Sṛṣṭi-varṇana, Bhārata-khaṇḍa-mahātmya, and Jagad-bhūgola (Creation, Glory of Bhārata, and World Geography)

Verse 1

नारद उवाच । कथं ससर्ज ब्रह्मादीनादिदेवः पुरा विभुः । तन्ममाख्याहि सनक सर्वज्ञोऽस्ति यतो भवान् ॥ १ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ସନକ! ପୁରାତନ କାଳରେ ଆଦିଦେବ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ, ତେଣୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

श्रीसनक उवाचा । नारायणोऽक्षरोऽनन्तः सर्वव्यापी निरञ्जनः । तेनेदमखिलं व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २ ॥

ଶ୍ରୀ ସନକ କହିଲେ—ନାରାୟଣ ଅକ୍ଷର, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ନିରଞ୍ଜନ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 3

आदिसर्गे महाविष्णुः स्वप्रकाशो जगन्मयः । गुणभेदमधिष्ठाय मूर्त्तित्रिकमवासृजत् ॥ ३ ॥

ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ ସ୍ୱପ୍ରକାଶ, ଜଗନ୍ମୟ ମହାବିଷ୍ଣୁ ଗୁଣଭେଦକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିତ୍ରୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 4

सृष्ट्यर्थं तु पुरा देवो दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् । मध्येरुद्राख्यमीथानं जगदन्तकरं मुने ॥ ४ ॥

ସୃଷ୍ଟିର ନିମିତ୍ତେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବ ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗରୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ରୁଦ୍ରନାମକ ଉଗ୍ର—ଜଗଦନ୍ତକର—କୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ହେ ମୁନି।

Verse 5

पालनायास्य जगतो वामाङ्गाद्विष्णुमव्ययम् । तमादिदेवमजरं केचिदाहुः शिवाभिधम् । केचिद्विष्णुं सदा सत्यं ब्रह्माणं केचिदूचिरे ॥ ५ ॥

ଏହି ଜଗତର ପାଳନାର୍ଥେ ବାମ ଅଙ୍ଗରୁ ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସେଇ ଆଦିଦେବ, ଅଜର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କେହି ‘ଶିବ’ ନାମେ, କେହି ସଦା ସତ୍ୟ ‘ବିଷ୍ଣୁ’ ଭାବେ, ଆଉ କେହି ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ଭାବେ କହନ୍ତି।

Verse 6

तस्य शक्तिः परा विष्णोर्जगत्कार्यप्रवर्तिनी । भावाभावस्वरुपा सा विद्याविद्येति गीयते ॥ ६ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସେଇ ପରାଶକ୍ତି ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରେ। ଭାବ-ଅଭାବ ସ୍ୱରୂପିଣୀ ସେ ଶକ୍ତି ‘ବିଦ୍ୟା’ ଓ ‘ଅବିଦ୍ୟା’ ବୋଲି ଗୀତ ହୁଏ।

Verse 7

यदा विश्वं महाविष्णोर्भिन्नत्वेन प्रतीयते । तदा ह्यविद्या संसिद्धा भवेद्दुःखस्य साधनम् ॥ ७ ॥

ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱ ମହାବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅବିଦ୍ୟା ଦୃଢ଼ ହୁଏ ଏବଂ ସେଇ ଦୁଃଖର ସାଧନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 8

ज्ञातृज्ञेयाद्युपाधिस्ते यदा नश्यति नारद । सर्वैकभावना बुद्धिः सा विद्येत्यभिधीयते ॥ ८ ॥

ହେ ନାରଦ! ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାତା-ଜ୍ଞେୟ ଆଦି ଉପାଧିଗୁଡ଼ିକ ନଶିଯାଏ, ସମସ୍ତକୁ ଏକ ଭାବେ ଭାବୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିକୁ ହିଁ ସତ୍ୟ ବିଦ୍ୟା କୁହାଯାଏ।

Verse 9

एषं माया महाविष्णोर्भिन्ना संसारदायिनी । अभेदबुद्ध्या दृष्टा चेत्संसारक्षयकारिणी ॥ ९ ॥

ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ମାୟା, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ସଂସାରବନ୍ଧନ ଦେଇଥାଏ; ଅଭେଦବୁଦ୍ଧିରେ ଦେଖିଲେ ସଂସାରକ୍ଷୟ କରେ।

Verse 10

विष्णुशक्तिसमुद्भूतमेतत्सर्वं चराचरम् । यस्माद्भिन्नमिदं सर्वं यच्चेङ्गेद्यच्चनेङ्गति ॥ १० ॥

ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ। ଯାହା ଚଳେ ଓ ଯାହା ଚଳେନି—ସବୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।

Verse 11

उपाधिभिर्यथाकाशो भिन्नत्वेन प्रतीयते । अविद्योपाधियोगेनतथेदमखिलं जगत् ॥ ११ ॥

ଯେପରି ଉପାଧି ହେତୁ ଆକାଶ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ, ସେପରି ଅବିଦ୍ୟା-ଉପାଧିର ସଂଯୋଗରୁ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଭେଦମୟ ଭାବେ ଦିଶେ।

Verse 12

यथा हरिर्जगद्यापी तस्य शक्तिस्तथा मुने । दाहशक्तिर्यथांगारे स्वाश्रयं व्याप्य तिष्टति ॥ १२ ॥

ହେ ମୁନେ! ଯେପରି ହରି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି। ଯେପରି ଅଙ୍ଗାରରେ ଦାହଶକ୍ତି ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ବ୍ୟାପି ରହେ, ସେପରି ସେଇ ଶକ୍ତି ନିଜ ଆଧାରକୁ ପୂରି ରହେ।

Verse 13

उमेति केचिदाहुस्तां शक्तिं लक्ष्मीं तथा परे । भारतीत्यपरे चैनां गिरिजेत्यम्बिकेति च ॥ १३ ॥

କେହି ତାଙ୍କୁ ‘ଉମା’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ‘ଶକ୍ତି’ ଓ କେହି ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି ‘ଭାରତୀ’ ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ‘ଗିରିଜା’ ‘ଅମ୍ବିକା’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 14

दुर्गेति भद्रकालीति चण्डी माहेश्वरीत्यपि । कौमारी वैष्णवी चेति वाराह्येन्द्री च शाम्भवी ॥ १४ ॥

ସେ ‘ଦୁର୍ଗା’, ‘ଭଦ୍ରକାଳୀ’, ‘ଚଣ୍ଡୀ’ ଏବଂ ‘ମାହେଶ୍ୱରୀ’ ଭାବେ ସ୍ତୁତିତ; ‘କୌମାରୀ’ ଓ ‘ବୈଷ୍ଣବୀ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ; ଏହିପରି ‘ବାରାହୀ’, ‘ଇନ୍ଦ୍ରୀ’ ଓ ‘ଶାମ୍ଭବୀ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 15

ब्राह्मीति विद्याविद्येति मायेति च तथा परे । प्रकृतिश्च परा चेति वदन्ति परमर्षस्यः ॥ १५ ॥

କେହି ତାଙ୍କୁ ‘ବ୍ରାହ୍ମୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ‘ବିଦ୍ୟା-ଅବିଦ୍ୟା’ ବୋଲି କହନ୍ତି। କେହି ‘ମାୟା’ ବୋଲି; ଏବଂ ପରମ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ପ୍ରକୃତି’ ଓ ‘ପରା’ ଶକ୍ତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି।

Verse 16

शेषशक्तिः परा विष्णोर्जगत्सर्गादिकारिणी । व्यक्ताव्यक्तस्वरुपेण जगह्याप्य व्यवस्थिता ॥ १६ ॥

ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରା ‘ଶେଷଶକ୍ତି’, ଯିଏ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରନ୍ତି। ସେ ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ୱରୂପରେ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 17

प्रकृतिश्चपुमांश्चैव कालश्चेति विधिस्थितिः । सृष्टिस्थितिविनाशानामेकः कारणतां गतः ॥ १७ ॥

ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ ଓ କାଳ—ଏହିପରି ହେଉଛି ବିଧିର ସ୍ଥିତି। ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ବିନାଶର ଏକମାତ୍ର କାରଣଭୂମି ଭାବେ ସେଇ ଏକ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 18

येनेदमखिलं जातं ब्रह्मरुपधरेण वै । तस्मात्परतरो देवो नित्यइत्यभिधीयते ॥ १८ ॥

ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେଇ ଦେବ ‘ନିତ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କେହି ନାହିଁ।

Verse 19

रक्षां करोति यो देवो नित्य इत्यभिधीयते । रक्षां करोति यो देवो जगतां परतः पुमान् ॥ १९ ॥

ଯେ ଦେବ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ସେ ‘ନିତ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ଯେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ସେ ପରାତ୍ପର ପରମ ପୁରୁଷ।

Verse 20

तस्मात्परतरं यत्तदव्ययं परमं पदम् ॥ २० ॥

ଏହେତୁ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ସେଇ ଅଛି—ଅବ୍ୟୟ ପରମ ପଦ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ।

Verse 21

अक्षरो निर्गुणः शुद्धः परिपूर्णः सनातनः । यः परः कालपुपाख्यो योगिध्येयः परात्परः ॥ २१ ॥

ସେ ଅକ୍ଷର, ନିର୍ଗୁଣ, ଶୁଦ୍ଧ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସନାତନ; ସେ ପରମ, ‘କାଳପୁ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଧ୍ୟେୟ, ପରାତ୍ପର।

Verse 22

परमात्मा परानन्दः सर्वोपाधिविवर्जितः । ज्ञानैकवेद्यः परमः सञ्चिदानन्दविग्रहः ॥ २२ ॥

ପରମାତ୍ମା ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ମୁକ୍ତ; ସେ ପରମ, କେବଳ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ।

Verse 23

योऽसौ शुद्धोऽपि परमो ह्यहंकारेण संयुतः । देहीति प्रोच्यते मूढैरहोऽज्ञानविडम्बनम् ॥ २३ ॥

ଯେ ପରମାତ୍ମା ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପରାତ୍ପର, ସେ ଅହଂକାର-ସଂଯୋଗରେ ମୂଢମାନେ ‘ଦେହୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ହାୟ, ଅଜ୍ଞାନର କି ଭୟଙ୍କର ବିଡମ୍ବନା!

Verse 24

स देवः परमः शुद्धः सत्त्वदिगुणभेदतः । मूर्तित्रयं समापन्नः सृष्टिस्थित्यन्तकारणम् ॥ २४ ॥

ସେଇ ପରମ ଦେବ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ; ସତ୍ତ୍ୱାଦି ଗୁଣଭେଦରେ ସେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ରୂପ ଧାରଣ କରି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 25

योऽसौ ब्रह्मा जगत्कर्ता यन्नाभिकमलोद्भवः । स एवानन्दरुपात्मा तस्मान्नास्त्यपरो मुने ॥ २५ ॥

ଜଗତ୍କର୍ତ୍ତା ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ଉଦ୍ଭବ; ସେଇ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା; ତେଣୁ, ହେ ମୁନି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 26

अन्तर्यामी जगद्यापी सर्वसाक्षी निरञ्जनः । भिन्नाभिन्नस्वरुपेण स्थितो वै परमेश्वरः ॥ २६ ॥

ପରମେଶ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଜଗଦ୍ବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବସାକ୍ଷୀ ଓ ନିରଞ୍ଜନ; ସେ ଭିନ୍ନ-ଅଭିନ୍ନ ଦୁଇ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 27

यस्य शक्तिर्महामाया जगद्विश्त्रम्भधारिणी । विश्वोत्पत्तेर्निदानत्वात्प्रकृतिः प्रोच्यते बुधैः ॥ २७ ॥

ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ମହାମାୟା, ଯେ ଜଗତର ବିସ୍ତାରକୁ ଧାରଣ କରେ; ବିଶ୍ୱୋତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ହେବାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ ‘ପ୍ରକୃତି’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 28

आदिसर्गे महाविष्णोर्लोकान्कर्त्तुं समुद्यतः । प्रकृतिः पुरुषश्चेति कालश्चेति त्रिधा भवेत् ॥ २८ ॥

ଆଦିସୃଷ୍ଟିରେ ମହାବିଷ୍ଣୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମ ତ୍ରିବିଧ—ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷ ଓ କାଳ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 29

पश्यन्ति भावितात्मानो यं ब्रह्मत्यभिसंज्ञितम् । शुद्धं यत्परमं धाम तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ २९ ॥

ଭାବିତାତ୍ମା ଓ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ସାଧକମାନେ ଯାହାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମ’ ବୋଲି ଅଭିସଂଜ୍ଞା କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି; ସେଇ ନିର୍ମଳ ପରମ ଧାମ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ।

Verse 30

एवं शुद्धोऽक्षरोऽनन्तः कालरुपी महेश्वरः । गुणरुपीगुणाधारोजगतामादिकृद्विभुः ॥ ३० ॥

ଏହିପରି ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅକ୍ଷର ଓ ଅନନ୍ତ—କାଳରୂପୀ ମହେଶ୍ୱର; ସେ ଗୁଣସ୍ୱରୂପ ଓ ଗୁଣାଧାର, ଜଗତମାନଙ୍କର ଆଦିକର୍ତ୍ତା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ।

Verse 31

प्रकृतिः क्षोभमापन्ना पुरुषाख्ये जगद्गुरौ । महान्प्रादुरभूद्धुद्धिस्ततोऽहं समवर्त्तत ॥ ३१ ॥

ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ‘ପୁରୁଷ’ଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତି କ୍ଷୋଭ ପାଇଲେ ‘ମହତ୍’ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ତାହାରୁ ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରୁ ‘ଅହଂ’—ଅହଂକାର—ଜନ୍ମିଲା।

Verse 32

अहंकाराश्च सूक्ष्माणि तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । तन्मात्रेभ्यो हि जातानि भूतानि जगतः कृते ॥ ३२ ॥

ଅହଂକାରରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ—ତନ୍ମାତ୍ରା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନ—ଜନ୍ମେ; ଏବଂ ସେଇ ତନ୍ମାତ୍ରାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଜଗତ ଗଠନ ପାଇଁ ଭୂତ (ମହାଭୂତ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 33

आकाशवाय्वग्रिजलभूमयोऽब्जभवात्मज । यथाक्रमं कारणतामेकैकस्योपयान्ति च ॥ ३३ ॥

ହେ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର! ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ—ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପରବର୍ତ୍ତୀର କାରଣତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

ततो ब्रह्या जगद्धाता तामसानसृजत्प्रभुः । तिर्यग्योनिगताञ्जन्तून्पशुपक्षिमृगादिकान् ॥ ३४ ॥

ତାପରେ ଜଗଦ୍ଧାତା ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାମସ ପ୍ରକୃତିର ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ ଆଦି ଜୀବମାନଙ୍କୁ।

Verse 35

तमप्यसाधकं मत्वा देवसर्गं सनातनात् । ततोवैमानुषं सर्गं कल्पयामास पव्मजः ॥ ३५ ॥

ସେହି ସନାତନ ଦେବସର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ ପାଇଁ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଭାବି, ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ପରେ ମାନବସର୍ଗକୁ କଳ୍ପନା କଲେ।

Verse 36

ततो दक्षादिकान्पुत्रान्सृष्टिसाधनतत्परान् । एभिः पुत्रैरिदं व्याप्तं सदेवासुरमानुषम् ॥ ३६ ॥

ତାପରେ ସେ ଦକ୍ଷ ଆଦି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେମାନେ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ। ଏହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବ ସହିତ ଏହି ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 37

भुर्भुवश्च तथा स्वश्च महश्वैव जनस्तथा । तपश्च सत्यमित्येवं लोकाः सत्योपरि स्थिताः ॥ ३७ ॥

ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ, ମହଃ, ଜନଃ, ତପଃ, ସତ୍ୟ—ଏହିପରି ଲୋକମାନେ କ୍ରମେ ଏକର ଉପରେ ଅନ୍ୟଟି ଅବସ୍ଥିତ; ସର୍ବୋପରି ସତ୍ୟଲୋକ ଅଛି।

Verse 38

अतलं वितलं चैव सुतलं च तलातलम् । महातलं च विप्रेन्द्र ततोऽधच्च रसातलम् ॥ ३८ ॥

ଅତଳ, ବିତଳ, ସୁତଳ ଓ ତଳାତଳ; ଏବଂ ମହାତଳ ମଧ୍ୟ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର—ଏହାମାନଙ୍କ ତଳେ ରସାତଳ ଅଛି।

Verse 39

पातालं चेति सप्तैव पातालानि क्रमादधः । एष सर्वेषु लोकेषु लोकनाथांश्च सृष्टवान् ॥ ३९ ॥

ଏବଂ ତଳେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପାତାଳ ଆଦି ସାତଟି ପାତାଳଲୋକ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ-ତାଙ୍କ ଲୋକନାଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।

Verse 40

कुलाचलान्नदीश्चासौ तत्तल्लोकनिवासिनाम् । वर्त्तनादीनि सर्वाणि यथायोग्यंमकल्पयत् ॥ ४० ॥

ସେ କୁଳାଚଳ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକର ନିବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଚାର-ବ୍ୟବହାର ଓ ଜୀବନପଥ ସବୁକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

Verse 41

भूतले मध्यगो मेरुः सर्वदेवसमाश्रयः । लोकालोकश्च भूम्यन्ते तन्मध्ये सत्प सागराः ॥ ४१ ॥

ଭୂମିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। ଭୂମିର ସୀମାନ୍ତରେ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ; ଏବଂ ତାହାର ଭିତରେ ସାତଟି ସାଗର ଅଛି।

Verse 42

द्वीपाश्च सप्त विप्रेन्द्र द्वीपे कुलाचलाः । बाह्या नद्यश्च विख्याता जनाश्चामरसन्निभाः ॥ ४२ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଛି; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପରେ ତାହାର କୁଳାଚଳ ପର୍ବତମାନେ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାହ୍ୟ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାର ଲୋକମାନେ ଅମରମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 43

जम्बूप्लक्षाभिधानौ च शाल्मलश्च कुशस्तथा । क्रौञ्चशाकौ पुष्करश्च ते सर्वे देवभूमयः ॥ ४३ ॥

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ, ପ୍ଲକ୍ଷ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ, ଶାଲ୍ମଲ ଓ କୁଶ; ତଥା କ୍ରୌଞ୍ଚ, ଶାକ ଓ ପୁଷ୍କର—ଏ ସମସ୍ତେ ଦେବଭୂମି।

Verse 44

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सत्पसत्पभिरावृताः । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिक्षीरजलैः समम् ॥ ४४ ॥

ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; କ୍ରମେ ସେ ସମୁଦ୍ର ଲବଣଜଳ, ଇକ୍ଷୁରସ, ସୁରା, ଘୃତ, ଦଧି ଓ କ୍ଷୀରଜଳର।

Verse 45

एते द्वीपाः समुद्राश्च पूर्वस्मादुत्तशेत्तराः । ज्ञेया द्विगुणविस्तरा लोकालोकाञ्च पर्वतात् ॥ ४५ ॥

ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ କ୍ରମେ ବଡ଼; ଦ୍ୱିଗୁଣ ବିସ୍ତାର ଭାବେ ଜ୍ଞେୟ, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 46

क्षारोदधेरुपत्तरं यद्धि माद्रेश्चैव दक्षिणाम् । ज्ञेयं तद्भारतं वर्षं सर्वकर्मफलप्रदम् ॥ ४६ ॥

କ୍ଷାର ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ମାଦ୍ର ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣେ ଯେ ଭୂଭାଗ, ସେହିଟି ଭାରତବର୍ଷ; ଏହା ସମସ୍ତ କର୍ମର ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 47

अत्र कर्माणि कुर्वन्ति त्रिविधानि तु नारद । तत्फलं भुज्यते चैव भोगभूमिष्वनुक्रमात् ॥ ४७ ॥

ଏଠାରେ, ହେ ନାରଦ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ତ୍ରିବିଧ କର୍ମ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେହି କର୍ମଫଳ କ୍ରମେ ଭୋଗଭୂମିମାନେ ଭୋଗ କରାଯାଏ।

Verse 48

भारते तु कृतं कर्म शुभं वाशुभमेव च । तत्फलं क्षयि विप्रेन्द्र भुज्यतेऽन्यत्रजन्तुभिः ॥ ४८ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଭାରତଭୂମିରେ କୃତ କର୍ମ—ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ—ତାହାର ଫଳ କ୍ଷୟଶୀଳ; ଦେହତ୍ୟାଗ ପରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଜୀବମାନେ ସେ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 49

अद्यापि देवा इच्छन्ति जन्म भारतभूतले । संचितं सुमहत्पुण्यमक्षय्यममलं शुभम् ॥ ४९ ॥

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ଭାରତଭୂତଳେ ଜନ୍ମ ଇଚ୍ଛନ୍ତି; କାରଣ ସେଠାରେ ଅତି ମହାନ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ—ଅକ୍ଷୟ, ଅମଳ, ଶୁଭ।

Verse 50

कदा लभामहे जन्म वर्षभारतभूमिषु । कदा पुण्येन महता यास्याम परमं पदम् ॥ ५० ॥

କେବେ ଆମେ ଭାରତବର୍ଷର ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ଲାଭିବୁ? କେବେ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ପରମ ପଦକୁ ଯିବୁ?

Verse 51

दानैर्वाविविधैर्यज्ञैस्तपोभिर्वाथवा हरिम् । जगदीशंसमेष्यामो नित्यानन्दमनामयम् ॥ ५१ ॥

ବିଭିନ୍ନ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା—ଆମେ ଜଗଦୀଶ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ; ସେ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦମୟ ଓ ନିରାମୟ।

Verse 52

यो भारतभुवं प्राप्य विष्णुपूजापरो भवेत् । न तस्य सदृशोऽन्योऽस्ति त्रिषु लोकेषु नारद ॥ ५२ ॥

ହେ ନାରଦ! ଯେ ଭାରତଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ଲାଭି ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ପରାୟଣ ହୁଏ, ତାହାର ସଦୃଶ ତ୍ରିଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 53

हरिकीर्तनशीलो वा तद्भक्तानां प्रियोऽपि वा । शुक्षषुर्वापि महतः सवेद्यो दिविजैरपि ॥ ५३ ॥

ଯେ ହରିଙ୍କ ନାମ-କୀର୍ତ୍ତନରେ ନିରତ, କିମ୍ବା ହରିଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ—ସେ ବାହ୍ୟତଃ କୃଶ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ମା; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣି ପୂଜନ୍ତି।

Verse 54

हरिपूजारतो नित्यं भक्तः पूजास्तोऽषि वा । भक्तोच्छिष्टान्नसेवी च याति विष्णोः परं पदम् ॥ ५४ ॥

ଯେ ଭକ୍ତ ନିତ୍ୟ ହରିପୂଜାରେ ନିରତ—କିମ୍ବା ଭକ୍ତିସହ ପୂଜାରେ କେବଳ ଉପସ୍ଥିତ—ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ (ପ୍ରସାଦ) ସେବନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପାଏ।

Verse 55

नारायणेति कृष्णेति वासुदेवेति यो वदेत् । अहिंसादिपरः शन्तः सोऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः ॥ ५५ ॥

ଯେ “ନାରାୟଣ”, “କୃଷ୍ଣ”, “ବାସୁଦେବ” ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ଏବଂ ଅହିଂସା ଆଦି ଗୁଣରେ ନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ରହେ—ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦନୀୟ।

Verse 56

शिवेति नीलकण्ठेति शङ्करेतिच यः स्मरेत् । सर्वभूतहितो नित्यं सोऽभ्यर्च्यो दिविजैः स्मृतः ॥ ५६ ॥

ଯେ “ଶିବ”, “ନୀଳକଣ୍ଠ”, “ଶଙ୍କର” ନାମରେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ନିତ୍ୟ ସର୍ବଭୂତ-ହିତରେ ନିରତ ହୁଏ; ଏପରି ଜନ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 57

गुरुभक्तः शिवध्यानी स्वाश्रमाचारतत्परः । अनसूयुःशुचिर्दक्षो यः सोऽप्यर्च्यःसुरेश्वरैः ॥ ५७ ॥

ଯେ ଗୁରୁଭକ୍ତ, ଶିବଧ୍ୟାନୀ, ନିଜ ଆଶ୍ରମାଚାରରେ ତତ୍ପର, ଅନସୂୟ (ଇର୍ଷ୍ୟାହୀନ), ଶୁଚି ଓ ଦକ୍ଷ—ସେ ଦେବେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 58

ब्राह्यणानां हितकरः श्रध्दावान्वर्णधर्मयोः । वेदवादरतो नित्यं स ज्ञेयः पङ्किपावनः ॥ ५८ ॥

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତରେ ନିୟୋଜିତ, ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ବେଦବାଦ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ରତ—ସେ ପଙ୍କ୍ତି-ପାବନ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ।

Verse 59

अभेददर्शी देवेशे नारायणशिवात्मके । सर्वं यो ब्रह्मण नित्यमस्मदादिषु का कथा ॥ ५९ ॥

ଯେ ଦେବେଶରେ—ନାରାୟଣ-ଶିବାତ୍ମକ ସ୍ୱରୂପରେ—ଭେଦ ଦେଖେନାହିଁ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଆମ ପରି ଜୀବମାନଙ୍କର ଭେଦକଥା କ’ଣ?

Verse 60

गोषु क्षान्तो ब्रह्मचारी परनिंदाविवर्जितः । अपरिग्रहशी लश्च देवपूज्यः स नारद ॥ ६० ॥

ହେ ନାରଦ! ଯେ ଗୋମାତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କ୍ଷମାଶୀଳ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନକାରୀ, ପରନିନ୍ଦାବର୍ଜିତ, ଅପରିଗ୍ରହୀ ଏବଂ ଦେବପୂଜାରେ ରତ—ସେଇ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 61

स्तेयादिदोषविमुखः कृतज्ञः सत्यवाक् शुचिः । परोपकारनिरतः पूजनीयः सुरासुरैः ॥ ६१ ॥

ଯେ ଚୋରି ଆଦି ଦୋଷରୁ ବିମୁଖ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାକ୍, ଶୁଚି ଏବଂ ପରୋପକାରରେ ନିରତ—ସେ ସୁର ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜନୀୟ ହୁଏ।

Verse 62

वेदार्थश्रवणे बुद्धिः पुराणश्रवणे तथा । सत्संगेऽपि च यस्यास्ति सोऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः ॥ ६२ ॥

ଯାହାର ବେଦାର୍ଥ-ଶ୍ରବଣରେ ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ପୁରାଣ-ଶ୍ରବଣରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ରୁଚି ଅଛି, ଏବଂ ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଠା ଅଛି—ସେ ମଧ୍ୟ ଦେବୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦନୀୟ।

Verse 63

एवमादीन्यनेकानि कर्माणि श्रद्धयान्वितः । करोति भारते वर्षे संबन्धोऽस्माभिरेव च ॥ ६३ ॥

ଏଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଭାରତବର୍ଷରେ ଅନେକ କର୍ମ ଓ ବିଧି ପାଳନ କରେ; ତାହାର ସତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ କେବଳ ଆମ ସହ—ଗୁରୁ-ପରମ୍ପରାରେ—ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

Verse 64

एतेष्वन्यतमो विप्रमात्मानं नारभेत्तु यः । स एव दुष्कृतिर्मूढो नास्त्यन्योऽस्मादचेतनः ॥ ६४ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନିଜକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରେନାହିଁ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ଓ ମୂଢ଼; ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅଚେତନ କେହି ନାହିଁ।

Verse 65

संप्राप्य भारते जन्म सत्कर्म सुपराङ्मुखः । पीयूषकलशं सुक्त्वा विषभाण्डमुपाश्रितः ॥ ६५ ॥

ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ପାଇ ଯେ ସତ୍କର୍ମରୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ, ସେ ଯେନେ ଅମୃତ-କଳଶ ଛାଡ଼ି ବିଷ-ପାତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।

Verse 66

श्रुतिस्मृत्युदितैर्द्धर्मैर्नात्मानं पावयेत्तु यः । स एवात्मविधाती स्यात्पापिनामग्रणीर्मुने ॥ ६६ ॥

ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିରେ କହିଥିବା ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଯେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରେନାହିଁ, ସେଇ, ହେ ମୁନି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ନାଶକ; ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ।

Verse 67

कर्मभूमिं समासाद्य यो न धर्मं समाचरेत् । स च सर्वाधमः प्रोक्तो वेदविद्भिर्मुनीश्वर ॥ ६७ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! କର୍ମଭୂମିକୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେନାହିଁ, ତାକୁ ବେଦବିଦ୍ ଋଷିମାନେ ସର୍ବାଧମ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 68

शुभं कर्म समुत्सृज्य दुष्कर्माणि करोति यः । कामधेनुं परित्यज्य अर्कक्षीरं सं मार्गति ॥ ६८ ॥

ଯେ ଶୁଭ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରେ, ସେ କାମଧେନୁକୁ ପରିତ୍ୟଜି ଅର୍କକ୍ଷୀର ଖୋଜୁଥିବା ମୂଢ଼ ପରି।

Verse 69

एवं भारतभूभागं प्रशंसन्ति दिवौकसः । ब्रह्माद्या अपि विप्रेन्द्र स्वभोगक्षयभीरवः ॥ ६९ ॥

ଏଭଳି ଦିବ୍ୟଲୋକବାସୀମାନେ ଭାରତଭୂମିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭୋଗ କ୍ଷୟ ଭୟରେ ଏହାକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 70

तस्मात्पुण्यतमं ज्ञेयं भारतं वर्षमुत्तमम् । देवानां दुर्लभं वापि सर्वकर्मफलप्रदम् ॥ ७० ॥

ଏହେତୁ ଭାରତବର୍ଷକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମର ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 71

अस्मिन्पुण्ये च भूभागे यस्तु सत्कर्मसूद्यतः । न तस्य सदृशं कश्चित्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ ७१ ॥

ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଭୂଭାଗରେ ଯେ ସତ୍କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାରେ ଲଗ୍ନ, ତାହାର ସମାନ ତିନି ଲୋକରେ କେହି ନାହିଁ।

Verse 72

अस्मिञ्जातो नरो यस्तु स्वंकर्मक्षपणोद्यतः । नररुपपरिच्छन्नः स हरिर्नात्र संशयः ॥ ७२ ॥

ଏହି ଭୂମିରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ନିଜ କର୍ମଫଳ କ୍ଷୟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଯେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟରୂପେ ଆବୃତ ହରି ହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 73

परं लोकफलं प्रेप्सुः किर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः । निवेद्य हरये भक्त्या तत्फलं ह्यक्षयं स्मृतम् ॥ ७३ ॥

ଯେ ପରଲୋକର ପରମ ଫଳ ଚାହେ, ସେ ଅଳସତା ଛାଡ଼ି କର୍ତ୍ତବ୍ୟକର୍ମ କରୁ। ତାହାର ଫଳକୁ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ ସେ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 74

विरागी चेत्कर्मफलेष्वपि किंचित्र कारयेत् । अर्पयेत्सुकृतं कर्म प्रीयतामितिं मे हरिः ॥ ७४ ॥

ବୈରାଗୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କର୍ମଫଳ ଭାବି କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ, ତେବେ ସେ ସୁକୃତ କର୍ମକୁ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି—“ମୋ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହୁ।

Verse 75

आब्रह्यभुवनाल्लोकाः पुनरुत्पत्तिदायकाः । फलागृध्नुः कर्मणां तत्प्रात्प्रोति परमं पदम् ॥ ७५ ॥

ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୁନର୍ଜନ୍ମର କାରଣ। କିନ୍ତୁ ଯେ କର୍ମଫଳର ଲୋଭ କରେନି, ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ।

Verse 76

वेदोदितानि कर्माणि कुर्यादीश्वरतुष्टये । यथाश्रमं त्यक्तुकामः प्रान्पोति पदमव्ययम् ॥ ७६ ॥

ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ବେଦୋକ୍ତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଆଶ୍ରମାନୁସାରେ, ତ୍ୟାଗ ଇଚ୍ଛା ହେଲେ ସେ ଅବ୍ୟୟ ପଦ ପାଏ।

Verse 77

निष्कामो वा सकामो वा कुर्यात्कर्म यथाविधि । स्वाश्रमाचारशून्यश्च पतितः प्रोच्यते बुधैः ॥ ७७ ॥

ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ, ବିଧିଅନୁସାରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯେ ନିଜ ଆଶ୍ରମାଚାରରୁ ଶୂନ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାକୁ ପତିତ କହନ୍ତି।

Verse 78

सदाचारपरो विप्रो वर्द्धते ब्रह्मतेजसा । तस्य विष्णुश्च तुष्टः स्याद्भक्तियुक्तस्य नारद ॥ ७८ ॥

ସଦାଚାରପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହୁଏ; ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଏମିତି ଜନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ନାରଦ।

Verse 79

भारते जन्म संप्राप्य नात्मानं तारयेतु यः । पच्यते निरये धोरे स त्वाचन्द्रार्कतारकम् ॥ ७९ ॥

ଭାରତେ ଜନ୍ମ ପାଇ ଯେ ନିଜକୁ ତାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ-ତାରା ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ନରକରେ ପଚେ।

Verse 80

वासदेवपरो धर्मो वासुदेवपरं तपः । वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरा गतिः ॥ ८० ॥

ଧର୍ମ ଵାସୁଦେବପର, ତପ ଵାସୁଦେବପର; ଜ୍ଞାନ ଵାସୁଦେବପର, ଏବଂ ପରମ ଗତି ଵାସୁଦେବ ହିଁ।

Verse 81

वासुदेवात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं तस्मादन्यन्न विद्यते ॥ ८१ ॥

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ବାସୁଦେବସ୍ୱରୂପ; ବ୍ରହ୍ମାରୁ ତୃଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 82

स एव धाता त्रिपुरान्तकश्च स एव देवासुरयज्ञरुपः । स एवब्रह्माण्डमिदं ततोऽन्यन्न किंचिदस्ति व्यतिरिक्तरुपम् ॥ ८२ ॥

ସେଇ ଧାତା (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା), ସେଇ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ; ସେଇ ଦେବ-ଅସୁର ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱରୂପ। ସେଇ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପୃଥକ ରୂପରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 83

यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मादणीयान्नतथा महीयान् । व्यात्पं हि तेनेदमिदं विचित्रं तं देवदेवं प्रणमेत्समीङ्यम् ॥ ८३ ॥

ଯାହାଠାରୁ ପରେ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ସେ ଅଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏବଂ କେବଳ ଆକାରରେ ମହାନ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜଗତ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ; ସେହି ଦେବଦେବ, ଆରାଧ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सृष्टिभरतखण्डप्राशस्त्यभूगोलानां वर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ‘ସୃଷ୍ଟିବର୍ଣ୍ଣନ, ଭାରତଖଣ୍ଡ-ପ୍ରାଶସ୍ତ୍ୟ ଓ ଭୂଗୋଳବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।