Kāṣṭhīla-Upākhyāna: Rākṣasī, Spear-Śakti, and Kāśī as Śakti-kṣetra

Verse 1

काष्ठीलोवाच । राक्षसं धावमानं तु कालांतकयमोपमम् । दृष्ट्वा सा राक्षसी प्राह भर्तारं मम शंकिता ॥ १ ॥

କାଷ୍ଠୀଲ କହିଲେ—କାଳାନ୍ତକ ଯମ ପରି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ଧାଇଁଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଶଙ୍କିତ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 2

प्रक्षिपस्वानलप्रख्यां शक्तिं हेमविभूषिताम् । ममायं पंचतां यातु दिगंबररिपुप्रिय ॥ २ ॥

“ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼। ମୋର ଏହି ଶତ୍ରୁ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ଯାଉ—ହେ ଦିଗମ୍ବର-ରିପୁପ୍ରିୟ!”

Verse 3

तस्या वाक्यान्मम पतिः पौरुषे तु व्यवस्थितः । मुमोच विपुलां शक्तिं रक्षोवक्षस्थल प्रति ॥ ३ ॥

ତାହାର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପୌରୁଷରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇ ରାକ୍ଷସର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ପ୍ରତି ବିପୁଳ ଶକ୍ତି-ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 4

ज्वलंती ज्वलनप्रख्या द्योतयंती दिशो दश । दिव्यांशुतीक्ष्ण वक्त्राता किंकिणीशतनादिता ॥ ४ ॥

ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା; ଦିବ୍ୟ କିରଣରେ ତାହାର ମୁଖ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଶତଶତ କିଙ୍କିଣୀର ଝଙ୍କାରେ ନିନାଦିତ ଥିଲା।

Verse 5

रक्तचंदनलिप्तांगी रक्तवस्त्रोपशोभिता । हृदि तस्य निपत्यासौ शक्तिर्विप्रकरच्युता ॥ ५ ॥

ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ଅଙ୍ଗ ଓ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ଶକ୍ତି—ବିପ୍ରର ହାତରୁ ଖସି ପଡ଼ି—ତାହାର ହୃଦୟରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 6

कृत्वा भस्मावशेषं तु राक्षसं गगनं ययौ । पातयित्वा स्वभर्तारं विप्रहस्तेन राक्षसी ॥ ६ ॥

ରାକ୍ଷସକୁ ଭସ୍ମାବଶେଷ କରି ସେ ଗଗନକୁ ଉଡ଼ିଗଲା; ପରେ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ବିପ୍ରର ହାତ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ପତନ କରାଇଲା।

Verse 7

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने हृष्टतनूरुहा । अथोवाच द्विजं हृष्टा राक्षसी शुभलोचनम् ॥ ७ ॥

ହର୍ଷରେ ତାହାର ତନୁରୋମ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା ଓ ସେ ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ଭାବିଲା; ପରେ ହୃଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀ ଶୁଭଲୋଚନ ସେଇ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 8

एहि कांत गुहां रम्यां प्रविश त्वं यदृच्छया । भुंक्ष्व भोगान्मया सार्द्धं ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ ८ ॥

ଆସ ପ୍ରିୟତମ; ଏହି ରମଣୀୟ ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କର, ଯେହେତୁ ଭାଗ୍ୟ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି | ମୋ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମାନବୀୟ ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର |

Verse 9

तथेति प्राणनाथो मे प्राहहृष्टवपुस्तदा । ततः सादाय मे कांतं स्वां प्रविष्टा गुहां मुदा ॥ ९ ॥

ସେତେବେଳେ ମୋର ପ୍ରାଣନାଥ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଶରୀରରେ 'ତଥାସ୍ତୁ' କହିଲେ | ତା’ପରେ, ମୋର ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ ମୁଁ ଖୁସିରେ ନିଜ ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କଲି |

Verse 10

असंवीक्ष्यैव तद्भस्म भर्तृदेहसमुद्भवम् । कुचाभ्यामुन्नताभ्यां सा मद्भर्तारमपीडयत् ॥ १० ॥

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ଭସ୍ମକୁ ନ ଦେଖି, ସେ 'ମୋ ସ୍ୱାମୀ' ବୋଲି କହି ତାହାକୁ ନିଜ ଛାତିରେ ଜାବୁଡି ଧରିଲେ |

Verse 11

दर्शयामास तां तन्वीं कुमारीं शयने स्थिताम् । इयं तेनासितापांगी बिम्बोष्ठी कांचनप्रभा ॥ ११ ॥

ତା’ପରେ ସେ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିବା ସେହି ପତଳା କୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ | ସେ କହିଲେ, 'ଏ ହେଉଛନ୍ତି ସେ'—କଳା ଆଖି, ବିମ୍ବ ଫଳ ପରି ଓଠ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭା ଯୁକ୍ତ |

Verse 12

भार्यार्थे समुपानीता वाराणस्या द्विजोत्तम । यस्याः सीमां न लंघंति पातकानि ह्यशेषतः ॥ १२ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତ୍ନୀ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବାରଣାସୀର ଆଶ୍ରୟ ନିଆଯାଏ; କାରଣ ସମସ୍ତ ପାପ ଏହାର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ |

Verse 13

शक्तिक्षेत्रं च तां प्राहुः पुण्यं पापक्षयंकरम् । या गृहं त्रिपुरारेश्च पञ्चगव्यूतिसंस्थिता ॥ १३ ॥

ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘ଶକ୍ତିକ୍ଷେତ୍ର’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି—ତାହା ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପକ୍ଷୟକାରୀ; କାରଣ ସେଠି ତ୍ରିପୁରାରେଶଙ୍କ ଗୃହ, ପାଞ୍ଚ ଗବ୍ୟୂତିର ପରିଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 14

यस्यां मृताः पुनर्मर्त्या गर्भवासं विशंति न । स त्वमस्या गृहं पित्र्यं पुनर्नय सुलोचनाम् ॥ १४ ॥

ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯେମାନେ ମରନ୍ତି ସେମାନେ ପୁନଃ ମର୍ତ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଗର୍ଭବାସକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ଏହି ସୁଲୋଚନାକୁ ପୁନର୍ବାର ତାହାର ପିତୃଗୃହକୁ ନେଇଯାଅ।

Verse 15

इमानि तव रत्नानि शयनान्यासनानि च । मया सह समस्तानि विक्रीणीहि निजेच्छया ॥ १५ ॥

ତୁମର ଏହି ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକ, ଶୟନ ଓ ଆସନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ—ଏସବୁକୁ ଏକାଠି, ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ, ମୋତେ ବିକ୍ରି କର।

Verse 16

त्वदर्थे राक्षसो घोरो मया ब्रह्मन्निषूदितः । मुग्धया तव रूपेण प्रेषितो यमसादनम् ॥ १६ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସେଇ ଘୋର ରାକ୍ଷସକୁ ନିହତ କରିଛି; ତୁମ ରୂପରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ତାକୁ ଯମସଦନକୁ ପଠାଇଛି।

Verse 17

तस्मान्ममोपिरि विभो कृत्वा विश्वासमात्मना । भजस्व मां विशालाक्ष भक्तां वै कामरूपिणीम् ॥ १७ ॥

ତେଣୁ, ହେ ବିଭୋ! ମୋ ପ୍ରତି ହୃଦୟପୂର୍ବକ ବିଶ୍ୱାସ କର; ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷ! ମୋତେ ଭଜ—ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତୁମର ଭକ୍ତା, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ।

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भर्ता मे चारुलोचने । राक्षस्याः कामतप्तायाः कुमार्याः सन्निधौ शुभे ॥ १८ ॥

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଚାରୁଲୋଚନେ, ମୋର ଭର୍ତ୍ତା କାମତପ୍ତା ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ-କୁମାରୀର ଶୁଭ ସନ୍ନିଧିରେ ତଥା କହିଲେ।

Verse 19

उवाच राक्षसीं तां तु सशंको मधुरं वचः । सुभगे नीतिशास्त्रेषु विश्वस्तव्या न योषितः ॥ १९ ॥

ତାପରେ ସେ ସଶଙ୍କ ହୋଇ ମଧୁର ବଚନରେ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀକୁ କହିଲେ—“ହେ ସୁଭଗେ, ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ନାରୀ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 20

कौमारं या पतिं हन्ति सा कथं मां न हिंसति । मत्तो रूपाधिकं मत्वा परं पुरुषलंपटा ॥ २० ॥

ଯେ କୌମାର୍ୟରେ ନିଜ ପତିକୁ ହତ୍ୟା କରିପାରେ, ସେ ମୋତେ କିପରି ହିଂସା କରିବ ନାହିଁ? ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ରୂପବାନ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଭାବି, ପରପୁରୁଷଲମ୍ପଟା ସେ ନିର୍ଲଜ୍ଜା ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦ୍ରୋହ କରିବ।

Verse 21

सोऽहं विश्वासभावेन विश्वस्तस्ते वरानने ॥ २१ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ଵରାନନେ, ବିଶ୍ୱାସଭାବରେ ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖିଛି।

Verse 22

अद्य वाथ परेद्युर्वा पक्षे मासेऽथ वत्सरे । व्यापादय यथेच्छं वा त्वां प्रपन्नोऽस्मि भामिनि ॥ २२ ॥

ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି, ପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ମାସରେ କିମ୍ବା ବର୍ଷରେ—ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ମୋତେ ବ୍ୟାପାଦୟ; ହେ ଭାମିନି, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣାଗତ।

Verse 23

एवमेव त्वया कार्यं नाद्य चोपकृतं तव । आत्मा ते सर्वथा देयः प्रतीकारस्य हेतवे ॥ २३ ॥

ଏହିପରି ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ; ଆଜି ତୁମେ କୌଣସି ଉପକାର କରିନାହ। ତେଣୁ ପ୍ରତିକାର ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିମିତ୍ତେ ତୁମ ସର୍ବସ୍ୱକୁ ସେବା‑ଶରଣାଗତିରୂପେ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 24

मदर्थे निहतो भर्ता त्वया निःशंकया यतः । ततोऽहं नोत्तरं वच्मि परं किंचित्सुलोचने ॥ २४ ॥

ମୋ ନିମିତ୍ତେ ତୁମେ ନିଃଶଙ୍କରେ ତୁମ ପତିଙ୍କୁ ହତ କରିଛ। ତେଣୁ, ହେ ସୁଲୋଚନେ, ମୁଁ ଆଉ କୌଣସି ଉତ୍ତର କହିବି ନାହିଁ—ଅଧିକ କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 25

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मद्भर्तुः साब्रवीदिदम् । विश्वस्तहिंसनं ब्रह्मन् ब्रह्महत्या समं भवेत् ॥ २५ ॥

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ କହିଲା—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯେ ଭରସା କରି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ତାହାକୁ ହିଂସା କରିବା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ସମ ପାପ।

Verse 26

यद्येवं राक्षसीं क्रूरां मन्यसे पतिघातिनीम् । पतिं तथापि गर्हेयं विश्वस्तं घातये कथम् ॥ २६ ॥

ଯଦି ତୁମେ ତାକୁ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସୀ, ପତିଘାତିନୀ ବୋଲି ମନେ କର, ତଥାପି ଯେ ପତି ମୋତେ ଭରସା କରେ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ନିନ୍ଦା କରି ହତ କରାଇବି?

Verse 27

सूक्ष्मा हि धर्मस्य गतिर्न ज्ञायेत कथंचन । केनापि कुत्रचिद्देवदैत्यराक्षसकादिना । केचिन्मनुष्याः पटवो धर्मसूक्ष्मत्वचिंतने ॥ २७ ॥

ଧର୍ମର ଗତି ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ସେହିଟି ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ ଆଦି କାହାରି ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ; କେବଳ କିଛି ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମସୂକ୍ଷ୍ମତା ଚିନ୍ତନରେ ପଟୁ।

Verse 28

येऽनित्येन शरीरेण नैष्कर्म्यं साधयंत्युत । श्रूयते च पुराणेषु किंचिदत्र निगद्यते ॥ २८ ॥

ଏହି ଅନିତ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟ—କର୍ମବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା—ସାଧନ କରନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ପୁରାଣରେ ଶ୍ରବଣ ଅଛି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପ କଥନ କରାଯାଏ।

Verse 29

धर्मस्यैवानुकूल्येन विष्णुना प्रभविष्णुना । दशावतारग्रहणे दुःखं प्राप्तमनेकधा ॥ २९ ॥

ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହିଁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶାବତାର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ଅବତାରଗ୍ରହଣରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 30

क्व सीतार्थं श्रीनिवासो रामो लक्ष्मणसंयुतः । विलापं कुरुते नागपाशबन्धादिकर्मसु ॥ ३० ॥

ସୀତାର ନିମିତ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସହିତ ଶ୍ରୀନିବାସ ରାମ କେଉଁଠି, ଯିଏ ନାଗପାଶବନ୍ଧନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି?

Verse 31

क्व देवदेवो वसुदेवसूनुर्विज्ञानरूपो निखलप्रपंची । हा कष्टमित्यस्रदृगादिचेष्टः पार्थोग्रसनादिकभृत्यकृत्यः ॥ ३१ ॥

ଦେବଦେବ, ବସୁଦେବସୂନୁ, ବିଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ସମଗ୍ର ପ୍ରପଞ୍ଚକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ସେ ପ୍ରଭୁ କେଉଁଠି? ହାୟ, କେତେ କଷ୍ଟ!—ଏବେ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିବା ଆଦି, ଏବଂ ମାଟିର ଢେଲା ଗିଳିବା ପରି ଦାସକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି।

Verse 32

ईशस्य कृत्यं द्विज दुर्विभाव्यं धर्मानुकूल्येन समास्थितस्य । व्यासः स्वयं वेदविभागकर्त्ता पाराशरिस्तत्त्वदृगिज्यमूर्तिः । कन्यात्वविध्वसकवीर्यजन्मा कानीनसंज्ञोऽनुजदारगामी ॥ ३२ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଧର୍ମାନୁକୂଳ ଭାବେ ସ୍ଥିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଲୀଳା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ। ସ୍ୱୟଂ ବ୍ୟାସ—ବେଦବିଭାଗକର୍ତ୍ତା—ପରାଶରି, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ପୂଜ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି—କନ୍ୟାତ୍ୱ ବିଧ୍ୱଂସକ ବୀର୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ‘କାନୀନ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ପରେ ଅନୁଜଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।

Verse 33

परिवेत्ता च दिधिषूः शन्तनुः स्वःसरित्पत्तिः । दिधिषू तनयः साक्षाद्वसुः स्त्रीवादमृत्युभाक् ॥ ३३ ॥

‘ପରିବେତ୍ତା’ ଓ ‘ଦିଧିଷୁ’ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସରିତ୍ ଗଙ୍ଗାଜନ୍ମା ଶନ୍ତନୁ। ସେହି ଦିଧିଷୁର ପୁତ୍ର ସାକ୍ଷାତ୍ ବସୁ; ସ୍ତ୍ରୀ-ବିବାଦରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା।

Verse 34

ये गोलकसुताः कुण्डाः पांडवाः समयोनिगाः । तेषां संकीर्तनं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् ॥ ३४ ॥

ଗୋଲକଜାତ, ପାଣ୍ଡବସମ୍ବନ୍ଧୀ, ଏକେ ମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ପୁଣ୍ୟ କୁଣ୍ଡମାନଙ୍କର—ନାମସଂକୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପବିତ୍ରକାରୀ ଓ ପାପନାଶକ।

Verse 35

यं ध्यायंति स्मरंत्यद्धा योगमूर्तिः सनातनः ॥ ३५ ॥

ଯାହାକୁ ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଓ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି—ସେଇ ସନାତନ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଯୋଗସ୍ୱରୂପ।

Verse 36

विष्णुर्वेश्यासमासक्तः प्रह्लादाद्युपदेशकृत् । श्रीनृसिंहोऽसुरध्वंसी देवदेवाधिदैवतम् ॥ ३६ ॥

ବିଷ୍ଣୁ—କରୁଣାବଶେ ବେଶ୍ୟା ସହିତ ମଧ୍ୟ ନିକଟ ହୋଇ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଦିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ—ସେଇ ଶ୍ରୀ ନୃସିଂହ ଅସୁରଧ୍ୱଂସୀ, ଦେବଦେବଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିଦୈବତ।

Verse 37

संसारवासनाध्वंसी देवदेवाधिदैवतम् । संसारवासनाध्वंसी स्वर्णाक्षभवनस्थितिः ॥ ३७ ॥

ସେ ସଂସାର-ବାସନାଧ୍ୱଂସୀ, ଦେବଦେବଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିଦୈବତ; ସେଇ ସଂସାରବାସନାନାଶକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷ ଭବନରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 38

जामदग्न्यः स्वयं सिद्धस्तपसा दग्धकिल्बिषः । ईश्वरः क्षत्रसंहारभ्रूणहत्यादिकर्मकृत् ॥ ३८ ॥

ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ପରଶୁରାମ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ତଥାପି ସେ ମହେଶ୍ୱର କ୍ଷତ୍ରିୟସଂହାର ଓ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାଦି କର୍ମ କରିଥିଲେ।

Verse 39

स्वयमेवर्षभो योगी लोकशिक्षापरो द्विजः । लोकग्लानिकरो जातः कुर्वन्धर्मानुरोधतः ॥ ३९ ॥

ସେଇ ଋଷଭ—ଯୋଗୀ ଓ ଲୋକଶିକ୍ଷାପର ଦ୍ୱିଜ—ଧର୍ମାନୁରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଲୋକଗ୍ଲାନି ନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 40

नारदो नारदो भूयो भूयो भूयोऽपि नारदः । नारायणपरो नारो नरो नरहितोऽमरः ॥ ४० ॥

‘ନାରଦ—ନାରଦ—ପୁନଃ ପୁନଃ, ଆଉ ପୁନଃ ନାରଦ।’ ନାରାୟଣପର ସେ ‘ନର’—ନରହିତେ ରତ, କୀର୍ତ୍ତିରେ ଅମର।

Verse 41

गौतमो गौतमो विप्र गोपचेष्टापरायणः । वेदबाह्यार्थसंयुक्तशास्त्री वेदोपकार कृत् ॥ ४१ ॥

‘ଗୌତମ—ଗୌତମ ହିଁ, ହେ ବିପ୍ର!’ ଗୋପର ଆଚରଣ-ଧର୍ମରେ ସଦା ପରାୟଣ; ବେଦବାହ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ି ଶାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର, ଏବଂ ବେଦର ଉପକାରକ।

Verse 42

वसुष्ठश्चोर्वशीजातोऽगस्त्योऽपि स्वयमीश्वरौ । येन लोकोपकारार्थं वासिष्ठं शास्त्रमुत्तमम् ॥ ४२ ॥

ଉର୍ବଶୀଜାତ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟ—ଦୁହେଁ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱରସ୍ୱରୂପ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକୋପକାରାର୍ଥେ ଉତ୍ତମ ବାସିଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 43

कृतं यस्मिन्पुराणानि वेदाः साम्यत्वमागताः । यः स्वयं रामचन्द्रस्य गुरुः सर्वेश्वरस्य च ॥ ४३ ॥

ଯାହାଙ୍କ ରଚନାରେ ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ସମାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଛି; ସେ ନିଜେ ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ।

Verse 44

स कथं गाधिजाशप्तस्तिर्यग्योनिमुपागमत् । यो दमित्वा विभुर्विंध्यं वातापिं सागरं स्थितः ॥ ४४ ॥

ଗାଧିପୁତ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ମହାବଳୀ କିପରି ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିକୁ ଗଲେ? ଯିଏ ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ଦମନ କରି, ବାତାପିକୁ ନିବାରି, ସାଗରକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ।

Verse 45

स कथं मृतकादाता दुष्करं समुपासते । यो विधिः कर्मसाक्ष्यादिवन्द्यो मान्यः पितामहः ॥ ४५ ॥

ମୃତକଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏପରି ଦୁଷ୍କର ଅନୁଷ୍ଠାନ କିପରି କରିବ? କାରଣ ସେହି ବିଧି କର୍ମସାକ୍ଷୀ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦ୍ୟ ଏବଂ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ।

Verse 46

मोहिनीमोहितो देहमुत्ससर्ज कथं स च । यः शिवः शिवदः साक्षात्प्रकृतीशः परात्परः ॥ ४६ ॥

ମୋହିନୀରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେ କିପରି ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ? ଯିଏ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବ, ଶିବଦାତା, ପ୍ରକୃତୀଶ୍ୱର ଏବଂ ପରାତ୍ପର ପରମ।

Verse 47

स कथं देवपत्नीगः श्मशानाशुभचेष्टितः । तस्माद्द्विज सदाचारो निषेव्यो विधिना विधिः ॥ ४७ ॥

ଦେବପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ମଶାନର ଅଶୁଭ ଚେଷ୍ଟାରେ କିପରି ଲିପ୍ତ ହେବ? ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସଦାଚାର ଅବଲମ୍ବନ କର; ଏବଂ ବିଧିକୁ ବିଧିମତେ କର।

Verse 48

तमहंभावनायुक्तो नो हेयाद्यो विदां वरः । स शांतिमाप्नुयादग्र्यां धम्यामुभयसंस्थिताम् ॥ ४८ ॥

‘ମୁଁ ସେହି (ବ୍ରହ୍ମ)’ ଏହି ଭାବନାରେ ଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ହୀନ ଭାବି ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଚାର—ଉଭୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଧର୍ମମୟ, ପରମ ଓ ପବିତ୍ର ଶାନ୍ତି ପାଏ।

Verse 49

आपवर्ग्यः स्मृतो धर्मो धनं धर्मैकसाधनम् । तन्मया साधितो धर्मः सर्वोत्तमधनात्मना ॥ ४९ ॥

ଧର୍ମକୁ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ) ଦେଇଥିବା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଧନକୁ ଧର୍ମସାଧନର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ମୁଁ—ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ—ସେହି ଧର୍ମକୁ ସାଧନ କରିଛି।

Verse 50

श्रृणु विप्रात्र धर्मस्य गतिं सूक्ष्मां वदाम्यहम् । यदा समागतो भर्ता मम कन्यां समाहरन् ॥ ५० ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଶୁଣ, ମୁଁ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି କହୁଛି। ଯେତେବେଳେ ମୋର ଭର୍ତ୍ତା ଆସି ମୋ କନ୍ୟାକୁ ସହିତ ନେଲେ…

Verse 51

त्वां पश्यन् निजकर्मस्थं कोऽपि दोषो न तस्य वै । मया पृष्टः कथं नाम कन्येयं समुपाहृता ॥ ५१ ॥

ତୁମକୁ ନିଜ କର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଦେଖି ତାହାରେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲା। ତଥାପି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି—“ଏହି କନ୍ୟା କେମିତି ଉପାୟରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା?”

Verse 52

तदा तेन मृषा वाक्यमुक्तं मद्भक्षणार्थकम् । तन्निशम्याह मां बद्धा स्वयं चास्थानि दर्शनात् ॥ ५२ ॥

ତେବେ ସେ ମୋତେ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଲା। ତାହା ଶୁଣି ସେ ନିଜେ ମୋତେ ବାନ୍ଧିଦେଲା, ଏବଂ ଅସ୍ଥି ଦେଖି (ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ) ସେହିପରି କଲା।

Verse 53

ये वदंति च दांपत्ये भार्या मोक्षविरोधिनी । न ते तत्त्वदृशो ज्ञेया न सा भार्या विरोधिनी ॥ ५३ ॥

ଦାମ୍ପତ୍ୟରେ ସ୍ତ୍ରୀ ମୋକ୍ଷରେ ବାଧା ବୋଲି ଯେ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ନୁହେଁ; ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ବାଧକ ନୁହେଁ।

Verse 54

भार्या समुद्धरेत्पापात्पतंतं निरये पतिम् । सा भार्यान्या कर्मवल्लीरूपा संसारदायीनी ॥ ५४ ॥

ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାପରେ ନରକକୁ ପତିତ ହେଉଥିବା ପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସେ କର୍ମଲତା—ସଂସାରଦାୟିନୀ।

Verse 55

पापं किमत्र तन्मत्तः सम्यक्छृणु स्वयं वर । अलीकं नैव वक्तव्यं प्राणैः कंठगतैरपि ॥ ५५ ॥

“ଏଠି ପାପ କ’ଣ?”—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପାଖରୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ପ୍ରାଣ କଣ୍ଠଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 56

सत्यमेवाचरेत्सत्ये साक्षाद्धर्मे व्यवस्थितः । सत्ये समास्थितो ब्रह्मा सत्ये सन्तः समास्थिताः ॥ ५६ ॥

ସତ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିର, ସନ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 57

सत्ये समास्थितं विश्वं सर्वदा सचराचरम् । सत्यं ब्रूयादिति वचो वेदांतेषु प्रगीयते ॥ ५७ ॥

ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ସଦା ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ। ତେଣୁ “ସତ୍ୟ କହ” ଏହି ବଚନ ବେଦାନ୍ତରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 58

सत्यं ब्रह्मस्वरूपं हि तत्सत्यमभिधीमहि । सत्यं तु सर्वदा विप्र मंगलं मंगलप्रदम् ॥ ५८ ॥

ସତ୍ୟ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ; ତେଣୁ ଆମେ ତାହାକୁ ‘ସତ୍ୟ’ ବୋଲି କହୁ। ହେ ବିପ୍ର, ସତ୍ୟ ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ।

Verse 59

असत्यमात्मक्षयदं सद्यः प्रत्ययकारकम् । स्त्रीषु सत्यं न वक्तव्यं तत्रापि श्रृणु कारणम् ॥ ५९ ॥

ଅସତ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମକଲ୍ୟାଣକୁ ନାଶ କରେ, ଯଦିଓ ତାହା ତୁରନ୍ତ ବିଶ୍ୱାସ ଜନ୍ମାଏ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ତାହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 60

निधिं स्त्रियै न कथयेदित्यादौ दोषवारणम् । उक्तं तद्धर्मजनकं धर्मसूक्ष्मत्वदर्शकम् ॥ ६० ॥

‘ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନିଧି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ’ ଇତ୍ୟାଦି ବଚନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦୋଷ ଓ ଅନର୍ଥ ନିବାରଣ। ଏହି ଉପଦେଶ ଧର୍ମ ଜନ୍ମାଏ ଏବଂ ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦେଖାଏ।

Verse 61

कुशा द्विजा जलं वह्निर्वेदा भूकालदिक्सुराः । साक्ष्ये यत्र विवाहेषु दांपत्यं तदुदीरितम् ॥ ६१ ॥

ଯେଉଁ ବିବାହରେ କୁଶ, ଦ୍ୱିଜ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବେଦ, ପୃଥିବୀ, କାଳ, ଦିଗମାନ ଓ ଦେବତାମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତି—ସେଇ ଦାମ୍ପତ୍ୟବନ୍ଧନକୁ ସତ୍ୟ ବିବାହ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 62

समंगीकरणं कर्म विवाहे तु विधीयते । स्त्रीपुंसोर्द्विजसंस्कारे निर्दिष्टं गुरुशिष्ययोः ॥ ६२ ॥

ବିବାହରେ ‘ସମଙ୍ଗୀକରଣ’ ନାମକ କର୍ମ ବିଧିତ। ଦ୍ୱିଜ-ସଂସ୍କାରରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଉଭୟ ପାଇଁ—ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ—ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 63

तस्मात्परस्परं ज्ञेयो गुरुशिष्यौ वधूवरौ । नानयोरणुमात्रोऽपि भेदो बोध्यो विजानता ॥ ६३ ॥

ଏହେତୁ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ବଧୂ-ବର—ଉଭୟଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ଏକସ୍ୱରୂପ ଜାଣ। ଯେ ନିଜେ ଜାଣେ, ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଣୁମାତ୍ର ଭେଦ ମଧ୍ୟ ଦେଖେନାହିଁ।

Verse 64

तत्तत्कर्मानुरूपत्वात्प्राधान्यस्त्रीनियोज्ययोः । क्वचिद्व्यत्ययदोषश्चेद्दैवमेवात्र कारणम् ॥ ६४ ॥

କର୍ମାନୁରୂପ ଫଳ ହେବାରୁ ପ୍ରୟାସ ଓ ଉପାୟ—ଏହି ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ। କେଉଁଠି ଯଦି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଦୈବ ହିଁ କାରଣ।

Verse 65

दैवाधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । दैवं तत्पूर्वजन्मानि संचिताः कर्मवासनाः ॥ ६५ ॥

ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଦୈବାଧୀନ। ଏହି ଦୈବ ହେଉଛି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ କର୍ମବାସନାମାନଙ୍କର ସଂଗ୍ରହ।

Verse 66

प्राप्तं निषेवन्नन्योन्यं वर्तते कामकारकम् । शुभं वाप्यशुभं विप्र तं तु शांतं विदुर्बुधाः ॥ ६६ ॥

ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବାକୁ ଭୋଗ କରି, ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରତାରେ କାମ-ପ୍ରେରକ ଗତି ଚାଲିଥାଏ। ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯେହେଉ, ହେ ବିପ୍ର, ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାହାକୁ ‘ଶାନ୍ତ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 67

शांतः सत्यसमाचारो जंतुर्लोकप्रतारकः । एवमादि विदित्वा तु नायं भर्ता निपातितः ॥ ६७ ॥

ଶାନ୍ତ ଓ ସତ୍ୟାଚାରୀ ପରି ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଲୋକକୁ ପ୍ରତାରଣା କରେ। ଏହିପରି ଜାଣିଥିବାରୁ ଏହି ଭର୍ତ୍ତା ନ ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ, ନ ନିପାତିତ ହେଲେ।

Verse 68

कन्यात्वध्वंसकात्पापात्पूतो मदुपकारतः । गतिं प्रयातः कृतिनां त्वद्धस्तविनिपातितः ॥ ६८ ॥

କନ୍ୟାର ଶୀଳଭଙ୍ଗ ପାପରୁ—ମୋ ପ୍ରତି ତୁମ ଉପକାର ଦ୍ୱାରା—ସେ ପବିତ୍ର ହେଲା। ତୁମ ହାତରେ ନିହତ ହୋଇ ସେ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ଶୁଭଗତି ପାଇଲା।

Verse 69

मया तूपकृतं पत्ये जानंत्या धर्मसूक्ष्मताम् । त्वत्प्राणरक्षणे धर्मो ममाभूद्द्विजसत्तम ॥ ६९ ॥

ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଜାଣି ମୁଁ ପତିଙ୍କୁ ଉପକାର କଲି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ହିଁ ମୋର ଧର୍ମ ହେଲା।

Verse 70

तेन धर्मेण किं प्राप्तमिति सम्यङ्निबोध मे । राक्षसीं योनिमापन्ना राक्षसस्य प्रिया ह्यहम् ॥ ७० ॥

ସେଇ ‘ଧର୍ମ’ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କ’ଣ ପାଇଲି, ମୋ ପାଖରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶୁଣ। ମୁଁ ରାକ୍ଷସୀ ଯୋନିରେ ପଡ଼ିଛି; ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ଏକ ରାକ୍ଷସର ପ୍ରିୟା।

Verse 71

कामरूपा ब्राह्मणी तु संजाता धर्मकारणात् । धर्मकामदुघा धेनुः संतोषो नंदनं वनम् ॥ ७१ ॥

ଧର୍ମକାରଣରୁ ‘କାମରୂପା’ ନାମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଓ କାମ ଦୁହେଁ ଦେଇଥିବା କାମଧେନୁ ଅଛି; ସନ୍ତୋଷ ନିଜେ ନନ୍ଦନବନ ସମାନ।

Verse 72

विद्या मोक्षकरी प्रोक्ता तृष्णा वैतरणी नदी । वैतरण्यां पतन्भर्ता मयोद्धृत इहाभवत् ॥ ७२ ॥

ବିଦ୍ୟାକୁ ମୋକ୍ଷକାରିଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତୃଷ୍ଣା ହେଉଛି ବୈତରଣୀ ନଦୀ। ମୋର ଭର୍ତ୍ତା ସେ ବୈତରଣୀରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲି।

Verse 73

अस्याश्चोपकृतं विप्र वर्णोत्तमनिवेशनात् । इयं त्वसंगिनी भार्या भविष्यति पितुर्गृहे ॥ ७३ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣର ଗୃହରେ ତାକୁ ବସାଇ ତା’ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉପକାର ହୋଇଛି। ତଥାପି ଏହି ପତ୍ନୀ ଅସଙ୍ଗିନୀ ରହି ପିତୃଗୃହରେ ହିଁ ବସିବ।

Verse 74

अहं तवास्याश्च सदा रक्षिका धर्मबोधिनी । मत्संगमात्पूर्वमेव या भार्या विप्र तेऽभवत् ॥ ७४ ॥

ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଓ ତାହାର ରକ୍ଷିକା, ଧର୍ମବୋଧ କରାଉଥିବା ଜଣେ। ହେ ବିପ୍ର! ମୋ ସଙ୍ଗ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସେ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହୋଇଥିଲା।

Verse 75

इयं त्वत्संगिनी भार्या भविष्यति वरानना । सापि तिर्यग्गतिं प्राप्य मुच्यते मदनुग्रहात् ॥ ७५ ॥

ଏହି ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ନାରୀ ତୁମର ସଙ୍ଗିନୀ ଓ ପତ୍ନୀ ହେବ। ସେ ମଧ୍ୟ—ତିର୍ୟକ୍ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା—ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।

Verse 76

अहं पुरा भवेऽभूवं रमणी लोकसुन्दरी । कंदलीति च विख्याता तनयौर्वमुनेर्द्विज ॥ ७६ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଏକ ରମଣୀ, ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲି; ‘କନ୍ଦଲୀ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ମୁନି ଉର୍ବାଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲି।

Verse 77

तपः प्रभावात्संजाता यमला मिथुनंधरा । पुरुषो मे सहभवो दमितो धर्मकारणात् ॥ ७७ ॥

ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ ଯମଲା, ମିଥୁନଧାରିଣୀ ହେଲି। ମୋ ସହ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଷ ଧର୍ମକାରଣରୁ ସଂଯମିତ (ରୋକା) ହେଲା।

Verse 78

तेनैवौर्वेण शिष्टाहं दत्ता दुर्वाससे भवम् । तं पतिं प्राप्य विप्रेंद्र प्राक्कर्मवशागा ह्यहम् ॥ ७८ ॥

ସେହି ଔର୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ମୋତେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷିଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିଆଗଲା। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇ ମୁଁ ପୂର୍ବକର୍ମବଶ ଥିଲି।

Verse 79

कलहाभिरता पत्या शप्ता भस्मत्वमागता । किंचित्पापावशेषेण राक्षसीं योनिमागता ॥ ७९ ॥

କଲହରେ ଆସକ୍ତା ସେ ନାରୀ ପତିଙ୍କ ଶାପରେ ଭସ୍ମ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ପାପାବଶେଷ ଥିବାରୁ ରାକ୍ଷସୀ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ପାଇଲା।

Verse 80

तत्र योनौ मया लब्धो भर्तायं राक्षसाधिपः । गोभिलो नाम तेजस्वी स त्वया विनिपातितः ॥ ८० ॥

ସେହି ଯୋନିରେ ମୋତେ ଏହି ପତି ମିଳିଲେ—ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି। ତେଜସ୍ବୀ, ‘ଗୋଭିଲ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ତୁମେ ହତ କରିଥିଲ।

Verse 81

शोपोऽस्य पूर्ववयसिबभूव द्विजसत्तम । कस्याश्चिद्राजकन्यायाः स्त्रियाऽरब्धा मृतिस्तव ॥ ८१ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ତାହାର ପୂର୍ବଯୌବନରେ ଶୋଥ (ସୁଜ) ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ କେତେକ ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ହାତରେ—ସେହି ସ୍ତ୍ରୀର ପ୍ରେରଣାରେ—ତୁମ ମୃତ୍ୟୁର ଆରମ୍ଭ ଘଟିଲା।

Verse 82

अहं तु राक्षसीभावरहिता पूर्वकर्मणः । शुभस्य बलमापन्ना जाता तव सहायिनी ॥ ८२ ॥

କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବକର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ରାକ୍ଷସୀଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏବେ ଶୁଭବଳ ପାଇ ମୁଁ ତୁମ ସହାୟିନୀ ହୋଇଛି।

Verse 83

दुःखिताहं कृता भर्त्रा कुमार्याहरणात्पुरा । भार्याथ पापिना ब्रह्मंस्तेन व्यापादितो मया ॥ ८३ ॥

ପୂର୍ବେ ଏକ କୁମାରୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିବାରୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ ଦୁଃଖିତ କରିଥିଲେ। ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେହି ପାପୀ—ମୋ ସ୍ୱାମୀକୁ—ମୁଁ ନିଜେ ବଧ କଲି।

Verse 84

विश्वस्तो हि यतस्त्वं वै मम सर्वेण चेतसा । ततस्त्वां गोपयिष्यामि सर्वभावेन कामुक ॥ ८४ ॥

ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୋର ସମଗ୍ର ହୃଦୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱସ୍ତ, ତେଣୁ, ହେ କାମୁକ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।

Verse 85

एष ते शपथः सत्यः पंचभूतोपसाक्षिकः । कृत्स्नस्य पुरुषस्येह सन्निधौ व्याहृतो मया ॥ ८५ ॥

ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଶପଥ; ପଞ୍ଚମହାଭୂତ ସାକ୍ଷୀ। ଏଠାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ମୁଁ ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି।

Verse 86

न करोषि द्विजश्रेष्ठ संविदं ह्यन्यथा क्वचित् । मद्वाक्ये भवता स्थेयं सर्वकृत्येषु मानद ॥ ८६ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମ୍ବିଦକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା କରିବ ନାହିଁ। ହେ ମାନଦ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ବାକ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 87

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राक्षस्या परिभाषितम् । प्रतिपेदे वचः सर्वं यत्कृतं हि तया तदा ॥ ८७ ॥

ରାକ୍ଷସୀ କହିଥିବା ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ସେ ତେବେ ତାହାର ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଓ କରାଯାଇଥିବା ସବୁକିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 88

ततः सा राक्षसी सर्वं संप्रगृह्य गुहाधनम् । करेणुरूपिणी भूत्वा पृष्ठे कृत्वा पतिं मम ॥ ८८ ॥

ତାପରେ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ଗୁହାରେ ଗୁପ୍ତ ରହିଥିବା ସମସ୍ତ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କଲା; ହସ୍ତିନୀରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ପତିଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇଲା।

Verse 89

तया सह विशालाक्ष्या रत्नावल्या मुदान्विता । ययावाकाशमार्गेण काशीमभि मुलोचने ॥ ८९ ॥

ବିଶାଳନୟନୀ ରତ୍ନାବଳୀ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହେ ମୃଦୁନୟନୀ, ସେ ଆକାଶମାର୍ଗେ କାଶୀ ଦିଗକୁ ଗଲା।

Verse 90

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्यानं नामाष्टाविंशोऽध्यायः ॥ २८ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗର ମୋହିନୀଚରିତରେ ‘କାଷ୍ଠୀଲୋପାଖ୍ୟାନ’ ନାମ ଅଷ୍ଟାବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।