Adhyaya 101

Verse 1

बी जम अष्टनवतितमोब् ध्याय: तपस्वी सुवर्ण और मनुका संवाद--पुष्प

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ‘ଆଲୋକଦାନ’ (ଦୀପଦାନ) ନାମକ ଏହି କର୍ମ କିପରି? ଏହା କିପରି କରାଯାଏ? ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି? ଏବଂ ଏହାର ଫଳ କ’ଣ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । मनो: प्रजापतेर्वादं सुवर्णस्य च भारत,भीष्मजीने कहा--भारत! इस विषयमें प्रजापति मनु और सुवर्णके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया जाता है

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଏହି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ—ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସଂବାଦ।

Verse 3

तपस्वी कश्चिदभवत्‌ सुवर्णो नाम भारत । वर्णतो हेमवर्ण: स सुवर्ण इति पप्रथे

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଭାରତବଂଶଜ! ପୂର୍ବେ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣ’ ନାମରେ ଜଣେ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ତେଣୁ, ହେ ଭରତନନ୍ଦନ, ସେ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣ’ ନାମରେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 4

कुलशीलगुणोपेत: स्वाध्याये च परंगत: । बहून्‌ सुवंशप्रभवान्‌ समतीत: स्वकैर्गुणै:

ସେ ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଶୀଳ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ପରମ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ନିଜ ସଦ୍ଗୁଣବଳରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।

Verse 5

स कदाचिन्मनु विप्रो ददर्शोपससर्प च | कुशलप्रश्नमन्योन्यं तौ चोभौ तत्र चक्रतु:,एक दिन जन ब्राह्मणदेवताने प्रजापति मनुको देखा। देखकर वे उनके पास चले गये। फिर तो वे दोनों एक-दूसरेसे कुशल-समाचार पूछने लगे

ଏକଦିନ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଜାପତି ମନୁଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପରସ୍ପର କୁଶଳ-ସମାଚାର ପଚାରିଲେ।

Verse 6

ततस्तौ सत्यसंकल्पौ मेरौ काउ्चनपर्वते । रमणीये शिलापृष्ठे सहितौ संन्यषीदताम्‌,तदनन्तर वे दोनों सत्यसंकल्प महात्मा सुवर्णमय पर्वत मेरके एक रमणीय शिलापृष्ठपर एक साथ बैठ गये

ତାପରେ ସତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପ ସେ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା କାଞ୍ଚନମୟ ମେରୁ ପର୍ବତର ଏକ ରମଣୀୟ ଶିଳାପୃଷ୍ଠରେ ସହିତେ ବସିଲେ।

Verse 7

तत्र तौ कथयन्तौ स्तां कथा नानाविधाश्रया: । ब्रद्मर्षिदेवदैत्यानां पुराणानां महात्मनाम्‌

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ନାନାପ୍ରକାର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ— ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତା, ଦୈତ୍ୟ ଓ ପୁରାତନ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପୁରାଣକଥା ସମ୍ବନ୍ଧରେ।

Verse 8

सुवर्णस्त्वब्रवीद्‌ वाक्‍्यं मनुं स्वायम्भुवं प्रति । हितार्थ सर्वभूतानां प्रश्न॑ मे वक्तुमहसि

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସେତେବେଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ କହିଲା— “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୋର ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆପଣ ଦେବା ଉଚିତ। ଫୁଲରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ— ଏହି ପ୍ରଥା କ’ଣ? ଏହା କିପରି ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା? ଏହାର ଫଳ କ’ଣ, ଏବଂ ଏହାର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରୟୋଜନ କ’ଣ? ଏ ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 9

सुमनोभिर्यदिज्यन्ते दैवतानि प्रजेश्वर । किमेतत्‌ कथमुत्पन्नं फलं योगं च शंस मे

“ପ୍ରଜେଶ୍ୱର! ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏହି ପ୍ରଥାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ? ଏହା କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହାର ଫଳ କ’ଣ, ଏବଂ ଏହାର ଯଥୋଚିତ ପ୍ରୟୋଗ କ’ଣ? ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ।”

Verse 10

मनुर॒ुवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । शुक्रस्य च बलेश्रैव संवादं वै महात्मनो:

ମନୁ କହିଲେ— “ଏହି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଗୋଟିଏ ପୁରାତନ ଇତିହାସ ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି— ମହାତ୍ମା ଶୁକ୍ର ଓ ବଲିଙ୍କ ସମ୍ବାଦ।”

Verse 11

बलेवैंरोचनस्येह त्रैलोक्यमनुशासत: । समीपमाजगामाशु शुक्रो भूगुकुलोद्वह:,पहलेकी बात है, विरोचनकुमार बलि तीनों लोकोंका शासन करते थे। उन दिनों भुगुकुलभूषण शुक्र शीघ्रतापूर्वक उनके पास आये

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଲି ଯେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଭୃଗୁକୁଳ-ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ର ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ।”

Verse 12

तमर्ध्यादिभिरभ्यर्च्य भार्गव॑ं सोडसुराधिप: । निषसादासने पश्चाद्‌ विधिवद्‌ भूरिदक्षिण:

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ଅସୁରାଧିପ, ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଲି ଭୃଗୁପୁତ୍ର ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଉପଚାରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସତ୍କାର କଲେ। ଗୁରୁ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ବଲି ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଲେ।”

Verse 13

कथेयमभवत् तत्र त्वया या परिकीर्तिता । सुमनोधूपदीपानां सम्प्रदाने फलं प्रति

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେଠାରେ ତୁମେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ସେଇ କଥୋପକଥନ ହେଲା। ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—ଏହି ଥିଲା ତାଙ୍କର ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ। ସେ ସମୟରେ ଦୈତ୍ୟରାଜ ବଳି କବିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ରଖିଲେ।

Verse 14

ततः पप्रच्छ दैत्येन्द्र: कवीन्द्रं प्रश्रमुत्तमम्‌

ତାପରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ବଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି-ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 15

बलिस्वाच सुमनोधूपदीपानां किं फल ब्रह्मवित्तम । प्रदानस्य द्विजश्रेष्ठ तद्‌ भवान्‌ वक्तुमहति

ବଳି କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଅର୍ପଣ/ଦାନ କଲେ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 16

शुक्र उवाच तप: पूर्व समुत्पन्नं धर्मस्तस्मादनन्तरम्‌ । एतस्मिन्नन्तरे चैव वीरुदोषध्य एव च

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ପ୍ରଥମେ ତପସ୍‌ର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା; ତାହା ପରେ ଧର୍ମ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଲତା ଓ ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 17

सोमस्यात्मा च बहुधा सम्भूत: पृथिवीतले । अमृतं च विषं चैव ये चान्ये तृतजातय:,इस भूतलपर अनेक प्रकारकी सोमलता प्रकट हुई। अमृत, विष तथा दूसरी-दूसरी जातिके वृणोंका प्रादुर्भाव हुआ

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ପୃଥିବୀତଳରେ ସୋମର ସାର ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଠାରୁ ଅମୃତ ଓ ବିଷ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ତୃଣଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 18

अमृतं मनसः प्रीतिं सद्यस्तृप्तिं ददाति च । मनो ग्लपयते तीव्र विष॑ गन्धेन सर्वश:

ଅମୃତ ମନକୁ ପ୍ରୀତି ଦିଏ ଏବଂ ସତ୍ୱର ତୃପ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ। କିନ୍ତୁ ବିଷ ତାହାର ଗନ୍ଧମାତ୍ରରେ ମନକୁ ସର୍ବଥା ତୀବ୍ର ଗ୍ଲାନିରେ ନିମଜ୍ଜିତ କରେ।

Verse 19

अमृतं मंगलं विद्धि महद्विषममंगलम्‌ । ओपषघध्यो ह्ामृतं सर्वा विषं तेजोडग्निसम्भवम्‌

ଅମୃତକୁ ମଙ୍ଗଳକର ବୋଲି ଜାଣ; ବିଷକୁ ମହା ଅମଙ୍ଗଳକର ବୋଲି ଜାଣ। ସମସ୍ତ ଔଷଧି ‘ଅମୃତ’ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ବିଷ ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଜନିତ ତେଜ।

Verse 20

मनो ह्वादयते यस्माच्छियं चापि दधाति च । तस्मात्‌ सुमनस: प्रोक्ता नरै: सुकृतकर्मभि:,फूल मनको आह्लाद प्रदान करता है और शोभा एवं सम्पत्तिका आधान करता है, इसलिये पुण्यात्मा मनुष्योंने उसे सुमन कहा है

ଯାହା ମନକୁ ଆହ୍ଲାଦିତ କରେ ଏବଂ ଶ୍ରୀ—ଶୋଭା ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ଦିଏ, ସେହି କାରଣରୁ ସୁକୃତକର୍ମୀ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ‘ସୁମନ’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 21

देवताभ्य: सुमनसो यो ददाति नर: शुचि: । तस्य तुष्यन्ति वै देवास्तुष्टा: पुष्टिं ददत्यपि,जो मनुष्य पवित्र होकर देवताओंको फूल चढ़ाता है, उसके ऊपर सब देवता संतुष्ट होते और उसके लिये पुष्टि प्रदान करते हैं

ଯେ ଶୁଚି ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହାରେ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ତାକୁ ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 22

यं यमुद्दिश्य दीयेरन्‌ देव॑ सुमनस: प्रभो । मंगलार्थ स तेनास्य प्रीतो भवति दैत्यप

ପ୍ରଭୋ! ଯେ ଯେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପୁଷ୍ପ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଦେବତା ସେହି ପୁଷ୍ପଦାନରେ ଦାତାପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ରହନ୍ତି।

Verse 23

ज्ञेयास्तूग्राश्न सौम्याश्न॒ तेजस्विन्यश्न॒ ता: पृथक्‌ । ओषघध्यो बहुवीर्या हि बहुरूपास्तथैव च,उग्रा, सौम्या, तेजस्विनी, बहुवीर्या और बहुरूपा--अनेक प्रकारकी ओषधियाँ होती हैं। उन सबको जानना चाहिये

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଉଗ୍ର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ସୌମ୍ୟ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱିନୀ—ଏହି ଭେଦରେ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍‌ ପୃଥକ୍‌ ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ। ଔଷଧି ଅନେକ ବୀର୍ୟର ଓ ଅନେକ ରୂପର; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବୁଝି ଭେଦ କରିବା ଦରକାର।

Verse 24

यज्ञियानां च वृक्षाणामयज्ञीयान्‌ निबोध मे । आसुराणि च माल्यानि दैवतेभ्यो हितानि च

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ, କେଉଁ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଅଯୋଗ୍ୟ। ଏହା ସହ ଯେଉଁ ପୁଷ୍ପମାଳାଗୁଡ଼ିକ ‘ଆସୁର’ ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ଗଣ୍ୟ, ଏବଂ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବାରେ ହିତକର ଓ ଯଥୋଚିତ—ସେଥି ମଧ୍ୟ ବୁଝ।

Verse 25

अब यज्ञसम्बन्धी तथा अयज्ञोपयोगी वृक्षोंका वर्णन सुनो। असुरोंके लिये हितकर तथा देवताओंके लिये प्रिय जो पुष्पमालाएँ होती हैं, उनका परिचय सुनो ।।

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଏବେ ଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏବଂ ଅଯଜ୍ଞୋପଯୋଗୀ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୁଣ। ଅସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିତକର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଯେ ପୁଷ୍ପମାଳା, ସେମାନଙ୍କର ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। କ୍ରମକ୍ରମେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ମନୋହର ଲାଗୁଥିବା ଔଷଧି-ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟ କରିବି—ଶୁଣ।

Verse 26

वन्या ग्राम्याश्वेह तथा कृष्टोप्ता: पर्वताश्रया: । अकण्टका: कण्टकिनो गन्धरूपरसान्विता:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—କିଛି ବୃକ୍ଷ ବନ୍ୟ, କିଛି ଗ୍ରାମ୍ୟ (ଗାଁ ନିକଟରେ ଚାଷ କରାଯାଇଥିବା)। କିଛି ଭୂମି ଚାଷ କରି ରୋପାଯାଇଥାଏ, ଆଉ କିଛି ପର୍ବତାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି କଣ୍ଟକହୀନ, କିଛି କଣ୍ଟକୀ; ତଥାପି ସମସ୍ତଙ୍କରେ ଗନ୍ଧ, ରୂପ ଓ ରସ ରହିଥାଏ।

Verse 27

द्विविधो हि स्मृतो गन्ध इष्टोडनिष्ट श्व पुष्पज: । इष्टगन्धानि देवानां पुष्पाणीति विभावय

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ପୁଷ୍ପଜ ଗନ୍ଧ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ: ଇଷ୍ଟ (ପ୍ରିୟ) ଓ ଅନିଷ୍ଟ (ଅପ୍ରିୟ)। ଏହା ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖ—ଇଷ୍ଟଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ସୁଗନ୍ଧି ପୁଷ୍ପ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।

Verse 28

अकण्टकानां वृक्षाणां श्वेतप्रायाश्व॒ वर्णत: । तेषां पुष्पाणि देवानामिष्टानि सततं प्रभो

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ପ୍ରଭୋ! କଣ୍ଟକହୀନ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକାଂଶ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନଙ୍କର ପୁଷ୍ପ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରିୟ। ପଦ୍ମ ଓ ତୁଳସୀ ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣରେ ପୂଜ୍ୟ; ମଲ୍ଲିକା (ଜୁଇ) ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 29

जलजानि च माल्यानि पद्मादीनि च यानि वै । गन्धर्वनागयक्षेभ्यस्तानि दद्याद्‌ विचक्षण:,जलसे उत्पन्न होनेवाले जो कमल-उत्पल आदि पुष्प हैं, उन्हें विद्वान्‌ पुरुष गन्धर्वों, नागों और यक्षोंको समर्पित करे

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମାଳା ଓ ପଦ୍ମାଦି ପୁଷ୍ପ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଚକ୍ଷଣ ପୁରୁଷ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 30

ओपषध्यो रक्तपुष्पाश्न कटुका: कण्टकान्विता: । शत्रूणामभिचारार्थमाथर्वेषु निदर्शिता:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଆଥର୍ବ ପରମ୍ପରାରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅନିଷ୍ଟ ସାଧନ ପାଇଁ ଅଭିଚାର କର୍ମରେ ରକ୍ତପୁଷ୍ପୀ, କଟୁ ଓ କଣ୍ଟକଯୁକ୍ତ ଓଷଧି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

तीक्ष्णवीर्यस्ति भूतानां दुरालम्भा: सकण्टका: । रक्तभूयिष्ठवर्णाश्न कृष्णाश्वलैवोपहारयेत्‌

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଭୂତାଦିଙ୍କ ପାଇଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧରିବାକୁ କଷ୍ଟକର, କଣ୍ଟକଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ରକ୍ତ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣର ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

मनोहृदयनन्दिन्यो विशेषमधुराश्च या: । चारुरूपा: सुमनसो मानुषाणां स्मृता विभो

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ବିଭୋ! ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେହି ପୁଷ୍ପମାନେ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ, ଯେଉଁମାନେ ମନ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ମାଧୁର୍ୟ ବିଶେଷ, ଏବଂ ରୂପ-ବର୍ଣ୍ଣ ମନୋହର।

Verse 33

न तु श्मशानसम्भूता देवतायतनोद्भवा: । संनयेत्‌ पुष्टियुक्तेषु विवाहेषु रह:सु च,श्मशान तथा जीर्ण-शीर्ण देवालयोंमें पैदा हुए फूलोंका पौष्टिक कर्म, विवाह तथा एकान्त विहारमें उपयोग नहीं करना चाहिये

ଶ୍ମଶାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଦେବାଳୟ ପରିସରରେ ଗଜିଥିବା ଫୁଲକୁ ପୁଷ୍ଟିକର୍ମ, ବିବାହ ଓ ଏକାନ୍ତ ରତି-ବିହାରରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 34

गिरिसानुरुहा: सौम्या देवानामुपपादयेत्‌ । प्रोक्षिता< भ्युक्षिता: सौम्या यथायोग्यं यथास्मृति

ପର୍ବତଶିଖରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲକୁ ଧୋଇ କିମ୍ବା ଜଳ ଛିଟାଇ, ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରର ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

गन्धेन देवास्तुष्यन्ति दर्शनाद्‌ यक्षराक्षसा: । नागा: समुपभोगेन त्रिभिरेतैस्तु मानुषा:

ଦେବତାମାନେ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ, ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ ତାହାର ଦର୍ଶନରେ, ନାଗମାନେ ସମ୍ୟକ୍ ଉପଭୋଗରେ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତେବେ ଏହି ତିନିଟି—ଦର୍ଶନ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଉପଭୋଗ—ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 36

सद्यः प्रीणाति देवान्‌ वै ते प्रीता भावयन्त्युत । संकल्पसिद्धा मर्त्यानामीप्सितैश्व मनोरमै:

ପୁଷ୍ପାର୍ପଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ—ସଙ୍କଳ୍ପସିଦ୍ଧ ଦେବତାମାନେ—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଅଭ୍ୟୁଦୟ କରନ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛିତ, ମନୋହର ଭୋଗ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 37

प्रीता: प्रीणन्ति सततं मानिता मानयन्ति च । अवज्ञातावधूताश्न निर्दहन्त्यधमान्‌ नरान्‌

ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନତା ଦିଅନ୍ତି; ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅବଜ୍ଞା ଓ ଅବହେଳା କରାଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଅଧମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦିଅନ୍ତି।

Verse 38

अत ऊर्ध्व॑ प्रवक्ष्यामि धूपदानविधे: फलम्‌ | धूपांश्व विविधान्‌ साधूनसाधूंक्ष निबोध मे,इसके बाद अब मैं धूपदानकी विधिका फल बताऊँगा। धूप भी अच्छे और बुरे कई तरहके होते हैं। उनका वर्णन मुझसे सुनो

ଏହିଠାରୁ ଆଗକୁ ମୁଁ ଧୂପଦାନବିଧିର ଫଳ କହିବି। ଧୂପ ନାନା ପ୍ରକାର—କିଛି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, କିଛି ଅଶୁଭ; ସେମାନଙ୍କ ଭେଦ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 39

निर्यासा: सारिणश्रैव कृत्रिमाश्वैव ते त्रयः । इष्टोडनिष्टो भवेद्‌ गंधस्तन्मे विस्तरश: शूणु

ଧୂପର ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ଭେଦ—ନିର୍ୟାସ, ସାରିଣ ଓ କୃତ୍ରିମ। ସେମାନଙ୍କ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଇଷ୍ଟ ଓ ଅନିଷ୍ଟ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ମୋ ପାଖରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ।

Verse 40

निर्यासा: सल्‍लकीवर्ज्या देवानां दयिताउस्तु ते । गुग्गुलुः प्रवरस्तेषां सर्वेषामिति निश्चय:

ନିର୍ୟାସଧୂପ—ସଲ୍ଲକୀ ବୃକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧୂପକୁ ଛାଡ଼ି—ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏହା ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 41

अगुरु: सारिणां श्रेष्ठो यक्षराक्षसभोगिनाम्‌ | दैत्यानां सल्‍लकीयश्व काड्क्षतो यश्व तद्विध:

ସାରିଣ ଧୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗୁରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହା ବିଶେଷକରି ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ସଲ୍ଲକୀ ଓ ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ନିର୍ୟାସରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧୂପକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 42

अथ सर्जरसादीनां गंधै: पार्थिव दारवै: । फाणितासवसंयुक्तर्मनुष्याणां विधीयते

ହେ ପୃଥ୍ୱୀନାଥ! ସର୍ଜରସ ଆଦିର ଗନ୍ଧ, ଏବଂ ପାର୍ଥିବ ଓ ଦାରବ (ମାଟି ଓ କାଠଜ) ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଫାଣିତ ଓ ଆସବ ସହ ମିଶାଇ ଯେ ମିଶ୍ରିତ ଧୂପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ସେହିଟି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିର୍ମିତ ହୁଏ।

Verse 43

देवदानवभूतानां सद्यस्तुष्टिकर: स्मृत: । येडन्ये वैहारिकास्तत्र मानुषाणामिति स्मृता:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଏହି ଧୂପ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହାଛଡ଼ା ଭୋଗ-ବିହାରରେ ବ୍ୟବହୃତ ଧୂପର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 44

य एवोक्ता: सुमनसां प्रदाने गुणहेतव: । धूपेष्वपि परिज्ञेयास्त एव प्रीतिवर्धना:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପଦାନ କଲେ ଯେ ଗୁଣ ଓ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ଫଳ ଧୂପ ନିବେଦନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ—ଏପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଧୂପ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଏ—ଏହା ଜାଣ।

Verse 45

दीपदाने प्रवक्ष्यामि फलयोगमनुत्तमम्‌ । यथा येन यदा चैव प्रदेया यादृशाश्व ते,अब मैं दीप-दानका परम उत्तम फल बताऊँगा। कब किस प्रकार किसके द्वारा किसके दीप दिये जाने चाहिये, यह सब बताता हूँ, सुनो

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଦୀପଦାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁତ୍ତମ ଫଳସମ୍ବନ୍ଧ କହିବି। କିପରି, କାହା ଦ୍ୱାରା, କେବେ ଏବଂ କେଉଁ ବିଧିରେ ଦୀପ ଦିଆଯିବ—ସବୁ ଶୁଣ।

Verse 46

ज्योतिस्तेज: प्रकाशं वाप्यूर्ध्वगं चापि वर्ण्यते । प्रदानं तेजसां तस्मात्‌ तेजो वर्धयते नृणाम्‌

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଜ୍ୟୋତିକୁ ତେଜ, ପ୍ରକାଶ ଏବଂ ଊର୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଶକ୍ତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ତେଣୁ ଆଲୋକଦାୟକ ବସ୍ତୁର ଦାନ ମନୁଷ୍ୟର ତେଜକୁ ବଢ଼ାଏ—କାନ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଧର୍ମପ୍ରତାପ ବୃଦ୍ଧି କରେ।

Verse 47

अन्धन्तमस्तमिस्रं च दक्षिणायनमेव च । उत्तरायणमेतस्माज्ज्योतिर्दानं प्रशस्थते

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—‘ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର’ ନାମକ ନରକ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟନ—ଏହି ଦୁଇଟି ଅନ୍ଧକାର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ବିପରୀତ ଉତ୍ତରାୟଣ ପ୍ରକାଶମୟ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ଏହିକାରଣରୁ ଅନ୍ଧକାରମୟ, ନରକସଦୃଶ ଅବସ୍ଥାର ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଜ୍ୟୋତିଦାନ (ଦୀପଦାନ) ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 48

यस्मादूर्ध्वगमेतत्‌ तु तमसश्वैव भेषजम्‌ । तस्मादूर्ध्वगतेर्दाता भवेदत्रेति निश्चय:

ଦୀପଶିଖା ସ୍ୱଭାବତଃ ଊର୍ଧ୍ୱଗାମୀ; ତେଣୁ ତାହା ତମସ୍‌ରୂପ ଅନ୍ଧକାରର ଔଷଧ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ—ଯେ ଦୀପଦାନ କରେ, ସେ ଊର୍ଧ୍ୱଗତିର ଦାତା ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 49

देवास्तेजस्विनो हास्मात्‌ प्रभावन्त: प्रकाशका: । तामसा राक्षसाश्रैव तस्माद्‌ दीप: प्रदीयते

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଦେବତାମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ; ସ୍ୱଭାବତଃ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ପ୍ରକାଶକ। ରାକ୍ଷସମାନେ ତମସ୍‌ରୂପ। ତେଣୁ (ଅନ୍ଧକାର ନିବାରି ଆଲୋକ ପାଇଁ) ଦୀପ ଦିଆଯାଏ।

Verse 50

देवता तेजस्वी, कांतिमान्‌ और प्रकाश फैलानेवाले होते हैं और राक्षस अंधकारप्रिय होते हैं; इसलिये देवताओंकी प्रसन्नताके लिये दीपदान किया जाता है ।।

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଦେବତାମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ, କାନ୍ତିମାନ୍‌ ଓ ପ୍ରକାଶ ପ୍ରସାରକ; ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନ୍ଧକାରପ୍ରିୟ। ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଦୀପଦାନ କରାଯାଏ। ଆଲୋକଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିସ୍ପଷ୍ଟତା ପାଏ ଓ ତେଜଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେହି ଦୀପ ଦାନ କରି ସାରିଲେ ପରେ ତାହାକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ନ ବୁଝାଇବ, ନ ଉଠାଇ ଅନ୍ୟତ୍ର ନେବ, ନ ନଷ୍ଟ କରିବ।

Verse 51

दीपहर्ता भवेदन्धस्तमोगतिरसुप्रभ: । दीपप्रद: स्वर्गलोके दीपमालेव राजते

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଯେ ଦୀପ ଚୋରାଏ, ସେ ଅନ୍ଧ ହୁଏ, ତେଜ ଓ ଶ୍ରୀହୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତମୋଗତି (ନରକୀୟ ଗତି) ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଦୀପଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଦୀପମାଳା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Verse 52

हविषा प्रथम: कल्पो द्वितीयश्नौषधीरसै: । वसामेदो<5स्थिनियर्सिर्न कार्य: पुष्टिमिच्छता

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଘିଅରେ ଦୀପ ଜଳାଇ ଦାନ କରିବା ଦୀପଦାନର ପ୍ରଥମ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ପ୍ରକାର। ଔଷଧିରସ—ଅର୍ଥାତ୍ ତିଳ, ସୋରିଷ ଆଦିର ତେଲରେ ଜଳାଇ କରାଯାଇଥିବା ଦୀପଦାନ ଦ୍ୱିତୀୟ। କିନ୍ତୁ ଯେ ନିଜ ଶରୀରର ପୁଷ୍ଟି ଚାହେ, ସେ ବସା, ମେଦ ଓ ଅସ୍ଥିନିର୍ୟାସରୁ ନିଷ୍କାଶିତ ତେଲରେ କେବେ ଦୀପ ଜଳାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 53

गिरिप्रपाते गहने चैत्यस्थाने चतुष्पथे । (गोब्राह्मणालये दुर्गे दीपो भूतिप्रद: शुचि: ।) दीपदानं भवेन्नित्यं य इच्छेद्‌ भूतिमात्मन:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଗିରିପ୍ରପାତ ନିକଟରେ, ନିର୍ଜନ ଓ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ, ଚୈତ୍ୟ/ଦେବାଳୟରେ, ଚତୁଷ୍ପଥରେ—ଏବଂ ଗୋଶାଳା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହ ଓ ଦୁର୍ଗରେ—କଲ୍ୟାଣଦାୟକ ଶୁଚି ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇ ରଖିବା ଉଚିତ। ଯେ ନିଜ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେ ନିତ୍ୟ ଦୀପଦାନ କରୁ।

Verse 54

जो अपने कल्याणकी इच्छा रखता हो, उसे प्रतिदिन पर्वतीय झरनेके पास, वनमें, देवमंदिरमें, चौराहोंपर, गोशालामें, ब्राह्मणके घरमें तथा दुर्गम स्थानमें प्रतिदिन दीप-दान करना चाहिये। उक्त स्थानोंमें दिया हुआ पवित्र दीप ऐश्वर्य प्रदान करनेवाला होता है ।।

ଶୁକ୍ର କହନ୍ତି—ଯେ ନିଜ କଲ୍ୟାଣ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଗିରିଝରଣା ନିକଟରେ, ବନରେ, ଦେବମନ୍ଦିରରେ, ଚତୁଷ୍ପଥରେ, ଗୋଶାଳାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ/ଦୂରସ୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପଦାନ କରୁ। ଏମିତି ସ୍ଥାନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶୁଚି ଦୀପ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଦୀପଦାତା ପୁରୁଷ କୁଳକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଜ୍ୟୋତିମୟ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ସହ ସାଲୋକ୍ୟ ପାଏ।

Verse 55

बलिकर्मसु वक्ष्यामि गुणान्‌ कर्मफलोदयान्‌ | देवयक्षोरगनृणां भूतानामथ रक्षसाम्‌

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ବଲିକର୍ମର ଗୁଣ ଓ କର୍ମଫଳର ଉଦୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ମନୁଷ୍ୟ, ଭୂତ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଲି ଅର୍ପଣ କରିବାରୁ ଯେ ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 56

येषां नाग्रभुजो विप्रा देवतातिथिबालका: । राक्षसानेव तान्‌ विद्धि निर्विशड्कानमड़्लान्‌

ଯେମାନେ ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅତିଥି ଓ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଜାଣ—ପାପରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଅମଙ୍ଗଳକାରୀ।

Verse 57

तस्मादग्रं प्रयच्छेत देवेभ्य: प्रतिपूजितम्‌ । शिरसा प्रयतश्नापि हरेदू बलिमतन्द्रित:

ଏହେତୁ ଗୃହସ୍ଥ ମନୁଷ୍ୟ ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରୁ, ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରୁ, ଶୁଚିଚିତ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦରପୂର୍ବକ ଅନ୍ନର ଭାଗ ଅର୍ପଣ କରୁ; ତଦନନ୍ତରେ ଅତନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ବଲିଭାଗ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।

Verse 58

गृह्नन्ति देवता नित्यमाशंसन्ति सदा गृहान्‌ । बाह्याश्षागन्तवो येडन्ये यक्षराक्षसपन्नगा:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବଳି-ଉପହାରକୁ ଦେବତାମାନେ ନିତ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଅତିଥି ଓ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଅନ୍ନରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି। ସେହି ପୋଷଣ ଓ ଆତିଥ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଆୟୁ, ଯଶ ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି।

Verse 59

इतो दत्तेन जीवन्ति देवता: पितरस्तथा । ते प्रीता: प्रीणयन्तेनमायुषा यशसा धनै:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଇହଲୋକରେ ଯାହା ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେହି ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଆୟୁ, ଯଶ ଓ ଧନ ଦେଇ ପ୍ରୀତ କରନ୍ତି।

Verse 60

बलय: सह पुष्पैस्तु देवानामुपहारयेत्‌ । दधिदुग्धमया: पुण्या: सुगंधा: प्रियदर्शना:,देवताओंको जो बलि दी जाय, वह दही-दूधकी बनी हुई, परम पवित्र, सुगंधित, दर्शनीय और फूलोंसे सुशोभित होनी चाहिये

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଳି-ଉପହାର ପୁଷ୍ପ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ହବି ଦହି ଓ ଦୁଧରେ ତିଆରି—ପରମ ପବିତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଦର୍ଶନୀୟ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 61

कार्या रुधिरमांसाढूया बलयो यक्षरक्षसाम्‌ । सुरासवपुरस्कारा लाजोल्लापिकभूषिता:

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳି କରାଯାଏ; ପ୍ରଥମେ ସୁରା ଓ ଆସବ ରଖାଯାଏ, ଏବଂ ଉପରେ ଲାଜ (ଭୁନା ଧାନ) ଛିଟି ତାହାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରାଯାଏ।

Verse 62

नागानां दयिता नित्यं पद्मोत्पलविमिश्रिता: । तिलान्‌ गुडसुसम्पन्नान्‌ भूतानामुपहारयेत्‌,नागोंको पद्म और उत्पलयुक्त बलि प्रिय होती है। गुड़मिश्रित तिल भूतोंको भेंट करे

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ନାଗମାନଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ମିଶ୍ରିତ ବଳି ସଦା ପ୍ରିୟ। ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁଡ଼ ସହ ଭଲଭାବେ ମିଶାଇଥିବା ତିଳ ଉପହାର ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 63

अग्रदाताग्रभोगी स्याद्‌ बलवीर्यसमन्वित: । तस्मादग्रं प्रयच्छेत देवेभ्य: प्रतिपूजितम्‌

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ବଳି ଅର୍ପଣ କରି ପରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଭୋଗରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ବଳବାନ ଓ ବୀର୍ୟବାନ ହୁଏ। ତେଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଅନ୍ନର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

ज्वलन्त्यहरहो वेश्म याश्चास्य गृहदेवता: । ता: पूज्या भूतिकामेन प्रसृताग्रप्रदायिना

ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘରର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସେ ଗୃହକୁ ଆଲୋକିତ କରି ରଖନ୍ତି। ତେଣୁ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧି କାମନାକାରୀ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଜନର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କରି ସଦା ତାଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

इत्येतदसुरेन्द्राय काव्य: प्रोवाच भार्गव: । सुवर्णाय मनु: प्राह सुवर्णो नारदाय च

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଏହିପରି ଭାର୍ଗବ କାବ୍ୟ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର ବଳିଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିଥିଲେ। ମନୁ ଏହି ଉପଦେଶ ତପସ୍ବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତାହା ନାରଦଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଏଭଳି ପରମ୍ପରାରେ ଧୂପ-ଦୀପ ଆଦି ଦାନର ମହିମା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲା ଓ ବିଧିଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ମିଳିଲା।

Verse 66

नारदो5पि मयि प्राह गुणानेतान्‌ महाद्युते । त्वमप्येतद्‌ विदित्वेह सर्वमाचर पुत्रक

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ହେ ମହାଦ୍ୟୁତେ! ନାରଦ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହି ଗୁଣମାନ କହିଥିଲେ। ତେଣୁ, ପୁତ୍ର! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଜାଣି ଏଠାରେ ତୁମ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହାନୁସାରେ ଆଚରଣ କର।

Verse 98

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सुवर्णमनुसंवादो नामाष्टनवतितमो<ध्याय:

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ “ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ମନୁ ସଂବାଦ” ନାମକ ଅଣନବ୍ବେଇତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।