Sarga 109

Verse 1

जाबालेस्तु वचश्श्रुत्वा राम स्सत्यात्मनां वरः।उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया।।2.109.1।।

ଜାବାଲିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ସତ୍ୟାତ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଏବଂ ଅବିପନ୍ନ ସ୍ୱବୁଦ୍ଧିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 2

भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान्।अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मतम्।।2.109.2।।

ମୋତେ ପ୍ରୀତି କରାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣ ଏଠାରେ ଯେ କଥା କହିଲେ, ତାହା କାର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦିଶେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଅକାର୍ଯ୍ୟ—ହିତ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଅହିତକର।

Verse 3

निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः।मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः।।2.109.3।।

ଯେ ପୁରୁଷ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ପାପାଚାରରେ ଯୁକ୍ତ ଥାଏ ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ବିରୋଧୀ ଚରିତ୍ର-ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରେ—ସେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନ ପାଉନାହିଁ।

Verse 4

कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम्।चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम्।।2.109.4।।

ମନୁଷ୍ୟ କୁଳୀନ ହେଉ କି ଅକୁଳୀନ, ସତ୍ୟ ବୀର ହେଉ କି କେବଳ ପୁରୁଷତ୍ୱର ଅଭିମାନୀ, ଶୁଚି ହେଉ କି ଅଶୁଚି—ତାହାର ସତ୍ୟତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ କେବଳ ଚରିତ୍ର ମାତ୍ର।

Verse 5

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।।अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम्।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्।।2.109.6।।कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्।।2.109.7।।

ଯଦି ମୁଁ ଅନାର୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆର୍ୟ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ—ଶୌଚହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶୁଚି ପରି ଲାଗେ, ଲକ୍ଷଣହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷଣବାନ ପରି ଦିଶେ, ଦୁଶ୍ଶୀଳ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶୀଳବାନ ପରି ଭାସେ—

Verse 6

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।।अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम्।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्।।2.109.6।।कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्।।2.109.7।।

—ଏବଂ ଯଦି ଶୁଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଧର୍ମର ବେଶରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ—ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିୟତ କ୍ରିୟା-ବିଧି ଓ ଆଚାରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ—

Verse 7

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव।।2.109.5।।अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम्।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्।।2.109.6।।कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्।।2.109.7।।

କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଚାରିପାରୁଥିବା କେଉଁ ସୁବୁଦ୍ଧି ପୁରୁଷ, ଯଦି ମୁଁ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ହୋଇ ଲୋକର ଦୂଷଣ ହେଉ, ତେବେ ଏହି ଲୋକରେ ମୋତେ କିଏ ସମ୍ମାନ କରିବ?

Verse 8

कस्य दास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम्।आनया वर्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया।।2.109.8।।

ଏହି ଜୀବନବୃତ୍ତିରେ ରହି ଯଦି ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଭଙ୍ଗ କରେ, ତେବେ ସଦ୍ବୃତ୍ତକୁ ମୁଁ କାହାକୁ ଦେଇପାରିବି? ଏବଂ କେଉଁ ଉପାୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି?

Verse 9

कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्न स्समुपवर्तते।यद्वृत्ता स्सन्ति राजानस्तद्वृत्ता स्सन्ति हि प्रजाः।।2.109.9।।

ଏହି ସମଗ୍ର ଲୋକ ନିଜ କାମବୃତ୍ତି ଅନୁସାରେ ହିଁ ଚାଲେ; ରାଜାମାନେ ଯେମିତି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସେହିପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 10

सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम्।तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः।।2.109.10।।

ସତ୍ୟ ଓ ଅନୃଶଂସତା (ଅକ୍ରୂର କରୁଣା) — ଏହା ରାଜାମାନଙ୍କର ସନାତନ ରାଜବୃତ୍ତ। ତେଣୁ ରାଜ୍ୟ ସତ୍ୟାତ୍ମକ ହେବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟରେ ହିଁ ଲୋକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 11

ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे।सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम्।।2.109.11।।

ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ସତ୍ୟକୁ ହିଁ ପରମ ବୋଲି ମାନିଛନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ ସତ୍ୟବାଦୀ ପୁରୁଷ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 12

उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः।धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते।।2.109.12।।

ଲୋକେ ଯେପରି ସର୍ପକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଦୂରେ ହଟନ୍ତି, ସେପରି ଅନୃତବାଦୀ ମଣିଷଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ହଟନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ ସତ୍ୟ ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 13

सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्माश्रिता सदा।सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम्।।2.109.13।।

ଏହି ଲୋକରେ ସତ୍ୟ ହିଁ ଈଶ୍ୱର; ପଦ୍ମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସଦା ସତ୍ୟରେ ଆଶ୍ରିତ। ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ ସତ୍ୟ; ସତ୍ୟଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପରମ ପଦ ନାହିଁ।

Verse 14

दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च।वेदा स्सत्यप्रतिष्ठाना स्तस्मात्सत्यपरो भवेत्।।2.109.14।।

ଦାନ, ଇଷ୍ଟ (ଯଜ୍ଞ), ହୁତ (ହୋମ), ତପ ଓ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା—ଏବଂ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ—ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତେଣୁ ମଣିଷ ସତ୍ୟପର ହେବା ଉଚିତ।

Verse 15

एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम्।मज्जत्येको हि निरय एक स्स्वर्गे महीयते।।2.109.15।।

ଜଣେ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଅନ୍ୟଜଣେ କେବଳ ନିଜ କୁଳକୁ ପାଳନ କରେ। ଜଣେ ନରକରେ ଡୁବେ, ଅନ୍ୟଜଣେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ—ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଫଳ ଏପରି।

Verse 16

सोऽहं पितुर्नियोगं तु किमर्थं नानुपालये।सत्यप्रतिश्रव स्सत्यं सत्येन समयीकृतः।।2.109.16।।

ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ନିୟୋଗକୁ କାହିଁକି ଅନୁପାଳନ କରିବି ନାହିଁ? ମୁଁ ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରବୀ; ସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧିତ, ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି।

Verse 17

नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः।सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो स्सत्यप्रतिश्रवः।।2.109.17।।

ପିତୃବଚନର ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞା ରଖି ମୁଁ ସତ୍ୟର ସେତୁକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗିବି ନାହିଁ—ନ ଲୋଭରୁ, ନ ମୋହରୁ, ନ ଅଜ୍ଞାନ-ତମସାବୃତ ମନରୁ।

Verse 18

असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः।नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम्।।2.109.18।।

ଅସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧା, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅର୍ପଣକୁ ନ ଦେବତାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ନ ପିତୃଗଣ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 19

प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम्।भार स्सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते।।2.109.19।।

ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ଧର୍ମକୁ—ସତ୍ୟକୁ—ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସ୍ୱରୂପେ ଦେଖୁଛି; ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଆଚରିତ ସେହି ସତ୍ୟ ଏହି ଭାର (ବନବାସ)କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥବତ୍ତା ଦେଉଛି।

Verse 20

क्षात्रं धर्ममहंत्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम्।क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः।।2.109.20।।

ଧର୍ମର ଆବରଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଧର୍ମ ଯେ ‘କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ’—ତାହାକୁ ମୁଁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବି; କାରଣ ଏହା କ୍ଷୁଦ୍ର, ନିର୍ଦୟ, ଲୋଭୀ ଓ ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

Verse 21

कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य तत्। अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्मपातकम्।।2.109.21।।

ମନରେ ପାପକୁ ପ୍ରଥମେ ଚିନ୍ତି, ଶରୀରଦ୍ୱାରା ପାପ କରେ ଏବଂ ଜିହ୍ୱାଦ୍ୱାରା ଅନୃତ କହେ; ଏହିପରି କର୍ମପାତକ ତ୍ରିବିଧ—ମାନସିକ, କାୟିକ, ବାଚିକ।

Verse 22

भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि। सत्यं समनुवर्तने सत्यमेव भजेत तत:।।2.109.22।।

ଭୂମି, କୀର୍ତ୍ତି, ଯଶ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଆଚରଣରେ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରି ସତ୍ୟକୁ ହିଁ ଭଜିବା ଉଚିତ।

Verse 23

श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम्।आह युक्ति करैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह।।2.109.23।।

ହେ ଭଦ୍ର! ତୁମେ ଯୁକ୍ତିକର ବାକ୍ୟରେ ମୋତେ ଯାହା ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ‘ଏହି ଭଦ୍ର କାମ କର’ ବୋଲି କହିଛ, ସେ ତ ଆସଲେ ଅନାର୍ୟ—ଅଶୋଭନ—ହେବ।

Verse 24

कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरॊ:। भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः।।2.109.24।।

ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ବନବାସର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିବା ମୁଁ, ପିତାଙ୍କ ବଚନକୁ ଛାଡ଼ି ଭରତଙ୍କ ବଚନ କିପରି ପାଳନ କରିବି?

Verse 25

स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ।प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा।।2.109.25।।

ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ମୁଁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି; ସେତେବେଳେ ଦେବୀ କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 26

वनवासं वसन्नेव शुचिर्नियतभोजनः। मूलपुष्पफलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन्।।2.109.26।। सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये। अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः।।2.109.27।।

ଏହିପରି ଭାବେ ବନବାସ କରି, ମୁଁ ଶୁଚି ଆଚରଣରେ ଓ ନିୟତ ଭୋଜନରେ ରହିବି; ପୁଣ୍ୟ ମୂଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବି।

Verse 27

वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः।मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन्।।2.109.26।।सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये।अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः।।2.109.27।।

ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖି ମୁଁ ମୋର ଲୋକଯାତ୍ରା ଚାଲାଇବି; କପଟହୀନ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟର ବିଚାରକ ହେବି।

Verse 28

कर्मभूमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम्।अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः।।2.109.28।।

ଏହି କର୍ମଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଯେଉଁ ଶୁଭ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ସେହି କର୍ମ କରିବା ଦରକାର; କାରଣ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ସୋମ ମଧ୍ୟ କର୍ମଫଳର ଭାଗୀ।

Verse 29

शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः।तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः।।2.109.29।।

ଶତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିଦିବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଆଶ୍ରୟ କରି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 30

अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाः निशम्य तं नास्तिकवाक्यहेतुम्।अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य।।2.109.30।।

ଉଗ୍ରତେଜସ୍ବୀ ରାଜକୁମାର ସେହି ନାସ୍ତିକ-ବାକ୍ୟଜନିତ ତର୍କ ଶୁଣି ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ରାଜପୁତ୍ର ତାହାର କଥାକୁ ନିନ୍ଦା କରି କହିଲେ।

Verse 31

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च।द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः।।2.109.31।।

ସନ୍ତମାନେ କହନ୍ତି—ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ପରାକ୍ରମ, ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି କରୁଣା, ପ୍ରିୟବାଣୀ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ, ଦେବ ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜା—ଏହିମାନେ ସ୍ୱର୍ଗପଥ।

Verse 32

तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः।धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः।।2.109.32।।

ଏହିପରି, ବିପ୍ରମାନେ ଅର୍ଥକୁ ଯଥାବତ୍ ବୁଝି ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଅପ୍ରମତ୍ତ ରହି ବିଧିମତେ ସମଗ୍ର ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 33

निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम्। बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम्।।2.109.33।।

ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ସେହି କର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରେ—ଯିଏ ତୁମକୁ, ବିଷମ ଓ ବକ୍ର ବୁଦ୍ଧିବାନ, ଏପରି ମନୋଭାବରେ ଘୁରୁଥିବା, ଘୋର ନାସ୍ତିକ ଏବଂ ଧର୍ମପଥରୁ ଅପେତ, ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 34

यथा हि चोर: स‌ तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि। तस्माद्धि य: श‌ङ्क्यतमः प्रजानाम् न नास्तिकेनाभिमुखो बुध: स्यात्।।2.109.34।।

ଯେପରି ଚୋର ଶଙ୍କାସ୍ପଦ, ସେପରି ‘ବୁଦ୍ଧ’ ମଧ୍ୟ; ଏଠାରେ ତଥାଗତକୁ ନାସ୍ତିକ ବୋଲି ଜାଣ। ତେଣୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ସର୍ବାଧିକ ଶଙ୍କାସ୍ପଦ, ସେହି ନାସ୍ତିକ ପ୍ରତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଭିମୁଖ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 35

त्वत्तो जनाः पूर्वतरे  द्विजाच्श्र शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः। जित्वा सदेमं च परं च लोकं तस्माव्दिजा स्व‌स्ति हुतं कृतं च।।2.109.35।।

ତୁମଠାରୁ ପୂର୍ବତର ପିଢ଼ିରେ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ଶୁଭ କର୍ମ କରିଥିଲେ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହେଁକୁ ଜିତିଥିଲେ। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସର୍ବଙ୍କ ସ୍ୱସ୍ତି ପାଇଁ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା କରନ୍ତି।

Verse 36

धर्मे रता: स‌त्पुरुषै: स‌मेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः। अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः।।2.109.36।।

ଧର୍ମରେ ରତ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଥିବା, ତେଜସ୍ବୀ, ଦାନଗୁଣରେ ପ୍ରଧାନ, ଅହିଂସକ ଓ ମଳରହିତ—ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम्। उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वच: सानुनयं च विप्रः।।2.109.37।।

ଏପରି କ୍ରୋଧଭରା ବଚନ କହୁଥିବା ମହାତ୍ମା ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବିପ୍ର ପୁନର୍ବାର ପଥ୍ୟ, ଆସ୍ତିକ୍ୟକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା, ସତ୍ୟ ଓ ବିନୟଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 38

न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन।समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः।।2.109.38।।

ମୁଁ ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କ ମତବାଦକୁ ସତ୍ୟରୂପେ କହୁନି; ମୁଁ ନାସ୍ତିକ ନୁହେଁ, କିଛିକୁ ଅସ୍ୱୀକାର ମଧ୍ୟ କରେନି। କାଳକୁ ବିଚାର କରି ମୁଁ ପୁନଃ ଆସ୍ତିକ ହେଲି; ଅନ୍ୟ କାଳେ ପରିସ୍ଥିତିବଶତଃ ଭିନ୍ନ ଭାବେ କହିପାରିବି।

Verse 39

न चापि कालोऽय मुपागतश्शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता।निवर्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं च मयैतदीरितम्।।2.109.39।।

ଏବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଯଥୋଚିତ କାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ସେପରି କହିଥିଲି। ହେ ରାମ, ନାସ୍ତିକବାକ୍ୟ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିବା ସେଇ କଥାମାନେ ମୁଁ ତୁମ ହିତାର୍ଥେ—ତୁମକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଓ ତୁମ ପ୍ରସାଦ ଲାଭ ପାଇଁ—ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲି।