Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 169

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

चंद्रे शादितिजीवाहिपितरो भगसंज्ञकः । अर्यमार्कत्वष्टृमरुच्छक्राग्निमित्रवासवः ॥ १६९ ॥

Transliteration

caṃdre śāditijīvāhipitaro bhagasaṃjñakaḥ | aryamārkatvaṣṭṛmarucchakrāgnimitravāsavaḥ || 169 ||

Translation

ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ଶା (ଶନି), ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତି), ଅହି (ନାଗମାନେ) ଓ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ‘ଭଗ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅର୍ୟମା, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମରୁତ, ଚକ୍ର, ଅଗ୍ନିମିତ୍ର ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Word by Word

• चन्द्रे: for the Moon
• चन्द्रे: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative ‘in/for the Moon’

• शाति: Śāti
• शाति: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name in list

• दितिज: Ditija
• दितिज: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दितिज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘son of Diti’ (name)

• ईव: like/as if
• ईव: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ईव (अव्यय)
• Form: अव्यय; particle ‘as if/like’ (here likely part of name-sequence per sandhi)

• अहि: Ahi
• अहि: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name ‘Ahi’

• पितरः: the Pitṛs (Fathers)
• पितरः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural ‘Fathers’ (Pitṛs)

• भग-संज्ञकः: named Bhaga
• भग-संज्ञकः: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भग (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having the name Bhaga’

• अर्यमा: Aryamā
• अर्यमा: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्यमा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name

• अर्क: Arka (Sun)
• अर्क: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name (Sun)

• त्वष्टृ: Tvaṣṭṛ
• त्वष्टृ: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name

• मरुत्: Marut
• मरुत्: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (collective); proper name/group

• शक्र: Śakra (Indra)
• शक्र: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Indra

• अग्नि-मित्र: Agnimitra
• अग्नि-मित्र: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name ‘Agnimitra’

• वासवः: Vāsava
• वासवः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘Vāsava’ (Indra) / name in list

Speaker

Sage Sanatkumara (in dialogue with Sage Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Chandra
• Adityas
• Jiva
• Ahi (Nagas)
• Pitaras
• Bhaga
• Aryaman
• Arka (Surya)
• Tvashtri
• Maruts
• Chakra
• Agnimitra
• Vasava (Indra)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It maps the lunar realm (Chandra’s sphere) as an ordered domain governed by specific deities and powers, reinforcing the Purāṇic idea that cosmic order (ṛta/dharma) pervades even planetary spheres—knowledge that supports discernment and detachment in Mokṣa-dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While it is primarily cosmological, it frames the universe as a divinely administered system; such vision encourages reverence for the Supreme who governs through these deities, strengthening bhakti by seeing all realms as parts of a sacred order.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It aligns with Jyotiṣa (Vedic astrology/astronomy) by associating the Moon’s sphere with specific deities—useful for understanding traditional cosmological correspondences employed in calendrical and ritual contexts.