॥

Verse 156

धेनुं स्वलंकृतां दद्यादनेन विधिना ततः । क्षमाप्य देवदेवेशं ब्राह्मणान् भोजयेद्बहून्

ତାପରେ ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସୁଅଲଙ୍କୃତ ଧେନୁ ଦାନ କରିବ; ଦେବଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ବହୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ॥

Verse 157

षड्विधैर्भोजनैर्भक्ष्यैर्वासोभिस्तान् समर्चयेत् । दक्षिणाभिर्विचित्राभिः पूजयित्वा क्षमापयेत्

ଛଅ ପ୍ରକାର ଭୋଜନ, ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବ; ବିଚିତ୍ର ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ପୂଜା କରି ପୁନଃ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ॥

Verse 158

स स्वयं बुभुजे पश्चात्परिवारसमन्वितः । तामेव रजनीं तत्र न्यवसज्जगतीपतिः

ତାପରେ ସେ ନିଜେ ପରିବାରସହିତ ଭୋଜନ କଲା; ଏବଂ ସେହି ରାତିରେ ଜଗତୀପତି ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଲେ॥

Verse 159

तस्य तत्रोषितस्यैवं निशीथेऽथ नरेश्वर । आकाशे सोऽति शुश्राव दिव्यवाणीसमीरितम्

ଏହିପରି ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ନରେଶ୍ୱର, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଦିବ୍ୟବାଣୀକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ॥

Verse 160

वागुवाच । राजन्समं ततो लोके फलं भवति साम्प्रतम् । संसारसागरे ह्यत्र पतितानां दुरात्मनाम्

ବାଣୀ କହିଲା—ହେ ରାଜନ୍, ସେହି କର୍ମରୁ ଏବେ ଏହି ଲୋକରେ ସମାନ ଫଳ ହୁଏ; ଏଠାରେ ସଂସାର-ସାଗରେ ପତିତ ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

Verse 161

यदि संनिधिमात्रेण फलं तत्रोच्यते कथम् । यदि शंतनुवंशस्य तत्रोन्मादकरं भवेत्

ଯଦି କେବଳ ସାନ୍ନିଧ୍ୟମାତ୍ରେ ସେଠାରେ ଫଳ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେବେ ତାହା କିପରି? ଏମିତି ହେଲେ ଶନ୍ତନୁବଂଶ ପାଇଁ ସେ ଉନ୍ମାଦକାରକ ହେବ।

Verse 162

य एष त्वद्गृहे वोढा ह्यतिभारधुरंधरः । अनेन मित्रहननं पापं विश्वासघातनम्

ତୁମ ଘରେ ଥିବା ଏହି ଭାରବାହକ, ଅତିଭାର ବହିବାରେ ସମର୍ଥ; ଏହିଏ (ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ) ମିତ୍ରହତ୍ୟାର ପାପ କରିଥିଲା—ବିଶ୍ୱାସଘାତର ଦୁଷ୍କର୍ମ।

Verse 163

कृतं जन्मसहस्राणामतीते परिजन्मनि । गतेन पाप्मनात्मानं नरकेषु च संस्थितिः

ଅତୀତର ଏକ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କୃତ ସେହି ପାପ ହଜାର ଜନ୍ମର କାରଣ ହେଲା; ସେହି ପାପରୁ ତାହାର ଆତ୍ମା ନରକମାନଙ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 164

ततो योनिसहस्रेषु गतिस्तिर्यक्षु चैव हि । गोयोनिं समनुप्राप्तस्त्वद्गृहे स सुदुर्मतिः

ତାପରେ ସେ ହଜାର ଯୋନିରେ, ତିର୍ୟକ୍‌ଗତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ଶେଷରେ ଗୋୟୋନି ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ସେହି ସୁଦୁର୍ମତି ତୁମ ଘରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 165

स्नापितश्च त्वया तीर्थे ह्यस्मिन् पर्वसमागमे । दृष्ट्वा पूजां त्वया कॢप्तां कृता जागरणक्रिया

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ପର୍ବ-ସମାଗମ ସମୟରେ ତୁମେ ତାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲ। ତୁମେ କରିଥିବା ପୂଜା ଦେଖି ସେ ମଧ୍ୟ ଜାଗରଣ-ବ୍ରତ କ୍ରିୟା କଲ।

Verse 166

तेन निष्कल्मषो जातो मुक्त्वा देहं तवाग्रतः । स्वर्गं प्रति विमानस्थः सोऽद्य राजन्गमिष्यति

ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ନିଷ୍କଲ୍ମଷ ହେଲା; ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିମାନରେ ଆସୀନ ହୋଇ ସେ ଆଜି, ହେ ରାଜନ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।

Verse 167

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवमुक्ते निपतितो धुर्यः प्राणैर्व्ययुज्यत । विमानवरमारूढस्तत्क्षणात्समदृश्यत

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ଏପରି କୁହାଯିବା ସହିତ ଧୁର୍ୟ ପଶୁଟି ପଡ଼ିଗଲା ଓ ପ୍ରାଣବାୟୁଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତ ହେଲା। ସେହି କ୍ଷଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ସେ (ଦିବ୍ୟରୂପେ) ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା।

Verse 168

स तं प्रणम्य राजेन्द्रमुवाच प्रहसन्निव

ସେ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହସୁଥିବା ପରି, କହିଲା।

Verse 169

वृष उवाच । भोभो नृपवरश्रेष्ठ तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । यत्र चास्मद्विधस्तीर्थे मुच्यते पातकैर्नरः । मया ज्ञातमशेषेण मत्समो नास्ति पातकी

ବୃଷ କହିଲା— ହେ ନୃପବରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପରମ ଉତ୍ତମ; ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପରି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ମୁଁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିଲି— ମୋ ସମାନ ପାପୀ କେହି ନାହିଁ।

Verse 170

अतः परं किं तु कुर्यां परं तीर्थानुकीर्तनम् । भवान्माता भवन्भ्राता भवांश्चैव पितामहः

ଏହା ପରେ ମୁଁ ଆଉ କଣ କରିବି—ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମାକୀର୍ତ୍ତନ ଛଡ଼ା? ଆପଣ ମୋର ମାତା, ଆପଣ ଭ୍ରାତା, ଏବଂ ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ପିତାମହ।

Verse 171

क्षन्तव्यं प्रणतोऽस्म्यद्य यस्मिंस्तीर्थे हि मादृशाः । गतिमीदृग्विधां यान्ति न जाने तव का गतिः

କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରଣତ ହେଉଛି। ଯେ ତୀର୍ଥରେ ମୋ ପରି ଲୋକେ ଏପରି ଗତି ପାଆନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଗତି କଣ ହେବ—ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 172

समाराध्य महेशानं सम्पूज्य च यथाविधि । का गतिस्तव संभाष्या देह्यनुज्ञां मम प्रभो

ମହେଶାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି ଏବଂ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି (ଭକ୍ତ) କହିଲା—“ମୋ ସହ ସମ୍ଭାଷଣ କରି ପରେ ଆପଣଙ୍କ ଗତି କଣ? ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 173

त्वरयन्ति च मां ह्येते दिविस्थाः प्रणयाद्गणाः । स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामीत्युक्त्वा सोऽन्तर्दधे क्षणात्

ପ୍ରଣୟବଶ ଦିବିସ୍ଥ ଏହି ଗଣମାନେ ମୋତେ ତ୍ୱରା କରାଉଛନ୍ତି। ‘ତୁମର ସ୍ୱସ୍ତି ହେଉ; ମୁଁ ଯାଉଛି’ ବୋଲି କହି ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।

Verse 174

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गते चादर्शनं तत्र स राजा विस्मयान्वितः । तीर्थमाहात्म्यमतुलं वर्णयन्स्वपुरं गतः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସେ ଯାଇ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ରାଜା ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ତୀର୍ଥର ଅତୁଳ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କରି ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 175

इत्थंभूतं हि तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम्

ଏହିପରି ହି ସେଇ ତୀର୍ଥ ନର୍ମଦାତଟେ ସ୍ଥିତ—ପରମ ଉତ୍ତମ; ଯାହା ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟକର ଓ ସର୍ବ ଦୁଃଖନାଶକ।

Verse 176

उपपापानि नश्यन्ति स्नानमात्रेण भारत । कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

ହେ ଭାରତ! ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଉପପାପ ନଶିଯାଏ; ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସପରାୟଣ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 177

चतुर्धा पूरयेल्लिङ्गं तस्य पुण्यफलं शृणु । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः

ଲିଙ୍ଗକୁ ଚାରି ପ୍ରକାରେ ପୂରୟି (ଅର୍ପଣ କରି) କର; ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ। ମହାପାପ—ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନ।

Verse 178

महापापानि चत्वारि चतुर्भिर्यान्ति संक्षयम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलमुत्तमम्

ଏହି ଚାରି ମହାପାପ ସେଇ ଚାରି (ଆଚରଣ) ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ ପାଉଛି; ଏବଂ ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପରମ ଫଳ ଲଭେ।

Verse 179

कार्त्तिके शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यामुपोषितः । स्वर्णदानाच्च तत्तीर्थे यज्ञस्य लभते फलम्

କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ଉପବାସ କରେ ଏବଂ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦାନ କରେ, ସେ ଯଜ୍ଞଫଳ ଲଭେ।

Verse 180

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां वैशाखे मासि पूर्ववत् । दीपं पिष्टमयं कृत्वा पितॄन् सर्वान् विमोक्षयेत्

ବୈଶାଖ ମାସରେ ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ, ପୂର୍ବବତ୍ ବିଧିରେ, ପିଠାର ଦୀପ କରି ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେବ।

Verse 181

तत्र यद्दीयते दानमपि वालाग्रमात्रकम् । तदक्षयफलं सर्वमेवमाह महेश्वरः

ସେଠାରେ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ—ବାଳର ଅଗ୍ରମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ; ଏହିପରି ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ।

Verse 182

भारभूत्यां मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजञ्छिवलोकान्निरन्तरम्

ହେ ରାଜନ୍! ଭାରଭୂତ୍ୟାରେ ଭାବିତାତ୍ମା (ସଂଯମୀ-ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠ) ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଗତି ଅନାବର୍ତ୍ତ; ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 183

अथवा लोकवृत्त्यर्थं मर्त्यलोकं जिगीषति । साङ्गवेदज्ञविप्राणां जायते विमले कुले

ଅଥବା ଲୋକବୃତ୍ତିର ହେତୁରେ ଯଦି ସେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସାଙ୍ଗ ବେଦଜ୍ଞ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।

Verse 184

धनधान्यसमायुक्तो वेदविद्यासमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

ସେ ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ସମନ୍ୱିତ, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶତ ଶରଦ୍ (ବର୍ଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହେ।

Verse 185

पुनस्तत्तीर्थमासाद्य ह्यक्षयं पदमाप्नुयात्

ପୁନର୍ବାର ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 186

एतत्पुण्यं पापहरं कथितं ते नृपोत्तम । भारतेदं महाख्यानं शृणु चैव ततः परम्

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପହର ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା। ଏବେ ଭାରତ ପରମ୍ପରାରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଏହି ମହାଖ୍ୟାନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।