Adhyaya 58: The Kurma-Form of Narayana: Mapping Bharata through Nakshatras, Regions, and Planetary Afflictions

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ नद्यादिवर्णन नाम सप्तपञ्चाशोऽध्यायः । अष्टपञ्चाशोऽध्यायः—५८ । क्रौष्टुकिरुवाच भगवन् कथितं सम्यक् भवता भारतं मम । सरितः पर्वता देशा ये च तत्र वसन्ति वै ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣରେ ‘ନଦୀବର୍ଣ୍ଣନାଦି’ ନାମକ ସତ୍ତାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା; ଏବେ ଅଠାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣ ମୋତେ ଭାରତଭୂମି—ତାହାର ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଜନପଦ ଓ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

Verse 2

किन्तु कूर्मस्त्वया पूर्वं भारते भगवान् हरिः । कथितस्तस्य संस्थानं श्रोतुमिच्छाम्यशेषतः ॥

କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ ଆପଣ ଭାରତ ସନ୍ଦର୍ଭରେ କୂର୍ମ—ଭଗବାନ୍ ହରି—ଙ୍କ କଥା କହିଥିଲେ। ସେହି କୂର୍ମର ଆକୃତି ଓ ବିସ୍ତାରକୁ ମୁଁ ନିଃଶେଷ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 3

कथं स संस्थितो देवः कूर्मरूपी जनार्दनः । शुभाशुभं मनुष्याणां व्यज्यते च ततः कथम् । यथामुखं यथापादन्तस्य तद्ब्रूह्यशेषतः ॥

ସେ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନ କୂର୍ମରୂପରେ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ? ଏବଂ ତାହାରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ କିପରି ସୂଚିତ ହୁଏ? ତାଙ୍କର ମୁଖଦିଗ ଓ ପାଦବିସ୍ତାର ଅନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच प्राङ्मुखो भगवान् देवः कूर्मरूपी व्यवस्थितः । आक्रम्य भारतं वर्षं नवभेदमिदं द्विज ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସେ ଭଗବାନ୍ କୂର୍ମରୂପରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଆବୃତ କରି ଏହି ନବବିଧ ବିଭାଗ ହୋଇଛି।

Verse 5

नवधा संस्थितान्यस्य नक्षत्राणि समन्ततः । विषयाश्च द्विजश्रेष्ठ ये सम्यक् तान्निबोध मे ॥

ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ନବପ୍ରକାରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ। ଏବଂ ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ କେଉଁ ବିଷୟ/ପ୍ରଦେଶ ଅଛି, ମୋ ପାଖରୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣ।

Verse 6

वेदमन्त्राः विमाण्डव्याः शाल्वनीपास्तथा शकाः । उज्जिहानास्तथा वत्स घोषसंख्यास्तथा खसाः ॥

(ସେ ଜନ/ପ୍ରଦେଶ:) ବେଦମନ୍ତ୍ର, ବିମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଶାଲ୍ୱନୀପ ଓ ଶକ; ତଥା ଉଜ୍ଜିହାନ; ଏବଂ ହେ ପ୍ରିୟ, ଘୋଷସଂଖ୍ୟ ଓ ଖସ ମଧ୍ୟ।

Verse 7

मध्ये सारस्वता मत्स्याः शूरसेनाः समाथुराः । धर्मारण्याः ज्योतिषिकाः गौरग्रीवा गुडाश्मकाः ॥

ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସାରସ୍ୱତ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଶୂରସେନ ଏବଂ ମଥୁରାବାସୀ ଅଛନ୍ତି। (ଏହା ସହ) ଧର୍ମାରଣ୍ୟ, ଜ୍ୟୋତିଷିକ, ଗୌରଗ୍ରୀବ ଏବଂ ଗୁଡାଶ୍ମକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 8

कालकोटिसपाषण्डाः पारियात्रनिवासिनः । कापिङ्गलाः कुरुर्बाह्यस्तथैवोडुम्बरा जनाः ॥

କାଳକୋଟି ଓ ପାଷଣ୍ଡ, ପାରିୟାତ୍ର-ନିବାସୀ; କାପିଙ୍ଗଳ; ବାହ୍ୟ ଦେଶର କୁରୁ; ଏବଂ ଉଡୁମ୍ବର ନାମକ ଲୋକମାନେ (ସେଠାରେ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 9

वैदेहकाः सपाञ्चालाः संकेताḥ कङ्कमारुताः । गजाह्वयाश्च कूर्मस्य जलमध्यानिवासिनः ॥

ବୈଦେହକମାନେ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ସହ; ସଂକେତ ଓ କଙ୍କମାରୁତ; ଏବଂ ଗଜାହ୍ୱୟ—ଏମାନେ କୂର୍ମର ମଧ୍ୟ-ଜଳରେ ବସନ୍ତି।

Verse 10

कृत्तिका रोहिणी सौम्या एतेषां मध्यवासिनाम् । नक्षत्रत्रितयं विप्र शुभाशुभविपाकदम् ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃତ୍ତିକା, ରୋହିଣୀ, ସୌମ୍ୟା—ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରତ୍ରୟ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳର ପରିପାକ କରାଏ।

Verse 11

वृषध्वजोऽञ्जनश्चैव जम्ब्वाख्यो मानवाचलः । शूर्पकर्णो व्याघ्रमुखः खर्मकः करवटाशनः ॥

(ସେଠାରେ) ବୃଷଧ୍ୱଜ ଓ ଅଞ୍ଜନ; ଜମ୍ବ୍ୱାଖ୍ୟ ଓ ମାନବାଚଳ; ଶୂର୍ପକର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ୟାଘ୍ରମୁଖ, ଖର୍ମକ ଏବଂ କରବଟାଶନ (ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି)।

Verse 12

तथा चन्द्रेश्वराश्चैव खशाश्च मगधास्तथा । गिरयो मैथिलाः शुभ्रास्तथा वदनदन्तुराः ॥

ସେହିପରି ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର, ଖସ ଓ ମଗଧ; ପର୍ବତବାସୀ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ (ଗୌର) ମୈଥିଳ; ଏବଂ ବଦନଦନ୍ତୁର ନାମକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।

Verse 13

प्राग्ज्योतिषाः सलौहित्याः सामुद्राः पुरुषादकाः । पूर्णोत्कटो भद्रगौरस्तथोदयगिरिर्द्विज ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପ୍ରାଜ୍ୟୋତିଷ, ସଲୌହିତ୍ୟ, ସାମୁଦ୍ର ଓ ‘ପୁରୁଷାଦକ’ ନାମକ ଜନପଦ ଅଛନ୍ତି; ତଥା ପୂର୍ଣୋତ୍କଟ, ଭଦ୍ରଗୌର ଓ ଉଦୟଗିରି ମଧ୍ୟ (ଦେଶ) ଅଛି।

Verse 14

कशायाः मेखलामुष्टास्ताम्रलिप्तैकपादपाः । वर्धमानाः कोशलाश्च मुखे कूर्मस्य संस्थिताः ॥

କଶାୟ, ମେଖଲାମୁଷ୍ଟ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ଏକପାଦପ, ବର୍ଧମାନ ଓ କୋଶଳ—ଏ ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱ-କୂର୍ମର ମୁଖପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 15

रौद्रः पुनर्वसुः पुष्यो नक्षत्रत्रितयं मुखे । पादे तु दक्षिणे देशाः क्रौष्टुके वदतः शृणु ॥

ରୌଦ୍ର, ପୁନର୍ବସୁ ଓ ପୁଷ୍ୟ—ଏ ନକ୍ଷତ୍ରତ୍ରୟ ମୁଖପ୍ରଦେଶରେ ଅଛି। ଏବେ ଶୁଣ; ମୁଁ କହୁଥିବା ପରି, କ୍ରୌଷ୍ଟୁକ ବିଭାଗରେ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦରେ ଥିବା ଦେଶମାନଙ୍କୁ।

Verse 16

कलिङ्गवङ्गजठराः कोशलाः मूषिकास्तथा । चेदयश्चोर्ध्वकर्णाश्च मत्स्याद्या विन्ध्यवासिनः ॥

କଲିଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ଜଠର, କୋଶଳ ଓ ମୂଷିକ; ଚେଦି, ଊର୍ଧ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, ମତ୍ସ୍ୟ ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ।

Verse 17

विदर्भा नारिकेलाश्च धर्मद्वीपास्तथैलिकाः । व्याघ्रग्रीवा महाग्रीवास्त्रैपुराः श्मश्रुधारिणः ॥

ବିଦର୍ଭ, ନାରିକେଳ, ଧର୍ମଦ୍ୱୀପ ଓ ଐଲିକ; ବ୍ୟାଘ୍ରଗ୍ରୀବ, ମହାଗ୍ରୀବ ଓ ତ୍ରୈପୁର—ଏମାନେ ଦାଢ଼ିଧାରୀ ଲୋକ।

Verse 18

कैष्किन्ध्याः हैमकूटाश्च निषधाः कटकस्थलाः । दशार्णाहारिका नग्ना निषादाः काकुलालकाः ॥

କୈଷ୍କିନ୍ଧ୍ୟ, ହୈମକୂଟ, ନିଷଧ ଓ କଟକାସ୍ଥଳ; ତଥା ଦଶାର୍ଣ, ହାରିକ, ନଗ୍ନ, ନିଷାଦ ଏବଂ କାକୁଲାଲକ—ଏହି ଜନପଦମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 19

तथैव पर्णशबराः पादे वै पूर्वदक्षिणे । आश्लेषर्क्षं तथा पैत्र्यं फाल्गुण्यः प्रथदमास्तथा ॥

ଏହିପରି ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ପାଦରେ ପର୍ଣଶବରମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଆଶ୍ଲେଷା, ଆର୍କ୍ଷ ଓ ପୈତ୍ର୍ୟ; ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନୀମାନେ ଓ ପ୍ରଥଦାମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିନ୍ୟାସରେ ରହିଛନ୍ତି।

Verse 20

नक्षत्रत्रितयं पादमाश्रितं पूर्वदक्षिणम् । लङ्का कालाजिनाश्चैव शैलिका निकटास्तथा ॥

ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଏକ ତ୍ରୟ ନିୟୋଜିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଲଙ୍କା, କାଲାଜିନ, ଶୈଲିକ ଏବଂ ନିକଟମାନେ ମଧ୍ୟ (ଅଛନ୍ତି)।

Verse 21

महेन्द्रमलयाद्रौ च दुर्दुरे च वसन्ति ये । कर्कोटकवने ये च भृगुकच्छाः सकोङ्कणाः ॥

ଯେମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ ଓ ଦୁର୍ଦୁର ପର୍ବତରେ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ କର୍କୋଟକ ବନରେ ରହନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଗୁକଚ୍ଛ ଓ କୋଙ୍କଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 22

सर्वाश्चैव तथाभीराः वेण्यास्तीरनिवासिनः । अवन्तयो दासपुरास्तथैवाकणिनो जनाः ॥

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଆଭୀର; ନଦୀତଟରେ ବସୁଥିବା ବେଣ୍ୟା; ଅବନ୍ତି, ଦାସପୁର ଏବଂ ‘ଆକଣିନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ (ଉଲ୍ଲେଖିତ)।

Verse 23

महाराष्ट्राः सकर्णाटाः गोनर्दाश्चित्रकूटकाः । चोलाः कोलगिराश्चैव क्रौञ्चद्वीपजटाधराः ॥

ଏଠାରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରବାସୀ କର୍ଣାଟମାନଙ୍କ ସହ, ଗୋନର୍ଦ ଓ ଚିତ୍ରକୂଟବାସୀ, ଚୋଳ ଓ କୋଲଗିରିଜନ, ଏବଂ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଜଟାଧାରୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 24

कावेरी ऋष्यमूकस्था नासिक्याश्चैव ये जनाः । शङ्खशुक्त्यादिवैदूर्यशैलप्रान्तचराश्च ये ॥

କାବେରୀ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ, ଋଷ୍ୟମୂକରେ ବସୁଥିବାମାନେ, ନାଶିକ୍ୟଜନ, ଏବଂ ଶଙ୍ଖ-ଶିପି ଆଦି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦୂର୍ୟ ପର୍ବତର ସୀମାନ୍ତରେ ବସୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଗଣିତ।

Verse 25

तथा वारिचराः कोलाः चर्मपट्टनिवासिनः । गणबाह्याः पराः कृष्णा द्वीपवास निवासिनः ॥

ଏହିପରି ଜଳପଥରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା କୋଳ, ଚର୍ମପଟ୍ଟ ନିବାସୀ, ଗଣ/ସମୁଦାୟର ବାହାରର ଲୋକ, ଦୂରସ୍ଥ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଜନଗୋଷ୍ଠୀ, ଏବଂ ଦ୍ୱୀପବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 26

सूर्याद्रौ कुमुदाद्रौ च ते वसन्ति तथा जनाः । औखावनाः सपिशिकास्तथा ये कर्मनायकाः ॥

ସେମାନେ ସୂର୍ୟାଦ୍ରି ଓ କୁମୁଦାଦ୍ରିରେ ବସବାସ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଔଖାବନ, ସପୀଶିକ, ତଥା ‘କର୍ମନାୟକ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଗଣିତ।

Verse 27

तक्षिणाः कौरुषा ये च ऋषिकास्तापसाश्रमाः । ऋषभाः सिहलाश्चैव तथा काञ्चीनिवासिनः ॥

ତକ୍ଷିଣ ଓ କୌରୁଷ, ତପୋବନ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଋଷିକ, ଋଷଭ, ସିଂହଳ (ଶ୍ରୀଲଙ୍କା) ଏବଂ କାଞ୍ଚୀ ନିବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପରିଗଣିତ।

Verse 28

तिलङ्गा कुञ्जारदरीकच्छवासाश्च ये जनाः । ताम्रपर्णो तथा कुक्षिरिति कूर्मस्य दक्षिणः ॥

ତିଲଙ୍ଗମାନେ, କୁଞ୍ଜରଦରୀ (ହାତୀ-ଉପତ୍ୟକା)ର କଚ୍ଛ ଜଳାଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ତଥା ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଦେଶ ଓ ‘କୁକ୍ଷି’—ଏହିସବୁ କୂର୍ମ (କଚ୍ଛପାକାର) ବିଭାଗର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ।

Verse 29

फाल्गुन्यश्चोत्तरा हस्ता चित्रा चर्क्षत्रयं द्विज । कूर्मस्य दक्षिणे कुक्षौ बाह्यपादस्तथापरम् ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଉତ୍ତରାଫାଲ୍ଗୁନୀ, ହସ୍ତା ଓ ଚିତ୍ରା—ଏହି ତିନି ନକ୍ଷତ୍ର କୂର୍ମର ଦକ୍ଷିଣ ‘କୁକ୍ଷି’ରେ ସ୍ଥାପିତ; ଅନ୍ୟତ୍ର ବାହ୍ୟ ପାଦ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 30

कम्बोजाः पहलवाश्चैव तथैव वहवामुखाः । तथा च सिन्धुसौवीराः सानर्ता वनितामुखाः ॥

କାମ୍ବୋଜ, ପହ୍ଲବ, ତଥା ବହବାମୁଖ; ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ-ସୌବୀର, ଆନର୍ତ ଓ ବନିତାମୁଖ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପରିଗଣିତ।

Verse 31

द्रावणाः मार्गिकाः शूद्रा कर्णप्राधेयवर्वराः । किराताः पारदाः पाण्ड्यास्तथा पारशवाः कलाः ॥

ଦ୍ରାବଣ, ମାର୍ଗିକ, ଶୂଦ୍ର, କର୍ଣ୍ଣପ୍ରାଧେୟ ଓ ବର୍ବର; କିରାତ, ପାରଦ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ, ତଥା ପାରଶବ ଓ କଲ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 32

धूर्तका हैमगिरिकाः सिन्धुकालकवैरताः । सौराष्ट्रा दरदाश्चैव द्राविडाश्च महार्णवाः ॥

ଧୂର୍ତ୍ତକ, ହୈମଗିରିକ (ହିମାଳୟ ପର୍ବତବାସୀ), ସିନ୍ଧୁକାଳକ ଓ ବୈରଟ; ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଦାରଦ; ତଥା ଦ୍ରାବିଡ ଓ ମହାର୍ଣ୍ଣବ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 33

एते जनपदाः पादे स्थिताः वै दक्षिणेऽपरे । स्वात्यो विशाखा मैत्रञ्च नक्षत्रत्रयमेव च ॥

ଏହି ଜନପଦଗୁଡ଼ିକ କୂର୍ମ-ରଚନାର ଦକ୍ଷିଣ, ବାହ୍ୟ ପାଦରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱାତୀ, ବିଶାଖା ଓ ମୈତ୍ର (ଅନୁରାଧା) ନାମକ ଚନ୍ଦ୍ର-ନକ୍ଷତ୍ର ତ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 34

मणिमेघः क्षुराद्रिश्च खञ्जनोऽस्तगिरिस्तथा । अपरान्तिका हैहयाश्च शान्तिका विप्रशस्तकाः ॥

ମଣିମେଘ, କ୍ଷୁରାଦ୍ରି, ଖଞ୍ଜନ ଓ ଅସ୍ତଗିରି; ଏବଂ ଅପରାନ୍ତିକ, ହୈହୟ, ଶାନ୍ତିକ, ବିପ୍ରଶସ୍ତକ—ଏମାନେ ସେହି ଦିଗ୍ଭାଗର ଲୋକ/ପ୍ରଦେଶ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 35

कौङ्कणाः पञ्चनदका वामना ह्यवरास्तथा । तारक्षुरा ह्यङ्गतकाḥ कर्कराः शाल्मवेश्मकाः ॥

କୌଙ୍କଣ, ପଞ୍ଚନଦକ, ବାମନ ଏବଂ ଅବର; ତାରକ୍ଷୁର, ଅଙ୍ଗତକ, କର୍କର, ଶାଲ୍ମବେଶ୍ମକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପରିଗଣିତ।

Verse 36

गुरुस्विराः फल्गुणका वेणुमत्याञ्च ये जनाः । तथा फल्गुलुका घोरा गुरूहाश्च कलास्तथा ॥

ଗୁରୁସ୍ୱିର, ଫଲ୍ଗୁଣକ ଓ ବେଣୁମତୀର ଲୋକ; ଏବଂ ଫଲ୍ଗୁଲୁକ, ଘୋର, ଗୁରୁହ, କଲ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 37

एकेक्षणा वाजिकेशा दीर्घग्रीवाः सचूलिकाः । अश्वकेशास्तथा पुच्छे जनाḥ कूर्मस्य संस्थिताः ॥

ଏକେକ୍ଷଣ, ବାଜିକେଶ, ଦୀର୍ଘଗ୍ରୀବ, ସଚୂଲିକ ଓ ଅଶ୍ୱକେଶ—ଏହି ଲୋକମାନେ କୂର୍ମ (ବିଶ୍ୱ-କଚ୍ଛପ)ର ପୁଚ୍ଛଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 38

ऐन्द्रं मूलं तथाषाढा नक्षत्रत्रयमेव च । माण्डव्याश्चण्डखाराश्च अश्वकालानतास्तथा ॥

ତଥା ଚନ୍ଦ୍ର-ନକ୍ଷତ୍ରର ତ୍ରୟୀ—ଐନ୍ଦ୍ର, ମୂଳ ଓ ଆଷାଢ଼ା। ଏହାସହ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଚଣ୍ଡଖାର ଏବଂ ଅଶ୍ୱକାଲାନତ (ଜନପଦ/ପ୍ରଦେଶ) ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 39

कुन्यतालडहाश्चैव स्त्रीबाह्या बालिक्रास्तथा । नृसिंहा वेणुमत्याञ्च बलावस्थास्तथापरे ॥

କୁନ୍ୟତାଲଢହ, ସ୍ତ୍ରୀବାହ୍ୟ, ବାଲିକ୍ର; ନୃସିଂହ; ବେଣୁମତୀର ଲୋକ; ଏବଂ ବଲାବସ୍ଥ ଆଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ (ଗଣିତ)।

Verse 40

धर्मबद्धास्तथालूका उरुकर्मस्थिताः जनाः । वामपादे जनाः पार्श्वे स्थिताः कूर्मस्य भागुरे ॥

ଧର୍ମବଦ୍ଧ, ଆଲୂକ ଏବଂ ଉରୁକର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲୋକ—ଏହି ଜନମାନେ କୂର୍ମର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ବାମ ପାଦରେ, ଭାଗୁର ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 41

आषाढश्रवणे चैव धनिष्ठा यत्र संस्थिता । कैलासो हिमवांश्चैव धनुष्मान् वसुमांस्तथा ॥

ଯେଉଁଠାରେ ଆଷାଢ଼ା, ଶ୍ରବଣ ଓ ଧନିଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାରେ କୈଲାସ, ହିମବାନ, ଧନୁଷ୍ମାନ ଓ ବସୁମାନ (ପର୍ବତ/ପ୍ରଦେଶ) ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 42

क्रौञ्चाः कुरुवकाः चैव क्षुद्रवीणाश्च ये जनाः । रसालयाः सकैकेयाः भोगप्रस्थाः सयामुनाः ॥

କ୍ରୌଞ୍ଚ, କୁରୁବକ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରବୀଣ—ସେହି ଜନମାନେ; ରସାଲୟ କୈକେୟମାନଙ୍କ ସହ; ଏବଂ ଭୋଗପ୍ରସ୍ଥ ଯାମୁନମାନଙ୍କ ସହ (ମଧ୍ୟ) ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 43

अन्तर्द्वोपास्त्रिगर्ताश्च अग्नीjyāḥ सार्दनाः जनाः । तथैवाश्वमुखाः प्राप्ताश्चिविडाः केशधारिणः ॥

ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱୀପ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ଅଗ୍ନୀଜ୍ୟ ଓ ସାର୍ଦନ; ଏହିପରି ଅଶ୍ୱମୁଖ, ଚିବିଡ ଓ କେଶଧାରୀ (ଜଟାଧାରୀ)ମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ।

Verse 44

दासेरका वाटधानाः शवधानास्तथैव च । पुष्कलाधमकैरातास्तथा तक्षशिलाश्रयाः ॥

ଦାସେରକ, ୱାଟଧାନ ଓ ଶାବଧାନ; ତଥା ପୁଷ୍କଲ, ଅଧମ-କିରାତ ଏବଂ ତକ୍ଷଶିଳା ପରିସରରେ ବସୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 45

अम्बाला मालवा मद्रा वेणुकाः सवदन्तिकाः । पिङ्गला मानकलहा हूणाः कोहलकाश्च तथा ॥

ଅମ୍ବାଳ, ମାଳବ, ମଦ୍ର, ବେଣୁକ ଓ ସବଦନ୍ତିକ; ପିଙ୍ଗଳ, ମାନକଲହ, ହୂଣ ଏବଂ କୋହଲକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 46

माण्डव्या भूतियुवकाः शातका हेमतारकाः । यशोमत्याः सगान्धाराः खरसागरराशयः ॥

ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଭୂତିୟୁବକ, ଶାଟକ ଓ ହେମତାରକ; ଗାନ୍ଧାରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯଶୋମତ୍ୟ ଏବଂ ଖର-ସାଗର-ରାଶୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 47

यौधेया दासमेयाश्च राजन्याः श्यामकास्तथा । क्षेमधूर्ताश्च कूर्मस्य वामकुक्षिमुपाश्रिताः ॥

ଯୌଧେୟ, ଦାସମେୟ, ରାଜନ୍ୟ ଓ ଶ୍ୟାମକ; ଏବଂ କୂର୍ମର ବାମ-କୁକ୍ଷିରେ ବସୁଥିବା କ୍ଷେମଧୂର୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 48

वारुणञ्चात्र नक्षत्रं तत्र प्रौष्ठपदाद्वयम् । येन किन्नरराज्यञ्च पशुपालं सकीचकम् ॥

ଏଠାରେ ବରୁଣ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦା-ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହାଦ୍ୱାରା କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଲୋକ ଓ କୀଚକମାନଙ୍କ ସହିତ ଗୋପାଳମାନଙ୍କ ଦେଶ ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 49

काश्मीरकं तथा राष्ट्रमभिसारजनस्तथा । दवदास्त्वङ्गनाश्चैव कुलटा वनराष्ट्रकाः ॥

କାଶ୍ମୀର ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଦେଶ; ସେପରି ଅଭିସାର ଜନମାନେ; ଦବଦାସ, ଅଙ୍ଗନା, କୁଲଟ ଓ ବନରାଷ୍ଟ୍ରକ।

Verse 50

सैरिष्ठा ब्रह्मपुरकास्तथैव वनवाह्यकाः । किरातकौशिका नन्दा जनाः पह्णवलोलनाः ॥

ସୈରିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମପୁରକ ଏବଂ ବନବାହ୍ୟକ; କିରାତ-କୌଶିକ, ନନ୍ଦ ଓ ‘ପହ୍ଣବଲୋଲନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ।

Verse 51

दार्वादा मरकाश्चैव कुरटाश्चान्नदारकाः । एकपादा खशा घोषाः स्वर्गभौमानवद्यकाः ॥

ଦାର୍ବାଦ, ମରକ, କୁରଟ ଓ ଅନ୍ନଦାରକ; ଏକପାଦ, ଖଶ, ଘୋଷ, ସ୍ୱର୍ଗଭୌମ ଏବଂ ଅନବଦ୍ୟକ ମଧ୍ୟ।

Verse 52

तथा सयवना हिङ्गाश्चीरप्रावरणाश्च ये । त्रिनेत्राः पौरवाश्चैव गन्धर्वाश्च द्विजोत्तम ॥

ସେପରି ସୟବନ ଓ ହିଙ୍ଗ, ଏବଂ ବଲ୍କଲ (ଛାଲ) ବସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ; ତ୍ରିନେତ୍ର ଲୋକ, ପୌରବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 53

पूर्वोत्तरन्तु कूर्मस्य पदामेते समाश्रिताः । रेवत्यश्चाश्विदैवत्यं याम्यञ्चर्क्षमिति त्रयम् ॥

ଏହି ତିନି ନକ୍ଷତ୍ର—ରେବତୀ, ଅଶ୍ୱିନୀ (ଯାହାର ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ), ଏବଂ ଯାମ୍ୟ ଅର୍ଥାତ୍ ଭରଣୀ—ବିଶ୍ୱକୂର୍ମର ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ପାଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 54

तत्र पादे समाख्यातं पाकाय मुनिसत्तम । देशेष्वेतेषु चैतानि नक्षत्राण्यपि वै द्विज ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ପାଦରେ ‘ପାକ’ (ଫଳନିର୍ଣ୍ଣୟ/ପୂର୍ବାନୁମାନ) ନିମିତ୍ତ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହି ପ୍ରଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବୋଲି ବୁଝିବା।

Verse 55

एतत्पीडा अमी देशाः पीड्यन्ते ये क्रमोदिताः । यान्ति चाभ्युदयं विप्र ग्रहैः सम्यगवस्थितैः ॥

ଏପରି ପୀଡାଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଏହି ପ୍ରଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଗ୍ରହମାନେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ ସେମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 56

यस्यर्क्षस्य पतिर्यो वै ग्रहस्तद्भावितो भयम् । तद्देशस्य मुनिश्रेष्ठ तदुत्कर्षे शुभागमः ॥

ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରର ଯେ ଗ୍ରହ ଅଧିପତି—ସେ ଗ୍ରହ ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲେ ସେହି ପ୍ରଦେଶ ପାଇଁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ସେ ଉଚ୍ଚ/ବଳବତ୍ ହେଲେ ଶୁଭଫଳ ମିଳେ।

Verse 57

प्रत्येकं देशसामान्यं नक्षत्रग्रहसम्भवम् । भयं लोकस्य भवति शोभनं वा द्विजोत्तम ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଦେଶ ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହଜନିତ ଏକ ସାଧାରଣ ନିମିତ୍ତ ରହେ; ସେହିଟି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଭୟ, କେବେ ଶୁଭ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 58

स्वर्क्षैरशोभनैरजन्तोः सामान्यं इति भीतिदम् । ग्रहैर्भवति पीडोत्थमल्पायासमशोभनम् ॥

ନିଜ ଅଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଗ୍ରହଦୋଷରୁ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଲେଶଜନିତ ଅଶୁଭତା ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ଆସେ।

Verse 59

तथैव शोभनः पाकः दुःस्थितैश्च तथा ग्रहैः । अल्पोपकाराय नृणां देशज्ञैश्चात्मनो बुधैः ॥

ସେହିପରି ଗ୍ରହମାନେ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ‘ପାକ’ (ଶୁଭ ପୂର୍ବସୂଚନା) ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; ଦେଶ-ଦିଗ ଜାଣୁଥିବା ସ୍ୱବିବେକୀ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଏହା ବୁଝନ୍ତି।

Verse 60

द्रव्ये गोष्ठेऽथ भृत्येषु सुहृत्सु तनयेषु वा । भार्यायाञ्च गृहे दुष्ठे भयं पुण्यवतां नृणाम् ॥

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଭାବ/ଗୃହରେ ଗ୍ରହ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ, ତେବେ ଧନ, ପଶୁସମ୍ପଦ/ହେର୍ଡ, ଦାସ-ସେବକ, ମିତ୍ର, ପୁତ୍ର ଏବଂ ପତ୍ନୀ ବିଷୟରେ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ହୁଏ।

Verse 61

आत्मन्यथाल्पपुण्यानां सर्वत्रैवातिपापिनाम् । नैकत्रापि ह्यपापानां भयमस्ति कदाचन ॥

ଏହିପରି ଅଳ୍ପପୁଣ୍ୟ ଓ ମହାପାପୀମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର, ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ପାପମାନଙ୍କୁ କେବେ ଭୟ ନାହିଁ, ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 62

दिग्देशजनसामान्यं नृपसामान्यमात्मजम् । नक्षत्रग्रहसामान्यं नरो भुङ्क्ते शुभाशुभम् ॥

ମନୁଷ୍ୟ ଦିଗ, ପ୍ରଦେଶ ଓ ଜନସମୂହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସାଧାରଣ ପ୍ରଭାବରୁ; ରାଜା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଭାବରୁ; ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସାଧାରଣ ପ୍ରଭାବରୁ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଫଳ ଅନୁଭବ କରେ।

Verse 63

परस्पराभिरक्षा च ग्रहादौस्थ्येन जायते । एतेभ्य एव विप्रेन्द्र ! शुभहानिस्तथाशुभैः ॥

ଗ୍ରହାଦି ପ୍ରତିକୂଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ରକ୍ଷାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜନ୍ମେ। ସେହି ଯୋଗମାନଙ୍କୁ ନେଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭହାନି ଏବଂ ଅଶୁଭ ପ୍ରଭାବରୁ ପୀଡା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 64

यदेतत्कूर्मसंस्थानं नक्षत्रेषु मयोदितम् । एतत्तु देशसामान्यमशुभं शुभमेव च ॥

ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ‘କୂର୍ମାକାର’ (କଚ୍ଛପାକାର) ସଂନିବେଶ ଦେଶ/ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ; ଏହା ଅଶୁଭ ଓ ଶୁଭ—ଉଭୟର ସୂଚକ ହୋଇପାରେ।

Verse 65

तस्माद्विज्ञाय देशर्क्षं ग्रहपीडां तथात्मनः । कुर्वोत शान्तिं मेधावी लोकवादांश्च सत्तम ॥

ଏହିହେତୁ ଦେଶର ନକ୍ଷତ୍ରଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ନିଜ ଗ୍ରହପୀଡା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକବାଦ (ଲୋକମୁଖର ଶକୁନ-ସୂଚନା)କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 66

आकाशाद्देवतानाञ्च दैत्यादीनाञ्च दौर्‍हृदाः । पृथ्व्यां पतन्ति ते लोके लोकवादाः इति श्रुताः ॥

ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ଦୈତ୍ୟାଦିମାନଙ୍କର ବୈମନସ୍ୟ/ଅଶାନ୍ତି ହେତୁ ଆକାଶରୁ ଏହି ଲକ୍ଷଣମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଲୋକେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଲୋକବାଦ’ ବୋଲି ଶୁଣନ୍ତି।

Verse 67

तां तथैव बुधः कुर्यात् लोकवादान्न हापयेत् । तेषान्तत्करणान्नॄणां युक्तो दुष्टागमक्षयः ॥

ସେହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଲୋକବାଦକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେମାନେ ତାହାନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆସନ୍ତା ଦୁଃଖର ଯଥୋଚିତ ବିନାଶ କିମ୍ବା ଶମନ ହୁଏ।

Verse 68

शुभोदयम् प्रहाणिं च पापानां द्विजसत्तम । प्रज्ञाहानिं प्रकुर्व्युस्‍ते द्रव्यादीनाञ्च कुर्वते ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପପ୍ରଭାବ ଶୁଭୋଦୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ନାଶ କରେ; ସେ ବୁଦ୍ଧିନାଶ ଏବଂ ଧନାଦିର କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ କରାଏ।

Verse 69

तस्माच्छान्तिपरः प्राज्ञो लोकवादरतस्तथा । लोकवादांश्च शान्तींश्च ग्रहपीडासु कारयेत् ॥

ଏହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶାନ୍ତିକର୍ମରେ ଭକ୍ତ ହେଉ ଏବଂ ଲୋକବାଦ (ଶକୁନ-ଆଚାର) ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହୁ; ଗ୍ରହପୀଡାକାଳେ ଲୋକବାଦ ଓ ଶାନ୍ତି—ଦୁହେଁ କରାଉ।

Verse 70

अद्रोहानुपवासांश्च शस्तं चैत्यादिवन्दनम् । जपं होमं तथा दानं स्नानं क्रोधादिवर्जनम् ॥

ଅହିଂସା ଓ ଉପବାସ; ଦେବାଳୟାଦି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନର ଯଥାବିଧି ପୂଜା; ଜପ, ହୋମ, ଦାନ, ସ୍ନାନ ଏବଂ କ୍ରୋଧାଦି ଦୋଷର ପରିହାର—(ଏହିମାନେ ଉପାୟ)।

Verse 71

अद्रोहः सर्वभूतेषु मैत्रीं कुर्याच्च पण्डितः । वर्जयेदसतीं वाचमतिवादांस्तथैव च ॥

ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସକ ହୋଇ ମୈତ୍ରୀଭାବ ପୋଷଣ କରୁ; ଅସତ୍ୟ/ଅଶୁଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ ବର୍ଜନ କରୁ ଏବଂ ଅତିବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 72

ग्रहपूजां च कुर्वोत सर्वपीडासु मानवः । एवं शाम्यन्त्यशेषाणि घोराणि द्विजसत्तम ॥

ସମସ୍ତ ପୀଡାରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 73

प्रयतानां मनुष्याणां ग्रहर्क्षोत्थान्यशेषतः । एष कूर्मो मया ख्यातो भारते भगवान् विभुः ॥

ପରିଶ୍ରମୀ ଓ ସାଧକ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଏହିପରି ଭାବେ ଭାରତରେ ମହାବଳୀ କୂର୍ମରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।

Verse 74

नारायणो ह्यचिन्त्यात्मा यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् । तत्र देवाः स्थिताः सर्वे प्रतिनक्षत्रसंश्रयाः ॥

ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ନାରାୟଣ ହିଁ ସେଇ ଆଧାର, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ-ନିଜ ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 75

तथा मध्ये हुतवहः पृथ्वी सोमश्च वै द्विज । मेषादयस्त्रयो मध्ये मुखे द्वौ मिथुनादिकौ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ ଓ ସୋମ ଅଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟରେ ମେଷରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ତିନି ରାଶି; ମୁଖଭାଗରେ ମିଥୁନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦୁଇ ରାଶି ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 76

प्राग्दक्षिणे तथा पादे कर्कसिंहौ व्यवस्थितौ । सिंहकन्यातुलाश्चैव कुक्षौ राशैत्रयं स्थितम् ॥

ଅଗ୍ର-ଦକ୍ଷିଣ ପାଦରେ କର୍କଟ ଓ ସିଂହ ଅଛି। ଏବଂ ଉଦରରେ ସିଂହ, କନ୍ୟା, ତୁଳା—ଏହି ତିନି ରାଶି ଏକସାଥି ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 77

तुलाथ वृश्चिकाश्चोभौ पादे दक्षिणपश्चिमे । पृष्ठे च वृश्चिकेनैव सह धन्वी व्यवस्थितः ॥

ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ପାଦରେ ତୁଳା ଓ ବୃଶ୍ଚିକ ଅଛି। ଏବଂ ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ବୃଶ୍ଚିକ ସହ ଧନୁ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 78

वायव्ये चास्य वै पादे धनुर्ग्राहादिकं त्रयम् । कुम्भमीनौ तथैवास्य उत्तरां कुक्षिमाश्रितौ ॥

ସେହି (କୂର୍ମର) ବାୟବ୍ୟ ପାଦରେ ଧନୁ ଆଦି ତ୍ରୟ—ଧନୁ, ମକର ଓ କୁମ୍ଭ—ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିପରି ତାହାର ଉତ୍ତର ଉଦରରେ କୁମ୍ଭ ଓ ମୀନ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 79

मीनमेषौ द्विजश्रेष्ठ ! पादे पूर्वोत्तरे स्थितौ । कूर्मे देशास्तथर्क्षाणि देशेष्वेतेषु वै द्विज ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୀନ ଓ ମେଷ ଈଶାନ୍ୟ ପାଦରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିପରି (ବିଶ୍ୱ) କୂର୍ମରେ ପ୍ରଦେଶମାନେ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ—ହେ ଦ୍ୱିଜ—ଏହି ପ୍ରଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭକ୍ତ ଭାବେ ବିନ୍ୟସ୍ତ।

Verse 80

राशयश्च तथर्क्षेषु ग्रहराशिष्ववस्थिताः । तस्माद् ग्रहर्क्षपीडासु देशपीडां विनिर्दिशेत् ॥

ରାଶିମାନେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ ରାଶିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତେଣୁ ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ପୀଡିତ ହେଲେ, ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପ୍ରଦେଶର ପୀଡାକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 81

तत्र स्त्रात्वा प्रकुर्वोत दानहोमादिकं विधिम् । स एष वैष्णवः पादो ब्रह्मा मध्ये ग्रहस्य यः । नारायणाख्योऽचिन्त्यात्मा कारणं जगतः प्रभुः ॥

ସେଠାରେ ସ୍ନାନାଦି (ଶୁଦ୍ଧିକର୍ମ) କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ, ହୋମ ଇତ୍ୟାଦି କର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ହେଉଛି ବୈଷ୍ଣବ ପାଦ। ଏବଂ ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେ ବ୍ରହ୍ମ-ତତ୍ତ୍ୱ, ସେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟସ୍ୱଭାବ, ଜଗତ୍କାରଣଭୂତ ପ୍ରଭୁ ‘ନାରାୟଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।