बाणासुरस्य क्रोधाज्ञा तथा अन्तःपुरयुद्धारम्भः (Bāṇāsura’s Wrathful Command and the Onset of Battle at the Inner Palace)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ बाणासुरः क्रुद्धस्तत्र गत्वा ददर्श तम् । दिव्यलीलात्तवपुषं प्रथमे वयसि स्थितम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ବାଣାସୁର ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାକୁ ଦେଖିଲା—ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଦେହବାନ, ଯୌବନର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 2

तं दृष्ट्वा विस्मितं वाक्यं किं कारणमथाब्रवीत् । बाणः क्रोध परीतात्मा युधि शौंडो हसन्निव

ତାକୁ ବିସ୍ମିତ ଦେଖି ବାଣ କହିଲା—“ଏହାର କାରଣ କଣ?” କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେ ଯୋଦ୍ଧା ମାନୋ ହସିହସି କହିଲା।

Verse 3

अहो मनुष्यो रूपाढ्यस्साहसी धैर्यवानिति । कोयमागतकालश्च दुष्टभाग्यो विमूढधीः

ଅହୋ! ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ରୂପବାନ, ସାହସୀ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ। କିନ୍ତୁ ଏ କିଏ, ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଉପସ୍ଥିତ, ଯିଏ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ମୂଢବୁଦ୍ଧି?

Verse 4

येन मे कुलचारित्रं दूषितं दुहिता हिता । तं मारयध्वं कुपिताश्शीघ्रं शस्त्रैस्सुदारुणैः

ଯିଏ ମୋ କୁଳର ଚରିତ୍ରକୁ ଦୂଷିତ କରିଛି ଏବଂ ମୋର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାର ଅହିତ କରିଛି, ତାକୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରରେ ବଧ କର।

Verse 5

दुराचारं च तं बद्ध्वा घोरे कारा गृहे ततः । रक्षध्वं विकटे वीरा बहुकालं विशेषतः

ସେଇ ଦୁରାଚାରୀକୁ ବାନ୍ଧି ତାପରେ ଭୟଙ୍କର କାରାଗୃହରେ ନିବନ୍ଧ କର। ହେ ବିକଟ ବୀରମାନେ, ସେ ଘୋର ସ୍ଥାନରେ—ବିଶେଷକରି ଦୀର୍ଘକାଳ—କଠୋର ପହରା ଦିଅ।

Verse 6

न जाने कोयमभयः को वा घोरपराक्रमः । विचार्येति महाबुद्धिस्सं दिग्धोऽभूच्छरासुरः

“ଏହି ନିର୍ଭୟ କିଏ? ଏତେ ଘୋର ପରାକ୍ରମ କାହାର?” ଏଭଳି ବିଚାର କରି ମହାବୁଦ୍ଧି ଶରାସୁର ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 7

ततो दैत्येन सैन्यं तु दशसाहस्रकं शनैः । वधाय तस्य वीरस्य व्यादिष्टं पापबुद्धिना

ତାପରେ ପାପବୁଦ୍ଧି ଥିବା ସେ ଦୈତ୍ୟ ଧୀରେଧୀରେ ଦଶ ସହସ୍ର ସେନାକୁ ସେହି ବୀରଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲା।

Verse 8

तदादिष्टास्तु ते वीराः सर्वतोन्तःपुरं द्रुतम् । छादयामासुरत्युग्राश्छिंदि भिंदीति वादिनः

ଆଦେଶ ପାଇ ସେହି ବୀରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଘେରିଲେ। ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ହୋଇ “ଛେଦ! ଭେଦ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 9

शत्रुसैन्यं ततो दृष्ट्वा गर्जमानः स यादवः । अंतःपुरं द्वारगतं परिघं गृह्य चातुलम्

ତାପରେ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ଦେଖି ସେ ଯାଦବ ଗର୍ଜନ କଲା। ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଭାରୀ ଲୋହା ପରିଘକୁ ଧରି ଯୁଦ୍ଧପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ହେଲା।

Verse 10

निष्क्रांतो भवनात्तस्माद्वज्रहस्त इवांतकः । तेन तान्किंकरान् हत्वा पुनश्चांतःपुरं ययौ

ତାପରେ ସେ ବଜ୍ରହସ୍ତ ଅନ୍ତକ ପରି ସେହି ଭବନରୁ ବାହାରିଲା। ତାହାର ହାତରେ ସେହି କିଙ୍କରମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଏବଂ ପରେ ସେ ପୁଣି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲା।

Verse 11

एवं दशसहस्राणि सैन्यानि मुनिसत्तम । जघान रोषरक्ताक्षो वर्द्धितश्शिवतेजसा

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶିବତେଜରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୋଇ, ଧର୍ମକ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତନୟନ ହୋଇ, ସେ ଦଶସହସ୍ର ସେନାଦଳକୁ ସଂହାର କଲା।

Verse 12

लक्षे हतेऽथ योधानां ततो बाणासुरो रुषा । कुभांडं स गृहीत्वा तु युद्धे शौंडं समाह्वयत्

ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଧା ହତ ହେବା ପରେ ବାଣାସୁର କ୍ରୋଧେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା; କୁଭାଣ୍ଡକୁ ଧରି ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୌଣ୍ଡ ବୀରକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲା।

Verse 13

अनिरुद्धं महाबुद्धिं द्वन्द्वयुद्धे महा हवे । प्राद्युम्निं रक्षितं शैवतेजसा प्रज्वलत्तनुम्

ସେଇ ମହାଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ମହାବୁଦ୍ଧି ଅନିରୁଦ୍ଧ ରକ୍ଷିତ ହେଲା; ଦେହ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମଧ୍ୟ ଶୈବତେଜରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲା।

Verse 14

ततो दशसहस्राणि तुरगाणां रथोत्तमान् । युद्धप्राप्तेन खड्गेन दैत्येन्द्रस्य जघान सः

ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧସଜ୍ଜ ଖଡ୍ଗଦ୍ୱାରା ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁରଗରଥମାନଙ୍କୁ ଦଶସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାରେ ଧ୍ୱଂସ କଲା।

Verse 15

तद्वधाय ततश्शक्तिं कालवैश्वानरोपमाम् । अनिरुद्धो गृहीत्वा तां तया तं निजघान हि

ତାହାକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଅନିରୁଦ୍ଧ କାଳ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ସମ ଭୟଙ୍କର ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଧରି, ସେଇ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନିହତ କଲେ।

Verse 16

रथोपस्थे ततो बाणस्तेन शक्त्याहतो दृढम् । स साश्वस्तत्क्षणं वीरस्तत्रैवांतरधीयत

ତେବେ ରଥାସନରେ ଥିବା ବାଣ ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆହତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ବୀର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମ୍ଭଳି ସେଠାରେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 17

तस्मिंस्त्वदर्शनं प्राप्ते प्राद्युम्निरपराजितम् । आलोक्य ककुभस्सर्वास्तस्थौ गिरिरिवाचलः

ସେ ଅଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ପ୍ରାଦ୍ୟୁମ୍ନ ସେଇ ଅପରାଜିତ ଶତ୍ରୁର ଦର୍ଶନ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକନ କରି, ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 18

अदृश्यमानस्तु तदा कूटयोधस्स दानवः । नानाशस्त्रसहस्रैस्तं जघान हि पुनः पुनः

ତେବେ ସେଇ କୂଟଯୋଧା ଦାନବ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି, ନାନା ପ୍ରକାରର ସହସ୍ର ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଆଘାତ କଲା।

Verse 19

छद्मनां नागपाशैस्तं बबंध स महाबलः । बलिपुत्रो महावीरश्शिवभक्तश्शरासुरः

ତେବେ ମହାବଳୀ, ମହାବୀର, ବଲିପୁତ୍ର ଓ ଶିବଭକ୍ତ ଶରାସୁର ଛଦ୍ମରେ ନାଗପାଶଦ୍ୱାରା ତାକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲା।

Verse 20

तं बद्ध्वा पंजरांतःस्थं कृत्वा युद्धादुपारमत् । उवाच बाणः संकुद्धस्सूतपुत्रं महाबलम्

ତାକୁ ବାନ୍ଧି ପଞ୍ଜର ଭିତରେ ରଖି ବାଣ ଯୁଦ୍ଧରୁ ବିରତ ହେଲା। ପରେ କ୍ରୋଧିତ ବାଣ ସେହି ମହାବଳୀ ସୂତପୁତ୍ରକୁ କହିଲା।

Verse 21

बाणासुर उवाच । सूतपुत्र शिरश्छिंधि पुरुषस्यास्य वै लघु । येन मे दूषितं पूतं बलाद्दुष्टेन सत्कुलम्

ବାଣାସୁର କହିଲା—ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଏହି ପୁରୁଷର ଶିର ଶୀଘ୍ର କାଟିଦେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜୋରକରି ମୋର ପବିତ୍ର ସତ୍କୁଳକୁ ଦୂଷିତ କରିଛି।

Verse 22

छित्वा तु सर्वगात्राणि राक्षसेभ्यः प्रयच्छ भोः । अथास्य रक्तमांसानि क्रव्यादा अपि भुंजताम्

ଏହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ କାଟି, ହେ ଯୋଦ୍ଧା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦେଇଦେ। ପରେ କ୍ରବ୍ୟାଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ ଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 23

अगाधे तृणसंकीर्णे कूपे पातकिनं जहि । किं बहूक्त्या सूतपुत्र मारणीयो हि सर्वथा

ଏହି ପାପୀକୁ ଘାସରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଗଭୀର କୂଅରେ ପକାଇ ମାରିଦିଅ | ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଅଧିକ କହିବାରେ କି ଲାଭ? ତାକୁ ସବୁମତେ ବଧ କରିବା ଉଚିତ୍ |

Verse 24

सनत्कु मार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मबुद्धिर्निशाचरः । कुंभांडस्त्वब्रवीद्वाक्यं बाणं सन्मंत्रिसत्तमम्

ସନତକୁମାର କହିଲେ: ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି ନାମକ ନିଶାଚର କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ |

Verse 25

कुंभांड उवाच । नैतत्कर्तुं समुचितं कर्म देव विचार्यताम् । अस्मिन्हते हतो ह्यात्मा भवेदिति मतिर्मम

କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ କହିଲା—ହେ ଦେବ, ଏହି କର୍ମ କରିବା ସମୁଚିତ ନୁହେଁ; ଦୟାକରି ବିଚାର କରନ୍ତୁ। ମୋର ମତ ଏହି ଯେ, ଏହା ହତ ହେଲେ ମନେ ଆତ୍ମା ହିଁ ହତ ହେବ।

Verse 26

अयं तु दृश्यते देव तुल्यो विष्णोः पराक्रमैः । वर्धितश्चन्द्र चूडस्य त्वद्दुष्टस्य सुतेचसा

ହେ ଦେବ! ଏହିଜଣ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଦିଶୁଛି। ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ ଶିବଙ୍କ ତେଜରେ ଏବଂ ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ରର ଦାହଶକ୍ତିରେ ସେ ବଳବାନ ହୋଇଛି।

Verse 27

अथ चन्द्रललाटस्य साहसेन समत्स्वयम् । इमामवस्थां प्राप्तोसि पौरुषे संव्यवस्थितः

ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ରଲଲାଟ (ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିବା ତୁମ ନିଜ ଅବିବେକୀ ଦୁସ୍ସାହସରେ, କେବଳ ପୌରୁଷ-ଅଭିମାନରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ତୁମେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।

Verse 28

अयं शिवप्रसादाद्वै कृष्णपौत्रो महाबलः । अस्मांस्तृणोपमान् वेत्ति दष्टोपि भुजगैर्बलात्

ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୌତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାବଳୀ। ସର୍ପମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଦଂଶିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଆମକୁ ତୃଣସମାନ ଭାବେ ଜାଣେ।

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । एतद्वाक्यं तु बाणाय कथयित्वा स दानवः । अनिरुद्धमुवाचेदं राजनीतिविदुत्तमः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହି କଥା ବାଣଙ୍କୁ କହି ସେ ଦାନବ, ଯେ ରାଜନୀତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା, ପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 30

कुंभांड उवाच । कोसि कस्यासि रे वीर सत्यं वद ममाग्रतः । केन वा त्वमिहानीतो दुराचार नराधम

କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ କହିଲା—“ହେ ବୀର, ତୁ କିଏ? କାହାର ଲୋକ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ କହ। କିଏ ତୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି, ଦୁରାଚାରୀ ନରାଧମ?”

Verse 31

दैत्येन्द्रं स्तुहि वीरं त्वं नमस्कुरु कृताजलिः । जितोस्मीति वचो दीनं कथयित्वा पुनःपुनः

ହେ ବୀର! ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; କରଯୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କର। ‘ମୁଁ ପରାଜିତ’—ଏହି ଦୀନ ବଚନ ପୁନଃପୁନଃ ବିନୟରେ କହ।

Verse 32

एवं कृते तु मोक्षस्स्यादन्यथा बंधनादि च । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रतिवाक्यमुवाच सः

ଏଭଳି କଲେ ମାତ୍ର ମୋକ୍ଷ ହୁଏ; ନହେଲେ ବନ୍ଧନ ଓ ତଦ୍ଫଳ ହୁଏ। ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 33

अनिरुद्ध उवाच । दैत्याऽधमसखे करर्पिडोपजीवक । निशाचर दुराचार शत्रुधर्मं न वेत्सि भोः

ଅନିରୁଦ୍ଧ କହିଲା—ହେ ଦୈତ୍ୟାଧମର ସଖା, ପରର ହାତ ଚେପି ଜୀବିକା କରୁଥିବା! ହେ ନିଶାଚର ଦୁରାଚାରୀ! ଶତ୍ରୁଧର୍ମ ତୁ ଜାଣୁନାହିଁ।

Verse 34

दैन्यं पलायनं चाथ शूरस्य मरणाधिकम् । विरुद्धं चोपशल्यं च भवेदिति मतिर्मम

ଶୂର ପାଇଁ ଦୀନତା ଓ ପଳାୟନ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର। ଏହା ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଓ ଅପଯଶକାରୀ—ଏହି ମୋର ମତ।

Verse 35

क्षत्रियस्य रणे श्रेयो मरणं सन्मुखे सदा । न वीरमानिनो भूमौ दीनस्येव कृतांजलिः

କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ରଣରେ ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ସଦା ଶ୍ରେୟ; ବୀର ଭାବୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୀନ ମଣିଷ ପରି କରଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ି ରହିବା ଶୋଭା ନୁହେଁ।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्यादि वीरवाक्यानि बहूनि स जगाद तम् । तदाकर्ण्य सबाणोऽसौ विस्मितोऽभूच्चुकोप च

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ଅନେକ ବୀରବାକ୍ୟ ସେ ତାହାକୁ କହିଲା। ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣି ସେ ଯୋଦ୍ଧା, ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ, ବିସ୍ମିତ ହେଲା ଏବଂ ପରେ କ୍ରୋଧିତ ମଧ୍ୟ ହେଲା।

Verse 37

तदोवाच नभोवाणी बाणस्याश्वासनाय हि । शृण्वतां सर्ववीराणामनिरुद्धस्य मंत्रिणः

ତେବେ ବାଣକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା ପାଇଁ ଆକାଶବାଣୀ ହେଲା—ସମସ୍ତ ବୀର ଏବଂ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।

Verse 38

व्योमवाण्युवाच । भो भो बाण महावीर न क्रोधं कर्तुमर्हसि । बलिपुत्रोसि सुमते शिवभक्त विचार्यताम्

ବ୍ୟୋମବାଣୀ କହିଲେ— ହେ ବାଣ ମହାବୀର, କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ସୁମତେ, ତୁମେ ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର; ତୁମେ ଶିବଭକ୍ତ—ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।

Verse 39

शिवस्सर्वेश्वरस्साक्षी कर्मणां परमेश्वरः । तदधीनमिदं सर्वं जगद्वै सचराचरम्

ଶିବ ସର୍ବେଶ୍ୱର, କର୍ମମାନଙ୍କର ପରମେଶ୍ୱର ଓ ସାକ୍ଷୀ-ଚେତନା। ଚରାଚର ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ।

Verse 40

स एव कर्ता भर्ता च संहर्ता जगतां सदा । रजस्सत्त्वतमोधारी विधिविष्णुहरात्मकः

ସେଇ ସଦା ଜଗତମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତା, ଭର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହର୍ତ୍ତା। ରଜଃ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମଃ ଧାରଣ କରି ସେଇ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା), ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା-ସ୍ୱରୂପ।

Verse 41

सर्वस्यांतर्गतः स्वामी प्रेरकस्सर्वतः परः । निर्विकार्यव्ययो नित्यो मायाधीशोपि निर्गुणः

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସ୍ୱାମୀ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପ୍ରେରକ; ତଥାପି ସର୍ବତଃ ପର। ସେ ନିର୍ବିକାର, ଅବ୍ୟୟ, ନିତ୍ୟ; ମାୟାଧୀଶ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଗୁଣ।

Verse 42

तस्येच्छयाऽबलो ज्ञेयो बली बलि वरात्मज । इति विज्ञाय मनसि स्वस्थो भव महामते

ହେ ବଲି-ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର! ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ବଳବାନ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବଳ ହୁଏ—ଏହା ଜାଣ। ଏହି କଥା ମନେ ବୁଝି, ହେ ମହାମତି, ଚିତ୍ତରେ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ ରୁହ।

Verse 43

गर्वापहारी भगवान्ना नालीलाविशारदः । नाशयिष्यति ते गर्वमिदानीं भक्तवत्सलः

ଗର୍ବ ହରଣକାରୀ ଭଗବାନ, ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଏବଂ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ—ସେ ଏବେ ତୋର ଗର୍ବକୁ ନାଶ କରିବେ।

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । इत्याभाष्य नभोवाणी विरराम महामुने । बाणासुरस्तद्वचनादनिरुद्धं न जघ्निवान्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନି! ଏଭଳି କହି ନଭୋବାଣୀ ନିରବ ହେଲା। ଏବଂ ସେହି ବଚନ ମାନି ବାଣାସୁର ଅନିରୁଦ୍ଧକୁ ମାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 45

किं तु स्वान्तःपुरं गत्वा पपौ पानमनुत्तमम् । मद्वाक्यं च विसस्मार विजहार विरुद्धधीः

କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ମଦ୍ୟ ପାନ କଲା; ବୁଦ୍ଧି ବିପରୀତ ହୋଇ ମୋ କଥା ଭୁଲି ଉଲ୍ଲାସ-ବିଲାସରେ ମଗ୍ନ ହେଲା।

Verse 46

ततोनिरुद्धो बद्धस्तु नागभोगैर्विषोल्बणैः । प्रिययाऽतृप्तचेतास्तु दुर्गां सस्मार तत्क्षणात्

ତାପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ବିଷରେ ଉଗ୍ର ହୋଇଥିବା ନାଗଭୋଗଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହେଲା; ପ୍ରିୟା ପ୍ରତି ଅତୃପ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେହି କ୍ଷଣେ ଦୁର୍ଗାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲା।

Verse 47

अनिरुद्ध उवाच । शरण्ये देवि बद्धोस्मि दह्यमानस्तु पन्नगैः । आगच्छ मे कुरु त्राणं यशोदे चंडरोषिणि

ଅନିରୁଦ୍ଧ କହିଲା—ହେ ଦେବି, ଶରଣଦାତ୍ରୀ! ମୁଁ ବନ୍ଧିତ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିତ ହେଉଛି। ହେ ଯଶୋଦେ, ହେ ଚଣ୍ଡରୋଷିଣି, ଆସି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 48

शिवभक्ते महादेवि सृष्टिस्थित्यंतकारिणी । त्वां विना रक्षको नान्यस्तस्माद्रक्ष शिवे हि माम्

ହେ ମହାଦେବୀ, ଶିବଭକ୍ତେ, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଅନ୍ତକାରିଣୀ! ତୁମ୍ଭ ବିନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ; ତେଣୁ ହେ ଶିବେ, ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । तेनेत्थं तोषिता तत्र काली भिन्नांजनप्रभा । ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां संप्राप्तासीन्महानिशि

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ସେଠାରେ ଅଞ୍ଜନସଦୃଶ ଶ୍ୟାମପ୍ରଭାବତୀ କାଳୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମହାନିଶା ଆସିଲା।

Verse 50

गुरुभिर्मुष्टिनिर्घातैर्दारयामास पंजरम् । शरांस्तान्भस्मसात्कृत्वा सर्परूपान्भयानकान्

ସେ ଭାରୀ ମୁଷ୍ଟିନିର୍ଘାତରେ ପଞ୍ଜରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା; ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପରୂପ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଭସ୍ମସାତ୍ କରି ନିଷ୍ଫଳ କରିଦେଲା।

Verse 51

मोचयित्वा निरुद्धं तु ततश्चांतःपुरं ततः । प्रवेशयित्वा दुर्गा तु तत्रैवादर्शनं गता

ନିରୁଦ୍ଧକୁ ମୁକ୍ତ କରି ସେ ତାକୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଲେ। ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 52

इत्थं देव्याः प्रसादात्तु शिवशक्तेर्मुनीश्वर । कृच्छ्रमुक्तोनिरुद्धोभूत्सुखी चैव गतव्यथः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦେବୀ—ଶିବଶକ୍ତି—ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ନିରୁଦ୍ଧ କଷ୍ଟ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା, ସୁଖୀ ହୋଇ ସମସ୍ତ ବ୍ୟଥାରୁ ନିର୍ବ୍ୟଥ ହେଲା।

Verse 53

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषाचरित्रे अनिरुद्धोषाविहारवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमो ऽध्याय

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଊଷାଚରିତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଅନିରୁଦ୍ଧ-ଊଷା ବିହାର-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 54

पूर्वंवद्विजहारासौ तया स्वप्रियया सुखी । पीतपानस्सुरक्ताक्षस्स बाणसुतया ततः

ତାପରେ ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ ସୁଖରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା। ପରେ ପାନରେ ରକ୍ତାକ୍ଷ ହୋଇଥିବା ବାଣର ଜାମାତା, ବାଣକନ୍ୟା ସହିତ ଆନନ୍ଦ-ବିଲାସରେ ମଗ୍ନ ରହିଲା।