Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 109, Shloka 33

सत्यधर्मप्रतिपादनम्

Rama’s Defense of Truth and Dharma in Reply to Jabali

Devanagari script

निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम्।

बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम्।।2.109.33।।

Transliteration

nindāmy ahaṃ karma pituḥ kṛtaṃ tad yas tvām agṛhṇād viṣamastha-buddhim |

buddhyā anayaivaṃ-vidhayā carantaṃ su-nāstikaṃ dharma-pathād apetam || 2.109.33 ||

Translation

ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ସେହି କର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରେ—ଯିଏ ତୁମକୁ, ବିଷମ ଓ ବକ୍ର ବୁଦ୍ଧିବାନ, ଏପରି ମନୋଭାବରେ ଘୁରୁଥିବା, ଘୋର ନାସ୍ତିକ ଏବଂ ଧର୍ମପଥରୁ ଅପେତ, ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Word by Word

• निन्दामि: I blame / censure
• निन्दामि: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: निन्द् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present Indicative), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (agent)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम (pronoun), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular)

• कर्म: act, deed
• कर्म: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

• कृतम्: done, performed
• कृतम्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त-प्रत्ययः)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies कर्म)

• पितुः: of (my) father
• पितुः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), षष्ठी-विभक्तिः (genitive), एकवचनम् (singular)

• तत्: that
• तत्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (refers to कर्म)

• यः: who
• यः: कर्ता (agent) [अगृह्णात्-क्रियायाः]
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative pronoun), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (object) [अगृह्णात्-क्रियायाः]
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

• अगृह्णात्: took, accepted
• अगृह्णात्: क्रिया (relative-clause verb)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) (गृह्णाति-प्रयोगः)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्

• विषमस्थबुद्धिम्: one whose mind is set on a crooked/perilous course
• विषमस्थबुद्धिम्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: विषम + स्थ + बुद्धि (प्रातिपदिक); समासः
• Form: समासान्त-प्रातिपदिकम्; पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies त्वाम्). विग्रहः: विषमे स्थिता बुद्धिः यस्य सः (अर्थतः ‘विषमे स्थबुद्धिः’ इति बहुव्रीह्यर्थसन्निकर्षः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समासः प्रचलितः)

• बुद्ध्या: with (his) intellect
• बुद्ध्या: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम् (feminine), तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम् (singular)

• अनया: with this
• अनया: करणविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: इदम् (प्रातिपदिक) (एतद्-श्रेणी)
• Form: सर्वनाम (demonstrative pronoun), स्त्रीलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies बुद्ध्या)

• एवंविधया: of such a kind
• एवंविधया: करणविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: एवं + विध (प्रातिपदिक) → एवंविध (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः; स्त्रीलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies बुद्ध्या). विग्रहः: एवं विधा (such a kind)

• चरन्तम्: walking/acting, following
• चरन्तम्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु) → चरन्त् (कृदन्त, शतृ-प्रत्ययः)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः (present active participle), पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies त्वाम्)

• सुनास्तिकम्: a great atheist
• सुनास्तिकम्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सु + नास्तिक (प्रातिपदिक); समासः
• Form: कर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies त्वाम्). विग्रहः: सु-नास्तिकः (a thorough/great atheist)

• धर्मपथात्: from the path of righteousness
• धर्मपथात्: अपादान (source/separation)
• Type: Noun
• Root: धर्म + पथ (प्रातिपदिक); समासः
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः (ablative), एकवचनम्. विग्रहः: धर्मस्य पथः (path of righteousness)

• अपेतम्: departed, fallen away
• अपेतम्: कर्मविशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: अप + इ (धातु) → अपेत (कृदन्त, क्त-प्रत्ययः)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle), पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies त्वाम्)

Context

You are a great atheist, you have fallen from the path of righteousness. You are guided by an intellect which is extremely peridous. I, therefore, disapprove of myfather's decision in inducting a man like you (into the council of ministers).

Characters & Entities

• Rāma
• Jābāli
• Daśaratha (implied as 'pituḥ')
• dharma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Wrong counsel is ethically dangerous; accepting advisers who have fallen from dharma is portrayed as a blameworthy act even for a king.

What is the narrative situation?

Rāma sharply rebukes Jābāli, characterizing his reasoning as nāstika and censuring even Daśaratha’s having admitted him into counsel.

Which character virtue is emphasized?

Rigorous moral accountability: Rāma applies dharma-standards even to his father’s decisions and to the legitimacy of political counsel.