Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

ब्राह्मण उवाच । सर्वेषामेव विप्राणां बटो त्वं गोत्र उत्तमे । दानानां परमं दानं कथं विद्या च दीयते

Transliteration

brāhmaṇa uvāca | sarveṣāmeva viprāṇāṃ baṭo tvaṃ gotra uttame | dānānāṃ paramaṃ dānaṃ kathaṃ vidyā ca dīyate

Translation

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ଗୋତ୍ରୋତ୍ତମ ବଟୁ, ସମସ୍ତ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଦାନ ହେଉଛି ବିଦ୍ୟା; ଏହି ବିଦ୍ୟା କିପରି ଦିଆଯାଏ?

Word by Word

• ब्राह्मणः: the brāhmaṇa
• ब्राह्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘विप्राणाम्’ इति विशेषणम्

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• विप्राणाम्: of brāhmaṇas
• विप्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• बटो: O student
• बटो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बटु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन

• गोत्र: O (one of) lineage
• गोत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; ‘उत्तमे’ इति विशेषणेन सह

• उत्तमे: excellent, best
• उत्तमे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; ‘गोत्र’ इति विशेषणम्

• दानानाम्: of gifts
• दानानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘दानम्’ इति विशेषणम्

• दानम्: gift
• दानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Question/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्न-अव्ययम् (interrogative adverb)

• विद्या: knowledge
• विद्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• दीयते: is given
• दीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

Speaker

Brāhmaṇa (teacher/āśrama head)

Visual Art Cues

Scene: The brāhmaṇa teacher, thoughtful, questions how the supreme gift of knowledge can be given; he gestures toward manuscripts, indicating the gravity of transmission.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Baṭu
• Vidyā
• Dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Knowledge-giving (vidyā-dāna) is supreme, but it must be transmitted through proper means and discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a named tīrtha in this verse; the Revā Khaṇḍa context sanctifies the river-region āśrama network.

What ritualistic prescription is mentioned?

It elevates vidyā-dāna as a form of dāna, implying structured teaching and eligibility.