मृत्युञ्जय-विद्या-प्रादुर्भावः (The Manifestation/Transmission of the Mṛtyuñjaya Vidyā)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास यथा प्राप्ता मृत्युप्रशमनी परा । विद्या काव्येन मुनिना शिवान्मृत्युञ्जयाभिधात्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ, ଶୁଣ; ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରଶମିତ କରୁଥିବା ସେ ପରମ ବିଦ୍ୟା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ମୁନି କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ର) ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିବଙ୍କଠାରୁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 2

पुरासौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्

ପୁରାତନ କାଳରେ ଭୃଗୁବଂଶର ଜଣେ ବଂଶଜ ବାରାଣସୀ ନଗରୀକୁ ଯାଇ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ତପସ୍ୟା କଲେ।

Verse 3

स्थापयामास तत्रैव लिंगं शंभोः परात्मनः । कूपं चकार सद्रम्यं वेदव्यास तदग्रतः

ସେଠାରେ ହିଁ ସେ ପରମାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏବଂ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ, ହେ ବେଦବ୍ୟାସ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଏକ କୂପ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 4

मृतसंजीवनी नाम विद्या या मम निर्मला । तपोबलेन महता मयैव परिनिर्मिता

‘ମୃତସଂଜୀବନୀ’ ନାମରେ ମୋର ଏକ ନିର୍ମଳ ବିଦ୍ୟା ଅଛି। ମହାନ ତପୋବଳରେ ମୁଁ ନିଜେ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗଢ଼ିଛି।

Verse 5

सहस्रकृत्वो देवेशं चन्दनैर्यक्षकर्दमैः । समालिलिंप सुप्रीत्या सुगन्धोद्वर्त्तनान्यनु

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ ସେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସହସ୍ରବାର ଚନ୍ଦନ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କଲା; ପରେ ଅନ୍ୟ ମଧୁର-ସୁଗନ୍ଧି ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନାଦି ଅଙ୍ଗରାଗରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ କଲା।

Verse 6

राजचंपकधत्तूरैः करवीरकुशेशयैः । मालतीकर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः

ସେଠା ରାଜଚମ୍ପକ ଓ ଧତ୍ତୂର ପୁଷ୍ପରେ, କରବୀର ଓ କମଳରେ, ଏବଂ ମାଳତୀ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, କଦମ୍ବ, ବକୁଳ ଓ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 7

मल्लिकाशतपत्रीभिस्सिंधुवारैस्सकिंशुकः । बन्धूकपुष्पैः पुन्नागैर्नागकेशरकेशरैः

ତାହା ମଲ୍ଲିକା ଓ ଶତପତ୍ରୀ, ସିନ୍ଧୁବାର ଓ କିଂଶୁକ ପୁଷ୍ପରେ, ଏବଂ ବନ୍ଧୂକ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ନାଗକେଶରର ସୁଗନ୍ଧିତ କେଶରରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ଶିବପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପାର୍ଘ୍ୟ ହେଲା।

Verse 8

नवमल्लीचिबिलिकैः कुंदैस्समुचुकुन्दकैः । मन्दारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्वृकैः । ग्रन्थिपर्णैर्दमनकैः सुरम्यैश्चूतपल्लवैः

ସେମାନେ ନବମଲ୍ଲିକା ଓ ଚିବିଲିକା, ଶ୍ୱେତ କୁନ୍ଦ ଓ ସମୁଚୁକୁନ୍ଦ ପୁଷ୍ପରେ; ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ; ଦ୍ରୋଣ, ମରୁବକ ଓ ବୃକ ପୁଷ୍ପରେ; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗ୍ରନ୍ଥିପର୍ଣ, ଦମନକ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆମ୍ରପଲ୍ଲବରେ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 9

तुलसीदेवगंधारीबृहत्पत्रीकुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः

ସେମାନେ ତୁଳସୀ, ଦେବଗନ୍ଧାରୀ, ବୃହତ୍ପତ୍ରୀ, କୋମଳ କୁଶାଙ୍କୁର, ନଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ; ଏବଂ ଶାଳପତ୍ର ଓ ଦେବଦାରୁ ଅର୍ପଣ ସହିତ—ଶୁଭ ସାମଗ୍ରୀରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 10

कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुरकुरुंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि

କାଞ୍ଚନାର, କୁରବକ, ଦୂର୍ବାର କୋମଳ ଅଙ୍କୁର ଓ କୁରୁଣ୍ଟକ ପୁଷ୍ପରେ—ଏବଂ ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁସୁମ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବହୁ ନବପଲ୍ଲବରେ ମଧ୍ୟ—ଶିବପୂଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 11

पत्रैः सहस्रपत्रैश्च रम्यैर्नानाविधैश्शुभैः । सावधानेन सुप्रीत्या स समानर्च शंकरम्

ସେ ନାନାବିଧ ରମ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ସହସ୍ରଦଳ (ପଦ୍ମ) ପତ୍ର ନେଇ, ସାବଧାନତାରେ ଓ ପ୍ରୀତିଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କଲା।

Verse 12

गीतनृत्योपहारैश्च संस्तुतः स्तुतिभिर्बहु । नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम्

ସେ ଗୀତ‑ନୃତ୍ୟର ଉପହାର, ବହୁ ସ୍ତୁତି, ସହସ୍ରନାମ ପାଠ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତବ କରି ପ୍ରସନ୍ନ କଲା।

Verse 13

सहस्रं पञ्चशरदामित्थं शुक्रो महेश्वरम् । नानाप्रकारविधिना महेशं स समर्चयत्

ଏଭଳି ଶୁକ୍ର ଦେବ ହଜାର ପାଞ୍ଚଶେ ବର୍ଷ ଧରି ନାନା ପ୍ରକାର ବିଧି‑ବିଧାନ ଓ ବ୍ରତ‑ନିୟମରେ ମହେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସମର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 14

यदा देवं नानुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीव दुस्सहम्

ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବରଦାନ ଦେବାକୁ ଉନ୍ମୁଖ ଦେଖିଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଘୋର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ ନିୟମ‑ତପ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 15

प्रक्षाल्य चेतसोऽत्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भिरसकृदिंद्रियैस्सहितस्य च

ସେ ଚିତ୍ତର ‘ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟ’ ନାମକ ମହାମଳକୁ ଭାବନା‑ରୂପ ଜଳଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 16

निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रययौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः

ଚିତ୍ତକୁ ନିର୍ମଳ କରି ସେ କବି ପିନାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଏକ ରତ୍ନ ଅର୍ପଣ କଲା। ପରେ ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂମକଣାର ଘନସମୂହରେ ଲୀନ ହୋଇ ସହସ୍ର ଶରଦ (ହଜାର ବର୍ଷ) ତେଣୁହିଁ ରହିଲା।

Verse 17

काव्यमित्थं तपो घोरं कुर्वन्तं दृढमानसम् । प्रससाद स तं वीक्ष्य भार्गवाय महेश्वरः

ଏପରି ଘୋର ତପ କରୁଥିବା ଦୃଢ଼ମନ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଖି ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 18

तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः । उवाच तं विरूपाक्षस्साक्षाद्दाक्षायणीपतिः

ତାପରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗରୁ ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ଦ୍ୟୁତିମାନ, ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ ବିରୂପାକ୍ଷ—ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ)ଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ପତି—ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 19

महेश्वर उवाच । तपोनिधे महाभाग भृगुपुत्र महामुने । तपसानेन ते नित्यं प्रसन्नोऽहं विशेषतः

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ତପୋନିଧି, ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ଭୃଗୁପୁତ୍ର ମହାମୁନି! ତୁମର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 20

मनोभिलषितं सर्वं वरं वरय भार्गव । प्रीत्या दास्येऽखिलान्कामान्नादेयं विद्यते तव

ହେ ଭାର୍ଗବ! ମନରେ ଯାହା ଅଭିଲଷିତ, ସେ ସବୁ ବର ମାଗ। ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ତୋର ସମସ୍ତ କାମନା ଦେବି; ତୋ ପାଇଁ ଅଦେୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । निशम्येति वचश्शंभोर्महासुखकरं वरम् । स बभूव कविस्तुष्टो निमग्नस्सुखवारिधौ

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ମହାସୁଖକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଚନ ଶୁଣି ସେ କବି-ଋଷି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ଯେନେ ସୁଖସାଗରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 22

उद्यदानंदसंदोह रोमांचाचितविग्रहः । प्रणनाम मुदा शंभुमंभो जनयनो द्विजः

ଉଦ୍ୟତ ଆନନ୍ଦର ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରୋମାଞ୍ଚରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ପୁଲକିତ ହେଲା; ଜଳଜନ୍ମା ସେ ଦ୍ୱିଜ-ଋଷି ହର୍ଷରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 23

तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफुल्लनयनाचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଅଷ୍ଟତନୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା। ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ସହ ଅଚଳ ହୋଇ, ମସ୍ତକରେ ଅଞ୍ଜଳି ରଖି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲା—“ଜୟ! ଜୟ!”

Verse 24

भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमस्समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे दिवमणे गगने हिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते

ଭାର୍ଗବ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ନିଜ ଦୀପ୍ତିମୟ କିରଣରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପରାଜିତ କରି ଅସ୍ତକୁ ନେଇଯାଅ, ଏବଂ ନିଶାଚର ଦାନବମାନଙ୍କ ଅଭିମତ ଯୋଜନାକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କର। ହେ ଦିବ୍ୟ-ମଣି! ଲୋକତ୍ରୟର ହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ଗଗନେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ହେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 25

लोकेऽतिवेलमतिवेलमहामहोभिर्निर्भासि कौ च गगनेऽखिललोकनेत्रः । विद्राविताखिलतमास्सुतमो हिमांशो पीयूष पूरपरिपूरितः तन्नमस्ते

ହେ ହିମାଂଶୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନେତ୍ର! ଗଗନେ ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ମହାତେଜରେ କିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ! ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁତ, ତୁମେ ଅମୃତଧାରାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 26

त्वं पावने पथि सदागतिरप्युपास्यः कस्त्वां विना भुवनजीवन जीवतीह । स्तब्धप्रभंजनविवर्द्धि तसर्वजंतोः संतोषिता हि कुलसर्वगः वै नमस्ते

ହେ ପ୍ରଭୁ! ପାବନ ପଥରେ ଆପଣ ସଦାବର୍ତ୍ତମାନ ଶରଣ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଉପାସ୍ୟ। ଆପଣ ବିନା—ହେ ଭୁବନଜୀବନ—ଏଠାରେ କିଏ ଜୀବିତ ରହିପାରିବ? ଆପଣ ପବନକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ତାହାର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ କୁଳ ଓ ସମୁଦାୟର ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆଧାର। ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 27

विश्वेकपावक न तावकपावकैकशक्तेरृते मृतवतामृतदिव्यकार्यम् । प्राणिष्यदो जगदहो जगदंतरात्मंस्त्वं पावकः प्रतिपदं शमदो नमस्ते

ହେ ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ପାବକ! ତୁମ ପାବକଶକ୍ତିର ଏକ କିରଣ ବିନା ମୃତପ୍ରାୟ ଲୋକ ଅମୃତତ୍ୱଦାୟକ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ଜଗତର ପ୍ରାଣଦାତା, ଜଗଦନ୍ତରାତ୍ମା; ପ୍ରତିପଦେ ଶମ ଦେଇଥିବା ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନି। ନମସ୍କାର।

Verse 28

पानीयरूप परमेश जगत्पवित्र चित्रविचित्रसुचरित्रकरोऽसि नूनम् । विश्वं पवित्रममलं किल विश्वनाथ पानीयगाहनत एतदतो नतोऽस्मि

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଜଳରୂପେ ତୁମେ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କର; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅତିମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରାଉଛ। ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ! ଏହି ଜଳାବଗାହନରୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହି ହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 29

आकाशरूपबहिरंतरुतावकाशदानाद्विकस्वरमिहेश्वर विश्वमेतत् । त्वत्तस्सदा सदय संश्वसिति स्वभावात्संकोचमेति भक्तोऽस्मि नतस्ततस्त्वाम्

ହେ ଈଶ୍ୱର! ତୁମେ ଆକାଶରୂପ—ବାହାରେ ମଧ୍ୟ, ଭିତରେ ମଧ୍ୟ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବକାଶ ଦେବାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ହେ ସଦୟ! ତୁମଠାରୁ ଏହା ସ୍ୱଭାବତଃ ନିରନ୍ତର ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି; ତୁମେଇ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ସଂକୋଚିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ଭକ୍ତ; ପୁନଃ ପୁନଃ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 30

विश्वंभरात्मक बिभर्षि विभोत्र विश्वं को विश्वनाथ भवतोऽन्यतमस्तमोरिः । स त्वं विनाशय तमो तम चाहिभूषस्तव्यात्परः परपरं प्रणतस्ततस्त्वाम्

ହେ ବିଭୋ, ବିଶ୍ୱଂଭର-ସ୍ୱରୂପ! ତୁମେଇ ଏଠାରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରୁଛ। ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ! ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଘୋରତମ ଅନ୍ଧକାରର ନାଶକ ଆଉ କିଏ? ତେଣୁ ହେ ଅହିଭୂଷଣ! ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତମସକୁ ନାଶ କର। ପରାତ୍ପର, ପରପର, ସ୍ତୁତିରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 31

आत्मस्वरूप तव रूपपरंपराभिराभिस्ततं हर चराचररूपमेतत् । सर्वांतरात्मनिलयप्रतिरूपरूप नित्यं नतोऽस्मि परमात्मजनोऽष्टमूर्ते

ହେ ହର! ଆପଣ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ; ଆପଣଙ୍କ ରୂପପରମ୍ପରାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ। ହେ ସର୍ବାନ୍ତରାତ୍ମାଙ୍କ ନିଲୟସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଆଦିରୂପ! ହେ ପରମାତ୍ମଜ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତେ, ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 32

इत्यष्टमूर्तिभिरिमाभिरबंधबंधो युक्तौ करोषि खलु विश्वजनीनमूर्त्ते । एतत्ततं सुविततं प्रणतप्रणीत सर्वार्थसार्थपरमार्थ ततो नतोऽस्मि

ହେ ବିଶ୍ୱଜନୀନମୂର୍ତ୍ତେ! ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ଅବନ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତି (ସମ୍ବନ୍ଧ) କରନ୍ତି। ଏହି ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ସୁବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟର ସାର ଓ ପରମାର୍ଥ—ତେଣୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । अष्टमूर्त्यष्टकेनेत्थं परिष्टुत्येति भार्गवः । भर्गं भूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି-ଅଷ୍ଟକ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ଭର୍ଗ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସ୍ତୁତି କରି, ଭାର୍ଗବ ଋଷି ମସ୍ତକ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଇ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 34

इति स्तुतो महादेवो भार्गवेणातितेजसा । उत्थाय भूमेर्बाहुभ्यां धृत्वा तं प्रणतं द्विजम्

ଅତିତେଜସ୍ବୀ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ ମହାଦେବ ଉଠିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଭୂମିରେ ପ୍ରଣତ ସେଇ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦେଲେ।

Verse 35

उवाच श्लक्ष्णया वाचा मेघनादगभीरया । सुप्रीत्या दशनज्योत्स्ना प्रद्योतितदिंगतरः

ସେ ମେଘନାଦ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଓ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲେ; ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରୀତିରେ ତାଙ୍କ ଦନ୍ତର ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ସମସ୍ତ ଦିଗନ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କଲା।

Verse 36

महादेव उवाच । विप्रवर्य कवे तात मम भक्तोऽसि पावनः । अनेनात्युग्रतपसा स्वजन्याचरितेन च

ମହାଦେବ କହିଲେ— ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ କବି-ମୁନି, ପ୍ରିୟ ବତ୍ସ! ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ପାବନକାରୀ। ଏହି ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ନିଜ ବଂଶୋଚିତ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା (ତୁମେ ମୋ କୃପା ପାଇଛ)।

Verse 37

लिंगस्थापनपुण्येन लिंगस्याराधनेन च । दत्तचित्तोपहारेण शुचिना निश्चलेन च

ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନର ପୁଣ୍ୟରେ, ଲିଙ୍ଗାରାଧନରେ, ଏବଂ ଶୁଚି ଓ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ—ସମର୍ପିତ ଚିତ୍ତରେ—ଅର୍ପଣ କରିଲେ, ଏପରି ଭକ୍ତିର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 38

अविमुक्तमहाक्षेत्रपवित्राचरणेन च । त्वां सुताभ्यां प्रपश्यामि तवादेयं न किंचन

ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ରତାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଚରଣ ସହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଦୁଇ ପୁଅ ସହିତ ଦେଖୁଛି। ତୁମ ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣୀୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 39

अनेनैव शरीरेण ममोदरदरीगतः । मद्वरेन्द्रियमार्गेण पुत्रजन्मत्वमेष्यसि

ଏହି ଦେହରେ ମୋ ଗର୍ଭ-ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ-ମାର୍ଗରେ ତୁମେ ପୁତ୍ରରୂପେ ଜନ୍ମ ପାଇବ।

Verse 40

यच्छाम्यहं वरं तेऽद्य दुष्प्राप्यं पार्षदैरपि । हरेर्हिरण्यगर्भाच्च प्रायशोहं जुगोप यम्

ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଉଛି—ଯାହା ମୋ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ (ବ୍ରହ୍ମା) ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାହାକୁ ପ୍ରାୟଃ ଗୁପ୍ତ ରଖିଥିଲି।

Verse 42

त्वां तां तु प्रापयाम्यद्य मंत्ररूपां महाशुचे । योग्यता तेऽस्ति विद्यायास्तस्याश्शुचि तपोनिधे

ହେ ମହାଶୁଚେ! ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ରରୂପା ସେଇ ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରିବି। ହେ ନିର୍ମଳ ତପୋନିଧେ! ସେ ବିଦ୍ୟା ପାଇଁ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 43

यंयमुद्दिश्य नियतमेतामावर्तयिष्यसि । विद्यां विद्येश्वरश्रेष्ठं सत्यं प्राणि ष्यति धुवम्

ତୁମେ ନିୟମପୂର୍ବକ ଯାହାକୁ ଯାହାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହି ବିଦ୍ୟାର ଆବର୍ତ୍ତନ (ଜପ) କରିବ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର-ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ କୃପାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ ଜୀବନ ଓ କୁଶଳ ପାଇବ।

Verse 44

अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्नि च तारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव

ତୁମ ତେଜ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ହେଉ; ଏବଂ ଆକାଶରେ ତାରା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।

Verse 46

तवोदये भविष्यंति विवाहादीनि सुव्रत । सर्वाणि धर्मकार्याणि फलवंति नृणामिह

ହେ ସୁବ୍ରତ! ତୁମ ଶୁଭ ଉଦୟରେ ବିବାହାଦି ସମସ୍ତ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ହେବ; ଏହି ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ଫଳଦାୟକ ହେବ।

Verse 47

सर्वाश्च तिथयो नन्दास्तव संयोगतश्शुभाः । तव भक्ता भविष्यंति बहुशुक्रा बहु प्रजाः

ହେ ନନ୍ଦ (ନନ୍ଦିନ)! ତୁମ ସଂଯୋଗରେ ସମସ୍ତ ତିଥି ଶୁଭ ହୁଏ; ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମୃଦ୍ଧ ହେବେ—ବହୁ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବହୁ ସନ୍ତାନଯୁକ୍ତ।

Verse 48

त्वयेदं स्थापितं लिंगं शुक्रेशमिति संज्ञितम् । येऽर्चयिष्यंति भनुजास्तेषां सिद्धिर्भविष्यति

ଏହି ଲିଙ୍ଗ ତୁମେ ସ୍ଥାପନ କରିଛ; ଏହା ‘ଶୁକ୍ରେଶ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଭାନୁଙ୍କ ବଂଶଜ ଯେ ଏହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ।

Verse 49

आवर्षं प्रतिघस्रां ये नक्तव्रतपरायणाः । त्वद्दिने शुक्रकूपे ये कृतसर्वोदकक्रियाः

ଯେମାନେ ବର୍ଷାଋତୁ ସାରା ପ୍ରତିଦିନ ନକ୍ତବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଶୁକ୍ରକୂପରେ ସମସ୍ତ ଜଳକ୍ରିୟା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ତୁମ କୃପାରେ ଉପାସନାଫଳ ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 50

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे मृतसंजीविनीविद्याप्राप्तिवर्णनं नाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ମୃତସଞ୍ଜୀବିନୀ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 51

पुंस्त्वसौभाग्यसंपन्ना भविष्यंति न संशयः । उपेतविद्यास्ते सर्वे जनास्स्युः सुखभागिनः

କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେମାନେ ପୁଂସ୍ତ୍ୱ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସମ୍ୟକ୍ ବିଦ୍ୟା ପାଇ ସୁଖର ଭାଗୀ ହେବେ।

Verse 52

इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्र लिंगे लयं ययौ । भार्गवोऽपि निजं धाम प्राप संतुष्टमानसः

ଏଭଳି ଭାବେ ବର ଦେଇ ଦେବ ସେହି ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ପାଇଲେ। ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନରେ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 53

इति ते कथितं व्यास यथा प्राप्ता तपोबलात् । मृत्युंजयाभिधा विद्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ହେ ବ୍ୟାସ, ତପୋବଳରେ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟା’ ନାମକ ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?