Pātivratya-kathana (The Narrative of the Pativrata)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । धर्मांगवदचः श्रुत्वा हृष्टो रुक्मांगदोऽब्रवीत् । सत्य ते जननी पुत्र संप्राप्ता मंदरे मया ॥ १ ॥

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ: ଧର୍ମାଙ୍ଗଦର ବଚନ ଶୁଣି ହୃଷ୍ଟ ରୁକ୍ମାଙ୍ଗଦ କହିଲା—“ସତ୍ୟ, ପୁତ୍ର! ତୋର ଜନନୀକୁ ମୁଁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଆଣିଛି।”

Verse 2

वेदाश्रयसुता बाला मदर्थं कृतनिश्चया । कुर्वंती दारुणं पुत्र तपो देवगिरौ पुरा ॥ २ ॥

ପୂର୍ବେ ବେଦାଶ୍ରୟଙ୍କ କନ୍ୟା ସେ ବାଳିକା ମୋ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହେ ପୁତ୍ର, ଦେବଗିରିରେ ଭୟଙ୍କର ତପ କରିଥିଲା।

Verse 3

इतः पंचदशादह्नो हयगामी गतो ह्यहम् । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे बहुधातुसमन्विते ॥ ३ ॥

ଏଠାରୁ ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ ମୁଁ ଘୋଡ଼ା ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇ, ବହୁ ଧାତୁରେ ସମୃଦ୍ଧ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦରକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 4

तस्य मूर्द्धनि बालेयं तोषयंती महेश्वरम् । स्थिता गानपरा दृष्टा मया तत्र सुदर्शना ॥ ४ ॥

ସେଠାରେ ମୁଁ ସୁନ୍ଦରୀ ସୁଦର୍ଶନାକୁ ଦେଖିଲି—ସେ ଗାନରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଏହି ଯୁବତୀ ଭୂଷଣ ପରି ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 5

ततोऽहं मूर्च्छया युक्तः पतितो धरणीतले । अनंगबाणसंविद्धो व्याधविद्धो यथा मृगः ॥ ५ ॥

ତାପରେ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିତଳେ ପଡ଼ିଗଲି—ଶିକାରୀର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ମୃଗ ପରି।

Verse 6

ततोऽहमनया देव्या चालितश्चारुनेत्रया । वृतश्चैवापि भर्तृत्वे किंचित्प्रार्थनया सह ॥ ६ ॥

ତାପରେ ସେ ଚାରୁନୟନୀ ଦିବ୍ୟା ଦେବୀ ମୋତେ ସଚେତନ କଲା; ଏବଂ କିଛି ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହିତ ମୋତେ ନିଜ ପତି ଭାବେ ବରଣ କଲା।

Verse 7

मया चापि प्रतिज्ञातं स्वदक्षिणकरान्वितम् । सेयं भार्या विशालाक्षी कृता भूधरमस्तके ॥ ७ ॥

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି। ଏହି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ନାରୀ ପର୍ବତଶିଖରେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।

Verse 8

अवरुह्य धरापृष्टे समारुह्य तुरंगमम् । दिनत्रयेण त्वरितः संप्राप्तस्तव सन्निधौ ॥ ८ ॥

ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଅବରୋହଣ କରି ପୁଣି ଘୋଡ଼ାରେ ଆରୋହଣ କଲି। ତ୍ୱରାରେ ଚାଲି ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 9

पश्यमानो गिरीन्देशान्सरांसिसरितस्तथा ॥ । इयं हि जननी पुत्र तव प्रीतिविवर्द्धिनी ॥ ९ ॥

ତୁମେ ପର୍ବତପ୍ରଦେଶ, ସରୋବର ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଜାଣ, ପୁତ୍ର—ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମି ହିଁ ତୁମ ଜନନୀ; ଏହା ତୁମ ପ୍ରୀତି ଓ ଭକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଏ।

Verse 10

अभिवादय चार्वंगीं त्वं निजामिव मातरम् । तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा हयसंस्थामरिंदमः ॥ १० ॥

“ଏହି ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ ମାତା ପରି ଅଭିବାଦନ କର।” ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଅରିନ୍ଦମ ଘୋଡ଼ାରେ ଅବସ୍ଥିତ (ଅଶ୍ୱରୂପିଣୀ) ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।

Verse 11

शिरसा धरणीं गत्वा इदं वचनमब्रवीत् । प्रसीद देवि मातस्त्वं भृत्यो दासः सुतस्तव ॥ ११ ॥

ସେ ଶିର ନମାଇ ଧରଣୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲା—“ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ଦେବୀ, ହେ ମାତା! ମୁଁ ତୁମର ଭୃତ୍ୟ, ତୁମର ଦାସ, ତୁମର ପୁତ୍ର।”

Verse 12

नमस्करोमि जननीं बहुभूपालसंयुतः । तं पुत्रमवनीं प्राप्तं मोहिनी प्रेक्ष्य भूपते ॥ १२ ॥

ହେ ଭୂପତେ! ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଜନନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିବା ସେଇ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ମୋହିନୀ ବିସ୍ମୟରେ ତାଙ୍କୁ ନିହାରିଲା।

Verse 13

भर्तुर्दाक्षिण्ययोगाच्च अवतीर्य तुरंगमात् । अवागूहत बाहुभ्यामुत्थाप्य पतितं सुतम् ॥ १३ ॥

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୟାର ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରିଲା। ଦୁଇ ବାହୁରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଉଠାଇଲା।

Verse 14

परिष्वक्तस्तदा मात्रा पुनरेवाभ्यनंदयत् । ततस्तां सुमनोज्ञैस्तु चारुवस्त्रैस्च भूषणैः ॥ १४ ॥

ମାତାଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ତାପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲା।

Verse 15

भूषयित्वा समारोप्य पुनरेव हयोत्तमम् । स्वपृष्ठे चरणं कृत्वा तस्या राजीवलोचनः ॥ १५ ॥

ସେଇ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୂଷିତ କରି ସେ ପୁନର୍ବାର ତାହାରେ ଆରୋହଣ କଲା। ପଦ୍ମନୟନ ତାଙ୍କ ପିଠି ଉପରେ ନିଜ ପାଦ ରଖିଲା।

Verse 16

तेनैव विधिना भूप पितरं चान्वरोहयत् । भूपालैः संवृतो गच्छन्पभ्द्यां धर्मांगदः सुतः ॥ १६ ॥

ହେ ଭୂପ! ସେଇ ଏକେଇ ବିଧିରେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଆରୋହଣ କରାଇଲା। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ପୁତ୍ର ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ପଦେ ପଦେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 17

प्रहर्षपुलको ह्यासीज्जननीं प्रेक्ष्य मोहिनीम् । स्तूयमानः स्वयं चापि मेघगंभीरया गिरा ॥ १७ ॥

ମୋହିନୀ ଜନନୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ହର୍ଷରେ ପୁଲକିତ ହେଲା; ଏବଂ ସ୍ତୁତି ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜେ ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ କହିଲା।

Verse 18

धन्यः स तनयो लोके मातरो यस्य भूरिशः । नवा नवतरा भार्याः पितुरिष्टा मनोहराः ॥ १८ ॥

ଏହି ଲୋକରେ ସେଇ ପୁତ୍ର ଧନ୍ୟ, ଯାହାର ଅନେକ ମାତା ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମନୋହର, ସଦା ନବୀନ ଓ ଅଧିକ ଯୁବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ (ଧନ୍ୟ)।

Verse 19

यस्यैका जननी लोके पिता तस्यैव दुःखभाक् । पितुर्दुःखेन किं सौख्यं पुत्रस्य हृदि वर्तते ॥ १९ ॥

ଯାହାର ଜନନୀ ଏହି ଲୋକରେ ଏକା, ତାହାର ପିତା ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହୁଏ; ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଥିଲେ ପୁତ୍ରର ହୃଦୟରେ ସୁଖ କିପରି ରହିବ?

Verse 20

एकस्या वंदने मातुः पृथिवीफलमश्नुते । मातॄणां वंदने मह्यं महत्पुण्यं भविष्यति ॥ २० ॥

ଏକ ମାତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କଲେ ପୃଥିବୀର ସମଗ୍ର ଫଳ ମିଳେ; ତେଣୁ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କଲେ ମୋତେ ମହାପୁଣ୍ୟ ହେବ।

Verse 21

तस्मादभ्यधिकं पुण्यं भविष्यति दिने दिने । एकमुच्चरमाणोऽसौ राजभिः परिवारितः ॥ २१ ॥

ଏହିପରି ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିବ; ସେ ଏହାକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 22

प्रविष्टो नगरं रम्यं वैदिशं ऋद्धिसंयुतम् । हयस्थः प्रययौ राजा मोहिन्या सह तत्क्षणात् ॥ २२ ॥

ଋଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ରମ୍ୟ ବିଦିଶା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ସେହି କ୍ଷଣେ ମୋହିନୀ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 23

ततो गृहवरं प्राप्य पूज्यमानो जनैर्नृपः । अवरुह्य हयातस्मान्मोहिनीं वाक्यमब्रवीत् ॥ २३ ॥

ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ରାଜା ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି ମୋହିନୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 24

धर्मांगदस्य पुत्रस्य गृहे गच्छ मनोहरे । एष ते गुरुशुश्रूषां करिष्यति यथा गुणम् ॥ २४ ॥

ହେ ମନୋହରି! ଧର୍ମାଙ୍ଗଦଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମ ଗୁଣାନୁରୂପ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବ।

Verse 25

न सखी नैव दासी ते शुश्रूषामाचरेदिति । सा चैवमुक्ता पत्या तु प्रस्थिता सुतमन्दिरम् ॥ २५ ॥

“ନ ସଖୀଭାବେ, ନ ଦାସୀଭାବେ ତାହାର ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବୁ ନାହିଁ।” ପତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 26

धर्मांगदेन सा दृष्टा गच्छंती मन्दिराय वै । आत्मनो भर्तृवाक्येन परित्यज्य महीपतीन् ॥ २६ ॥

ନିଜ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାଜମାନଙ୍କ (ସଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରସ୍ତାବ) ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ତାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 27

तिष्ठध्वं पितुरादेशादिमां शुश्रूषये ह्यहम् । स एवमुक्त्वा गत्वा तु बाहुभ्यां परिगृह्य वै । क्रमे पञ्चदशे प्राप्ते पर्यंके त्ववरोपयत् ॥ २७ ॥

ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ତୁମେ ଏଠିଏ ରୁହ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବି। ଏମିତି କହି ସେ ଗଲା ଏବଂ ଦୁଇ ବାହୁରେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ପଞ୍ଚଦଶ ପଦକ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି ଶୟ୍ୟାରେ ଅବତରଣ କଲା।

Verse 28

कांचने पट्टसूत्रेण रचिते कोमले दृढे । मृद्वास्तरणसंयुक्ते मणिरत्नविभूषिते ॥ २८ ॥

ସେ ଶୟ୍ୟା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ପଟ୍ଟସୂତ୍ରରେ ସୁନିର୍ମିତ—କୋମଳ କିନ୍ତୁ ଦୃଢ; ମୃଦୁ ଆସ୍ତରଣରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମୁକ୍ତା-ମଣିରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 29

रत्नदीपैश्च बहुशः खचिते सूर्यसप्रभे । ततः पादोदकं चक्रे मोहिन्या धर्मभूषणः ॥ २९ ॥

ରତ୍ନଦୀପରେ ବହୁବାର ଖଚିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାବାନ ସେଠାରେ; ପରେ ମୋହିନୀର ପ୍ରେରଣାରେ ଧର୍ମଭୂଷଣ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।

Verse 30

सन्ध्यावल्या गुरुत्वेन ह्यपश्यत्तां नृपात्मजः । नैवमस्याभवद्दुष्टं मनस्तां मोहिनीं प्रति ॥ ३० ॥

କିନ୍ତୁ ସନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ ପ୍ରତି ଗୁରୁଭାବରେ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ଏବଂ ସେଇ ମୋହିନୀ ପ୍ରତି ତାହାର ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦୂଷିତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 31

सुकुमारोऽपि तन्वंगीं पीनोरुजघनस्तनीम् । मेने वर्षायुतसमामात्मानं च त्रिवत्सरम् ॥ ३१ ॥

ସେ ସୁକୁମାର ଯୁବକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁକ୍ଷ୍ମାଙ୍ଗୀ—ପୀନ ଉରୁ, ଜଘନ ଓ ସ୍ତନଯୁକ୍ତ—ସେ ନାରୀକୁ ଯେନ ଦଶହଜାର ବର୍ଷର ବୋଲି ମନେ କଲା; ଏବଂ ନିଜକୁ କେବଳ ତିନି ବର୍ଷର ବୋଲି ଭାବିଲା।

Verse 32

प्रक्षाल्य चरणौ तस्यास्तज्जलं शिरसि न्यधात् । उवाचावनतो भूत्वा सुकृती मातरस्म्यहम् ॥ ३२ ॥

ସେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଧୋଇ ସେଇ ଚରଣାମୃତକୁ ନିଜ ଶିରରେ ଧାରଣ କଲା। ନମି ପୁଣ୍ୟବାନ କହିଲା—“ମାତା, ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର।”

Verse 33

इत्युक्त्वा नरनारीभिः स्वयं च श्रमनाशनम् । चकार सर्वभोगैस्तां युयोज च मुदान्वितः ॥ ३३ ॥

ଏହିପରି କହି ସେ ନର-ନାରୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜେ ଶ୍ରମନାଶକ ସେବା କଲା, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭୋଗସୁଖ ଦେଲା।

Verse 34

क्षीरोदमथने जाते कुण्डले चामृतस्रवं । ये लब्धे दानवाञ्चित्वा पाताले धर्ममूर्त्तिना ॥ ३४ ॥

କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅମୃତଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲାବେଳେ, ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜିତି ପାତାଳକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 35

मोहिन्या कर्णयोश्चक्रे स्वयमेव वृषांगदः । अष्टोत्तरसहस्रैश्च धात्रीफलनिभैः शुभैः ॥ ३५ ॥

ମୋହିନୀଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟ ପାଇଁ ବୃଷାଙ୍ଗଦ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଭ କୁଣ୍ଡଳ ତିଆରି କଲେ; ଧାତ୍ରୀଫଳ ସଦୃଶ ଏକ-ଏକ, ଏକ ହଜାର ଆଠ ରତ୍ନରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଡିତ ଥିଲା।

Verse 36

मौक्तिकै रचितैः शुभ्रैर्हारो देव्याः कृतो हृदि । निष्कं पलशतं स्वर्णं कुलिशायुतभूषितम् ॥ ३६ ॥

ଦେବୀଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶୁଭ୍ର ମୌକ୍ତିକରେ ରଚିତ ଦୀପ୍ତ ହାର ପରାଯାଇଲା; ଏବଂ ଶତ ପଲ ଓଜନର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍କ, କୁଲିଶ-ସଦୃଶ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ମଧ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହେଲା।

Verse 37

हार लघूत्तरं चक्रे मातुर्नृपसुतस्तदा । वलया वज्रखचिता द्विरष्टौ करयोर्द्वयोः ॥ ३७ ॥

ତେବେ ରାଜପୁତ୍ର ମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ହାଲୁକା ଓ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହାର ତିଆରି କଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ପାଇଁ ବଜ୍ରଖଚିତ ଷୋଳଟି ବଳୟ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 38

एकैके निष्ककोटीभिर्मूल्यविद्भिर्नरैः कृताः । केयूरनूपुरौ तस्या अनर्घौ स नृपात्मजः ॥ ३८ ॥

ମୂଲ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ନିପୁଣ ଲୋକମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକର ମୂଲ୍ୟ ଏକେକ କୋଟି ନିଷ୍କ ଥିଲା। ତାଙ୍କ କେୟୂର ଓ ନୂପୁର ତ ଅମୂଲ୍ୟ—ବୋଲି ସେ ରାଜପୁତ୍ର କହିଲେ।

Verse 39

प्रददौ पितुरिष्टाया भूषणार्थं रविप्रभौ । कटिसूत्रं तु शर्वाण्या यदासीत्पावकप्रभम् ॥ ३९ ॥

ସେ ରାଜପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଭୂଷଣାର୍ଥେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ। ଏବଂ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭାରେ ଜ୍ଵଳିଥିବା ଶର୍ବାଣୀଙ୍କ କଟିସୂତ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 40

तद्भ्रष्टं भयभीतायाः संग्रामे तारकामये । कालनेमौ स्थिते राज्ये पतितं मूलपाचने ॥ ४० ॥

ତାରକାମୟ ସଂଗ୍ରାମରେ ଭୟଭୀତା ସେ ନାରୀଙ୍କ ହାତରୁ ତାହା ଖସି ପଡ଼ିଲା। ଏବଂ କାଳନେମି ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପରେ ତାହା ମୂଳ ପାଚନ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 41

तद्गृहीतं तु दैत्येन मयेन लोकमायिना । तं हत्वा मलये दैत्यं दैत्यकोटिसमावृतम् ॥ ४१ ॥

ଲୋକମାୟାଧାରୀ ଦୈତ୍ୟ ମୟ ତାହାକୁ ଧରିନେଲା। ପରେ ମଲୟ ପର୍ବତରେ କୋଟି କୋଟି ଦୈତ୍ୟ ଘେରିଥିବା ସେ ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କରି (ସେ ବୀର) ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 42

संवत्सररणे घोरे पितुर्वचनकारणात् । अवाप कटिसूत्रं तु दैत्यराजप्रियास्थितम् ॥ ४२ ॥

ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିବା ଘୋର ଯୁଦ୍ଧରେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକାରଣରୁ ସେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ନିକଟେ ରକ୍ଷିତ କଟିସୂତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 43

तद्ददौ पितुरिष्टायाः सानन्दपुलको नृपः । हिरण्यकशिपोः पूर्वं या भार्या लोकसुन्दरी ॥ ४३ ॥

ଆନନ୍ଦରେ ପୁଲକିତ ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ଇଷ୍ଟ ପ୍ରିୟବଧୂ ଭାବେ ଦାନ କଲେ; ସେ ପୂର୍ବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ।

Verse 44

तस्याः सीमंतकश्चासीत्सौदामिनिसमप्रभः । सा प्रविष्टा समं पत्या यदा पावकमंगला ॥ ४४ ॥

ତାଙ୍କ ସୀମନ୍ତକ ବିଜୁଳି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ପାବକମଙ୍ଗଳା ନାମକ ସେ ଶୁଭାଙ୍ଗି ପତି ସହ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେବେଳେ (ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଗଲା)।

Verse 45

समुद्रे क्षिप्य सीमन्तं दुःखेन महतान्विता । सागरस्तत्तु संगृह्य रत्नश्रेष्ठयुगं किल ॥ ४५ ॥

ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ସୀମନ୍ତକକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। କଥିତ ଅଛି, ସାଗର ତାହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କଲା—ସେ ଥିଲା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନର ଯୁଗଳ।

Verse 46

ददौ धर्मांगदायाथ तस्य वीर्येण तोषितः । जनन्याः प्रददौ हृष्टः सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥ ४६ ॥

ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଧର୍ମାଙ୍ଗଦକୁ ତାହା ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମାତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୋଟି ସମ ପ୍ରଭାବାନ ବର/ଉପହାର ଦେଲେ।

Verse 47

अग्निशौचे शुभे वस्त्रे कंचुके सुमनोहरे । सहस्रकोटिमूल्ये ते मोहिन्याः संन्यवेदयत् ॥ ४७ ॥

ତେବେ ସେ ମୋହିନୀଦେବୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଶୁଚିତ, ଶୁଭ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୁନ୍ଦର କଞ୍ଚୁକୀ—ସହସ୍ରକୋଟି ମୂଲ୍ୟବାନ—ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 48

देवमाल्यं सुगंधाढ्यं तथा देवविलेपनम् । सर्वदेवगुरोः पूर्वं सिद्धहस्तात्सुदुर्लभम् ॥ ४८ ॥

ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବମାଳ୍ୟ ଏବଂ ଦେବବିଲେପନ (ଅନୁଲେପନ) ମଧ୍ୟ—ଏଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ସର୍ବଦେବଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ମଧ୍ୟ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା।

Verse 49

धर्मांगदेन वीरेण द्वीपानां विजये तथा । लब्धं तत् प्रददौ देव्या मोहिन्याः कामवर्द्धनम् ॥ ४९ ॥

ଦ୍ୱୀପବିଜୟ ସମୟରେ ବୀର ଧର୍ମାଙ୍ଗଦ ଯେ ଵରପ୍ରସାଦ ଲାଭ କରିଥିଲା, ସେଇ କାମବର୍ଦ୍ଧନ ଉପହାର ସେ ଦେବୀ ମୋହିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲା।

Verse 50

संभूष्य परया भक्त्या पश्चात्षड्रसभोजनम् । आनीतं मातृहस्तेन भोजयामास भूमिप ॥ ५० ॥

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ମାନ କରି ସାରି, ରାଜା ମାତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଆଣିଥିବା ଷଡ୍ରସ-ଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 51

पुरस्तादेव जननीं वाक्यैः संबोध्य भूरिशः । मया त्वया च कर्तव्यं राज्ञो वाक्यं न संशयः ॥ ५१ ॥

ପ୍ରଥମେ ଆମେ ଜନନୀଙ୍କୁ ବହୁ କଥାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ତୁମେ ଓ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କରିବା—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 52

या इष्टा नृपतेर्देवि सास्माकं हि गरीयसी । इष्टा या भूपतेर्भर्तुस्तस्या या दुष्टमाचरेत् ॥ ५२ ॥

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟା ସେ ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟା। ଭୂପତି-ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପ୍ରତି ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ଅଧର୍ମ କରେ।

Verse 53

सा पत्नी नरकं याति यावदिंद्राश्चतुर्दश । सापत्नभावं या कुर्याद्भर्तृस्नेहेष्टया सह ॥ ५३ ॥

ଯେ ପତ୍ନୀ ଭର୍ତ୍ତୃସ୍ନେହେଷ୍ଟା ସହ ସାପତ୍ନଭାବ (ସୌତଭାବ) କରେ, ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 54

तस्याः स्नेहवियोगार्थं तप्यते ताम्रभ्राष्टके । यथा सुखं भवेद्भर्तुस्तथा कार्यं हि भार्यया ॥ ५४ ॥

ତାହାର ଅତିସ୍ନେହ ବିୟୋଗ ପାଇଁ ସେ ତପ୍ତ ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ତପାଯାଏ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏମିତି କରିବା ଉଚିତ ଯେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ହିତ ଓ ସୁଖ ହେଉ।

Verse 55

अनुकूलं हितं तस्या इष्टाया भर्तुराचरेत् । यथा भर्ता तथा तां हि पश्येत वरवर्णिनि ॥ ५५ ॥

ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ଓ ହିତକର ଆଚରଣ କରୁ, ଯେପରି ଭର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସେହି ସୁଭାବରେ ତାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।

Verse 56

हीनायाश्चापि शुश्रूषां कृत्वा याति त्रिविष्टपम् । पश्चात्स्थाने भवेत्सापि मनसा याभवत्प्रिये ॥ ५६ ॥

ନିମ୍ନସ୍ଥ ସାପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା କଲେ ସେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପାଏ। ହେ ପ୍ରିୟେ, ପରେ ସେ ଅନ୍ୟ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନୋଭାବ ଅନୁସାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନ ପାଏ।

Verse 57

सर्वान्भोगानवाप्नोति भर्तुरिष्टं प्रगृह्य हि । इर्ष्याभावपरित्यागात्सर्वेश्वरपदं लभेत् ॥ ५७ ॥

ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ, ତାହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏବଂ ଈର୍ଷ୍ୟା-ଅସୂୟା ତ୍ୟାଗ କରି ପରମେଶ୍ୱରପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 58

सपत्नी या सपत्न्यास्तुःशुश्रूषां कुरुते सदा । भर्तुरिष्टां संनिरीक्ष्य तस्या लोकोऽक्षयो भवेत् ॥ ५८ ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ସଦା ସପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷା କରେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟତମକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ତଦନୁସାରେ ଚାଲେ, ତାହାର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 59

भर्तुरिष्टा पुरा वेश्या ह्यभवत्सा कुलेषु वै । शूद्रजातेः सुदुष्टस्य परित्यक्तक्रियस्य तु ॥ ५९ ॥

ସେ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଥିବା ଏକ ବେଶ୍ୟା ଥିଲା, ସଦ୍ଗୃହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା। ପରେ ଶୂଦ୍ରଜାତିର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ, କ୍ରିୟା-ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗୀ ପୁରୁଷ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 60

आचरद्वेश्यया सार्द्धं सा भार्या पतिरंजिनी । प्रक्षालनं द्वयोः पादौ द्वयोरुच्छिष्टभोजिनी ॥ ६० ॥

ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବେଶ୍ୟା ସହ ତଦ୍ରୂପ ଆଚରଣ କଲା; ଉଭୟଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଲା ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କଲା।

Verse 61

उभयोरप्यधः शेते उभयोर्वै हितं रता । वेश्यया वार्यमाणापि सदाचारपथे स्थिता ॥ ६१ ॥

ସେ ଉଭୟଙ୍କ ତଳେ ଶୟନ କରେ, ଉଭୟଙ୍କ ହିତରେ ରତ ରହେ; ବେଶ୍ୟା ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଦାଚାରପଥରେ ସ୍ଥିର ରହିଲା।

Verse 62

एवं शुश्रीषयंत्या हि भर्तारं वेश्यया सह । जगाम सुमहान्कालो वर्तंत्या दुःखसागरे ॥ ६२ ॥

ଏହିପରି, ସ୍ୱାମୀ ବେଶ୍ୟା ସହ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲା; ଦୁଃଖସାଗରରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ତାହାର ଅତି ଦୀର୍ଘ କାଳ କଟିଗଲା।

Verse 63

अपरस्मिन्दिने भर्ता माहिषं मूलकान्वितम् । अभक्षयत निष्पावं दुर्मेधास्तैलमिश्रितम् ॥ ६३ ॥

ଅନ୍ୟ ଦିନ ସେ ଦୁର୍ମେଧା ସ୍ୱାମୀ ମୂଳା ସହିତ ମହିଷମାଂସ ଖାଇଲା ଏବଂ ତେଲ ମିଶା ନିଷ୍ପାବ (ଏକ ପ୍ରକାର ଶିମ୍ବି) ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 64

तदपथ्यभुजस्तस्य अवमन्य पतिव्रताम् । अभवद्दारुणो रोगो गुदे तस्य भगंदरः ॥ ६४ ॥

ସେ ଅପଥ୍ୟ ଭୋଜନ କରି ପତିବ୍ରତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କଲା; ତେଣୁ ତାହାର ଗୁଦରେ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ—ଭଗନ୍ଦର (ଫିଷ୍ଟୁଲା)—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 65

संदह्यमानोऽतितरां दिवा रात्रौ स भूरिशः । तस्य गेहे स्थितं वित्तं समादाय जगाम सा ॥ ६५ ॥

ଦିନରାତି ଅତିତୀବ୍ର ଦାହରେ ସେ ଧନୀ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଇଲା; ଏବଂ ସେ ନାରୀ ତାହାର ଘରେ ଥିବା ଧନ ନେଇ ଚାଲିଗଲା।

Verse 66

वेश्यान्यस्मैददौ प्रीत्या यूने कामपरायणा । ततः स दीनवदनो व्रीडया च समन्वितः ॥ ६६ ॥

କାମରେ ଆସକ୍ତ ସେ ନାରୀ ପ୍ରୀତିରେ ସେଇ ଯୁବକ ପାଇଁ ବେଶ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଯୋଗାଇଦେଲା; ତାହାପରେ ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଦୀନମୁଖ ହେଲା।

Verse 67

उवाच प्ररुदन्भार्यां शूद्रो व्याकुलचेतनः । परिपालय मां देवि वेश्यासक्तं सुनिष्ठुरम् ॥ ६७ ॥

ଚିତ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଶୂଦ୍ର ଜଣେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା— “ହେ ଦେବି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ବେଶ୍ୟାସକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋରହୃଦୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି।”

Verse 68

न मयोपकृतं किंचित्तव सुंदरि पापिना । रमते वेश्यया सार्द्धं बहूनब्दान्सुमध्यमे ॥ ६८ ॥

“ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପାପୀ ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କିଛିମାତ୍ର ଉପକାର କରିନାହିଁ। ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ବେଶ୍ୟା ସହିତ ହିଁ ରମଣ କରୁଛି।”

Verse 69

यो भार्यां प्रणतां पापोनानुमन्येत गर्वितः । सोऽशुभानि समाप्नोति जन्मानि दश पंच च ॥ ६९ ॥

ଯେ ପାପୀ ଗର୍ବିତ ପୁରୁଷ ବିନୟରେ ନମିଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ (ମାନ ଦେଉନାହିଁ), ସେ ଅଶୁଭ ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ—ଅର୍ଥାତ୍ ପନ୍ଦର—ଅମଙ୍ଗଳ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।

Verse 70

दिवाकीर्तिगृहे तस्माद्योनिं प्राप्स्यामि गर्हिताम् । तवापमानतो देवि मनो न कलुषीकृतम् ॥ ७० ॥

ଏହିପରି ଦିବାକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଘରେ ମୁଁ ଗର୍ହିତ ଯୋନି (ଜନ୍ମ) ପାଇବି; ତଥାପି ହେ ଦେବି, ତୋର ଅପମାନରେ ମୋ ମନ କଳୁଷିତ ହୋଇନାହିଁ।

Verse 71

इति भर्तृवचः श्रुत्वा भार्या भर्तारमब्रवीत् । पुराकृतानि पापानि दुःखानि प्रभवंति हि । तानि सक्षमते विद्वान् स विज्ञेयो नृणां वरः ॥ ७१ ॥

ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭର୍ତ୍ତାକୁ କହିଲା— “ପୂର୍ବରୁ କରା ପାପରୁ ହିଁ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷମାଭାବରେ ସହେ, ସେଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

Verse 72

तन्मया पापया पापं कृतं वै पूर्वजन्मनि । तद्भजंत्या न मे दुःखं न विषादः कथंचन ॥ ७२ ॥

ମୁଁ ପାପିଣୀ ହୋଇ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପ କରିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଏବେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଭଜୁଥିବାରୁ ମୋର ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କୌଣସି ବିଷାଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 73

एवमुक्त्वा समाश्वास्य भर्तारमनुशास्य च । अनीतं जनकाद्वित्तं बंधुभ्यो वरवर्णिनी ॥ ७३ ॥

ଏଭଳି କହି ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଉପଦେଶ କଲା। ପରେ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ନାରୀ ପିତୃଗୃହରୁ ଆଣିଥିବା ଧନକୁ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କଲା।

Verse 74

क्षीरोदनिलयावासं मन्यते स्म सती पतिम् । दिवा दिवा त्रिर्यत्नेन रात्रौ गुह्यविशोधनम् ॥ ७४ ॥

ସେଇ ସତୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କ୍ଷୀରସାଗର-ନିବାସୀ (ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁସମ) ବୋଲି ମନେ କରୁଥିଲା। ଦିନକୁ ଦିନ ସେ ତିନିଥର ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଏବଂ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଗୁହ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା କରୁଥିଲା।

Verse 75

रजनीकरवृक्षोत्थं गृह्य निर्यासमंजसा । नखेन पातयेद्भर्तुः क्रिमीन्कुष्ठाच्छनैः शनैः ॥ ७५ ॥

ରଜନୀକର ବୃକ୍ଷରୁ ନିସ୍ସୃତ ରସ ସହଜରେ ନେଇ, ନଖଦ୍ୱାରା ପତିଙ୍କ କୁଷ୍ଠଘାଉର କୃମିମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ, ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ବାହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

मयूरपुच्छसंयुक्तं पवनं चाकरोत्तदा । न देवि रात्रौ स्वपिति न दिवा च वरानना ॥ ७६ ॥

ତେବେ ସେ ମୟୂରପୁଚ୍ଛ-ସଂଯୁକ୍ତ ଏକ ପବନ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ! ସେ ନ ରାତିରେ ଶୁଏ, ନ ଦିନରେ।

Verse 77

भर्तृदुःखेन संतप्ता अपश्यज्ज्वलितं जगत् । यद्यस्ति वसुधा देवी पितरो देवतास्तथा ॥ ७७ ॥

ସ୍ୱାମୀବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଯେନ ଜ୍ୱଳିତ ଦେଖିଲା। ସେ ବିଳାପ କଲା—“ଯଦି ବସୁଧାଦେବୀ ଅଛନ୍ତି, ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି…”।

Verse 78

कुर्वंतु रोगहीनं मे भर्तारं गतकल्मषम् । चंडिकायै प्रदास्यामि रक्तं मांससमुद्भवम् ॥ ७८ ॥

“ସେମାନେ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ରୋଗହୀନ ଓ ପାପକଲ୍ମଷମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ମାଂସଜ ରକ୍ତ ଅର୍ପଣ କରିବି।”

Verse 79

नृच्छागमहिषोपेतं भर्तुरारोग्यहेतवे । सादरं कारयिष्यामि उपवासान्दशैव तु ॥ ७९ ॥

ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆରୋଗ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ, ଛାଗ ଓ ମହିଷ ସହିତ (ବଳିସହିତ) ସେହି କର୍ମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରାଇବି; ନିଶ୍ଚୟ ଦଶଟି ଉପବାସ କରିବି।

Verse 80

शरीरं स्थापयिष्येऽहं सूक्ष्मकंटकसंस्तरे । नोपभोक्ष्यामि मधुरं नोपभोक्ष्यामि वै घृतम् ॥ ८० ॥

“ମୁଁ ମୋ ଶରୀରକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣ୍ଟକର ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ରଖିବି। ମିଠା ଖାଇବି ନାହିଁ, ଘିଅ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରିବି ନାହିଁ।”

Verse 81

बाह्याभ्यंगविहीनाहं संस्थास्ये दिनसंचयम् । जीवतां रोगहीनो हि भर्ता मे शरदां शतम् ॥ ८१ ॥

“ବାହ୍ୟ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ (ତେଲମାଲିଶ) ବିନା ମୁଁ ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହେବି। ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଭର୍ତ୍ତା ରୋଗହୀନ ହୋଇ ଶତ ଶରଦ (ଶତବର୍ଷ) ବଞ୍ଚୁନ୍ତୁ।”

Verse 82

एवं प्रव्याहरंती सा वासरे वासरे गते । अथ कालेन चाल्पेन त्रिदोषोऽस्य व्यजायत ॥ ८२ ॥

ଏଭଳି ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ସେହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲା; ଅଳ୍ପ କାଳରେ ତାହାର ଶରୀରେ ବାତ‑ପିତ୍ତ‑କଫ ତ୍ରିଦୋଷ ବିକାରରୂପେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 83

त्रिकटुं प्रददौ भर्तुर्यत्नेन महता तदा । शीतार्तः कंपमानोऽसौ पत्न्यंगुलिमखंडयत् ॥ ८३ ॥

ତେବେ ସେ ମହା ଯତ୍ନରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତ୍ରିକଟୁ ଦେଲା; କିନ୍ତୁ ଶୀତରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ କମ୍ପିତ ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀର ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଚେପି ଆଘାତ କରିଦେଲା।

Verse 84

उभयोर्दतयोः श्लेषः सहसा समपद्यत । तत्खंडमंगुलेर्वक्त्रे स्थितं नृपतिवल्लभे ॥ ८४ ॥

ହଠାତ୍ ଉଭୟଙ୍କ ଦାନ୍ତ ପରସ୍ପର ଟକ୍କର ଖାଇ ଅଟକିଗଲା; ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଦାନ୍ତର ଖଣ୍ଡ ରାଜପ୍ରିୟା ଅଙ୍ଗୁଳିର ମୁଖରେ ଅଟକି ରହିଲା।

Verse 85

अथ विक्रीय वलयं क्रीत्वा काष्ठानि भूरिशः । चितां सार्पिर्युतां चक्रे मध्ये धृत्वा पतिं तदा ॥ ८५ ॥

ତାପରେ ସେ ନିଜ ବାଲା ବିକ୍ରି କରି ବହୁ କାଠ କିଣିଲା ଏବଂ ଘିଅ ଲେପିତ ଚିତା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା; ସେତେବେଳେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲା।

Verse 86

अवरुह्य च बाहुभ्यां पादेनाकृष्य पावकम् । मुखे सुखं समाधाय हृदये हृदयं तथा ॥ ८६ ॥

ତାପରେ ସେ ଅବରୋହଣ କରି, ଦୁଇ ବାହୁ ଓ ପାଦଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ପାଖକୁ ଆକର୍ଷିଲା; ମୁଖରେ ‘ସୁଖ’ ସ୍ଥାପନ କରି, ହୃଦୟରେ ହୃଦୟକୁ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟସ୍ତ କଲା।

Verse 87

जघने जघनं देवि आत्मनः संनिवेश्य वै । दाहयामास कल्याणी भर्तुर्देहं रुजान्वितम् ॥ ८७ ॥

ହେ ଦେବୀ! ନିଜ ଜଘନକୁ ତାହାର ଜଘନ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେଇ କଲ୍ୟାଣୀ ବେଦନାପୀଡିତ ପତିଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କଲେ।

Verse 88

आत्मना सह चार्वंगी ज्वलिते जातवेदसि ॥ ८८ ॥

ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ସେ ନାରୀ ନିଜ ଆତ୍ମା ସହିତ ଜ୍ୱଳିତ ଜାତବେଦସ୍—ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 89

विमुच्य देहं सहसा जगाम पतिं समादाय च देवलोकम् । विशोधयित्वा बहुपापसंघान्स्वकर्मणा दुष्करसाधनेन ॥ ८९ ॥

ଦେହକୁ ସହସା ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ପତିଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ; ନିଜ ଦୁଷ୍କର ସାଧନାରୂପ କର୍ମଦ୍ୱାରା ବହୁ ପାପସଂଘକୁ ଶୋଧନ କଲେ।

Verse 90

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे पतिव्रतोपाख्यानं नाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ “ପତିବ୍ରତୋପାଖ୍ୟାନ” ନାମକ ଷୋଡଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।