Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Verse 1

सनंदन उवाच । क्रमाच्चैत्रादिमासेषु मेषाद्याः संक्रमा मताः । चैत्रशुक्लप्रतिपदि यो वारः स नृपः स्मृतः 1. ॥ १ ॥

ସନନ୍ଦନ କହିଲେ—କ୍ରମକ୍ରମେ ଚୈତ୍ରାଦି ମାସମାନଙ୍କରେ ମେଷାଦି ସଂକ୍ରାନ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ୟ। ଏବଂ ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦାରେ ଯେ ବାର ପଡ଼େ, ସେହି ବାର ଦିନମାନଙ୍କର ‘ନୃପ’ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 2

मेषप्रवेशे सेनानीः कर्कटे सस्यपो भवेत् । समोद्यधीश्वरः सूर्यो मध्यमश्चोत्तमो विधुः ॥ २ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ସେନାନୀର ଯୋଗ; କର୍କଟରେ (ପ୍ରବେଶେ) ସସ୍ୟପତି ଅର୍ଥାତ୍ ଶସ୍ୟାଧିପତି ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୁଦ୍ରାଧୀଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଥମେ ମଧ୍ୟମ, ପରେ ଉତ୍ତମ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 3

नेष्टः कुजो बुधो जीवो भृगुस्त्वतिशुभङ्करः । अधमो रविजो वाच्यो ज्ञात्वा चैषां बलाबलम् ॥ ३ ॥

କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ଅନିଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବୁଧ ଓ ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତି) ଶୁଭ; ଭୃଗୁ (ଶୁକ୍ର) ତ ଅତିଶୟ ଶୁଭକର। କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କର ବଳାବଳ ଜାଣି ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)କୁ ଅଧମ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଳ୍ପ-ଶୁଭ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।

Verse 4

दण्डाकारे कबंधेवा ध्वांक्षाकारेऽथ कीलके । दृष्टेऽकमण्डले व्याधिर्भ्रांतिश्चोरार्थनाशनम् ॥ ४ ॥

କୀଳକ ଯଦି ଦଣ୍ଡାକାର, କବନ୍ଧ-ସଦୃଶ, କିମ୍ବା କାଉଁଆକାର ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏପରି କମଣ୍ଡଲୁ ଦର୍ଶନରେ ରୋଗ, ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନନାଶ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 5

छत्रध्वजपताकाद्यसन्निभस्तिमितैर्ध्वनैः । रविमण्डलगैर्धूम्रैः सस्फुलिंगैर्जगत् क्षयः ॥ ५ ॥

ଛତ୍ର, ଧ୍ୱଜ, ପତାକା ଆଦି ସଦୃଶ ଦମିତ-ସ୍ତବ୍ଧ ଧ୍ୱନି ହୁଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗସହିତ ଧୂମ୍ରରାଶି ଚଳିଲେ—ଜଗତ୍‌କ୍ଷୟ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 6

सितरक्तैः पीतकृष्णैर्वर्णैर्विप्रादिपीडनम् । घ्नंति द्वित्रिचतुर्वर्णैर्भुवि राजजनान्मुने ॥ ६ ॥

ହେ ମୁନେ, ପୃଥିବୀରେ ରାଜବର୍ଗ ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ, ପୀତ ଓ କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣଚିହ୍ନିତ ଦଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ଦ୍ୱି, ତ୍ରି ଓ ଚତୁର୍ବିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ—ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଙ୍କୁ ଦମନ କରି ପୀଡ଼ା ଦେଇ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 7

ऊर्द्ध्वैर्भानुकरैस्ताम्रैर्नाशं याति चमूपतिः । पीतैर्नृपसुतः श्वेतैः पुरोधश्चित्रितैर्जनाः ॥ ७ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ହୋଇ ତାମ୍ର-ଲୋହିତ ଦେଖାଗଲେ ସେନାପତିର ନାଶ ହୁଏ। କିରଣ ପୀତ ହେଲେ ରାଜପୁତ୍ର ପୀଡ଼ିତ; ଶ୍ୱେତ ହେଲେ ପୁରୋହିତ; ଚିତ୍ରିତ (ବହୁବର୍ଣ୍ଣ) ହେଲେ ପ୍ରଜା ଦୁଃଖ ପାଏ।

Verse 8

धूम्रैर्नृपपिशंगैस्तु जलदाधोमुखैर्जगत् । शुभोर्कः शिशिरे ताम्रः कुंकुमाभा वसन्तिके ॥ ८ ॥

ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପିଶଙ୍ଗ (ତାମ୍ର-ପୀତ) ମେଘ ତଳମୁହଁ ହୋଇ ଝୁଲିଲେ ଜଗତ୍ ଆବୃତ ହୁଏ। ଶୁଭ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶିଶିରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ବସନ୍ତେ କୁଙ୍କୁମାଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 9

ग्रीष्मश्चापांडुरश्चैव विचित्रो जलदागमे । पद्मोदराभः शरदि हेमंते लोहितच्छविः ॥ ९ ॥

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପାଣ୍ଡୁର (ଫିକା) ହୁଏ; ବର୍ଷା ଆଗମନେ ଚିତ୍ରିତ (ବହୁବର୍ଣ୍ଣ) ଦେଖାଯାଏ; ଶରଦରେ ପଦ୍ମୋଦରାଭ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ହେମନ୍ତରେ ଲୋହିତ ଛବି ଧାରଣ କରେ।

Verse 10

पीतः शीते सिते वृष्टौ ग्रीष्मे लोहितभा रविः । रोगानावृष्टिभयकृत् क्रमादुक्तो मुनीश्वर ॥ १० ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, କ୍ରମାନୁସାରେ କୁହାଯାଇଛି—ଶିଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୀତ, ବର୍ଷାରେ ଶିତ (ଶ୍ୱେତ-ଫିକା), ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଲୋହିତପ୍ରଭା ହେଲେ ଭୟ ଜନ୍ମେ; ରୋଗ ବଢ଼େ ଓ ଅନାବୃଷ୍ଟିର ଆଶଙ୍କା ହୁଏ।

Verse 11

इन्द्र चापार्द्धमूर्तिस्तु भानुर्भूपविरोधकृत् । शशरक्तनिभे भानौ संग्रामो न चिराद्भुवि ॥ ११ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଅର୍ଧରୂପ ପରି ଦିଶେ, ତେବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ଜନ୍ମେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଶଶକ-ରକ୍ତ ସଦୃଶ ଗାଢ଼ ଲାଲ ହୁଏ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରେ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ହୁଏ।

Verse 12

मयूरपत्रसङ्काशो द्वादशाब्दं न वर्षति । चन्द्रमासदृशो भानुः कुर्याद्भूपांतरं क्षितौ ॥ १२ ॥

ମେଘ ଯଦି ମୟୂରପତ୍ର ସଦୃଶ ଦିଶେ, ତେବେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷା ହୁଏ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ରମା ସଦୃଶ ଦିଶେ, ତେବେ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟପରିବର୍ତ୍ତନ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 13

अर्के श्यामे कीटभयं भस्माभे राष्ट्रजं तथा । छिद्रे ऽर्कमण्डले दृष्टं महाराजविनाशनम् ॥ १३ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଶ୍ୟାମ ଦିଶେ, ତେବେ କୀଟଭୟ (ପୋକମାକଡ଼ର ଉପଦ୍ରବ) ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଭସ୍ମବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତେବେ ରାଷ୍ଟ୍ରଜ ଆପଦାର ସୂଚନା। ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଛିଦ୍ର ଦିଶିଲେ ମହାରାଜାଙ୍କ ବିନାଶ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 14

घटाकृतिः क्षुद्भयकृत्पुरहा तोरणाकृतिः । छत्राकृते देशहतिः खंडभानुनृपांतकृत् ॥ १४ ॥

ଘଟ ଆକୃତିର ନିମିତ୍ତ କ୍ଷୁଧାଭୟ (ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ) ଆଣେ; ନଗର ଉପରେ ଦିଶୁଥିବା ନିମିତ୍ତ ନଗରନାଶ କରେ। ତୋରଣ ଆକୃତିର ନିମିତ୍ତ ବିନାଶକାରୀ; ଛତ୍ର ଆକୃତିର ନିମିତ୍ତ ଦେଶହାନି କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଖଣ୍ଡିତ ଦିଶିଲେ ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 15

उदयास्तमये काले विद्युदुल्काशनिर्यदि । तदा नृपवधो ज्ञेयस्त्वथवा राजविग्रहः ॥ १५ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଯଦି ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଉଲ୍କା କିମ୍ବା ବଜ୍ରପାତ ଦିଶେ, ତେବେ ତାହାକୁ ରାଜବଧର ନିମିତ୍ତ ଜାଣିବା ଉଚିତ—ନଚେତ୍ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳହ ଓ ବିରୋଧର।

Verse 16

पक्षं पक्षार्धमर्केन्दु परिविष्टावहर्निशम् । राजानमन्यं कुरुतो लोहिताम्बुदयास्तगौ ॥ १६ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ-ନିଜ ନିୟତ ପଥରେ ଚଳି ପକ୍ଷ, ପକ୍ଷାର୍ଧ ଏବଂ ଦିନ-ରାତି ରୂପେ କାଳମାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ତଥା ତାଙ୍କର ରକ୍ତିମ ଉଦୟ-ଅସ୍ତମୟ ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା, ଅର୍ଥାତ୍ ଶାସନ ପରିବର୍ତ୍ତନର କ୍ରମ ଘଟେ।

Verse 17

उदयास्तमये भानुराच्छिन्नः शस्त्रसन्निभैः । घनैर्युद्धं खरोष्ष्ट्राद्यैः पापरूपैर्भयप्रदम् ॥ १७ ॥

ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରସଦୃଶ ଘନମେଘରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଯେନ ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି ପରି ଦିଶେ। ସେତେବେଳେ ଗଧା-ଉଠ ଆଦି ପାପରୂପ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଦାୟକ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 18

याम्य शृङ्गोन्नतश्चन्द्रः शुभदो मीनमेषयोः । सौम्य शृङ्गोन्नतः श्रेष्ठो नृयुङ्मकरयोस्तथा ॥ १८ ॥

ଚନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ‘ଦକ୍ଷିଣ ଶୃଙ୍ଗ’ରେ ଉନ୍ନତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମୀନ ଓ ମେଷ ପାଇଁ ଶୁଭଦାୟକ ହୁଏ। ଏହିପରି ‘ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗ’ରେ ଉନ୍ନତ ଚନ୍ଦ୍ର କୁମ୍ଭ ଓ ମକର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳଦାୟକ ମନାଯାଏ।

Verse 19

घटोक्ष्णस्तु समः कर्कचापयोः शरसन्निभः । चापवत्कौर्महर्योश्च शूलवत्तुलकर्कयोः ॥ १९ ॥

‘ଘଟୋକ୍ଷ୍ଣ’ ନାମକ ଚିହ୍ନ କର୍କଟ ଓ ଧନୁ ପାଇଁ ସମାନ ଏବଂ ବାଣ ସଦୃଶ ଦିଶେ। ମକର ଓ ସିଂହ ପାଇଁ ଏହା ଧନୁଷ ସଦୃଶ, ଏବଂ ତୁଳା ଓ କର୍କଟ ପାଇଁ ଶୂଳ ସଦୃଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 20

विपरीतोदितश्चन्द्रो दुर्भिक्षकलहप्रदः । आषाढद्वयमूलेन्द्र धिष्ण्यानां याम्यगः शशी ॥ २० ॥

ଚନ୍ଦ୍ର ଯଦି ବିପରୀତ (ଅଶୁଭ) ଭାବେ ଉଦୟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ କଳହ ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ବିଶେଷତଃ ଦୁଇ ଆଷାଢା, ମୂଳ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାରେ—ଶଶୀ ଯାମ୍ୟଗତ (ଦକ୍ଷିଣ ପଥ) ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 21

अग्निप्रदस्तेयचरवनसर्पविनाशकृत् । विशाखा मित्रयोर्याम्यपार्श्वगः पापगः शशी ॥ २१ ॥

ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ ଅଗ୍ନିଦାହ, ଚୋରି, ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀ, ବନ ଓ ସର୍ପଙ୍କ ବିନାଶ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଇ ‘ମିତ୍ର’ ଦେବତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗତି କରି ପାପକର ଓ ଅଶୁଭ ମନାଯାଏ।

Verse 22

मध्यमः पितृदैवत्ये द्विदैवे सौम्यगः शशी । अप्राप्यपौष्णभाद्रौद्रामदुक्षाविशशी शुभः ॥ २२ ॥

ମଧ୍ୟମ ବଳବାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଯଦି ପିତୃ-ଦୈବତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଦୈବ (ଦ୍ୱିସ୍ୱଭାବ) ରାଶିରେ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ସୌମ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ହୁଏ। ପୌଷ୍ଣ, ଭଦ୍ର କିମ୍ବା ରୌଦ୍ର ଗଣକୁ ନ ପହଞ୍ଚି ଦୋଷରହିତ ରହି ଅନୁକୂଳ ଫଳ ଦେଏ।

Verse 23

मध्यगो द्वारदक्षाणि अतीत्य नववासवात् । यमेंद्रा हीशनोयेशमरुतश्चार्द्धतारकाः ॥ २३ ॥

ମଧ୍ୟଗତିରେ ଚଳୁଥିବା (ଚନ୍ଦ୍ର) ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନବ ବାସବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଆଗକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଈଶାନ ଓ ଯଶ, ମରୁତଗଣ ଏବଂ ଅର୍ଧ-ତାରକାମାନେ ରହନ୍ତି।

Verse 24

ध्रुवादिति द्विदैवाः स्युरध्यर्द्धांश्चापराः समाः । याम्यशृंगोन्नतो नेष्टः शुभः शुक्ले पिपीलिका ॥ २४ ॥

ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କିଛି ଶକୁନ ‘ଦ୍ୱିଦୈବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଆଉ କିଛିର ଫଳ ଏକ ଓ ଅର୍ଧ ଭାଗ ସମୟରେ ମିଳେ। ଯାହାର ଦକ୍ଷିଣ ଶୃଙ୍ଗ ଉଠିଥାଏ ସେ ଇଷ୍ଟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପିପିଳିକା ଶୁଭ।

Verse 25

कार्यहानिः कार्यवृद्धिर्हानिर्वृद्धिर्यथाक्रमम् । सुभिक्षकृद्विशालेंदुरविशालोघनाशनः ॥ २५ ॥

କ୍ରମାନୁସାରେ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟହାନି ଓ କାର୍ଯ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଘଟାଏ; ଏହିପରି କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଦିଏ। ଏହା ସୁଭିକ୍ଷ (ଅନ୍ନସମୃଦ୍ଧି) କରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବିଶାଳ ଦେଖାଏ; ବିଶାଳକୁ ଅବିଶାଳ କରେ ଏବଂ ଘନ ସମୂହ (ମେଘାଦି)କୁ ନାଶ କରେ।

Verse 26

अधोमुखे शस्त्रभयं कलहो दंडसन्निभे । कुजाद्यैर्निहते शृंगे मंडले वा यथाक्रमम् ॥ २६ ॥

ଚିହ୍ନ ଯଦି ଅଧୋମୁଖ ହୁଏ ତେବେ ଶସ୍ତ୍ରଭୟ ସୂଚିତ ହୁଏ; ଦଣ୍ଡସଦୃଶ ହେଲେ କଳହ ହୁଏ। ଶୃଙ୍ଗ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଳକୁ କୁଜାଦି ଗ୍ରହ କ୍ରମେ ଆଘାତ କଲେ, ସେହି କ୍ରମରେ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 27

क्षेमाद्यं वृष्टिभूपालजननाशः प्रजायते । सत्याष्टनवमर्क्षेषु सोदयाद्वक्रिमे कुजे ॥ २७ ॥

ସତ୍ୟାଦି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଅଷ୍ଟମ-ନବମ ଭାଗରେ କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ବକ୍ର ହୋଇ ଉଦୟ କଲେ, କ୍ଷେମ-କଲ୍ୟାଣ ଓ ବର୍ଷା ହୁଏ; ଏବଂ ରାଜା ଓ ଜନଙ୍କର ନାଶ ମଧ୍ୟ ଘଟେ।

Verse 28

तद्वक्रमुष्णं संज्ञं स्यात्प्रजापीडाग्निसंभवः । दशमैकादशे ऋक्षे द्वादशर्वाग्रतीपयः ॥ २८ ॥

ଏହି ଯୋଗକୁ ‘ବକ୍ରମୁଷ୍ଣ’ ବୋଲି ସଂଜ୍ଞା ଦିଆଯାଏ; ଏହା ପ୍ରଜାକୁ ପୀଡାଦାୟକ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଏହା ଦଶମ ଓ ଏକାଦଶ ଋକ୍ଷରେ ଜଣାଯାଏ; ଦ୍ୱାଦଶକୁ ଅଗ୍ରାଭିମୁଖ ବିନ୍ଦୁଯୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 29

कूक्रं वक्रमुखं ज्ञेयं सस्यवृष्टिविनाशकृत् । कुजे त्रयोदशे ऋक्षे वक्रिते वा चतुर्दशे ॥ २९ ॥

‘କୂକ୍ର’ ନାମକ ଅପଶକୁନକୁ ‘ବକ୍ରମୁଖ’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହା ଶସ୍ୟ ଓ ବର୍ଷାର ବିନାଶ କରେ। ମଙ୍ଗଳବାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତ୍ରୟୋଦଶ ଋକ୍ଷରେ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ବକ୍ରିତା ଅବସ୍ଥାରେ ଚତୁର୍ଦଶ ଋକ୍ଷରେ ଥିଲେ, ଏହା ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 30

बालस्यचक्रं तत्तस्मिन्सस्यवृष्टिविनाशनम् । पंचदशे षोडशर्क्षे वक्रे स्याद्रुधिराननम् ॥ ३० ॥

‘ବାଲସ୍ୟଚକ୍ର’ ନାମକ ଶକୁନ ଦେଖାଦେଲେ ଶସ୍ୟ ଓ ବର୍ଷାର ବିନାଶ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଦଶ କିମ୍ବା ଷୋଡଶ ଋକ୍ଷରେ ଗ୍ରହ ବକ୍ର ହେଲେ ତାହାକୁ ‘ରୁଧିରାନନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଅଶୁଭ।

Verse 31

दुर्भिक्षं क्षुद्भयं रोगान्करोति क्षितिनंदनः । अष्टादशे सप्तदशे तद्वक्रं मुशलाह्वयम् ॥ ३१ ॥

ହେ କ୍ଷିତିନନ୍ଦନ (ରାଜନ), ଏହା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, କ୍ଷୁଧାଭୟ ଓ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଅଷ୍ଟାଦଶେ, ସପ୍ତଦଶ ସ୍ଥାନେ, ତାହାର ବକ୍ର ଅଶୁଭ ରୂପ ‘ମୁଶଲ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ॥

Verse 32

दुर्भिक्षं धनधान्यादिनाशने भयकृत् सदा । फाल्गुन्योरुदितो भौमो वैश्वदेवे प्रतीपगः ॥ ३२ ॥

ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଦୁଇ ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ଉଦିତ ହୋଇ ବୈଶ୍ୱଦେବେ ପ୍ରତୀପଗତି କଲେ, ସେ ସଦା ଭୟ ଦେଉଛି—ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟାଦିର ନାଶ କରେ॥

Verse 33

अस्तगश्चतुरास्यार्क्षे लोकत्रयविनाशकृत् । उदितः श्रवणे पुष्ये वक्तृगोश्वनहानिदः ॥ ३३ ॥

ଯଦି (ଗ୍ରହ) ଚତୁରାସ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ତ୍ରିଲୋକ ବିନାଶର କାରଣ ହୁଏ। ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପୁଷ୍ୟରେ ଉଦିତ ହେଲେ, ବକ୍ତାଙ୍କୁ ହାନି ଓ ଗୋ-ଅଶ୍ୱ-ନରଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଏ॥

Verse 34

यद्दिग्गोऽभ्युदितो भौमस्तद्दिग्भूपभयप्रदः । मघामध्यगतो भौमस्तत्र चैव प्रतीपगः ॥ ३४ ॥

ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଯେଉଁ ଦିଗରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ସେଇ ଦିଗର ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଏ। ଏବଂ ଭୌମ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତୀପ (ଅଶୁଭ) ହୁଏ॥

Verse 35

अवृष्टिशस्त्रभयदः पीड्यं देवा नृपांतकृत् । पितृद्विदैवधातॄणां भिद्यन्ते गंडतारकाः ॥ ३५ ॥

ଦେବମାନେ ପୀଡିତ ହେଲେ ଅବୃଷ୍ଟି ଓ ଶସ୍ତ୍ରଭୟ ଦେଇ ରାଜାଙ୍କ ପତନ କରାନ୍ତି। ଏବଂ ପିତୃଦ୍ୱେଷୀ ଓ ଦୈବବିଧାନବିରୋଧୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଗଣ୍ଡତାରକ’ ନାମକ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଫୁଟିଉଠେ॥

Verse 36

दुर्भिक्षं मरणं रोगं करोति क्षितिजस्तदा । त्रिषूत्तरासु रोहिण्यां नैरृते श्रवणे मृगे ॥ ३६ ॥

ସେତେବେଳେ ଭୂମିପୁତ୍ର ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଘଟାଏ—ଯେତେବେଳେ ସେ ତିନି ଉତ୍ତରାରେ, ରୋହିଣୀରେ, ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ଓ ମୃଗଶୀର୍ଷ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Verse 37

अवृष्टिदश्चरन्भौमो दक्षिणे रोहिणीस्थितः । भूमिजः सर्वधिष्ण्यानामुदगामी शुभप्रदः ॥ ३७ ॥

ରୋହିଣୀରେ ଥାଇ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଯଦି ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଅସାଧାରଣ ଗତିରେ ଚାଲେ, ତେବେ ତାହା ଅନାବୃଷ୍ଟିର ଚିହ୍ନ; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଭୂମିଜ ସମସ୍ତ ଧିଷ୍ଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ତରଗାମୀ ହେଲେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଏ।

Verse 38

याम्यगोऽनिष्टफलदो भवेद्भेदकरो नृणाम् । विनोत्पातेन शशिनः कदाचिन्नोदयं व्रजेत् ॥ ३८ ॥

ଚନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣଗାମୀ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅନିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ-କଳହ କରାଏ; ଏବଂ କୌଣସି ଉତ୍ପାତ (ଅପଶକୁନ) ବିନା ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଦୟ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 39

अनावृष्टाग्निभयकृदनर्थनृपविग्रहः । वसुवैष्णवविश्वेन्दुधातृभेषु चरन्बुधः ॥ ३९ ॥

ବୁଧ ଯେତେବେଳେ ବସୁ, ବୈଷ୍ଣବ, ବିଶ୍ୱେ, ଇନ୍ଦୁ, ଧାତୃ ଓ ଭ ନକ୍ଷତ୍ର-ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ଅଗ୍ନିଭୟ ଆଦି ଆପଦ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନର୍ଥ ଓ ବିଗ୍ରହ ଜନ୍ମାଏ।

Verse 40

भिनत्ति यदि तत्तारां बाधावृष्टिभयंकरः । आद्रा र्दिपितृभांतेषु दृश्यते यदि चन्द्र जः ॥ ४० ॥

ଯଦି ବାଧା ଓ ବିନାଶକାରୀ ବୃଷ୍ଟିର ଭୟ ଜନାଉଥିବା ସେଇ ଗ୍ରହ ତାହିଁ ତାରାକୁ ଭେଦ କରେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଜ (ବୁଧ) ଯଦି ଆର୍ଦ୍ରା, ଋତୁ-ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ କିମ୍ବା ପିତୃ-ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ଯୋଗ କ୍ଲେଶକାରୀ ଦଶା ଓ ବର୍ଷାଜନିତ ଉପଦ୍ରବ ସୂଚାଏ।

Verse 41

तदा दुर्भिक्षकलहरोगानावृष्टिभीतिकृत् । हस्तादिषट्सु तारासु विचरन्निन्दुनंदनः ॥ ४१ ॥

ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦୁନନ୍ଦନ (ବୁଧ) ହସ୍ତ ଆଦି ଛଅ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବିଚରଣ କଲେ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, କଳହ, ରୋଗ ଓ ଅନାବୃଷ୍ଟିଜନିତ ଭୟର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 42

क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं कुरुते रोगनाशनम् । अहिर्बुध्न्यार्यमाग्नेययाम्यभेषु चरन्बुधः ॥ ४२ ॥

ବୁଧ ଯେତେବେଳେ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ଆର୍ୟମା, ଆଗ୍ନେୟ ଓ ଯାମ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚରେ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷେମ, ସୁଭିକ୍ଷ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇ ରୋଗକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 43

भिषक्तरंगवाणिज्यवृत्तीनां नाशकृत्तदा । पूर्वात्रयेचरन्सौम्यो योगतारां भिनत्ति चेत् ॥ ४३ ॥

ସେତେବେଳେ ଚିକିତ୍ସା, ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରା ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ବୃତ୍ତି ପାଇଁ ନାଶକର ହୁଏ—ଯଦି ସୌମ୍ୟ (ବୁଧ) ପୂର୍ବ ତ୍ରୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚରି ଯୋଗତାରାକୁ ଭେଦ କରେ।

Verse 44

क्षुच्छस्त्रानलचौरेभ्यो भयदः प्राणिनां तदा । याम्याग्निधातृवायव्यधिष्ण्येषु प्राकृता गतिः ॥ ४४ ॥

ସେତେବେଳେ ବୁଧ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଭୁଖ, ଶସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଚୋର ଠାରୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ; ଏବଂ ପ୍ରାକୃତ ଗତି ଯମ, ଅଗ୍ନି, ଧାତୃ, ବାୟୁଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନକୁ ଯାଏ।

Verse 45

रौद्रे न्दुसार्पपित्र् येषु ज्ञेया मिश्राह्वया गतिः । भाग्यार्यमेज्यादितिषु संक्षिप्ता गतिरुच्यते ॥ ४५ ॥

ରୌଦ୍ର, ଇନ୍ଦୁ, ସାର୍ପ ଓ ପିତୃୟ ବିଭାଗରେ ‘ମିଶ୍ର’ ନାମକ ଗତି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଭାଗ୍ୟ, ଆର୍ୟମା, ଏଜ୍ୟ ଓ ଅଦିତି ବିଭାଗରେ ‘ସଂକ୍ଷିପ୍ତା’ ଗତି କୁହାଯାଏ।

Verse 46

गतिस्तीक्ष्णाजचरणाहिर्बुघ्न्यभाश्रिभेषुया । योमातिकातिविश्वांबुमूलमत्स्यैन्यजस्य च ॥ ४६ ॥

‘ଗତି’, ‘ତୀକ୍ଷ୍ଣା’, ‘ଅଜ’, ‘ଚରଣ’, ‘ଅହିର’, ‘ବୁଘ୍ନ୍ୟା’, ‘ଭା’, ‘ଶ୍ରୀ’ ଓ ‘ଭେଷୁୟା’; ଏବଂ ‘ଯୋ’, ‘ମାତିକା’, ‘ଅତି’, ‘ବିଶ୍ୱାମ୍ବୁ’, ‘ମୂଳ’, ‘ମତ୍ସ୍ୟ’ ଓ ‘ଏନ୍ୟଜ’—ଏସବୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ଗୁହ୍ୟ ନାମ।

Verse 47

घोरा गतिर्हरित्वाष्ट्रवसुवारुणभेषु च । इंद्रा ग्निमित्रमार्तंडभेषु पापाह्वयागतिः ॥ ४७ ॥

ହରିତ, ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ବସୁ ଓ ବାରୁଣ ରୂପ-ନାମରେ ଗତି ଘୋର; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି, ମିତ୍ର, ମାର୍ତଣ୍ଡ ରୂପରେ ତାହା ‘ପାପାହ୍ୱୟା’—ପାପ-ନାମକ ଅଶୁଭ ଗତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 48

प्राकृताद्यासु गतिषु ह्युदितोऽस्तमियोपिवा । यावंत्येव दिनान्येष दृश्यस्तावत्यदृश्यगः ॥ ४८ ॥

ପ୍ରାକୃତ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଗତିରେ ଏହି ଜୀବ—ଉଦିତ କିମ୍ବା ଅସ୍ତମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଉ—ଯେତେ ଦିନ ଦୃଶ୍ୟ ରହେ, ସେତେଇ ସମୟ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଗମନ କରେ।

Verse 49

चत्वारिंशत्क्रमात्र्त्रिशद्र वींदू भूसुतो नव । पंचदशैकादशभिर्दिवसैः शशिनंदनः ॥ ४९ ॥

କ୍ରମାନୁସାରେ (ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ) ଗତି ତିରିଶ ଓ ଚାଳିଶ ଦିନରେ; ଭୂସୁତ ମଙ୍ଗଳ ନଅ ଦିନରେ; ଏବଂ ଶଶିନନ୍ଦନ ବୁଧ ପନ୍ଦର ଓ ଏଗାର ଦିନରେ ନିଜ ଗତି ପୂରଣ କରେ।

Verse 50

प्राकृतायां गतः सौम्यः क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् । मिश्रसक्षिप्तयोर्मध्ये फलदोऽन्यासु वृष्टिदः 1. ॥ ५० ॥

ସୌମ୍ୟ ଗ୍ରହ (ବୁଧ) ପ୍ରାକୃତ/ସାଧାରଣ ଗତିରେ ଥିଲେ କ୍ଷେମ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସୁଭିକ୍ଷ (ଅନ୍ନସମୃଦ୍ଧି) ଦେଇଥାଏ। ମିଶ୍ର କିମ୍ବା ପୀଡିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟମ ଫଳ ଦେଏ; ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥାରେ ବର୍ଷାଦାତା ହୁଏ।

Verse 51

वैशाखे श्रावणे पौषे आषाढेऽभ्युदितो बुधः । जगतां पापफलदस्त्वितरेषु शुभप्रदः ॥ ५१ ॥

ବୈଶାଖ, ଶ୍ରାବଣ, ପୌଷ ଓ ଆଷାଢ ମାସରେ ବୁଧ ଉଦିତ ହେଲେ ଜଗତକୁ ପାପଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟ ମାସରେ ଉଦୟ ହେଲେ ଶୁଭଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 52

इषोर्जमासयोः शस्त्रदुर्भिक्षाग्निभयप्रदः । उदितश्चंद्र जः श्रेष्ठो रजतस्फटिकोपमः ॥ ५२ ॥

ଇଷ ଓ ଊର୍ଜ ମାସରେ ଏହା ଶସ୍ତ୍ରଭୟ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଅଗ୍ନିଭୟ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରଜର ଉଦୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ—ରୂପା ଓ ସ୍ଫଟିକ ସମ ଦୀପ୍ତ।

Verse 53

द्विभाटजोदिमास्तस्य पंचमैकादशास्त्रिभात् । यन्नक्षत्रोदितो जीवस्तन्नक्षत्राख्यवत्सरः ॥ ५३ ॥

ସେହି ଚକ୍ରର ମାସଗୁଡ଼ିକ ନକ୍ଷତ୍ର-ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ—ଦୁଇ, ପାଞ୍ଚ, ଏଗାର ଓ ତିନି—ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବୃହସ୍ପତି (ଜୀବ) ଉଦିତ ହୁଏ, ବର୍ଷଟି ସେହି ନକ୍ଷତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ ହୁଏ।

Verse 54

कार्तिको मार्गशीर्षश्च नृणां दुष्टफलप्रदः । शुभप्रदौ पौषमाघौ मध्यमौ फाल्गुनो मधुः ॥ ५४ ॥

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଦୁଷ୍ଟଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୌଷ ଓ ମାଘ ଶୁଭଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ; ଫାଲ୍ଗୁନ ଓ ମଧୁ (ଚୈତ୍ର) ମଧ୍ୟମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 55

माधवः शुभदो ज्येष्ठो नृणां मध्यफलप्रदः । शुचिर्मध्यो नभः श्रेष्ठो भाद्र ः श्रेष्ठः क्वचिन्नरः ॥ ५५ ॥

ମାଧବ ମାସ ଶୁଭଦାୟକ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ କଲ୍ୟାଣକାରୀ; ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ମଧ୍ୟ’ କାଳ ମଧ୍ୟମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଶୁଚି ‘ମଧ୍ୟ’, ନଭଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭାଦ୍ର କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୁଏ।

Verse 56

अतिश्रेष्ठ इषः प्रोक्तो मासानां फलमीदृशम् । सौम्ये भागे चरन्भानां क्षेमारोग्यसुभिक्षकृत् ॥ ५६ ॥

ଇଷା ନାମକ ମାସକୁ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରତାଦିର ଫଳ ଏପରି ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୌମ୍ୟ ଭାଗରେ ଚଳିଲେ କ୍ଷେମ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସୁଭିକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

Verse 57

विपरीतो गुरुर्याम्ये मध्ये चरति मध्यमम् । पीताग्निश्यामहरितरक्तवणेगिराः क्रमात् ॥ ५७ ॥

ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ବିପରୀତ/ବକ୍ର ଗତିରେ ଥିଲେ ଯାମ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ) ଭାଗରେ ମଧ୍ୟମ ଗତିରେ ଚାଲେ। କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ-ଦୀପ୍ତି ପୀତ, ଅଗ୍ନିସଦୃଶ, ଶ୍ୟାମ, ହରିତ ଓ ରକ୍ତ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 58

व्याध्यग्निचौरशस्त्रास्त्रभयदः प्राणिनां भवेत् । अनावृष्टिं भूम्ननिभः करोति सुरपूजितः ॥ ५८ ॥

ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟାଧି, ଅଗ୍ନି, ଚୋର, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୟର କାରଣ ହୁଏ। ଦେବମାନେ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାବଳୀ ପୃଥିବୀରେ ଅନାବୃଷ୍ଟି (ବର୍ଷାଅଭାବ) କରାଏ।

Verse 59

दिवादृष्टो नृपवध्यामयंवाराष्ट्रनाशनम् । संवत्सरशरीरं स्यात्कृत्तिका रोहिणी तथा ॥ ५९ ॥

ଯଦି ତାହା ଦିନବେଳେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ରାଜବଧ, ଘୋର ମହାମାରୀ କିମ୍ବା ରାଷ୍ଟ୍ରନାଶର ସୂଚନା ମିଳେ। ଏହି ଲକ୍ଷଣକୁ ‘ସଂବତ୍ସର-ଶରୀର’ ଥିବା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କୃତ୍ତିକା ଓ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସମ୍ବନ୍ଧ ଅଛି।

Verse 60

नाभिस्त्वापाठयुगलमाद्री हृत्कुसुमं मघा । दुर्भिक्षाग्निमरुद्भीतिः शरीरं क्रूरपीडिते ॥ ६० ॥

କ୍ରୂର ପୀଡାରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ—ନାଭି ‘ଆପାଠ’ ଯୁଗଳ ସହ, ହୃଦୟ ‘ଆଦ୍ରୀ’ ସହ, ଏବଂ ‘କୁସୁମ’ (ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର) ‘ମଘା’ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏମିତି ଶରୀର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅଗ୍ନି ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନର ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୁଏ।

Verse 61

नाभ्यां क्षुत्तृड्भयं पुष्ये सम्यङ्मूलफलक्षयः । हृदयेशस्य निधनं शुभं स्यात्संयुतैः शुभैः ॥ ६१ ॥

ନାଭିଦେଶରୁ ନିମିତ୍ତ ହେଲେ ଭୁଖ‑ତୃଷ୍ଣାଜନିତ ଭୟ ସୂଚେ; ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏହା ମୂଳ‑ଫଳର ସମ୍ୟକ୍ କ୍ଷୟ ଦର୍ଶାଏ। ହୃଦୟଦେଶର ନିମିତ୍ତ ଗୃହେଶଙ୍କ ନିଧନ ସୂଚକ; କିନ୍ତୁ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ସହ ଥିଲେ ଫଳ ଶୁଭ ହୋଇପାରେ।

Verse 62

शस्यवृद्धिः प्रजारोग्यं युद्धं जीवात्यवर्षणम् । इति द्विजातिमध्यां तु गोनृपस्त्रीसुखं महत् ॥ ६२ ॥

ଶସ୍ୟବୃଦ୍ଧି ହେବ, ପ୍ରଜା ସୁସ୍ଥ ରହିବେ, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ହେବ, ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବର୍ଷା ପଡ଼ିବ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜ ସମୁଦାୟରେ ଗୋଧନ, ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଗୃହିଣୀ‑ସୁଖ ଦ୍ୱାରା ମହାନ୍ ସୁଖ ହେବ।

Verse 63

निःस्वनावृष्टिफणिभिर्वृष्टिः स्वास्थ्यं महोत्सवः । महार्घमपि संपत्तिर्देशनाशोऽतिवर्षणम् ॥ ६३ ॥

ଅସ୍ୱାଭାବିକ ନିରବତା ଓ ସର୍ପଦର୍ଶନ ପରି ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହ ବର୍ଷା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମହୋତ୍ସବ ହୋଇପାରେ; ମହାର୍ଘ ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଅତିବର୍ଷା ଦେଶନାଶ କରେ।

Verse 64

अवैरं रोगमभयं रोगभीः सस्यवर्षणे । रोगो धान्यं नभोऽदृष्टिमघाद्यृक्षगते गुरौ ॥ ६४ ॥

ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ମଘା ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଗତି କଲେ ବୈର ନଥାଏ, ରୋଗ ଶମେ ଓ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ଶସ୍ୟ ପାଇଁ ବର୍ଷା ହୁଏ, ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ମେଘାଚ୍ଛାଦନରୁ ଆକାଶଦର୍ଶନ କମିଯାଏ।

Verse 65

सौम्यमध्यमयाम्येषु मार्गेषु वीथिकात्रयम् । शुक्रस्य दस्रभाज्ज्ञेयं पर्यायैश्च त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ६५ ॥

ଉତ୍ତର, ମଧ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ—ଏହି ତିନି ଆକାଶମାର୍ଗରେ ବୀଥିକାର ତ୍ରୟ ଅଛି। ଏହା ଶୁକ୍ର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ତିନି‑ତିନି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 66

नागेभैरावताश्चैव वृषभोष्ट्र्रखराह्वयाः । मृगांजदहनाख्याः स्युर्याम्यांता वीथयो नव ॥ ६६ ॥

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ନବଟି ବୀଥି ଅଛି—ନାଗ ଓ ଭୈରବତ; ବୃଷଭ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଖର ନାମର; ଏବଂ ମୃଗ, ଅଞ୍ଜ, ଦହନ ନାମକ।

Verse 67

सौम्यमार्गे च तिसृषु चरन्वीथिषु भार्गवः । धान्यार्थवृष्टिसस्यानां परिपूर्तिं करोति हि ॥ ६७ ॥

ସୌମ୍ୟ ମାର୍ଗରେ ଓ ତିନି ଚରଣ-ବୀଥିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ନିଶ୍ଚୟ ଧାନ୍ୟ, ଧନ, ବର୍ଷା ଓ ସସ୍ୟର ପରିପୂର୍ତ୍ତି କରେ।

Verse 68

मध्मार्गे च तिसृषु सर्वमप्यधमं फलम् । पूर्वस्यां दिशि मेघस्तु शुभदः पितृपंचके ॥ ६८ ॥

ମଧ୍ୟମାର୍ଗରେ ଓ ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ (ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲେ) ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧମ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ପିତୃପଞ୍ଚକରେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ମେଘ ଶୁଭଦାୟକ।

Verse 69

स्वातित्रये पश्चिमायां तस्यां शुक्रस्तथाविधः । विपरीते त्वनावृष्टिर्वृष्टिकृद्बुधसंयुतः ॥ ६९ ॥

ସ୍ୱାତୀ-ତ୍ରୟ ସମୟରେ ଯଦି ତାହା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଥାଏ, ତେବେ ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହି ଅବସ୍ଥାର; ବିପରୀତେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, କିନ୍ତୁ ବୁଧସଂଯୋଗେ ବୃଷ୍ଟିକାରକ।

Verse 70

कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्याममायां च यदा सितः । उदयास्तमनं याति तदा जलमयी मही ॥ ७० ॥

କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ଯେତେବେଳେ ‘ସିତ’ ଉଦୟ-ଅସ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଯେନ ଜଳମୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 71

मिथः सप्तमराशिस्थौ पश्चात्प्राग्वीथिसंस्थितौ । गुरुशुक्रावनावृष्टिदुर्भिक्षसमरप्रदौ ॥ ७१ ॥

ଗୁରୁ ଓ ଶୁକ୍ର ପରସ୍ପର ସପ୍ତମ ରାଶିରେ ଥାଇ ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ପଥରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଯୁଦ୍ଧର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 72

कुजज्ञजीवरविजाः शुक्रस्याग्रेसरा यदि । युद्धातिवायुर्दुर्भिक्षजलनाशकरामताः ॥ ७२ ॥

ଯଦି କୁଜ, ବୁଧ, ଗୁରୁ ଓ ରବି—ଏମାନେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲନ୍ତି, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ, ଅତିବାତ୍ୟା, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଜଳନାଶର ସୂଚନା ଦେଇ ମହା କ୍ଲେଶ କରନ୍ତି।

Verse 73

जलमित्रार्यमाहींद्र नक्षत्रेषु सुभिक्षकृत् । सच्छस्त्रावृष्टिदो मूलेऽहिर्बुध्न्यांत्यभयोर्भयम् ॥ ७३ ॥

ଜଲ, ମିତ୍ର, ଆର୍ୟମା ଓ ମହୀନ୍ଦ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏହା ସୁଭିକ୍ଷ ଓ ସମୃଦ୍ଧି କରେ। ମୂଳରେ ଉତ୍ତମ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବୃଷ୍ଟି ଦେଏ; କିନ୍ତୁ ଆହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ଏବଂ ଶେଷ ଦୁଇ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଭୟ ଦେଏ।

Verse 74

श्रवणानिलहस्ताद्रा र्भरणीभाग्यभेषु च । चरञ्छनैश्चरो नॄणां सुभिक्षारोग्यसस्यकृत् ॥ ७४ ॥

ଶନୈଶ୍ଚର ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରବଣ, ଅନିଲ, ହସ୍ତ, ଆର୍ଦ୍ରା, ଭରଣୀ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଭେଷୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଚରଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଭିକ୍ଷ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସସ୍ୟସମୃଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।

Verse 75

मुखे चैकं गुदे द्वे च त्रीणि के नयने द्वयम् । हृदये पञ्च ऋक्षाणि वामहस्ते चतुष्टयम् ॥ ७५ ॥

ମୁଖରେ ଗୋଟିଏ, ଗୁଦରେ ଦୁଇ, କାନରେ ତିନି, ଆଖିରେ ଦୁଇ—ଏପରି ପବିତ୍ର ଅଂଶ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ହୃଦୟରେ ପାଞ୍ଚ ଋକ୍ଷ ଏବଂ ବାମ ହାତରେ ଚାରିର ଗୋଷ୍ଠୀ ରଖାଯାଏ।

Verse 76

वामपादे तथा त्रीणि दक्षिणे त्रीणि भानि च । चत्वारि दक्षिणे हस्ते जन्मभाद्र विजस्थितिः ॥ ७६ ॥

ବାମ ପାଦରେ ତିନିଟି ଓ ଡାହାଣ ପାଦରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଶୁଭଚିହ୍ନ ଅଛି; ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତରେ ଚାରିଟି। ଏହି ବିନ୍ୟାସ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣସଦୃଶ ପଦକୁ ସୂଚାଏ।

Verse 77

रोगो लाभस्तथा हानिर्लाभः सौख्यं च बंधनम् । आयासः श्रेष्ठयात्रा च धनलाभः क्रमात्फलम् ॥ ७७ ॥

କ୍ରମେ ଫଳ ହେଉଛି—ରୋଗ, ଲାଭ, ପରେ ହାନି; ପୁଣି ଲାଭ, ସୁଖ, ବନ୍ଧନ; ପରିଶ୍ରମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାତ୍ରା, ଏବଂ ଶେଷରେ ଧନଲାଭ।

Verse 78

बहुधारविजस्त्वेतद्वक्रगः फलमीदृशम् । करोत्येव समः साम्यं शीघ्रगेषूत्क्रमात् फलम् ॥ ७८ ॥

ଯାହା ବହୁ ଧାରାରୁ ଜନ୍ମି ବକ୍ର ଗତିରେ ଚାଲେ, ସେ ଏପରି ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହା ସମ ଓ ସ୍ଥିର, ସେ ସାମ୍ୟ ଆଣେ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ, ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ଅଗ୍ରଗତିରୁ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ପକେ।

Verse 79

विष्णुचक्रोत्कृत्तशिराः पङ्गुः पीयूषपानतः । अमृत्युतां गतस्तत्र खेटत्वे परिकल्पितः ॥ ७९ ॥

ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ଯାହାର ଶିର କଟାଯାଇଥିଲା, ସେ ପଙ୍ଗୁ ଅମୃତ ପାନ କରି ଅମରତ୍ୱ ପାଇଲା; ପରେ ତାକୁ ଖେଟ—ଆକାଶୀୟ ଗ୍ରହ-ସ୍ଥିତି—ରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।

Verse 80

वरणधातुरर्केन्दू तुदते सर्वपर्वणि । विक्षेपावनतेर्वंगाद्रा हुर्दूरगतस्तयोः ॥ ८० ॥

‘ବରଣ’ ଧାତୁ ‘ଅର୍କ’ ଓ ‘ଇନ୍ଦୁ’—ଏହି ସମାସଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧି-ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ କରେ; ଏବଂ ‘ବିକ୍ଷେପ’ ଓ ‘ଅବନତି’ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଏ ଯେ ‘ବଙ୍ଗା’ ଓ ‘ଅଦ୍ରା’ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୂରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 81

षण्मासवृद्ध्या ग्रहणं शोधयेद्र विचंद्र योः । पर्वेशास्तु तथा सत्यदेवा रव्यादितः क्रमात् ॥ ८१ ॥

ଛଅ ମାସର ବୃଦ୍ଧି (ସଂଶୋଧନ) ଯୋଗ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣର ଗଣନା କରି ଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପର୍ବଦିନର ଅଧିପତିମାନେ ସତ୍ୟଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ରମେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବେ।

Verse 82

ब्रह्मेन्द्विन्द्र धनाधीशवरुणाग्नियमाह्वयाः । पशुसस्यद्विजातीनां वृद्धिर्ब्राह्मे तु पर्वणि ॥ ८२ ॥

ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଧନାଧୀଶ (କୁବେର), ବରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମ-ପର୍ବରେ ପଶୁ, ସସ୍ୟ (ଧାନ୍ୟ-ଫସଲ) ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 83

तद्वदेव फलं सौम्ये श्लेष्मपीडा च पर्वणि । विरोधो भूभुजां दुःखमैंद्रे सस्यविनाशनम् ॥ ८३ ॥

ହେ ସୌମ୍ୟ! ସୌମ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଫଳ ହୁଏ; ପର୍ବକାଳରେ କଫ-ପୀଡା ହୁଏ। ଐନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜମାନଙ୍କର ବିରୋଧ, ଦୁଃଖ ଓ ସସ୍ୟନାଶ ଘଟେ।

Verse 84

धनिनां धनहानिः स्यात्कौबेरं धान्यवर्धनम् । नृपाणामशिवं क्षेममितरेषां च वारुणे ॥ ८४ ॥

କୌବେର ଭାଗରେ ଧନୀମାନଙ୍କର ଧନହାନି ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଧାନ୍ୟବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ବାରୁଣ ଭାଗରେ ରାଜମାନଙ୍କୁ ଅଶିବ ଫଳ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେମ ଓ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ।

Verse 85

प्रवर्षणं सस्यवृद्धिः क्षेमं हौताशपर्वणि । अनावृष्टिः सस्यहानिर्दुर्भिक्षं याम्यपर्वणि ॥ ८५ ॥

ହୌତାଶ (ଅଗ୍ନି) ପର୍ବରେ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା, ସସ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଓ ସାଧାରଣ କ୍ଷେମ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯାମ୍ୟ (ଯମ) ପର୍ବରେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ସସ୍ୟହାନି ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ (ଅକାଳ) ହୁଏ।

Verse 86

वेलाहीने सस्यहानिर्नृपाणां दारुणं रणम् । अतिवेले पुष्पहानिर्भयं सस्यविनाशनम् ॥ ८६ ॥

ଋତୁ ବିଳମ୍ବରେ ଆସିଲେ ଶସ୍ୟହାନି ହୁଏ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧପ୍ରକୋପ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଋତୁ ଅତିଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ ପୁଷ୍ପହାନି ହୁଏ ଓ ଶସ୍ୟବିନାଶର ଭୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 87

एकस्मिन्नेव मासे तु चंद्रा र्कग्रहणं यदा । विरोधो धरणीशानामर्थवृष्टिविनाशनम् ॥ ८७ ॥

ଏକେ ମାସରେ ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଦୁହିଁଙ୍କର ଗ୍ରହଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀର ଶାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହୁଏ ଏବଂ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବର୍ଷାର ବିନାଶ ଘଟେ।

Verse 88

ग्रस्तोदितावस्तमितौ नृपधान्यविनाशदौ । सर्वग्रस्ताविनेंदू तु क्षुद्व्याध्यग्निभयप्रदौ ॥ ८८ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣଗ୍ରସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଦୟ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହେଲେ, ତାହା ରାଜା ଓ ଧାନ୍ୟର ବିନାଶ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ ଓ ଅଗ୍ନିଭୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 89

सौम्यायने क्षत्रविप्रानितरां हन्ति दक्षिणे । द्विजातीं श्चक्रमाद्धंति राहुदृष्टोरगादितः ॥ ८९ ॥

ଉତ୍ତରାୟଣରେ (ଗ୍ରହଣ) ଦୋଷ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆଘାତ କରେ; ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଏହା ବିଶେଷତଃ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଏ। ରାହୁର ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରଭାବରେ ସର୍ପାଦି ଶତ୍ରୁମାନେ ଚକ୍ରବତ୍ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 90

तथैव ग्रामभेदाः स्युर्मोक्षभेदास्तथा दश । नो शक्ता लक्षितुं देवाः किं पुनः प्राकृता जनाः ॥ ९० ॥

ସେହିପରି ଗ୍ରାମମାନଙ୍କର ଭେଦ ଅଛି, ଏବଂ ମୋକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ଦଶ ପ୍ରକାର ଭେଦ କୁହାଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ ସାଧାରଣ ଲୋକ କିପରି?

Verse 91

आनीय खेटान्गणितांस्तेषां वारं विचिंतयेत् । शुभाशुभान्यैः कालस्य ग्राहयामो हि लक्षणम् ॥ ९१ ॥

ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଗଣିତଗତି ଆଣି ସେମାନଙ୍କ ବାର-ପ୍ରଭାବ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଶୁଭାଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଆମେ କାଳର ଚିହ୍ନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରୁ।

Verse 92

तस्मादन्वेषणीयं तत्कालज्ञानाय धीमता । उत्पातरूपाः केतूनामुदयास्तमया नृणाम् ॥ ९२ ॥

ଏହିହେତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିବା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ—କେତୁମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାତରୂପ, ଅର୍ଥାତ୍ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ।

Verse 93

दिव्यांतरिक्षा भौमास्ते शुभाशुभफलप्रदाः । यज्ञध्वजास्त्रभवनरक्षवृद्धिंगजोपमाः ॥ ९३ ॥

ଏହି ନିମିତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦିବ୍ୟ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ କିମ୍ବା ଭୌମ ହୋଇପାରେ; ସେମାନେ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ଗଜସମ ଶକ୍ତିରେ ଯଜ୍ଞ, ଧ୍ୱଜ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଭବନର ରକ୍ଷା ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।

Verse 94

स्तम्भशूलांकुशाकारा आंतरिक्षाः प्रकीर्तिताः । नक्षत्रसंस्थिता दिव्या भौमा ये भूमिसंस्थिताः ॥ ९४ ॥

ଅନ୍ତରିକ୍ଷର (ଲକ୍ଷଣ) ସ୍ତମ୍ଭ, ଶୂଳ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଆକାରର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ଥିଲେ ଦିବ୍ୟ, ଭୂମିରେ ଥିଲେ ଭୌମ କୁହାଯାଏ।

Verse 95

एकोऽपि भिन्नरूपः स्याज्जंतुर्नाम शुभाय वै । यावन्तो दिवसान्केतुर्दृश्यते विविधात्मकः ॥ ९५ ॥

ଏକଟି ଜୀବ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭିନ୍ନ (ବିଚିତ୍ର) ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ମନାଯାଏ। ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ କେତୁ ଯେତେ ଦିନ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେ ଦିନ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ।

Verse 96

तावान्मासैः फलं यच्छत्यष्टौ सारव्यवत्सरैः । ये दिव्याः केतवस्तेपि शश्वज्जीवफलप्रदाः ॥ ९६ ॥

ଯେତେ ମାସରେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ, ଯାହା ନଚେତ୍ ଆଠ ବର୍ଷରେ ସଞ୍ଚିତ ହେଉଥାନ୍ତା। ସେଇ ଦିବ୍ୟ କେତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସଦା ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 97

ह्रस्वः स्निग्धः सुप्रसन्नः श्वेतकेतुः सुवृष्टिकृत् । क्षिप्रादस्तमयं याति दीर्घकेतुरवृष्टिकृत् ॥ ९७ ॥

ହ୍ରସ୍ୱ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ସୁପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶ୍ୱେତ କେତୁ ସୁବୃଷ୍ଟି କରାଏ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତ ଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ କେତୁ ଅବୃଷ୍ଟି କରାଏ।

Verse 98

अनिष्टदो धूमकेतुः शक्रचापसमप्रभः । द्वित्रिचतुःशूलरूपः स च राज्यांतकृन्मतः ॥ ९८ ॥

ଅନିଷ୍ଟଦାୟୀ ଧୂମକେତୁ, ଶକ୍ରଚାପ ସମ ପ୍ରଭାବାନ, ଏବଂ ଦ୍ୱି-ତ୍ରି-ଚତୁଃ ଶୂଳରୂପେ ଦେଖାଦେଲେ—ତାହାକୁ ରାଜ୍ୟାନ୍ତକାରୀ ଲକ୍ଷଣ ମନାଯାଏ।

Verse 99

मणिहारस्तु वर्णाभा दीप्तिमंतोऽकसूनवः । केतवश्चोदिताः पूर्वापरयोर्नृपहानिदाः ॥ ९९ ॥

ମଣିହାର ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣାଭା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର କେତୁମାନେ ଉଦିତ ହୋଇ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଦେଖାଦେଲେ—ସେମାନେ ନୃପହାନିର ନିମିତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 100

वंसुकबिंबक्षितजच्छुकतुंडादिसन्निभाः । हुताशनोदितास्तेऽपि केतवः फलदाः स्मृताः 1. ॥ १०० ॥

ବାଁଶ ଅଙ୍କୁର, କୁମ୍ହଡ଼ା, ମାଟି ଢେଳା, ଶୁଆ ଠୁଣ୍ଡ ଇତ୍ୟାଦି ସଦୃଶ ଯେ କେତୁମାନେ—ଅଗ୍ନିଦିଗରୁ ଉଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଫଳଦାୟୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 101

भूसुता जलतैलाभा वर्तुलाः क्षुद्भयप्रदाः । सुभिक्षक्षेमदाः श्वेतकेतवः सोमसूनवः ॥ १०१ ॥

ଭୂସୁତା ଜଳ କିମ୍ବା ତେଲ ପରି ଦେଖାଯାଇ ବୃତ୍ତାକାର ହୋଇ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଭୟ ଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶ୍ୱେତକେତୁ ସୋମସୂନୁମାନେ ସୁଭିକ୍ଷ ଓ କ୍ଷେମ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 102

पितामहात्मजः केतुस्त्रिवर्णस्त्रिदशान्वितः । ब्रह्मदंडाद्धूमकेतुः प्रजानामंतकृन्मतः ॥ १०२ ॥

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପୁତ୍ର କେତୁ ତ୍ରିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦେବଗଣସହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେ ‘ଧୂମକେତୁ’, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅନ୍ତକାରକ ଭାବେ ମନ୍ୟ।

Verse 103

एशान्यां भार्गवसुताः श्वेतरूपास्त्वनिष्टदाः । अनिष्टदाः पंगुसुता विशिखाः कमकाह्वयाः ॥ १०३ ॥

ଈଶାନ ଦିଗରେ ଭାର୍ଗବସୁତାମାନେ ଶ୍ୱେତରୂପ ହୋଇ ଅନିଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି; ଏବଂ ପଙ୍ଗୁସୁତ ‘ବିଶିଖ’—‘କମକା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 104

विकचाख्या गुरुसुता वेष्टा याम्ये स्थिता अपि । सूक्ष्माः शुक्ला बुधसुताश्चौररोगभयप्रदाः ॥ १०४ ॥

‘ବିକଚା’ ନାମକ—ଗୁରୁସୁତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏବଂ ‘ବେଷ୍ଟା’, ଯଦିଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତଥାପି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶୁକ୍ଳ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏହି ‘ବୁଧସୁତ’ ଚୋର ଓ ରୋଗର ଭୟ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 105

कुजात्मजाः कुंकुमाख्या रक्ताः शूलास्त्वनिष्टदाः । अग्निजा विश्वरूपाख्या अग्निवर्णाः सुखप्रदाः ॥ १०५ ॥

କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ)ଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ‘କୁଙ୍କୁମ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେମାନେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଶୂଳସଦୃଶ ଓ ଅନିଷ୍ଟଦାୟକ। ଅଗ୍ନିଜ ‘ବିଶ୍ୱରୂପ’ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସୁଖ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 106

अरुणाः श्यामलाकारा अर्कपुत्राश्च पापदाः । शुक्रजा ऋक्षसदृशाः केतवः शुभदायकाः ॥ १०६ ॥

ଅରୁଣମାନେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିର; ଅର୍କପୁତ୍ର ହେବାରୁ ପାପଫଳଦାୟକ। ଶୁକ୍ରଜ କେତୁମାନେ ଭାଲୁସଦୃଶ ଓ ଶୁଭଫଳଦାତା।

Verse 107

कृत्तिकासु भवो धूमकेतुर्नूनं प्रजाक्षयः । प्रासादवृक्षशैलेषु जातो राज्ञां विनाशकृत् ॥ १०७ ॥

କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦିତ ଧୂମକେତୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜାକ୍ଷୟ ସୂଚକ। ପ୍ରାସାଦ, ବୃକ୍ଷ କିମ୍ବା ପର୍ବତ ଉପରେ ଉଦିଲେ ରାଜବିନାଶକାରୀ।

Verse 108

सुभिक्षकृत्कौमुदाख्यः केतुः कुमुदसन्निभः । आवर्तकेतुसंध्यायां शशिरो नेष्टदायकः ॥ १०८ ॥

କୌମୁଦ ନାମକ କେତୁ ସୁଭିକ୍ଷକାରୀ; କୁମୁଦଫୁଲ ସଦୃଶ ଶ୍ୱେତ। କିନ୍ତୁ ଆବର୍ତ୍ତକେତୁଯୁକ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅନିଷ୍ଟଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 109

ब्रह्मदेवमनोर्मानं पित्र्यं सौरं च सावनम् । चांद्रमार्क्षं गुरोर्मानमिति मानानि वै नव ॥ १०९ ॥

ବ୍ରହ୍ମମାନ, ଦେବମାନ, ମନୁମାନ, ପିତୃମାନ, ସୌରମାନ, ସାବନମାନ, ଚାନ୍ଦ୍ରମାନ, ଆର୍କ୍ଷ (ନକ୍ଷତ୍ର)ମାନ ଓ ଗୁରୁମାନ—ଏହି ନବ ମାନ।

Verse 110

एतेषां नवमानानां व्यवहारोऽत्र पञ्चभिः । तेषां पृथक्पृथक्कार्यं वक्ष्यते व्यवहारतः ॥ ११० ॥

ଏହି ନବ ମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଅନୁସାରେ ଅଲଗା ଭାବେ କୁହାଯିବ।

Verse 111

ग्रहाणां निखिलश्चारो गृह्यते सौरमानतः । वृष्टेर्विधानं स्त्रीगर्भः सावनेनैव गृह्यते ॥ १११ ॥

ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି ସୌରମାନ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ବର୍ଷାର ବିଧାନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଗର୍ଭର ଗଣନା କେବଳ ସାବନ (ଦିନାଧାରିତ) ମାନରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 112

प्रवर्षणां समे गर्भो नाक्षत्रेण प्रगृह्यते । यात्रोद्वाहव्रतक्षौरे तिथिवर्षेशनिर्णयः ॥ ११२ ॥

ବର୍ଷାଋତୁକୁ ଆଧାର କରି ବର୍ଷ ଗଣନା ହେଲେ ଗର୍ଭ (ଏବଂ ତାହାର ଗଣନା) ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯାତ୍ରା, ବିବାହ, ବ୍ରତ ଓ ଚୂଡାକର୍ମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତିଥି ଏବଂ ବର୍ଷେଶ (ବର୍ଷାଧିପ) ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ।

Verse 113

पर्ववास्तूपवासादि कृत्स्नं चांद्रे ण गृह्यते । गृह्यते गुरुमानेन प्रभवाद्यब्दलक्षणम् ॥ ११३ ॥

ପର୍ବ, ବାସ୍ତୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ, ଉପବାସ ଆଦି ସମସ୍ତ ଆଚାର ଚାନ୍ଦ୍ରମାନ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ପ୍ରଭବ ଆଦି ବର୍ଷମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଗୁରୁମାନ (ବୃହସ୍ପତି ମାନ) ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।

Verse 114

तत्तन्मासैर्द्वादशभिस्तत्तदष्टौ भवेत्ततः । गुरुमध्यमचारेण षष्ट्यब्दाः प्रभवादयः ॥ ११४ ॥

ସେ ସେ ମାସ ଦ୍ୱାଦଶ ହେଲେ ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ; ତାପରେ ସେହି ଗଣନାରେ ପୁଣି ଆଠ (ବର୍ଷ) ଗଠିତ ହୁଏ। ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ଗତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭବ ଆଦି ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 115

प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदोऽथ प्रजापतिः । अंगिराः श्रीमुखो भावो युवा धाता तथैव च ॥ ११५ ॥

ପ୍ରଭବ, ବିଭବ, ଶୁକ୍ଲ, ପ୍ରମୋଦ, ପ୍ରଜାପତି; ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା, ଶ୍ରୀମୁଖ, ଭାବ, ଯୁବା, ଧାତା—ଏହି (ବର୍ଷନାମ) ଅଟେ।

Verse 116

ईश्वरो बहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो वृषः । चित्रभानुस्सुभानुश्च तारणः पार्थिवोऽव्ययः ॥ ११६ ॥

ସେ ପରମେଶ୍ୱର; ଧାନ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧିଦାତା; ଦୁଷ୍ଟଦମନକାରୀ; ପରାକ୍ରମସ୍ୱରୂପ; ଧର୍ମର ବୃଷଭ। ଚିତ୍ରପ୍ରଭା ଓ ଶୁଭକାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ତାରକ; ପାର୍ଥିବ ଲୋକର ଅଧିପତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅବ୍ୟୟ।

Verse 117

सर्वजित्सर्वधारी च विरोधी विकृतः खरः । नंदनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ ॥ ११७ ॥

ସେ ସର୍ବଜିତ୍—ସର୍ବବିଜୟୀ; ସର୍ବଧାରୀ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣକାରୀ; ଅଧର୍ମବିରୋଧୀ; ଅବିକୃତ—ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ; ଖର—ଅଡିଗ। ସେ ନନ୍ଦନ—ଆନନ୍ଦଦାତା; ବିଜୟ; ଜୟ; ମନ୍ମଥଦମନ; ଦୁର୍ମୁଖ—ଭୟଙ୍କରମୁଖୀ।

Verse 118

हेमलंबो विलंबश्च विकारी शार्वरी लवः । शुभकृच्छोभनः क्रोधी विश्वावसुपराभवौ ॥ ११८ ॥

ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ—ହେମଲମ୍ବ, ବିଲମ୍ବ, ବିକାରୀ, ଶାର୍ବରୀ, ଲବ; ଶୁଭକୃତ୍, ଶୋଭନ, କ୍ରୋଧୀ; ବିଶ୍ୱାବସୁ, ପରାଭବ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ନାମ।

Verse 119

प्लवंगः कीलकः सौम्यः सामाप्तश्च विरोधकृत् । र्प्भावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसोऽनलः ॥ ११९ ॥

ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ—ପ୍ଲବଙ୍ଗ, କୀଲକ, ସୌମ୍ୟ, ସାମାପ୍ତ, ବିରୋଧକୃତ୍; ଏବଂ ଋଭାବୀ, ପ୍ରମାଦୀ, ଆନନ୍ଦ, ରାକ୍ଷସ, ଅନଲ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ।

Verse 120

पिंगलः कालयुक्तश्च सिद्धार्थो रौद्र दुर्मतीः । दुंदुभी रुधिरोद्गारी रक्ताक्षः क्रोधनः क्षयः ॥ १२० ॥

ସେ ପିଙ୍ଗଲ, କାଳଯୁକ୍ତ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ; ରୌଦ୍ର ଓ ଦୁର୍ମତି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦ ପରି ଗର୍ଜନକାରୀ; ରୁଧିରୋଦ୍ଗାରୀ; ରକ୍ତାକ୍ଷ; କ୍ରୋଧନ; ଏବଂ କ୍ଷୟ—ଲୟସ୍ୱରୂପ।

Verse 121

नामतुल्यफलाः सर्वे विज्ञेयाः षष्टिवत्सराः । युगं स्थात्पंचभिर्वर्षैर्युगान्येवं तु द्वादश ॥ १२१ ॥

ଷଷ୍ଟି ସଂବତ୍ସର ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ନାମାନୁରୂପ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ; ଏଭଳି ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଯୁଗ ହୁଏ।

Verse 122

तेषामीशाः क्रमाज्ज्ञेया विष्णुर्देवपुरोहितः । पुरंदरो लोहितश्च त्वष्टाहिर्बुध्न्यसंज्ञकः ॥ १२२ ॥

ତାଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତାମାନେ କ୍ରମେ ଜାଣିବା ଉଚିତ—ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବପୁରୋହିତ; ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର); ଲୋହିତ; ତ୍ୱଷ୍ଟା; ଏବଂ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବ।

Verse 123

पितरश्च ततो विश्वे शशींद्रा ग्न्यश्विनो भगः । तथा युगस्य वर्षेशास्त्वग्निनेंदुविधीश्वराः ॥ १२३ ॥

ତାପରେ ପିତୃମାନେ ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ; ଏବଂ ସୋମ-ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଭଗ। ଏହିପରି ଯୁଗ ଓ ବର୍ଷର ଅଧିପତି ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଧୀଶ୍ୱର।

Verse 124

अथाद्वेशचमूनाथसस्यपानां बलाबलम् । तत्कालं ग्रहचारं च सम्यग् ज्ञात्वा फलं वदेत् ॥ १२४ ॥

ତାପରେ ଅଦ୍ୱେଷ, ଚମୂନାଥ ଆଦି, ଶସ୍ୟ ଓ ପାନୀୟଜଳର ବଳାବଳ, ଏବଂ ସେ ସମୟର ଗ୍ରହଚାରକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣି ଫଳ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 125

सौम्यायनं मासषट्कं मृगाद्यं भानुभुक्तितः । अहः सुराणां तद्रा त्रिः कर्काद्यं दक्षिणायनम् ॥ १२५ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟର ରାଶିଭୋଗ ଅନୁସାରେ ମକରାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଛଅ ମାସର କାଳ ‘ସୌମ୍ୟାୟନ’ (ଉତ୍ତରାୟଣ) କୁହାଯାଏ। ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଦିନ; ତାହାର ରାତ୍ରି କର୍କଟାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ଛଅ ମାସର ‘ଦକ୍ଷିଣାୟଣ’।

Verse 126

गृहप्रवेशवैवाहप्रतिष्ठामौंजिबन्धनम् । मघादौ मंगलं कर्म विधेयं चोत्तरायणे ॥ १२६ ॥

ଗୃହପ୍ରବେଶ, ବିବାହ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ମୌଞ୍ଜୀବନ୍ଧନ (ଉପନୟନ) ପରି ମଙ୍ଗଳକର୍ମ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତରାୟଣେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 127

याम्यायने गर्हितं च कर्म यत्नात्प्रशस्यते । माघादिमासौ द्वौ द्वौ च ऋतवः शिशिरादयः ॥ १२७ ॥

ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ, ଅନ୍ୟଥା ଗର୍ହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ ହୁଏ। ମାଘରୁ ମାସଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇ-ଦୁଇ କରି, ଏବଂ ଶିଶିରାଦି ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ମାସର।

Verse 128

मृगाच्छिशिरवसंतश्च ग्रीष्माः स्युश्चोत्तरायणे । वर्षा शरच्च हेमंतः कर्काद्वै दक्षिणायने ॥ १२८ ॥

ମୃଗଶୀର୍ଷରୁ ଶିଶିର, ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ଉତ୍ତରାୟଣର। କର୍କଟରୁ ବର୍ଷା, ଶରଦ୍ ଓ ହେମନ୍ତ ଋତୁ ଦକ୍ଷିଣାୟଣର।

Verse 129

चांद्रो दर्शावधिः सौरः संक्रात्या सावनो दिनैः । त्रिंशद्भिश्चंद्र भगणो मासो नाक्षत्रसंज्ञकः ॥ १२९ ॥

ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ ଅମାବାସ୍ୟା ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣାଯାଏ; ସୌରମାସ ସଂକ୍ରାନ୍ତିଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ସାବନମାସ ଦିନଗଣନାରେ; ତିରିଶ ତିଥିଯୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଭଗଣମାସକୁ ‘ନାକ୍ଷତ୍ରମାସ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 130

मधुश्च माधवः शुक्रः शुचिश्चाथ नभस्ततः । नभस्य इषःऊर्जश्च सहाश्चैव सहस्यकः ॥ १३० ॥

ମଧୁ, ମାଧବ, ଶୁକ୍ର, ଶୁଚି; ତାପରେ ନଭ; ତାହାପରେ ନଭସ୍ୟ; ପରେ ଇଷ ଓ ଊର୍ଜ; ଏବଂ ସହା ଓ ସହସ୍ୟକ—ଏହିମାନେ କ୍ରମେ ମାସନାମ।

Verse 131

तपास्तपस्य क्रमशश्चैत्रादीनां समाह्वयाः । यस्मिन्मासे पौर्णमासी येन धिष्ण्येन संयुता ॥ १३१ ॥

ତପ ଓ ତପସ୍ୟା—ଏହି ନାମ ଦୁଇଟି କ୍ରମେ ଚୈତ୍ରାଦି ମାସମାନଙ୍କର ନାମ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଯେ ମାସରେ ଯେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ପଡ଼େ ଏବଂ ଯେ ନକ୍ଷତ୍ର-ଧିଷ୍ଣ୍ୟ ସହ ଯୁକ୍ତ ଥାଏ, ସେହି ଆଧାରରେ ମାସର ସଂଜ୍ଞା ହୁଏ।

Verse 132

तन्नक्षत्राह्वयो मासः पौर्णमासी तदाह्वया । तत्पक्षौ दैव पित्राख्यौ शुक्लकृष्णौ तथापरे ॥ १३२ ॥

ସେହି (ଅଧିଷ୍ଠାତା) ନକ୍ଷତ୍ରର ନାମରେ ମାସର ସଂଜ୍ଞା ହୁଏ, ଏବଂ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ମଧ୍ୟ ସେହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାହାର ଦୁଇ ପକ୍ଷ ‘ଦୈବ’ ଓ ‘ପିତୃୟ’—ଅର୍ଥାତ୍ ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ।

Verse 133

शुभाशुभे कर्मणि च प्रशस्तौ भवतः सदा । क्रमात्तिथीनां ब्रह्माग्नी विरिंचिविष्णुशैलजाः ॥ १३३ ॥

ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର କର୍ମରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସଦା ପ୍ରଶଂସନୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତିଥିମାନଙ୍କ କ୍ରମରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ବିରିଞ୍ଚି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶୈଲଜା (ପାର୍ବତୀ) ଅଧିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 134

विनायकयमौ नागचंद्रौ स्कंदोऽकवासवौ । महेन्द्र वासवौ नागदुर्गादंडधराह्वयः ॥ १३४ ॥

ବିନାୟକ ଓ ଯମ; ନାଗ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର; ସ୍କନ୍ଦ ଓ (ଦୁଇ) ବସୁ; ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବାସବ; ଏବଂ ନାଗ, ଦୁର୍ଗା, ଦଣ୍ଡଧର—ଏହିମାନେ ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ଦିବ୍ୟ ନାମ।

Verse 135

शिवविष्णू हरिरवीकामः सर्वः कलीततः । चन्द्र विश्वेदर्शसंज्ञतिथीशाः पितरः स्मृताः ॥ १३५ ॥

ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ହରି, ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ କାମ—ଏ ସମସ୍ତେ ‘କଲୀତତ’ ଗଣ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଏବଂ ‘ତିଥୀଶ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଦେବତାମାନେ ପିତୃ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 136

नंदाभद्रा जयारिक्तापूर्णाः स्युस्तिथयः पुनः । त्रिरावृत्त्या क्रमाज्ज्ञेया नेष्टमध्येष्टदाः सिते ॥ १३६ ॥

ପୁନର୍ବାର ତିଥିମାନେ ନନ୍ଦା, ଭଦ୍ରା, ଜୟା, ରିକ୍ତା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏହି କ୍ରମକୁ ଅନୁକ୍ରମେ ତିନିଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କଲେ ସମଗ୍ର ପକ୍ଷରେ ତାହା ବୁଝାଯାଏ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସେମାନେ କ୍ରମେ ଅନିଷ୍ଟ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଇଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 137

कृष्णपक्षे त्विष्टमध्यानिष्टदाः क्रमशस्तदा । अष्टमी द्वादशी षष्ठी चतुर्थी च चतुर्दशी ॥ १३७ ॥

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏହି ତିଥିମାନେ କ୍ରମଶଃ ଇଷ୍ଟରୁ ମଧ୍ୟମ ଓ ଅନିଷ୍ଟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଧରାଯାନ୍ତି—ଅଷ୍ଟମୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ଚତୁର୍ଥୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ।

Verse 138

तिथयः पक्षरंध्राख्या ह्यतिरूक्षा प्रकीर्तिताः । समुद्र मनुरंध्रांकतत्त्वसंख्यास्तुनाडिकाः ॥ १३८ ॥

ତିଥିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇ ‘ପକ୍ଷ-ରନ୍ଧ୍ର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବଂ ନାଡିକା-କାଳମାନ ‘ସମୁଦ୍ର’, ‘ମନୁ’, ‘ରନ୍ଧ୍ର’, ‘ଅଙ୍କ’, ‘ତତ୍ତ୍ୱ’ ଆଦି ପାରମ୍ପରିକ ସଂଖ୍ୟା-ସଙ୍କେତ ଅନୁସାରେ ଗଣନୀୟ।

Verse 139

त्याज्याः स्युस्तासु तिथिषु क्रमात्पंच च सर्वदा । अमावास्या च नवमी हित्वा विषमसज्ञिका ॥ १३९ ॥

ସେହି ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ରମେ ପାଞ୍ଚଟି ତିଥି ସଦା ତ୍ୟାଜ୍ୟ। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ନବମୀକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସବୁ ‘ବିଷମ’ (ଅଶୁଭ) ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 140

तिथयस्तुप्रशस्तास्युर्मध्यमा प्रतिपत्सिता । षष्ठ्यां तैलं तथाष्टम्यां मासं क्षौरं कलेस्तिथौ ॥ १४० ॥

ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଶସ୍ତ; ପ୍ରତିପଦା ମଧ୍ୟ ଅନୁମୋଦିତ। ଷଷ୍ଠୀରେ ତେଲ ଲଗାଇବା, ଅଷ୍ଟମୀରେ ମାସିକ ବ୍ରତ କରିବା, ଏବଂ କାଳ-ତିଥିରେ କ୍ଷୌରକର୍ମ (ମୁଣ୍ଡନ) କରିବା କୁହାଯାଇଛି।

Verse 141

पूर्णिमादर्शयोर्नारीसेवनं परिवर्जयेत् । दर्शे षष्ठ्यां प्रतिपदि द्वादश्यां प्रतिपर्वसु ॥ १४१ ॥

ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ନାରୀସେବନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଶଦିନ, ଷଷ୍ଠୀ, ପ୍ରତିପଦ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ପର୍ବଦିନରେ ମଧ୍ୟ ବିରତ ରହିବା।

Verse 142

नवम्यां च न कुर्वीत कदाचिद्दंतधावनम् । व्यतीपाते च संक्रांतावेकादश्यां च पर्वसु ॥ १४२ ॥

ନବମୀ ଦିନେ କେବେ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ୟତୀପାତ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଏକାଦଶୀ ଓ ପର୍ବଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବର୍ଜ୍ୟ।

Verse 143

अर्कभौमदिने षष्ठ्यां नाभ्यंगो वैधृतौ तथा । यः करोति दशम्यां च स्नानमामलकैर्नरः ॥ १४३ ॥

ରବିବାର କିମ୍ବା ମଙ୍ଗଳବାର ପଡ଼ୁଥିବା ଷଷ୍ଠୀ ଦିନେ ଓ ବୈଧୃତି ଯୋଗରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ (ତେଲମର୍ଦ୍ଦନ) କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ନର ଦଶମୀ ଦିନେ ଆମଳକ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧିଫଳ ପାଏ।

Verse 144

पुत्रहानिर्भवेत्तस्य त्रयोदश्यां धनक्षयः । अर्थपुत्रक्षयस्तस्य द्वितीयायां न संशयः ॥ १४४ ॥

ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନେ ତାହାର ପୁତ୍ରହାନି ହୁଏ, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନେ ଧନକ୍ଷୟ। ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନେ ଅର୍ଥ ଓ ପୁତ୍ର—ଦୁହିଁର କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 145

अमायां च नवम्यां च सप्तम्यां च कुलक्षयः । या पौर्णिमा दिवा चंद्र मती सानुमती स्मृता ॥ १४५ ॥

ଅମାବାସ୍ୟା, ନବମୀ ଓ ସପ୍ତମୀ ଦିନେ କୁଳକ୍ଷୟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଥାଏ, ସେହି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ‘ଚନ୍ଦ୍ରମତୀ’ ଓ ‘ସାନୁମତୀ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 146

रात्रौ चन्द्र वती राकाप्यमावास्या तथा द्विधा । सिनीवाली चेंदुमती कुहूर्नेंदुमती मता ॥ १४६ ॥

ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଯୁକ୍ତ ତିଥି ‘ରାକା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଅମାବାସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିବିଧ—ସିନୀବାଳୀ ‘ଇନ୍ଦୁମତୀ’ (ଚନ୍ଦ୍ରସହିତ), କୁହୂ ‘ଅନିନ୍ଦୁମତୀ’ (ଚନ୍ଦ୍ରବିହୀନ) ବୋଲି ମତ।

Verse 147

कार्तिके शुक्लनवमी त्वादिः कृतयुगस्य च । त्रेतादिर्माधवे शुक्ले तृतीया पुण्यसंज्ञिता ॥ १४७ ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ନବମୀକୁ କୃତ (ସତ୍ୟ) ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ମାଧବ (ବୈଶାଖ) ମାସର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟା ତ୍ରେତା ଯୁଗର ପୁଣ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 148

कृष्णापंचदशी माघे द्वापरादिरुदीरिता । कल्पादिः स्यात्कृष्णपक्षे नभस्यस्य त्रयोदशी ॥ १४८ ॥

ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଞ୍ଚଦଶୀ (ଅମାବାସ୍ୟା) ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ବୋଲି ଉଦ୍ଦୀରିତ। ଏବଂ ନଭସ୍ୟ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀକୁ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ କୁହାଯାଏ।

Verse 149

द्वादश्यूर्जे शुक्लपक्षे नवम्यच्छेश्वयुज्यपि । चेत्रे भाद्र पदे चैव तृतीया शुक्लसंज्ञिता ॥ १४९ ॥

ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶୁଭ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ତଥା ଅଶ୍ୱୟୁଜ (ଆଶ୍ୱିନ) ମାସର ନବମୀ ମଧ୍ୟ। ଚୈତ୍ର ଓ ଭାଦ୍ରପଦରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟା ‘ଶୁକ୍ଳା’ ନାମେ ଶୁଭ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 150

एकादशी सिता पौषे ह्याषाढेर्देशमीसिता । माघे च सप्तमी शुक्ला नभस्ये त्वसिताष्टमी 1. ॥ १५० ॥

ପୌଷ ମାସରେ ଶୁକ୍ଳ (ସିତା) ଏକାଦଶୀ; ଆଷାଢରେ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ; ମାଘରେ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ; ଏବଂ ନଭସ୍ୟ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସରେ କୃଷ୍ଣ (ଅସିତା) ଅଷ୍ଟମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 151

श्रावणे मास्यमावास्या फाल्गुने मासि पौर्णिमा । आषाढें कार्तिके मासि ज्यष्ठे चैत्रे च पौर्णिमा ॥ १५१ ॥

ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଅମାବାସ୍ୟା ପାଳନୀୟ; ଫାଲ୍ଗୁଣ ମାସରେ ପୌର୍ଣ୍ଣମୀ। ଆଷାଢ଼ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ, ତଥା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ମଧ୍ୟ ପୌର୍ଣ୍ଣମୀ ତିଥି ପାଳନୀୟ।

Verse 152

मन्वादयो मानवानां श्राद्धेष्वत्यंतपुण्यदा । भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां मघामिंदुः करे रविः ॥ १५२ ॥

ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ୱାଦି ଆଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ—ବିଶେଷତଃ ଭାଦ୍ରପଦ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ମଘାରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ।

Verse 153

गजच्छाया तदा ज्ञेया श्राद्धे ह्यत्यंतपुण्यदा । एकस्मिन्वासरे तिस्रस्तिथयः स्यात्तिथिक्षयः ॥ १५३ ॥

ସେ ସମୟରେ ‘ଗଜଛାୟା’ ନାମକ ଶୁଭକାଳକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ତିନୋଟି ତିଥି ହେଲେ ତାହାକୁ ‘ତିଥିକ୍ଷୟ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 154

तिथिर्वारत्रये त्वेका ह्यधिका द्वे च निंदिते । सूर्यास्तमनपर्यंतं यस्मिन्वारे तु या तिथिः ॥ १५४ ॥

ତିନିଟି ବାର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ତିଥି ‘ଅଧିକା’ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ‘ନିନ୍ଦିତା’ ମନାଯାଏ। ଯେ ବାରରେ ଯେ ତିଥି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଆଗକୁ) ରହେ, ସେହି ତିଥିକୁ ସେହି ବାରରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 155

विद्यते सा त्वखंडा स्यान्न्यूना चेत्खंडसंज्ञिता । तिथेः पंचदशो भागः क्रमात्प्रतिपदादयः ॥ १५५ ॥

ତିଥି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ତାହା ‘ଅଖଣ୍ଡା’ କୁହାଯାଏ; ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ‘ଖଣ୍ଡ’ ସଂଜ୍ଞା ପାଏ। ତିଥି ହେଉଛି ଚାନ୍ଦ୍ରମାସର ପନ୍ଦରମ ଭାଗ, ପ୍ରତିପଦା ଆଦି କ୍ରମରେ।

Verse 156

क्षणसंज्ञास्तदर्द्धानि तासामर्द्धप्रमाणतः । रविः स्थिश्चरश्चन्द्र ः क्रूरोवक्रोखिलो बुधः ॥ १५६ ॥

ସେହି (କାଳ-ବିଭାଗମାନଙ୍କ) ଅର୍ଧକୁ ‘କ୍ଷଣ’ କୁହାଯାଏ; ତାହାଙ୍କ ଅର୍ଧ-ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥିର, ଚନ୍ଦ୍ର ଚର; ଏବଂ ବୁଧ କ୍ରୂର, ବକ୍ରଗାମୀ ଓ ଅନିୟମିତ ଗତିବାନ୍।

Verse 157

लघुरीज्यो मृदुः शुक्रस्तीक्ष्णो दिनकरात्मजः । अभ्यक्तो भानुवारे यः स नरः क्लेशवान्भवेत् ॥ १५७ ॥

ଗୁରୁ ଲଘୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶୁକ୍ର ମୃଦୁ, ଏବଂ ଦିନକର-ପୁତ୍ର ଶନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ଯେ ନର ରବିବାରେ ଦେହରେ ତେଲ ଲଗାଏ, ସେ କ୍ଲେଶବାନ୍ ହୁଏ।

Verse 158

ऋक्षेशे कांतिभाग्भौमे व्याधिसौभाग्यमिंदुजे । जीवे नैवं सिते हानिर्मन्दे सर्वसमृद्धयः ॥ १५८ ॥

ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତି ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ହେଲେ କାନ୍ତି ଓ ଆକର୍ଷଣ ମିଳେ; ବୁଧ ହେଲେ ରୋଗ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ—ଦୁହେଁ ହୁଏ। ଗୁରୁ ସହ ଏପରି ଫଳ ନୁହେଁ; ଶୁକ୍ରେ ହାନି, ଶନିରେ ସର୍ବସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 159

लंकोदयात्स्याद्वारादिस्तस्मादूर्ध्वमधोऽपिवा । देशांतरस्वचरार्द्धनाडीभिरपरे भवेत् ॥ १५९ ॥

ଲଙ୍କାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ଦ୍ୱାରକା ଆଦି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କର ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ—କେଉଁଠି ଆଗୁଆ, କେଉଁଠି ପଛୁଆ। ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଦେଶାନ୍ତରର ସ୍ୱଚର ଅନୁସାରେ ଅର୍ଧ-ନାଡୀ ଦ୍ୱାରା ତଫାତ ଗଣାଯାଏ।

Verse 160

बलप्रदस्य खेटस्य कर्म सिद्ध्य्ति यत्कृतम् । तत्कर्म बलहीनस्य दुःखेनापि न सिद्ध्य्ति ॥ १६० ॥

ବଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ତାବିଜ (ଖେଟ) ସହ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ବଳହୀନଙ୍କର ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 161

इंदुज्ञजीवशुक्राणां वासराः सर्वकर्मसु । फलदास्त्वितरे क्रूरे कर्मस्वभिमतप्रदाः ॥ १६१ ॥

ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ବାର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଭଫଳଦାୟକ। ଅନ୍ୟ ବାରଗୁଡ଼ିକ କ୍ରୂର; ସେମାନେ କଠୋର କିମ୍ବା ବଳପୂର୍ବକ କର୍ମରେ ମାତ୍ର ଇଷ୍ଟଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 162

रक्तवर्णो रविश्चंद्रो गौरो भौमस्तु लोहितः । दूर्वावर्णो बुधो जीवः पीतः श्वेतस्तु भार्गवः ॥ १६२ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ; ମଙ୍ଗଳ ଗୌର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋହିତାଭ କୁହାଯାଏ। ବୁଧ ଦୂର୍ବାଘାସ ବର୍ଣ୍ଣ; ବୃହସ୍ପତି ପୀତ; ଶୁକ୍ର ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ।

Verse 163

कृष्णः सौरिः स्ववारेषु स्वस्ववर्णक्रिया हिताः । अद्रि बाणाश्च यस्तर्कपातालवसुधाधाः ॥ १६३ ॥

କୃଷ୍ଣ ଓ ସୌରି (ଶନି) ନିଜ-ନିଜ ବାରରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ଶୁଭଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେତେବେଳେ ନିଜ-ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣାନୁସାରେ ବିହିତ କ୍ରିୟା ହିତକର; ‘ଅଦ୍ରି’, ‘ବାଣ’ ଆଦି ସଂଜ୍ଞା ପରମ୍ପରାରେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 164

बाणाग्निलोचनानिह्यवेदवाहुशिलीमुखाः । त्र् येकाहयो नेत्रगोत्ररामाश्चंद्र रसर्तवः ॥ १६४ ॥

ବାଣ, ଅଗ୍ନି, ନେତ୍ର, ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାର, ବେଦ, ଭୁଜା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଲୀମୁଖ; ତ୍ରୟ, ଏକାହ, ଅଶ୍ୱ; ନେତ୍ର, ଗୋତ୍ର, ରାମ; ଚନ୍ଦ୍ର, ରସ ଓ ଋତୁ—ଏସବୁ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ପାବନ ସମ୍ବନ୍ଧ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 165

कुलिकाश्चोपकुलिका वारवेलास्तथा क्रमात् । प्रहरार्द्धप्रमाणास्ते विज्ञेयाः सूर्यवासरात् ॥ १६५ ॥

କ୍ରମକ୍ରମେ କୁଲିକା, ଉପକୁଲିକା ଓ ବାରବେଳା—ସୂର୍ଯ୍ୟବାସର (ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ-ଆଧାରିତ ଦିନ) ଠାରୁ ଗଣନା କଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅର୍ଧ ପ୍ରହର ପରିମାଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 166

यस्मिन्वारे क्षणो वारदृष्टस्तद्वासराधिपः । आद्यः षष्ठो द्वितीयोऽस्मात्तत्षष्ठस्तु तृतीयकः ॥ १६६ ॥

ଯେ କ୍ଷଣରେ ଯେ ବାର ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ଦିନର ଅଧିପତି ସେହି ବାରାଧିପ ହୁଅନ୍ତି। ସେହି ବାରାଧିପଠାରୁ ପ୍ରଥମକୁ ଷଷ୍ଠ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ତାହାଠାରୁ ଷଷ୍ଠ, ତୃତୀୟକୁ ତାହାଠାରୁ ଷଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 167

षष्ठः षष्ठश्चेतरेषां कालहोराधिपाः स्मृताः । सार्द्धनाडीद्वयेनैव दिवा रात्रौ यथाक्रमात् ॥ १६७ ॥

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଷଷ୍ଠ ଏବଂ ପୁନଃ ଯେ ଷଷ୍ଠ, ସେମାନେ କାଳ-ହୋରାର ଅଧିପତି ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ହୋରା ଦୁଇ ନାଡୀ ଓ ଅର୍ଧ ନାଡୀ (ସାଢେ ଦୁଇ ନାଡୀ) ମାତ୍ରାର, ଦିନ-ରାତି କ୍ରମେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।

Verse 168

वारप्रोक्ते कर्मकार्ये तद्ग्रहस्य क्षणेऽपि सन् । नक्षत्रेशाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः ॥ १६८ ॥

ଯେ କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବାରରେ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେହି ବାର-ଗ୍ରହ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତିମାନେ କ୍ରମେ ଦସ୍ର (ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ), ଯମ, ଅଗ୍ନି ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 169

चंद्रे शादितिजीवाहिपितरो भगसंज्ञकः । अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः ॥ १६९ ॥

ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ଶା (ଶନି), ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତି), ଅହି (ନାଗମାନେ) ଓ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ‘ଭଗ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅର୍ୟମା, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମରୁତ, ଚକ୍ର, ଅଗ୍ନିମିତ୍ର ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 170

नैरृत्युदकविश्वेजगोविंदवसुतोयपाः । अजैकपादहिर्बुध्न्या पूषा चेति प्रकीर्तिताः ॥ १७० ॥

ନୈରୃତ୍ୟ, ଉଦକ, ବିଶ୍ୱେଜ, ଗୋବିନ୍ଦ, ବସୁ, ତୋୟପା, ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପୂଷା—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ଜପ ପାଇଁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 171

पूर्वात्रयं मघाह्यग्निविशाखायममूलभम् । अधोमुखं तु नवकं भानौ तत्रविधीयते ॥ १७१ ॥

ପୂର୍ବା-ତ୍ରୟ, ମଘା, (କୃତ୍ତିକା) ଅଗ୍ନିତାରା, ବିଶାଖା, ଆୟମ ଓ ମୂଳ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅମୂଳଭ’ (ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ) କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଚାରରେ ‘ଅଧୋମୁଖ’ ନବକ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବିଧିତ।

Verse 172

बिलप्रवेशगणितभूतसाधनलेखनम् । शिल्पकर्मकलाकूपनिक्षेपोद्धरणादि यत् ॥ १७२ ॥

ଏଥିରେ ବିଲ/ଭୂଗର୍ଭ ପଥରେ ପ୍ରବେଶର ବିଦ୍ୟା, ଗଣିତ, ଭୂତସାଧନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଧି-ଉପାୟ, ଲେଖନକଳା, ଶିଳ୍ପକର୍ମ; ଏବଂ କୂଆ ଆଦିରେ ଲୁଚାଇ ରଖା ନିକ୍ଷେପ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପରି କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 173

मित्रेन्दुत्वाष्ट्रहस्तेन्द्रा दितिभांत्याश्विवायुभम् । तिर्यङ्मुखाख्यं नवकं भानौ तत्र विधीयते ॥ १७३ ॥

ମିତ୍ର, ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର), ତ୍ୱାଷ୍ଟୃ, ହସ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦିତି, ଭାନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଓ ବାୟୁ—ଏହି ନଅଟିର ସମୂହ ‘ତିର୍ୟଙ୍ମୁଖ’ ନବକ ନାମେ ପରିଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଚାରରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବିଧିତ।

Verse 174

हलप्रवाहगमन गंत्रीपत्रगजोष्ट्रकम् । खरगोरथनौयानालुलायहयकर्म च ॥ १७४ ॥

ହଳଚାଷ ଓ ଜଳପ୍ରବାହର ପରିଚାଳନା; ଗାଡ଼ି/ରଥ ଏବଂ ପତ୍ର-ଉପକରଣର କାର୍ଯ୍ୟ; ହାତୀ-ଉଠର ପରିଚର୍ଯ୍ୟା; ଏବଂ ଗଧା-ଗୋ କାର୍ଯ୍ୟ, ରଥ-ନୌକା ବ୍ୟବହାର, ଝୁଲା/ଦୋଳନ ଓ ଅଶ୍ୱ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ—ଏସବୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 175

ब्रह्मविष्णुमहेशार्यशततारावसूत्तराः । ऊद्ध्वास्यं नवकं भानां प्रोक्तमत्र विधीयते ॥ १७५ ॥

ଏଠାରେ ଭାନମାନଙ୍କ (ନକ୍ଷତ୍ର-ଦେବତାମାନଙ୍କ) ‘ଊର୍ଧ୍ୱାସ୍ୟ’ ନବକ କୁହାଯାଇଛି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ, ଆର୍ୟମାନେ, ଶତତାରା, ବସୁମାନେ ଓ ଉତ୍ତରାମାନେ; ଏହାହିଁ ଏଠାରେ ବିଧିତ।

Verse 176

नृपाभिषेकमांगल्यवारणध्वजकर्म च । प्रासादतोरणारामप्राकाराद्यं च सिद्ध्य्ति ॥ १७६ ॥

ରାଜାଭିଷେକର ମଙ୍ଗଳକର୍ମ, ହାତୀ ଓ ଧ୍ୱଜ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଧିକର୍ମ, ଏବଂ ପ୍ରାସାଦ, ତୋରଣ, ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରାକାର ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 177

स्थिरं रोहिण्युत्तराख्यं क्षिप्रं सूर्याश्विपुष्यभम् । साधारणं द्विदैवत्यं वह्निभं च प्रकीर्तितम् ॥ १७७ ॥

ରୋହିଣୀ ଓ ତିନି ଉତ୍ତର-ନକ୍ଷତ୍ର ‘ସ୍ଥିର’; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ପୁଷ୍ୟ ‘କ୍ଷିପ୍ର’। ‘ଦ୍ୱିଦୈବତ୍ୟ’ ‘ସାଧାରଣ’ ଏବଂ ‘ବହ୍ନିଭ’ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ୍ ଶ୍ରେଣୀ ଭାବେ କଥିତ।

Verse 178

वस्वदित्यंवुपुष्याणि विष्णुभं चरसंज्ञितम् । मृद्विंदुमित्रचित्रांत्यमुग्रं पूर्वामघात्रिकम् ॥ १७८ ॥

ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ୟ-ସମୂହ; ‘ବିଷ୍ଣୁଭ’କୁ ‘ଚର’ କୁହାଯାଏ। ପରେ ମୃଦ୍, ବିନ୍ଦୁ, ମିତ୍ର ଓ ଚିତ୍ରା-ଅନ୍ତ୍ୟ ସମୂହ; ‘ଉଗ୍ର’; ଏବଂ ପୂର୍ବା-ମଘା ଆଦି ତ୍ରୟ—ଏହି ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକ ଘୋଷିତ।

Verse 179

मूलाद्रा र्हींद्र भं तीक्ष्णं स्वनामसदृशं फलम् । चित्रादित्यंबुविष्ण्वंबांत्याधिमित्रवसूडुषु ॥ १७९ ॥

ମୂଳା ଓ ଆର୍ଦ୍ରା, ଏବଂ ର୍ହୀନ୍ଦ୍ର, ଭଂ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ଏହାମାନଙ୍କରେ ଫଳ ନିଜ ନାମାର୍ଥ ଅନୁସାରେ କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଚିତ୍ରା, ଆଦିତ୍ୟ, ଅମ୍ବୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅମ୍ବା, ଅନ୍ତ୍ୟ, ଆଧି, ମିତ୍ର, ବସୂଡୁରେ ମଧ୍ୟ ନାମାନୁସାରେ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 180

समृगेज्येषु बालानां कर्णवेधक्रिया हिता । दस्रेन्द्वदितितिष्येषु करादित्रितये तथा ॥ १८० ॥

ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ଣ୍ଣବେଧ କ୍ରିୟା ମୃଗଶୀର୍ଷ ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ହିତକର। ଧନିଷ୍ଠା, ଶ୍ରବଣ, ଅଦିତି (ପୁନର୍ବସୁ), ତିଷ୍ୟା (ପୁଷ୍ୟା) ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ହସ୍ତା ଆରମ୍ଭ ତିନି ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ କୁହାଯାଏ।

Verse 181

गजकर्माखिलं यत्तद्विधेयं स्थिरभेषु च । वाजिकर्माखिलं कार्यं सूर्यवारे विशेषतः ॥ १८१ ॥

ହାତୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥିର ରାଶିରେ କରିବା ଉଚିତ; ଘୋଡା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶେଷତଃ ରବିବାରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 182

चित्रावरुणवैरिंचत्र् युत्तरासु गमागमम् । दर्शाष्टम्यां चतुर्दश्यां पशूनां न कदाचन ॥ १८२ ॥

ଚିତ୍ରା, ବରୁଣ, ବୈରିଞ୍ଚ ନାମକ ଯୋଗ/ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏବଂ ଉତ୍ତରାୟଣକାଳରେ ଗମନାଗମନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଅମାବାସ୍ୟା, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇବା କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 183

मृदुध्रुवक्षिप्रचरविशाखापितृभेषु च । हलप्रवाहं प्रथमं विदध्यान्मूलभे वृषैः ॥ १८३ ॥

ମୃଦୁ, ଧ୍ରୁବ, କ୍ଷିପ୍ର ଓ ଚର ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଏବଂ ବିଶାଖା ଓ ପିତୃ-ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପ୍ରଥମେ ‘ହଳ-ପ୍ରବାହ’ (ଜୁଆ/ଚାଷ ରେଖା) କରିବା ଉଚିତ; ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତାହା ବଳଦ ସହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 184

हलादौ वृषनाशाय भत्रयं सूर्यमुक्तभात् । अग्रे वृद्ध्यै त्रयं लक्ष्म्यै सौम्यपार्श्वे च पंचकम् ॥ १८४ ॥

‘ହ’ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନି (ବିନ୍ୟାସ) ବୃଷ-ନାଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୁକ୍ତ-ପ୍ରଭା ବିଧାନରେ—ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତିନି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପାଇଁ (ବିନ୍ୟାସ), ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାଞ୍ଚ (ବିନ୍ୟାସ) କୁହାଯାଇଛି।

Verse 185

शूलत्रयेपि नवकं मरणाय च पंचकम् । श्रियै पुष्ट्यै त्रयं श्रेष्ठं स्याच्चक्रे लांगलाह्वये ॥ १८५ ॥

ତ୍ରିଶୂଳର ତିନି ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ମରଣ ପାଇଁ ନବକ (ନଅର ବିନ୍ୟାସ) ଏବଂ ପଞ୍ଚକ (ପାଞ୍ଚର ବିନ୍ୟାସ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀ ଓ ପୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ତ୍ରୟ (ତିନିର ବିନ୍ୟାସ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବିଶେଷତଃ ‘ଲାଙ୍ଗଲ’ ନାମକ ଚକ୍ରରେ।

Verse 186

मृदुध्रुवक्षिप्रभेषु पितृवायुवसूडुषु । समूलभेषु बीजोप्तिरत्युत्कृष्टफलप्रदा ॥ १८६ ॥

ମୃଦୁ, ଧ୍ରୁବ, କ୍ଷିପ୍ର ଓ ଭେଷ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଏବଂ ପିତୃ, ବାୟୁ ଓ ବସୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ—ବିଶେଷକରି ‘ସମୂଳ’ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିଲେ—ବୀଜ ବପନ ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 187

भवेद्भत्रितयं मूर्ध्नि धान्यनाशाय राहुभात् । गले त्रयं कज्जलाय वृद्ध्यै च द्वादशोदरे ॥ १८७ ॥

ରାହୁର ପୀଡାରେ ମୁଣ୍ଡରେ ତିନିଟି ଚିହ୍ନ ହେଲେ ଧାନ୍ୟନାଶ ସୂଚିତ ହୁଏ। ଗଳାରେ ତିନିଟି ହେଲେ କାଜଳ-ସଦୃଶ କଳିମା; ଉଦରରେ ବାରଟି ହେଲେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 188

निस्तंडुलत्वं लांगूले भवतु ष्टयभीतिदम् । नाभौ वह्निः पचकं यद्बजोप्ताविति चिंतयेत् ॥ १८८ ॥

ଏପରି ଚିନ୍ତନ କରିବ—“ଲାଙ୍ଗୁଳରେ ଧାନ୍ୟ ନଥାଉ; ଏହା ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟକାରଣ ହେଉ; ଏବଂ ନାଭିରେ ପାଚକ ଅଗ୍ନି ଅବସ୍ଥିତ”—ବୀଜ ବପନ ସମୟରେ ଏଭଳି ଭାବିବ।

Verse 189

स्थिरेष्वदितिसार्पांत्यपितृमारुतभेषु च । न कुर्याद्रो गमुक्तस्य स्नानमाहींदुशुक्रयोः ॥ १८९ ॥

ସ୍ଥିର ତିଥିରେ, ଏବଂ ଅଦିତି, ସର୍ପ, ଅନ୍ତ୍ୟ, ପିତୃ, ମାରୁତ (ବାୟୁ) ଓ ଭେଷ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତିଥିରେ ରୋଗମୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିଧିସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶୁକ୍ର ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 190

उत्तरात्रयमैतेन्द्र वसुवारुणभेषु च । पुष्यार्कपौष्णधिष्ण्येषु नृत्यारंभः प्रशस्यते ॥ १९० ॥

ଉତ୍ତରାତ୍ରୟରେ, ଏବଂ ଐତେନ୍ଦ୍ର, ବସୁ, ବାରୁଣ, ଭେଷ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ତଥା ପୁଷ୍ୟ, ଅର୍କ ଓ ପୌଷ୍ଣ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ନୃତ୍ୟାରମ୍ଭ ବିଶେଷ ପ୍ରଶସ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।

Verse 191

पूर्वार्द्धयुंजि षड्भानि पौष्णभादुदभात्ततः । मध्ययुंजि द्वादशर्क्षाणीन्द्र भान्नवभानि च ॥ १९१ ॥

ପୁଷ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବାର୍ଧ-ବିଭାଗରେ ଛଅଟି ନକ୍ଷତ୍ର ନିୟୋଜିତ। ମଧ୍ୟ-ବିଭାଗରେ ବାରଟି ନକ୍ଷତ୍ର, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର-ବିଭାଗରେ ତଦ୍ରୂପ ନଅଟି ତାରା-ସମୂହ ନିଶ୍ଚିତ॥

Verse 192

परार्द्धयुंजि क्रमशः संप्रीतिर्दम्पतेर्मिथः । जघन्यास्तोयपाद्रा र्हिपवनांतकनाकपाः ॥ १९२ ॥

କ୍ରମଶଃ ‘ପରାର୍ଧ’ ନାମକ ମାପ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ; ଏବଂ ପତି-ପତ୍ନୀଙ୍କ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି ମଧ୍ୟ ତଦନୁସାରେ ଚାଲେ। ନିମ୍ନତମ ମାନ—ଜଳ, ପାଦ (ପଦକ୍ଷେପ), ‘ଦ୍ରା’, ‘ଅର୍ହି’, ପବନ, ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ), ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ‘କାପ’॥

Verse 193

क्रमादितिद्विदैवत्या बृहत्ताराः पराः समाः । तासां प्रमाणघटिकास्त्रिंशन्नवतिद्यष्टयः ॥ १९३ ॥

କ୍ରମେ ତିଥିର ଦ୍ୱିଦେବତ୍ୟ-ଗଣନାନୁସାରେ ‘ବୃହତ୍ତାରା’ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚ (ପର) ବର୍ଷ କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରମାଣ-ଘଟିକା ତିରିଶ, ନବ୍ବେ, ଏବଂ ଆଠ॥

Verse 194

क्रमादभ्युदिते चंद्रे नयत्यर्घसमानि च । अश्वग्रींद्वीज्यनैरृत्यत्वाष्ट्रजत्त्युराभवाः ॥ १९४ ॥

ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ରମେ ଉଦିତ ହେଲେ ସେହି କ୍ରମରେ ଅର୍ଘ୍ୟ-ସମର୍ପଣ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀ, ଦ୍ୱୀଜ୍ୟ, ନୈରୃତ୍ୟ, ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର, ଜତ୍ତ୍ୟୁ ଓ ରାଭବ ଆଦି ବିଭାଗ ଗଣାଯାଏ॥

Verse 195

पितृद्विदैववस्वाख्यास्ताराः स्युः कुलसंज्ञिकाः । धातृज्येष्ठादितिस्वातीपौष्णार्कहरिदेवताः ॥ १९५ ॥

ପିତୃ, ଦ୍ୱିଦେବ ଓ ବସୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ‘କୁଲ-ସଂଜ୍ଞା’ ଧାରଣକାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା—ଜ୍ୟେଷ୍ଠାର ଧାତୃ, ସ୍ୱାତୀର ଅଦିତି, ପୌଷ୍ଣର ପୂଷା, ଆର୍କର ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ଏବଂ ହରିଦେବତାର ହରି॥

Verse 196

अजाह्यंत्यकभौजंगताराश्चैवाकुलाह्वयाः । शेषाः कुलाकुलास्तारास्तासां मध्ये कुलोडुषु ॥ १९६ ॥

ଅଜାହ୍ୟନ୍ତୀ ଓ ଅକଭୌଜଙ୍ଗ ନାମକ ତାରାମାନେ ‘ଆକୁଲା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ତାରାମାନେ ‘କୁଲ’ ଓ ‘ଅକୁଲ’—ଦୁଇ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘କୁଲ’ କୁହାଯାଉଥିବା ନକ୍ଷତ୍ରଗଣ ଅଛନ୍ତି।

Verse 197

प्रयाति यदि भूपालस्तदाप्नोति पराजयम् । भेषूपकुलसंज्ञेषु जयमाप्नोति निश्चितम् ॥ १९७ ॥

ରାଜା ଯଦି ‘ଭୂପାଲ’ ନାମକ ଶକୁନ-ଚିହ୍ନରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ପରାଜୟ ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ‘ଭେଷୂପକୁଲ’ ନାମକ ଶକୁନରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 198

संधिर्वापि तयोः साम्यं कुलाकुलगणोडुषु । अर्कार्किभौमवारे चेद्भद्रा या विषमांघ्रिभम् ॥ १९८ ॥

କୁଲ–ଅକୁଲ ଗଣ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଯଦି ଦୁହିଁର ସନ୍ଧି କିମ୍ବା ସାମ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହା ରବିବାର, ଶନିବାର କିମ୍ବା ମଙ୍ଗଳବାରରେ ପଡ଼େ, ତେବେ ସେଇ ଭଦ୍ରାକୁ ‘ବିଷମାଙ୍ଘ୍ରୀ’ (ଅସମ ପାଦଯୁକ୍ତ) ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ—କିଛି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଶୁଭ।

Verse 199

त्रिपुष्करं त्रिगुणदं द्विगुणं यमलाहिभम् । दद्यात्तद्दोषनाशाय गोत्रयं मूल्यमेव वा ॥ १९९ ॥

ସେଇ ଦୋଷ ନାଶ ପାଇଁ ତ୍ରିପୁଷ୍କର, ତ୍ରିଗୁଣଦ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ଓ ଯମଲାହିଭ—ଏହାମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ନଚେତ୍ ତିନିଟି ଗାଈ, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ସମମୂଲ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 200

द्विपुष्करे द्वयं दद्यान्न दोषस्त्वृक्षभोऽपि वा । क्रूरविद्धो युतो वापि पुष्यो यदि बलान्विर्तः 1. ॥ २०० ॥

ଦ୍ୱିପୁଷ୍କର କାଳରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ତାହାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ। ନକ୍ଷତ୍ର ବୃଷଭ ହେଉ କି, କ୍ରୂର ପ୍ରଭାବରେ ବିଦ୍ଧ/ଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଯଦି ପୁଷ୍ୟ ବଳବାନ ଥାଏ, ତେବେ ଦାନକର୍ମ ଦୋଷରହିତ ହୁଏ।