Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 33

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

अस्तगश्चतुरास्यार्क्षे लोकत्रयविनाशकृत् । उदितः श्रवणे पुष्ये वक्तृगोश्वनहानिदः ॥ ३३ ॥

Transliteration

astagaścaturāsyārkṣe lokatrayavināśakṛt | uditaḥ śravaṇe puṣye vaktṛgośvanahānidaḥ || 33 ||

Translation

ଯଦି (ଗ୍ରହ) ଚତୁରାସ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଅସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ତ୍ରିଲୋକ ବିନାଶର କାରଣ ହୁଏ। ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପୁଷ୍ୟରେ ଉଦିତ ହେଲେ, ବକ୍ତାଙ୍କୁ ହାନି ଓ ଗୋ-ଅଶ୍ୱ-ନରଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଏ॥

Word by Word

• अस्तगः: setting
• अस्तगः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अस्त + ग (धातु)
• Form: कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अस्तं गच्छति’ (setting)

• चतुरास्य: (in the asterism) ‘four-faced’
• चतुरास्य: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (अर्क्षे इत्यस्य विशेषण); बहुव्रीहि ‘चत्वारि आस्यानि यस्य’

• अर्क्षे: in the asterism
• अर्क्षे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्क्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; नक्षत्र/तारा-समूह

• लोकत्रयविनाशकृत्: destroyer of the three worlds
• लोकत्रयविनाशकृत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लोक + त्रय + विनाश + कृ (धातु)
• Form: कृदन्त (कृत्-प्रत्यय: क्विप्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासार्थः ‘लोकत्रयस्य विनाशं करोति’

• उदितः: risen
• उदितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उद् + इ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• श्रवणे: in Śravaṇa
• श्रवणे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; नक्षत्रनाम

• पुष्ये: in Puṣya
• पुष्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; नक्षत्रनाम

• वक्तृगोश्वनहानिदः: causing loss to speakers, cows, and dogs
• वक्तृगोश्वनहानिदः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वक्तृ + गो + श्वन् + हानि + द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासार्थः ‘वक्तॄणां गवां श्वनां च हानिं ददाति’ (हानि-द)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: raudra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames cosmic order (ṛta) through Jyotiṣa: certain astronomical conditions are treated as powerful portents, reminding a practitioner to align speech and action with dharma and to avoid inauspicious timings.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by warning of harmful outcomes from inauspicious moments, it supports the bhakta’s discipline of choosing auspicious times for worship, vows, and sacred speech, thereby protecting steadiness in sādhana.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa (Vedāṅga astrology): it links the results of events to udaya/asta (rising/setting) and specific nakshatras (Śravaṇa, Puṣya, and Caturāsya), a practical rule-set used for ritual and decision timing.