Adhyaya 165
Chapter Arc: वायुदेव (भीष्म-वचन के रूप में) राजन् युधिष्ठिर को द्विजों की तत्त्व-गुण-महिमा सुनाने को कहते हैं और श्रीकृष्ण द्वारा प्रद्युम्न को सुनाया गया एक पुरातन प्रसंग आरम्भ होता है—जहाँ ब्राह्मण-कोप स्वयं देव-शक्ति की तरह प्रकट होता है। → द्वारका में ब्राह्मणों से परिकोपित प्रद्युम्न का प्रश्न उठता है—ब्राह्मणों का तेज इतना प्रचण्ड क्यों है कि वे लोक-लोकान्तर और लोकपालों तक की सृष्टि-समर्थता रखते प्रतीत होते हैं, और फिर भी उनके प्रति असावधानी कैसे विनाश बन जाती है। कथा में दुर्वासा का आगमन/चरित्र-प्रसंग जुड़ता है; गृहस्थ-जीवन की छोटी-सी चूक भी ऋषि-कोप को आमंत्रित कर सकती है। → दुर्वासा के निकट प्रसंग में ‘पायस’ और माता के मुस्कराते हुए निकट खड़े होने का दृश्य निर्णायक बनता है—क्षण-भर की स्थिति से ऋषि की परीक्षा, गृहस्थ का संकोच/भय, और ब्राह्मण-तेज का दाहक-रूप एक साथ उभरता है; फिर वही तेज क्षण में ‘भंग/दग्ध’ वस्तुओं को पुनः ‘नूतन और सुदृढ़’ कर देने वाली अद्भुत सिद्धि के रूप में भी प्रकट होता है। → कथावाचक (श्रीकृष्ण) अनुभव से निष्कर्ष देता है—ब्राह्मणों का अपमान मन से भी न हो; उनकी वाणी/आज्ञा को ‘सर्वं करिष्यामि’ भाव से ग्रहण करना चाहिए। अदृश्य हो जाने के बाद भी उनकी अस्पष्ट वाणी का आदेश-भाव बना रहता है; गृह में प्रवेश कर सब वस्तुओं का पुनर्निर्माण देख कर श्रद्धा दृढ़ होती है।
Shlokas
Verse 1
अपना बछ। अफड-ण क्र एकोनषष्टर्याधेकशततमो< ध्याय: श्रीकृष्णका प्रद्मुम्नको ब्राह्मणोंकी महिमा बताते हुए दुर्वासाके चरित्रका वर्णन करना और यह सारा प्रसंग युधिष्ठिरको सुनाना युधिछिर उवाच ब्रृहि ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं त्वं मधुसूदन । वेत्ता त्वमस्य चार्थस्य वेद त्वां हि पितामह:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମଧୁସୂଦନ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ସେବା କଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତ ଫଳ ଓ ଲାଭ ମିଳେ, ତାହା ମୋତେ କହ। ଏହି ବିଷୟର ଅର୍ଥ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ; ମୋ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଏହାର ଜ୍ଞାତା ଭାବେ ମାନନ୍ତି।
Verse 2
वायुदेव उवाच शृणुष्वावहितो राजन् द्विजानां भरतर्षभ | यथा तत्त्वेन वदतो गुणान् वै कुरुसत्तम
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ) ଗୁଣକୁ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।
Verse 3
द्वारवत्यां समासीन पुरा मां कुरुनन्दन । प्रद्युम्न: परिपप्रच्छ ब्राह्म॒णैः परिकोपित:
ବାୟୁ କହିଲେ—ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ! ପୂର୍ବେ ଏକ ସମୟରେ ମୁଁ ଦ୍ୱାରବତୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲି; ସେତେବେଳେ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ମୋ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୋ ପାଖକୁ ଆସି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।
Verse 4
कि फल ब्राह्मुणेष्वस्ति पूजायां मधुसूदन । ईश्वरत्वं कुतस्तेषामिहैव च परत्र च
ବାୟୁ କହିଲେ— “ମଧୁସୂଦନ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ କି ଫଳ ମିଳେ? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେମାନେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଦେବତୁଲ୍ୟ ମନାଯାନ୍ତି?”
Verse 5
सदा द्विजातीन् सम्पूज्य कि फलं तत्र मानद । एतद् ब्रूहि स्फुटं सर्व सुमहान् संशयोत्र मे
ବାୟୁ କହିଲେ— “ହେ ମାନଦ! ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କଲେ କି ଫଳ ମିଳେ? ଏହା ସମସ୍ତ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହ; ଏ ବିଷୟରେ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହୋଇଛି।”
Verse 6
इत्युक्ते वचने तस्मिन् प्रद्युम्नेन तथा त्वहम् । प्रत्यत्रुवं महाराज यत् तच्छुणु समाहित:
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏପରି କହିଲେ, ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲି— “ମୋ କଥା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଶୁଣ। ହେ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ, ପୁତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାର ଫଳ ମୁଁ କହୁଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ରାଜା ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର); ତେଣୁ ସେମାନେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ।”
Verse 7
व्युष्टि ब्राह्मणपूजायां रौक्मिणेय निबोध मे । एते हि सोमराजान ईश्वरा: सुखदुःखयो:
ବାୟୁ କହିଲେ— “ହେ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ! ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାରେ ଯେ କ୍ରମ-ନିୟମ, ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୋମରାଜ ସମାନ ଅଧିଶ୍ୱର; ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ।”
Verse 8
ब्राह्मणप्रमुखं सौम्यं न मे5त्रास्ति विचारणा
ବାୟୁ କହିଲେ— “ହେ ସୌମ୍ୟ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବପ୍ରମୁଖ—ଏଥିରେ ମୋର କିଛିମାତ୍ର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଅଛି; ତେଣୁ ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାରେ ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଯଶ ଓ ବଳ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏବଂ ଲୋକେଶ୍ୱରମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଉପାସକ।”
Verse 9
ब्राह्मणप्रतिपूजायामायु: कीर्तिययशो बलम् । लोका लोकेश्चराश्वैव सर्वे ब्राह्मणपूजका:
ବାୟୁ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କଲେ ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଯଶ ଓ ବଳ ଲାଭ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏବଂ ଲୋକେଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକ।
Verse 10
त्रिवर्गे चापवर्गे च यश:श्रीरोगशान्तिषु । देवतापितृपूजासु संतोष्याश्चैव नो द्विजा:
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏ ତ୍ରିବର୍ଗର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଏବଂ ଅପବର୍ଗ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ; ଯଶ, ଶ୍ରୀ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ରୋଗଶାନ୍ତି ପାଇଁ; ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପୂଜା ସମୟରେ—ଏ ସମସ୍ତ ଅବସରରେ ଆମେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
तत्कथं वै नाद्रियेयमी श्वरोडस्मीति पुत्रक । मा ते मन्युर्महाबाहो भवत्वत्र द्विजान् प्रति
ପୁତ୍ର! ‘ମୁଁ ଈଶ୍ୱର, ସବୁ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ’ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଦର କାହିଁକି ନ କରିବି? ମହାବାହୋ! ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୋର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଉ ନାହିଁ।
Verse 12
ब्राह्मणा हि महद्भूतमस्मिललोके परत्र च । भस्म कुर्युर्जगदिदं क्रुद्धा: प्रत्यक्षदर्शिन:
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏ ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମହାଶକ୍ତି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀ; ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହେଲେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରନ୍ତି।
Verse 13
अन्यानपि सूृजेयुश्न लोकॉल्लोकेश्वरांस्तथा । कथं तेषु न वर्तेरन् सम्यग् ज्ञानातू सुतेजस:
ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କର ଅଧିପତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଣିଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ ପୁରୁଷମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଦ୍ବ୍ୟବହାର କାହିଁକି ନ କରିବେ?
Verse 14
अवसन्मदगहे तात ब्राह्मणो हरिपिड्रल: । चीरवासा बिल्वदण्डी दीर्घश्मश्रु: कृशो महान्
ବାୟୁ କହିଲେ—ତାତ! ପୂର୍ବେ ମୋ ଗୃହରେ ହରିତ-ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣର ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଛିଣ୍ଡା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଲ୍ୱକାଠର ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଗୋଫ-ଦାଢ଼ି ଦୀର୍ଘ ଥିଲା; ଦେହେ କୃଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।
Verse 15
दीर्घेभ्यश्व मनुष्येभ्य: प्रमाणादधिको भुवि । स स्वैरं चरते लोकान् ये दिव्या ये च मानुषा:
ବାୟୁ କହିଲେ—ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବାଧିକ ଉଚ୍ଚ, କାୟାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ—ଦୁଇ ଲୋକରେ ନିର୍ବାଧ ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 16
इमां गाथां गायमानश्चत्वरेषु सभासु च । दुर्वाससं वासयेत् को ब्राह्मुणं सत्कृतं गृहे
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଦେବତା ଏଠାକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଧର୍ମଶାଳା ଓ ଚତ୍ୱରମାନଙ୍କରେ ଏହି ଗାଥା ଗାଇ ଗାଇ ଘୁରୁଥିଲେ—“ମୋତେ, ଦୁର୍ବାସା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, କିଏ ନିଜ ଘରେ ସତ୍କାରପୂର୍ବକ ରଖିବ?”
Verse 17
रोषण: सर्वभूतानां सूक्ष्मेडप्यपकृते कृते । परिभाषां च मे श्रुत्वा को नु दद्यात् प्रतिश्रयम्
ବାୟୁ କହିଲେ—“ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅପକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ମୋର ଏହି ସତର୍କବାଣୀ ଶୁଣି କିଏ ତେବେ (ଏମିତି ଜଣକୁ) ଆଶ୍ରୟ ଦେବ?”
Verse 18
यस्माजन्नाद्रियते कश्नचित् ततो5हं समवासयम्
ବାୟୁ କହିଲେ—ବତ୍ସ! ଯେତେବେଳେ କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ଘରେ ରଖିଲି। କେବେ କେବେ ସେ ଏକେ ବେଳେ ଏତେ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ ଯେ ହଜାର ହଜାର ମନୁଷ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୋଇଯାଆନ୍ତେ; ଆଉ କେବେ କେବେ ଅତି ଅଳ୍ପ ଖାଇ ଘରୁ ବାହାରିଯାଉଥିଲେ—ସେ ଦିନ ପୁଣି ଫେରୁନଥିଲେ।
Verse 19
स सम्भुड्क्ते सहस्राणां बहूनामन्नमेकदा । एकदा सोअल्पकं भुड्धक्ते न चैवैति पुनर्गहान्
କେବେ କେବେ ସେ ଏକଥରେ ଏତେ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ ଯେ ତାହାରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ତୃପ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି; ଆଉ କେବେ କେବେ ଅଳ୍ପ ଖାଇ ବାହାରିଯାଉଥିଲେ, ଏମିତି ଦିନ ସେ ପୁଣି ଘରକୁ ଫେରୁନଥିଲେ।
Verse 20
अकस्माच्च प्रहसति तथाकस्मात् प्ररोदिति । न चास्य वयसा तुल्य: पृथिव्यामभवत् तदा,वे अकस्मात् जोर-जोरसे हँसने लगते और अचानक फूट-फूटकर रो पड़ते थे। उस समय इस पृथ्वीपर उनका समवयस्क कोई नहीं था
କୌଣସି କାରଣ ଛଡ଼ା ସେ ହଠାତ୍ ଜୋରେ ହସୁଥିଲେ, ଏବଂ ହଠାତ୍ ଫୁଟିଫୁଟି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ବୟସର ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିଲେ।
Verse 21
अथ स्वावसथं गत्वा स शय्यास्तरणानि च । कन्याश्वालंकृता दग्ध्वा ततो व्यपगत: पुन:
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଆବାସକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଥିବା ଶୟ୍ୟା-ଆସ୍ତରଣ ଆଦିକୁ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର-ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କରି ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ; ତା’ପରେ ସେଠାରୁ ପୁଣି ସରିଗଲେ।
Verse 22
अथ मामब्रवीद् भूय: स मुनि: संशितव्रत: । कृष्ण पायसमिच्छामि भोक्तुमित्येव सत्वर:
ତା’ପରେ ସଂଶିତବ୍ରତ ସେ ମୁନି ପୁଣି ତୁରନ୍ତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ—“କୃଷ୍ଣ! ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ପାୟସ (ଖୀର) ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”
Verse 23
तदैव तु मया तस्य चित्तज्ञेन गृहे जनः । सर्वाण्यन्नानि पानानि भक्ष्याश्नोच्चावचास्तथा
ମୁଁ ତାଙ୍କ ମନର କଥା ଜାଣୁଥିଲି; ତେଣୁ ଘରର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲି—ଉତ୍ତମ ଓ ମଧ୍ୟମ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ-ପାନ ଏବଂ ନାନା ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଆଦର ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିବାକୁ। ସବୁକିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ମୁନିଙ୍କୁ ଗରମ ଗରମ ପାୟସ ନିବେଦନ କଲି।
Verse 24
भवन्तु सत्कृतानीह पूर्वमेव प्रचोदित: । ततोऊहं ज्वलमानं वै पायसं प्रत्यवेदयम्
ବାୟୁ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ମନୋଭାବ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଥିଲି; ତେଣୁ ଘରଲୋକଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲି—‘ସତ୍କାର ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଓ ମଧ୍ୟମ ଅନ୍ନପାନ ଏବଂ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।’ ମୋ କଥାଅନୁସାରେ ସବୁ ତିଆରି ଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ମୁନିଙ୍କୁ ଧୁଆଁ ଉଠୁଥିବା ଗରମ ପାୟସ ନିବେଦନ କଲି।
Verse 25
त॑ भूक्त्वैव स तु क्षिप्रं ततो वचनमत्रवीत् । क्षिप्रमड्गानि लिम्पस्व पायसेनेति स सम ह,उसको थोड़ा-सा ही खाकर वे तुरंत मुझसे बोले--“कृष्ण! इस खीरको शीघ्र ही अपने सारे अंगोंमें पोत लो"
ସେ ତାହାର ଅଳ୍ପମାତ୍ର ଖାଇ ସହସା ମୋତେ କହିଲେ—“କୃଷ୍ଣ! ଏହି ପାୟସକୁ ଶୀଘ୍ର ତୋର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଲେପନ କର।”
Verse 26
अविमृश्यैव च ततः कृतवानस्मि तत् तथा । तेनोच्छिष्टेन गात्राणि शिरश्वैवा भ्यमृक्षयम्,मैंने बिना विचारे ही उनकी इस आज्ञाका पालन किया। वही जूठी खीर मैंने अपने सिरपर तथा अन्य सारे अंगोंमें पोत ली
କିଛି ଭାବିବା ବିନା ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେହିପରି କଲି। ସେଇ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପାୟସରେ ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ସହ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଲେପନ କଲି।
Verse 27
स ददर्श तदाभ्याशे मातरं ते शुभाननाम् | तामपि स्मयमानां स पायसेनाभ्यलेपयम्
ସେତେବେଳେ ସେ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସୁମୁଖୀ ତୋର ମାତାଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ହସୁଥିବା ତୋର ମାତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ପାୟସ ଲେପନ କଲି।
Verse 28
मुनि: पायसदिग्धाज़ीं रथे तूर्णमयोजयत् । तमारुहाय रथं चैव निर्ययौ स गृहान्मम
ଯାହାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ପାୟସ ଲେପା ଥିଲା, ସେଇ ମହାରାଣୀଙ୍କୁ ମୁନି ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ। ସେହି ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ମୋ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।
Verse 29
अग्निवर्णो ज्वलन् धीमान् स द्विजो रथधुर्यवत् । प्रतोदेनातुदद् बालां रुक्मिणीं मम पश्यत:
ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଓ ଧୀମାନ ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ଦୁର୍ବାସା ମୋ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରୁକ୍ମିଣୀକୁ ପ୍ରତୋଦରେ ଏମିତି ଆଘାତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ରଥରେ ଯୋକା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଚାବୁକ ମାରାଯାଏ।
Verse 30
न च मे स्तोकमप्यासीद् दुःखमीकष्याकृतं तदा । तथा स राजमार्गेण महता निर्ययौ बहि:,उस समय मेरे मनमें थोड़ा-सा भी ईर्ष्याजनित दुःख नहीं हुआ। इसी अवस्थामें वे महलसे बाहर आकर विशाल राजमार्गसे चलने लगे
ସେତେବେଳେ ଈର୍ଷ୍ୟାଜନିତ ଅତି ସାନ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନରେ ଉଠିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ସେ ମହଳରୁ ବାହାରି ବିଶାଳ ରାଜମାର୍ଗ ଧରି ଚାଲିଗଲା।
Verse 31
तद् दृष्टवा महदाश्चर्य दाशार्हा जातमन्यव: । तत्राजल्पन् मिथ: केचित् समाभाष्य परस्परम्
ସେଇ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦାଶାର୍ହ ଯାଦବମାନେ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କମଧ୍ୟରୁ କେତେକେ ପରସ୍ପର ସହ କଥାହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 32
ब्राह्मणा एव जायेरन् नान्यो वर्ण: कथंचन । को होन॑ रथमास्थाय जीवेदन्य: पुमानिह
“ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାତ୍ର ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣ କେମିତି ହେଉ ଜନ୍ମ ନ ନିଅନ୍ତୁ। କାରଣ ଏହି ଲୋକରେ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଏ ଏହି ରଥରେ ଚଢ଼ି ଜୀବିତ ରହିପାରିବ?”
Verse 33
आशीविषदिषं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णतरो द्विज: । ब्रह्माशीविषदग्धस्य नास्ति कश्चिच्चिकित्सक:
“ବିଷଧର ସର୍ପର ବିଷ ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ଏହା ସତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ବିଷଧରରେ ଯେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ତାହା ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି ଚିକିତ୍ସକ ନାହିଁ।”
Verse 34
तस्मिन् व्रजति दुर्धर्षे प्रास्खलद् रुक्मिणी पथि । तन्नामर्षयत श्रीमांस्ततस्तूर्णमचोदयत्
ସେଇ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ରଥେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ରୁକ୍ମିଣୀ ପଥରେ ଠୋକର ଖାଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୁର୍ବାସା ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ତୁରନ୍ତ ନିର୍ଦୟଭାବେ ତାଙ୍କୁ ହାଙ୍କିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 35
ततः परमसंक्रुद्धो रथात् प्रस्कन्द्य स द्विज: । पदातिरुत्पथेनैव प्राद्रवद् दक्षिणामुख:
ସେ ବାରମ୍ବାର ଠୋକର ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ପଥ ଛାଡ଼ି ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ ପାଦଚାରୀ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
Verse 36
तमुत्पथेन धावन्तमन्वधावं द्विजोत्तमम् तथैव पायसादिग्ध: प्रसीद भगवज्निति
ଏଭଳି ଉତ୍ପଥେ ଧାଉଥିବା ସେଇ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଧାଇଲି—ମୋ ସରା ଶରୀର ପାୟସରେ ଲେପିତ ଥିଲା—ଏବଂ କହିଲି, “ଭଗବନ୍! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।”
Verse 37
ततो विलोक्य तेजस्वी ब्राह्मणो मामुवाच ह । जित: क्रोधस्त्वया कृष्ण प्रकृत्यैव महाभुज
ତାପରେ ସେ ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଦେଖି କହିଲେ—“ମହାବାହୁ କୃଷ୍ଣ! ତୁମେ ସ୍ୱଭାବତଃ ହିଁ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଛ।”
Verse 38
न ते5पराधमिह वै दृष्टवानस्मि सुव्रत । प्रीतो5स्मि तव गोविन्द वृणु कामान् यथेप्सितान्
“ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏଠାରେ ତୁମର କୌଣସି ଅପରାଧ ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ। ହେ ଗୋବିନ୍ଦ! ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ବର ମାଗ।”
Verse 39
प्रसन्नस्य च मे तात पश्य व्युष्टिं यथाविधि । यावदेव मनुष्याणामन्ने भावो भविष्यति
ବାୟୁ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ବିଧିମତେ ଏହାର ଯଥୋଚିତ ଫଳ ଦେଖ। ଯେତେଦିନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନ୍ନ ପ୍ରତି ଆଦରଭାବ ରହିବ, ସେତେଦିନ ଏହି ନିୟତ ଫଳ ଅବିଚଳ ରହିବ।
Verse 40
यावच्च पुण्या लोकेषु त्वयि कीर्तिर्भविष्यति,“तीनों लोकोंमें जबतक तुम्हारी पुण्यकीर्ति रहेगी, तबतक त्रिभुवनमें तुम प्रधान बने रहोगे। जनार्दन! तुम सब लोगोंके परम प्रिय होओगे
ବାୟୁ କହିଲେ—ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତି ଯେତେଦିନ ରହିବ, ସେତେଦିନ ତ୍ରିଭୁବନରେ ତୁମେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ରହିବ। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପରମ ପ୍ରିୟ ହେବ।
Verse 41
त्रिषु लोकेषु तावच्च वैशिष्ट्यं प्रतिपत्स्यसे । सुप्रिय: सर्वलोकस्य भविष्यसि जनार्दन
ବାୟୁ କହିଲେ—ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତି ଯେତେଦିନ ରହିବ, ସେତେଦିନ ତୁମେ ସେଠାରେ ବିଶେଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପରମ ପ୍ରିୟ ହେବ।
Verse 42
यत्ते भिन्नं च दग्धं च यच्च किंचिद् विनाशितम् । सर्व तथैव द्रष्टासि विशिष्ट वा जनार्दन
ବାୟୁ କହିଲେ—ହେ ଜନାର୍ଦନ! ତୁମର ଯାହାକିଛି ମୁଁ ଭାଙ୍ଗିଛି, ଜଳାଇଛି କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନଷ୍ଟ କରିଛି—ସେ ସବୁକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବବତ୍, କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୁରକ୍ଷିତ ଦେଖିବ।
Verse 43
यावदेतत् प्रलिप्तं ते गात्रेषु मधुसूदन । अतो मृत्युभयं नास्ति यावदिच्छसि चाच्युत
ବାୟୁ କହିଲେ—ହେ ମଧୁସୂଦନ! ତୁମ ଗାତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଯେତେଦୂର ଏହି ଲେପ ଲାଗିଛି, ସେତେଦୂର ଅଂଶରେ ଆଘାତ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁଭୟ ରହିବ ନାହିଁ। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ତୁମେ ଯେତେଦିନ ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେତେଦିନ ଏଠାରେ ଅମର ରହିବ।
Verse 44
न तु पादतले लिप्ते कस्मात्ते पुत्रकाद्य वै । नैतन्मे प्रियमित्येवं स मां प्रीतो5ब्रवीत् तदा
ବାୟୁ କହିଲେ— “କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ପାଦତଳ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ‘ପୁତ୍ର’ ଇତ୍ୟାଦି କାହିଁକି କହିଲ? ‘ଏହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ’—ଏଭଳି କହି ସେ ତେବେ ସ୍ନେହରେ ମୋତେ କହିଲେ।”
Verse 45
रुक्मिणीं चाब्रवीत् प्रीत: सर्वस्त्रीणां वरं यश:
ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଶୋଭନେ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଶ ପାଇବ। ପୁଣ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ, ଏବଂ ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆରାଧନା କରିବ।”
Verse 46
कीर्ति चानुत्तमां लोके समवाप्स्यसि शोभने । न त्वां जरा वा रोगो वा वैवर्ण्य चापि भाविनि
“ଶୋଭନେ! ତୁମେ ଲୋକରେ ଅନୁତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇବ। ଭାବିନି! ଜରା କି ରୋଗ କି ଵୈବର୍ଣ୍ଣ୍ୟ—କିଛି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ ନାହିଁ।”
Verse 47
षोडशानां सहस््राणां वधूनां केशवस्य ह
“କେଶବଙ୍କର ଷୋଳହ ସହସ୍ର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ।”
Verse 48
तव मातरमित्युक्त्वा ततो मां पुनरब्रवीत्
“‘ଏ ତୋର ମାତା’ ବୋଲି କହି ସେ ପୁଣି ମୋତେ କହିଲେ। ହେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ! ତୋର ମାତା ବିଷୟରେ ଏଭଳି କହି, ଅଗ୍ନି ସମ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦୁର୍ବାସା ଏଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ ପୁଣି ମୋତେ କହିଲେ— ‘କେଶବ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୋର ବୁଦ୍ଧି ସଦା ଏଭଳି ରହୁ।’”
Verse 49
प्रस्थित: सुमहातेजा दुर्वासाग्निरिव ज्वलन् | एषैव ते बुद्धिरस्तु ब्राह्मणान्प्रति केशव
ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିତ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦୁର୍ବାସା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—“କେଶବ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୋର ଏହି ଭାବନା ସଦା ଅଟୁଟ ରହୁ।”
Verse 50
इत्युक्त्वा स तदा पुत्र तत्रैवान्तरधीयत । तस्मिन्नन्तर्हिते चाहमुपांशुव्रतमाचरम्
ଏପରି କହି, ପୁତ୍ର, ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ମୁଁ ଉପାଂଶୁ-ବ୍ରତ ଆଚରଣ କଲି।
Verse 51
एतद् व्रतमहं कृत्वा मात्रा ते सह पुत्रक
ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ତୋର ମାତା ଓ ଶିଶୁ ସହିତ କରିଥିଲି।
Verse 52
प्रविष्टमात्रश्न गृहे सर्व पश्यामि तन्नवम्
ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାମାତ୍ରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି—ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ନୂତନ।
Verse 53
यद् भिजन्नं यच्च वै दग्धं तेन विप्रेण पुत्रक । पुत्र! घरमें प्रवेश करके मैं देखता हूँ तो उन ब्राह्मणने जो कुछ तोड़-फोड़ या जला दिया था, वह सब नूतनरूपसे प्रस्तुत दिखायी दिया ।।
ପୁତ୍ର! ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାହା ଭାଙ୍ଗିଥିଲେ ଓ ଯାହା ଜଳାଇଦେଇଥିଲେ—ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେଖିଲି, ସେ ସବୁ ନୂତନ ରୂପରେ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସବୁକିଛି ନୂଆ ଓ ଦୃଢ଼ ଦେଖି ମୁଁ ବିସ୍ମୟ ପାଇଲି।
Verse 54
अपूजयं च मनसा रौक्मिणेय सदा द्विजान् | रुक्मिणीनन्दन! वे सारी वस्तुएँ नूतन और सुदृढ़ रूपमें उपलब्ध हैं, यह देखकर मुझे बड़ा आश्चर्य हुआ और मैंने मन-ही-मन द्विजोंकी सदा ही पूजा की ।।
ବାୟୁ କହିଲେ—ହେ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ ରୌକ୍ମିଣେୟ! ମୁଁ ମନେମନେ ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲି। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ନୂତନଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଓ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ—ଏହା ଦେଖି ମୋତେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ଅନ୍ତରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର ଅର୍ପଣ କଲି। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୌକ୍ମିଣେୟ ପଚାରିଲେ ମୁଁ ଏହିପରି କହିଥିଲି।
Verse 55
माहात्म्यं द्विजमुख्यस्य सर्वमाख्यातवांस्तदा । भरतभूषण! रुक्मिणीकुमार प्रद्युम्नके पूछनेपर इस तरह मैंने उनसे विप्रवर दुर्वासाका सारा माहात्म्य कहा था ।।
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଇ ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କହିଥିଲି। ହେ ଭରତଭୂଷଣ! ରୁକ୍ମିଣୀକୁମାର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପଚାରିଲେ, ମୁଁ ବିପ୍ରବର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଗୌରବ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଏହିପରି, ହେ କୌନ୍ତେୟ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କର।
Verse 56
एवं व्युष्टिमहं प्राप्तो ब्राह्मणस्य प्रसादजाम् । यच्च मामाह भीष्मो<यं तत्सत्यं भरतर्षभ
ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଜନ୍ମିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ମୁଁ ପାଇଲି। ଏବଂ ଏହି ଭୀଷ୍ମ ମୋ ବିଷୟରେ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସବୁ ସତ୍ୟ।
Verse 76
अस्मिल्लोके रौक्मिणेय तथामुष्षिंश्व पुत्रक महाराज! प्रद्युम्नके ऐसा कहनेपर मैंने उसको उत्तर दिया। रुक्मिणीनन्दन! ब्राह्मणोंकी पूजा करनेसे क्या फल मिलता है
ବାୟୁ କହିଲେ—ହେ ରୁକ୍ମିଣୀନନ୍ଦନ, ପୁତ୍ରକ, ହେ ମହାରାଜ! ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହିପରି କହିବା ପରେ ମୁଁ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲି। ହେ ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି; ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ। ବେଟା! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ରାଜା ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଅଟେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ।
Verse 159
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानथधर्मपर्वणि दुर्वासोभिक्षा नाम एकोनषष्ट्यधिकशततमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ‘ଦୁର୍ବାସା-ଭିକ୍ଷା’ ନାମକ ଏକଶେ ଊଣଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 173
यो मां कश्चिद् वासयीत न स मां कोपयेदिति । “यदि मेरा थोड़ा-सा भी अपराध बन जाय तो मैं समस्त प्राणियोंपर अत्यन्त कुपित हो उठता हूँ। मेरे इस भाषणको सुनकर कौन मेरे लिये ठहरनेका स्थान देगा? जो कोई मुझे अपने घरमें ठहराये
ବାୟୁ କହିଲେ— “ମୋ କଥା ଶୁଣି କିଏ ମୋତେ ରହିବା ସ୍ଥାନ ଦେବ? ମୋ ପ୍ରତି ଅତି ସାନ ଅପରାଧ ହେଲେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଯାଏ। ତେଣୁ ଯେ ମୋତେ ନିଜ ଘରେ ରଖିବ, ସେ ମୋ କ୍ରୋଧକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବ ନାହିଁ; ଏହି ବିଷୟରେ ସେ ସଦା ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ।”
Verse 396
यथैवान्ने तथा तेषां त्वयि भावो भविष्यति । “तात! मेरे प्रसन्न होनेका जो भावी फल है
ବାୟୁ କହିଲେ— “ତାତ! ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଣ— ଯେପରି ତାଙ୍କର ଭାବ ଓ ଆସକ୍ତି ଅନ୍ନ ପ୍ରତି ରହେ, ସେପରି ତୁମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ରହିବ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ନକୁ ପ୍ରେମ କରି ତାହାରେ ଆଶ୍ରୟ ରଖିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗୌରବ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରିମାଣରେ ଅଟୁଟ ରହିବ।”
Verse 443
इत्युक्तो5हं शरीरं स्वं ददर्श श्रीसमायुतम् । 'परंतु यह खीर तुमने अपने पैरोंके तलवोंमें नहीं लगायी है। बेटा! तुमने ऐसा क्यों किया? तुम्हारा यह कार्य मुझे प्रिय नहीं लगा।” इस प्रकार जब उन्होंने मुझसे प्रसन्नतापूर्वक कहा
ଏପରି କୁହାଯାଇ ମୁଁ ମୋ ଶରୀରକୁ ଶୁଭ ଶ୍ରୀ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କାନ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ଦେଖିଲି।
Verse 463
स्प्रक्ष्यन्ति पुण्यगन्धा च कृष्णमाराधयिष्यसि । फिर मुनिने रुक्मिणीसे भी प्रसन्नतापूर्वक कहा--“शोभने! तुम सम्पूर्ण स्त्रियोंमें उत्तम यश और लोकमें सर्वोत्तम कीर्ति प्राप्त करोगी। भामिनि! तुम्हें बुढ़ापा या रोग अथवा कान्तिहीनता आदि दोष नहीं छू सकेंगे। तुम पवित्र सुगन्धसे सुवासित होकर श्रीकृष्णकी आराधना करोगी
ପୁଣ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ, ଏବଂ ତୁମେ ଭକ୍ତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ।
Verse 473
वरिष्ठा च सलोक्या च केशवस्य भविष्यसि । “श्रीकृष्णकी जो सोलह हजार रानियाँ हैं, उन सबमें तुम श्रेष्ठ और पतिके सालोक्यकी अधिकारिणी होओगी”
ତୁମେ କେଶବଙ୍କ ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ହେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଲୋକ୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ ମଧ୍ୟ ହେବ।
Verse 503
यक्किंचिद् ब्राह्मुणो ब्रूयात् सर्व कुर्यामिति प्रभो । प्रभावशाली पुत्र! ऐसा कहकर वे वहीं अन्तर्धान हो गये। उनके अदृश्य हो जानेपर मैंने अस्पष्ट वाणीमें धीरेसे यह व्रत लिया कि “आजसे कोई ब्राह्मण मुझसे जो कुछ कहेगा
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ— “ପ୍ରଭୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାହା କିଛି କହିବେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କରିବି।” ଏହିପରି କହି ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବା ପରେ ମୁଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ ଧୀରେ ଏହି ବ୍ରତ ନେଲି— “ଆଜିଠାରୁ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଯାହା ମାଗିବେ, ମୁଁ ସେ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବି।”
Verse 516
ततः परमद्दृष्टात्मा प्राविशं गृहमेव च । बेटा! ऐसी प्रतिज्ञा करके परम प्रसन्नचित्त होकर मैंने तुम्हारी माताके साथ घरमें प्रवेश किया
ତାପରେ ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପରମ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ସହ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
Verse 553
पूजयस्व महाभागान् वाम्भिदनिश्व नित्यदा | प्रभो! कुन्तीनन्दन! इसी प्रकार आप भी सदा मीठे वचन बोलकर और नाना प्रकारके दान देकर महाभाग ब्राह्मणोंकी सर्वदा पूजा करते रहें
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ— “ମହାଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କର। ପ୍ରଭୋ, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମିଠା ବଚନ କହି ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଇ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସମ୍ମାନ ଓ ସେବା କରିଚାଲ।”