Adhyaya 37

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे षट्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान् गोवृषध्वजः / मोहयामास विप्रेन्द्रान् सूत वक्तुमिहार्हसि

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଗୋବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ (ଶିବ) କିପରି ଦାରୁବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ଏବଂ ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କିପରି ମୋହିତ-ଭ୍ରମିତ କଲେ? ଏହା ଆପଣ ଏଠାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

सूत उवाच पुरा दारुवन् रम्ये देवसिद्धनिषेविते / सपुत्रदारा मुनयस्तपश्चेरुः सहस्रशः

ସୂତ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ରମ୍ୟ ଦାରୁବନରେ, ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ମୁନି ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

Verse 3

प्रवृत्तं विविधं कर्म प्रकुर्वाणा यथाविधि / यजन्ति विविधैर्यज्ञैस्तपन्ति च महर्षयः

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରବୃତ୍ତି-କର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ବିଧିଅନୁସାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କରି, ସେଇ ମହର୍ଷିମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞରେ ଯଜନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତପ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 4

तेषां प्रवृत्तिविन्यस्तचेतसामथ शूलधृक् / ख्यापयन् स महादोषं ययौ दारुवनं हरः

ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତି-କର୍ମରେ ନିବିଷ୍ଟ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶୂଳଧାରୀ ହର (ଶିବ) ସେମାନଙ୍କ ମହାଦୋଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ଦାରୁବନକୁ ଗଲେ।

Verse 5

कृत्वा विश्वगुरुं विष्णुं पार्श्वे देवो महेश्वरः / ययौ निवृत्तविज्ञानस्थापनार्थं च शङ्करः

ବିଶ୍ୱଗୁରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପାର୍ଶ୍ୱେ ସ୍ଥାପନ କରି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ନିବୃତ୍ତି-ଜ୍ଞାନ ସ୍ଥାପନାର୍ଥେ ଶଙ୍କର ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 6

आस्थाय विपुलं वेशमूनविंशतिवत्सरः / लीलालसो महाबाहुः पीनाङ्गश्चारुलोचनः

ବିପୁଳ ବେଶ ଧାରଣ କରି ସେ ଉନବିଂଶତି ବର୍ଷରୁ କମ୍ ଯୁବକ ପରି ଦେଖାଦେଲେ—ଲୀଳାଲସ, ମହାବାହୁ, ପୀନାଙ୍ଗ ଓ ଚାରୁଲୋଚନ।

Verse 7

चामीकरवपुः श्रीमान् पूर्णचन्द्रनिभाननः / मत्तमातङ्गगामनो दिग्वासा जगदीश्वरः

ସୁବର୍ଣ୍ଣକାନ୍ତି ଦେହ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର-ସଦୃଶ ମୁଖ; ମତ୍ତ ହାତୀର ଗମନରେ ଚାଲୁଥିବା ଦିଗ୍ବାସା—ସେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର।

Verse 8

कुशेशयमयीं मालं सर्वरत्नैरलङ्कृताम् / दधानो भगवानीशः समागच्छति सस्मितः

କମଳପୁଷ୍ପମୟ ଏବଂ ସର୍ବରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ମାଳା ଧାରଣ କରି ଭଗବାନ ଈଶ ମନ୍ଦହାସ ସହ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 9

यो ऽनन्तः पुरुषो योनिर्लोकानामव्ययो हरिः / स्त्रीवेषं विष्णुरास्थाय सो ऽनुगच्छति शूलिनम्

ଯେ ଅନନ୍ତ ପୁରୁଷ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଯୋନି-କାରଣ, ଅବ୍ୟୟ ହରି—ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ତ୍ରୀବେଶ ଧାରଣ କରି ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 10

सम्पूर्णचन्द्रवदनं पीनोन्नतपयोधरम् / शुचिस्मितं सुप्रसन्नं रणन्नुपुरकद्वयम्

ତାହାର ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ, ସ୍ତନଯୁଗଳ ପୀନ ଓ ଉନ୍ନତ। ଶୁଚି ମୃଦୁ ହାସ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖରେ, ତାହାର ଦୁଇ ନୂପୁର ଝଙ୍କାର କରୁଥିଲା।

Verse 11

सुपीतवसनं दिव्यं श्यामलं चारुलोचनम् / उदारहंसचलनं विलासि सुमनोहरम्

ସେ ଦିବ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୀତବସନ ପରିଧାନ କରିଥିଲା; ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ଚାରୁଲୋଚନା। ଉଦାର ହଂସଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲା, ବିଲାସମୟୀ ଓ ମନୋହରା।

Verse 12

एवं स भगवानीशो देवदारुवने हरः / चचार हरिणा भिक्षां मायया मोहयन् जगत्

ଏଭଳି ଭଗବାନ ଈଶ, ହର, ଦେବଦାରୁବନରେ ହରିଣ ସହ ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ବିଚରଣ କଲେ ଏବଂ ନିଜ ମାୟାରେ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କଲେ।

Verse 13

दृष्ट्वा चरन्तं विश्वेशं तत्र तत्र पिनाकिनम् / मायया मोहिता नार्यो देवदेवं समन्वयुः

ତତ୍ରତତ୍ର ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପିନାକଧାରୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାୟାରେ ମୋହିତ ନାରୀମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 14

विस्त्रस्तवस्त्राभरणास्त्यक्त्वा लज्जां पतिव्रताः / सहैव तेन कामार्ता विलासिन्यश्चरन्तिहि

ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି—ପତିବ୍ରତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେଇ ବିଲାସିନୀ ନାରୀମାନେ କାମାର୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 15

ऋषीणां पुत्रका ये स्युर्युवानो जितमानसाः / अन्वगच्छन् हृषीकेशं सर्वे कामप्रपीडिताः

ଋଷିମାନଙ୍କ ଯୁବ ପୁତ୍ରମାନେ, ମନ ଜିତିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଧୀଶ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ କାମବେଗରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ।

Verse 16

गायन्ति नृत्यन्ति विलासबाह्या नारीगणा मायिनमेकमीशम् / दृष्ट्वा सपत्नीकमतीवकान्त- मिच्छन्त्यथालिङ्गनमाचरन्ति

ଗାଇ ନାଚି, ଲୀଳାମୟ ଭଙ୍ଗୀରେ ନାରୀଗଣ ସେହି ଏକ ମାୟାବୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ସପତ୍ନୀକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅତି କାନ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ ଇଚ୍ଛା କରି ତାହା କରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।

Verse 17

पदे निपेतुः स्मितमाचरन्ति गायन्ति गीतानि मुनीशपुत्राः / आलोक्य पद्मापतिमादिदेवं भ्रूभङ्गमन्ये विचरन्ति तेन

କେହି ତାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ, କେହି ଭକ୍ତି-ଆନନ୍ଦରେ ହସିଲେ; ମୁନୀଶମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଗାଇଲେ। ଆଦିଦେବ ପଦ୍ମାପତିଙ୍କୁ ଦେଖି କେହି କେହି ଭୃକୁଟି କରି, ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଘୁରିଲେ।

Verse 18

आसामथैषामपि वासुदेवो मायी मुरारिर्मनसि प्रविष्टः / करोति भोगान् मनसि प्रवृत्तिं मायानुभूयन्त इतिव सम्यक्

ଏମାନଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବ—ମୁରାରି, ମାୟାଧାରୀ—ପ୍ରବେଶ କରି ଭୋଗାନୁଭବ ଓ ମନର ପ୍ରବୃତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହିପରି ସେମାନେ ମାୟାକୁ ତାହାର ଯଥାବିଧି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସମ୍ୟକ୍ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

Verse 19

विभाति विश्वामरभूतभर्ता स माधवः स्त्रीगणमध्यविष्टः / अशेषशक्त्यासनसंनिविष्टो यथैकशक्त्या सह देवदेवः

ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଦେବତା ଓ ଭୂତଜୀବମାନଙ୍କ ଧାରକ ମାଧବ, ଶକ୍ତିଗଣର ମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ଅଶେଷ ଶକ୍ତିର ଆସନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଯେପରି ଦେବଦେବ ଏକ ପରମ ଶକ୍ତି ସହ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 20

करोति नृत्यं परमप्रभावं तदा विरूढः पुनरेव भूयः / ययौ समारुह्य हरिः स्वभावं तदीशवृत्तामृतमादिदेवः

ତେବେ ସେ ପରମ-ପ୍ରଭାବମୟ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ପୁନର୍ବାର ଉଠି ଆଦିଦେବ ହରି ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ୱରୂପରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ରର ଅମୃତସମ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଛାଡ଼ିଗଲେ।

Verse 21

दृष्ट्वा नारीकुलं रुद्रं पुत्राणामपि केशवम् / मोहयन्तं मुनिश्रेष्ठाः कोपं संदधिरे भृशम्

ରୁଦ୍ର ନାରୀକୁଳକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଏବଂ କେଶବ ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିବା ଦେଖି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 22

अतीव परुषं वाक्यं प्रोचुर्देवं कपर्दिनम् / शेषुश्च शापैर्विविधैर्मायया तस्य मोहिताः

ସେମାନେ କପର୍ଦିନ ଦେବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ବଚନ କହିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଶାପରେ (ତାଙ୍କୁ) ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 23

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे / यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः

ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ତପସ୍ୟା ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା—ଯେପରି ଆକାଶରେ ଥିବା ତାରାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରକାଶରେ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 24

ते भग्नतपसो विप्राः समेत्य वृषभध्वजम् / को भवानिति देवेशं पृच्छन्ति स्म विमोहिताः

ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମୋହିତ ହୋଇ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଆପଣ କିଏ?”

Verse 25

सो ऽब्रवीद् भगवानीशस्तपश्चर्तुमिहागतः / इदानीं भार्यया देशे भवद्भिरिह सुव्रताः

ତେବେ ଭଗବାନ ଈଶ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏଠାକୁ ତପସ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛି। ହେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତଧାରୀ ଋଷିଗଣ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ମୋର ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆପଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରହିବି।'

Verse 26

तस्य ते वाक्यमाकर्ण्य भृग्वाद्या मुनिपुङ्गवाः / ऊचुर्गृहीत्वा वसनं त्यक्त्वा भार्यां तपश्चर

ତାଙ୍କର ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଭୃଗୁ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ତପସ୍ୱୀ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ।'

Verse 27

अथोवाच विहस्येशः पिनाकी नीललोहितः / संप्रेक्ष्य जगतो योनिं पार्श्वस्थं च जनार्दनम्

ତେବେ ପିନାକଧାରୀ, ନୀଳଲୋହିତ ଭଗବାନ ଈଶ ଜଗତର ଯୋନି ଏବଂ ନିଜ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ହସି ହସି କହିଲେ।

Verse 28

कथं भवद्भिरुदितं स्वभार्यापोषणोत्सुकैः / त्यक्तव्या मम भार्येति धर्मज्ञैः शान्तमानसैः

'ଆପଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ପାଳନ-ପୋଷଣରେ ଉତ୍ସୁକ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏପରି କିପରି କହୁଛନ୍ତି ଯେ ମୋର ପତ୍ନୀ ତ୍ୟାଗଯୋଗ୍ୟ ଅଟନ୍ତି?'

Verse 29

ऋषय ऊचुः व्यभिचाररता नार्यः संत्याज्याः पतिनेरिताः / अस्माभिरेषा सुभगा तादृशी त्यागमर्हति

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ବ୍ୟଭିଚାରରେ ରତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅଟନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ତ୍ୟାଗଯୋଗ୍ୟ ଅଟନ୍ତି।'

Verse 30

महादेव उवाच न कदाचिदियं विप्रा मनसाप्यन्यमिच्छति / नाहमेनामपि तथा विमुञ्चामि कदाचन

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ କେବେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେନି।

Verse 31

ऋषय ऊचुः दृष्ट्वा व्यभिचरन्तीह ह्यस्माभिः पुरुषाधम / उक्तं ह्यसत्यं भवता गम्यतां क्षिप्रमेव हि

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ପୁରୁଷାଧମ, ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଦୁରାଚାର କରୁଥିବା ଦେଖି ଆମେ ସବୁ ଜାଣିଲୁ; ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କହିଛ, ତେଣୁ ଶୀଘ୍ରେ ଚାଲିଯାଅ।

Verse 32

एवमुक्ते महादेवः सत्यमेव मयेरितम् / भवतां प्रतिभात्येषेत्युक्त्वासौ विचचार ह

ଏପରି କହିବା ପରେ ମହାଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ମୋର କଥା ସତ୍ୟ ହିଁ; ଯଦି ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ଲାଗେ—ଏହା କହି ସେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 33

सो ऽगच्छद्धरिणा सार्धं मुनिन्द्रस्य महात्मनः / वसिष्ठस्याश्रमं पुण्यं भिक्षार्थो परमेश्वरः

ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ହରିଣ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 34

दृष्ट्वा समागतं देवं भिक्षमाणमरुन्धती / वसिष्ठस्य प्रिया भार्या प्रत्युद्गम्य ननाम नम्

ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଦେବଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ସ୍ୱାଗତ କରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 35

प्रक्षाल्य पादौ विमलं दत्त्वा चासनमुत्तमम् / संप्रेक्ष्य शिथिलं गात्रमभिघातहतं द्विजैः / संधयामास भैषज्यैर्विष्णा वदना सती

ସତୀ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ନିର୍ମଳ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ଉତ୍ତମ ଆସନ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ଶିଥିଳ ହୋଇଥିବା ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁସମ ଦୀପ୍ତ ମୁଖବତୀ ସତୀ ଔଷଧିଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସନ୍ଧାନ କରି ସୁସ୍ଥ କଲେ।

Verse 36

चकार महतीं पूजां प्रार्थयामास भार्यया / को भवान् कुत आयातः किमाचारो भवानिति / उवाच तां महादेवः सिद्धानां प्रवरो ऽस्म्यहम्

ସେ ମହାପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବିନୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଆପଣ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ଆଚାର କ’ଣ?” ତେବେ ମହାଦେବ କହିଲେ—“ମୁଁ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

Verse 37

यदेतन्मण्डलं शुद्धं भाति ब्रह्ममयं सदा / एषैव देवता मह्यं धारयामि सदैव तत्

ଯେ ଶୁଦ୍ଧ ମଣ୍ଡଳ ସଦା ବ୍ରହ୍ମମୟ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସେଇ ମୋର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା; ମୁଁ ସଦା ସେହିକୁ ଧାରଣ (ଧ୍ୟାନ) କରେ।

Verse 38

हत्युक्त्वा प्रययौ श्रीमाननुगृह्य पतिव्रताम् / ताडयाञ्चक्रिरे दण्डैर्लोष्टिभिर्मुष्टिभिद्विजाः

ସେ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହି, ପତିବ୍ରତାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ଶ୍ରୀମାନ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ତାପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦଣ୍ଡ, ଢେଲା ଓ ମୁଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ପିଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 39

दृष्ट्वा चरन्तं गिरिशं नग्नं विकृतलक्षणम् / प्रोचुरेतद् भवांल्लिङ्गमुत्पाटयतु दुर्मते

ଗିରୀଶଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ଓ ବିକୃତ ଲକ୍ଷଣସହ ଚରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁର୍ମତି ନିଜ ଲିଙ୍ଗକୁ ଉତ୍ପାଟନ କରୁ!”

Verse 40

तानब्रवीन्महायोगी करिष्यामीति शङ्करः / युष्माकं मामके लिङ्गे यदि द्वेषो ऽभिजायते

ମହାଯୋଗୀ ଶଙ୍କର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତାହା କରିବି। ମୋର ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଯଦି ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଜନ୍ମେ…”

Verse 41

इत्युक्त्वोत्पाटयामास भगवान् भगनेत्रहा / नापश्यंस्तत्क्षणेनेशं केशवं लिङ्गमेव च

ଏହିପରି କହି ଭଗନେତ୍ରହା ଭଗବାନ୍ ତତ୍କ୍ଷଣେ ତାହାକୁ ଉପାଡ଼ିଦେଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନେ କେଶବଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲେ, ନ ଅନ୍ୟ କିଛି—କେବଳ ଲିଙ୍ଗ ରହିଲା।

Verse 42

तदोत्पाता बभूवुर्हि लोकानां भयशंसिनः / न राजते सहस्रांशुश्चचाल पृथिवी पुनः / निष्प्रभाश्च ग्रहाः सर्वे चुक्षुभे च महोदधिः

ତେବେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ସହସ୍ରକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ ହେଲା ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ପୁଣି କମ୍ପିଲା; ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଲେ; ଏବଂ ମହାସମୁଦ୍ର ଉତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା।

Verse 43

अपश्यच्चानुसूयात्रेः स्वप्नं भार्या पतिव्रता / कथयामास विप्राणां भयादाकुलितेक्षणा

ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟା ଗୋଟିଏ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ; ଭୟରେ ଆକୁଳ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତାହା କହିଲେ।

Verse 44

तेजसा भासयन् कृत्स्नं नारायणसहायवान् / भिक्षमाणः शिवो नूनं दृष्टो ऽस्माकं गृहेष्विति

“ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ଘରମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଦେଖିଛୁ—ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ସହଚର ଭାବେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହ।”

Verse 45

तस्या वचनमाकर्ण्य शङ्कमाना महर्षयः / सर्वे जग्मुर्महायोगं ब्रह्माणं विश्वसंभवम्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହର୍ଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମହାଯୋଗୀ, ବିଶ୍ୱସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 46

उपास्यमानममलैर्योगिभिर्ब्रह्मवित्तमैः / चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिः सावित्र्या सहितं प्रभुम्

ମୁଁ ସେଇ ସର୍ବାଧିପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଯାହାଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଯୋଗୀମାନେ—ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଯିଏ ଚତୁର୍ବେଦମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ସହିତ ବିରାଜିତ।

Verse 47

आसीनमासने रम्ये नानाश्चर्यसमन्विते / प्रभासहस्रकलिले ज्ञानैश्वर्यादिसंयुते

ସେ ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ରମ୍ୟ ଆସନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ; ସହସ୍ର ଦୀପ୍ତିର ପ୍ରଭାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟାଦି ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 48

विभ्राजमानं वपुषा सस्तितं शुभ्रलोचनम् / चतुर्मुखं महाबाहुं छन्दोमयमजं परम्

ସେ ଦେହକାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁସ୍ଥିର ଓ ସୁସଂସ୍ଥିତ, ଶୁଭ୍ର ଦୀପ୍ତ ନୟନବାନ; ଚତୁର୍ମୁଖ, ମହାବାହୁ—ଛନ୍ଦୋମୟ, ଅଜ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ।

Verse 49

विलोक्य वेदपुरुषं प्रसन्नवदनं शुभम् / शिरोभिर्धरणीं गत्वा तोषयामासुरीश्वरम्

ଶୁଭ ଓ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ବେଦପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପ୍ରଣାମ କଲା, ଏବଂ ଏଭଳି ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା।

Verse 50

तान् प्रसन्नमना देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्मुखः / व्याजहार मुनिश्रेष्ठाः किमागमनकारणम्

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନମନା, ଚତୁର୍ମୂର୍ତ୍ତି ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣମାନଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ କ’ଣ?”

Verse 51

तस्य ते वृत्तमखिलं ब्रह्मणः परमात्मनः / ज्ञापयाञ्चक्रिरे सर्वे कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्

ତାପରେ ସେମାନେ ଶିରୋପରି ଅଞ୍ଜଳି ଧରି, ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।

Verse 52

ऋषय ऊचुः कश्चिद् दारुवनं पुण्यं पुरुषो ऽतीवशोभनः / भार्यया चारुसर्वाङ्ग्या प्रविष्टो नग्न एव हि

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭନ ଜଣେ ପୁରୁଷ, ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ପୁଣ୍ୟ ଦାରୁବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ସେ ନଗ୍ନ ଥିଲେ।”

Verse 53

मोहयामास वपुषा नारीणां कुलमीश्वरः / कन्यकानां प्रिया चास्य दूषयामास पुत्रकान्

ସେହି ଈଶ୍ୱର ନିଜ ରୂପଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନଙ୍କ କୁଳକୁ ମୋହିତ କଲେ; ଏବଂ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୂଷିତ କଲେ।

Verse 54

अस्माभिर्विविधाः शापाः प्रदत्ताश्च पराहताः / ताडितो ऽस्माभिरत्यर्थं लिङ्गन्तु विनिपातितम्

ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାପ ଦେଇ ପ୍ରହାର କଲୁ; ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ବଳରେ ତାଡ଼ି, ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରିଦେଲୁ।

Verse 55

अन्तर्हितश्च भगवान् सभार्यो लिङ्गमेव च / उत्पाताश्चाभवन् घोराः सर्वभूतभयङ्कराः

ତେବେ ଭଗବାନ୍ ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଘୋର ଉତ୍ପାତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 56

क एष पुरुषो देव भीताः स्म पुरुषोत्तम / भवन्तमेव शरणं प्रपन्ना वयमच्युत

ହେ ଦେବ! ଏହି ପୁରୁଷ କିଏ? ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ଆମେ ଭୟଭୀତ। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ଶରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛୁ।

Verse 57

त्वं हि वेत्सि जगत्यस्मिन् यत्किञ्चिदपि चेष्टितम् / अनुग्रहेण विश्वेश तदस्माननुपालय

ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଚେଷ୍ଟା ଓ ଗତିବିଧି ଅଛି, ସେସବୁ ଆପଣ ହିଁ ଜାଣନ୍ତି। ତେଣୁ ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 58

विज्ञापितो मुनिगणैर्विश्वात्मा कमलोद्भवः / ध्यात्वा देवं त्रिशूलाङ्कं कृताञ्जलिरभाषत

ମୁନିଗଣଙ୍କ ନିବେଦନ ଶୁଣି କମଳୋଦ୍ଭବ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିଶୂଳାଙ୍କିତ ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କହିଲେ।

Verse 59

ब्रह्मोवाच हा कष्टं भवतामद्य जातं सर्वार्थनाशनम् / धिग्बलं धिक् तपश्चर्या मिथ्यैव भवतामिह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହାୟ! ଆଜି ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବିପତ୍ତି ପଡ଼ିଛି। ଧିକ୍ ବଳକୁ! ଧିକ୍ ତପଶ୍ଚର୍ୟାକୁ! ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁ ସର୍ବଥା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା।

Verse 60

संप्राप्य पुण्यसंस्कारान्निधीनां परमं निधिम् / उपेक्षितं वृथाचारैर्भवद्भिरिह मोहितैः

ପୁଣ୍ୟସଂସ୍କାରରେ ନିଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପରମ ନିଧିକୁ ପାଇ ସୁଦ୍ଧା, ଏଠାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ନିଷ୍ଫଳ ଆଚରଣରେ ଲାଗି ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିଛ।

Verse 61

काङ्क्षन्ते योगिनो नित्यं यतन्तो यतयो निधिम् / यमेव तं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ଯେ ନିଧିକୁ ସଦା ଯତ୍ନଶୀଳ ଯତି-ଯୋଗୀମାନେ ନିତ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଇ ନିଧିକୁ ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପାଇ ସୁଦ୍ଧା—ହାୟ—ଅବହେଳା କରିଛ।

Verse 62

यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्यत्प्राप्त्यैर्वेदवादिनः / महानिधिं समासाद्य हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ଯାହାର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବେଦବାଦୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେଇ ମହାନିଧିକୁ ପାଇ ସୁଦ୍ଧା—ହାୟ—ତୁମେ ଅବହେଳା କରିଛ।

Verse 63

यं समासाद्य देवानैमैश्वर्यमखिलं जगत् / तमासाद्याक्षयनिधिं हा भवद्भिरुपेक्षितम्

ଯାହାକୁ ପାଇ ଦେବମାନେ ସମଗ୍ର ଜଗତର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଲାଭ କଲେ, ସେଇ ଅକ୍ଷୟ ନିଧି-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁକୁ ପାଇ ସୁଦ୍ଧା—ହାୟ—ତୁମେ ଅବହେଳା କରିଛ।

Verse 64

यत्समापत्तिजनितं विश्वेशत्वमिदं मम / तदेवोपेक्षितं दृष्ट्वा निधानं भाग्यवर्जितैः

ସମାପତ୍ତିରୁ ଜନିତ ମୋର ଏହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରତ୍ୱ; ସେଇ ନିଧିକୁ ଭାଗ୍ୟହୀନମାନେ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ଦେଖି (ମନ ଖେଦିତ ହୁଏ)।

Verse 65

यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् / तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्

ଯେଉଁଥିରେ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସମାହିତ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଯାହା ଅବ୍ୟୟ—ସେହି ନିଧିକୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାୟ! ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ କଲ; କାରଣ ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଶରଣାଗତି ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 66

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः / न तस्य परमं किञ्चित् पदं समधिगम्यते

ଏହି ଦେବ ମହାଦେବ—ନିଶ୍ଚୟ ମହେଶ୍ୱର—ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କୌଣସି ପରମ ପଦ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କିମ୍ବା ବୁଝିହେବା ନାହିଁ।

Verse 67

देवतानामृषीणां च पितॄणां चापि शाश्वतः / सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनाम् / संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः

ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ—ସହସ୍ର ଯୁଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଯେ ପ୍ରଳୟ ଆସେ, ସେ ସମୟରେ—ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର କାଳରୂପ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜେ ମଧ୍ୟରେ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 68

एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा / एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः

ସେ ଏକା ନିଜ ସ୍ୱତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ, ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଶୁଭ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ।

Verse 69

योगी कृतयुगे देवस्त्रेतायां यज्ञ उच्यते / द्वापरे भगवान् कालो धर्मकेतुः कलौ युगे

କୃତଯୁଗରେ ଦେବ ‘ଯୋଗୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ତ୍ରେତାରେ ‘ଯଜ୍ଞ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଦ୍ୱାପରରେ ଭଗବାନ ‘କାଳ’, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ‘ଧର୍ମକେତୁ’—ଧର୍ମର ଧ୍ୱଜ—ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 70

रुद्रस्य मूर्तयस्तिस्त्रो याभिर्विश्वमिदं ततम् / तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुरिति प्रभुः

ରୁଦ୍ରଙ୍କର ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତମୋଗୁଣରେ ସେ ଅଗ୍ନି, ରଜୋଗୁଣରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ—ସେଇ ପ୍ରଭୁ।

Verse 71

मूर्तिरन्या स्मृता चास्य दिग्वासा वै शिवा ध्रुवा / यत्र तिष्ठति तद् ब्रह्म योगेन तु समन्वितम्

ତାଙ୍କର ଆଉ ଗୋଟିଏ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ଦିଗ୍ବାସା, ଧ୍ରୁବ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବ। ସେ ଯେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ, ସେଇ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ; ଯୋଗଦ୍ୱାରା ସମନ୍ୱିତ ଓ ସାକ୍ଷାତ୍କୃତ।

Verse 72

या चास्य पार्श्वगा भार्या भवद्भिरभिवीक्षिता / सा हि नारायणो देवः परमात्मा सनातनः

ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଆପଣମାନେ ଏମାତ୍ର ଦେଖିଲେ; ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବ ନାରାୟଣ, ସନାତନ ପରମାତ୍ମା।

Verse 73

तस्मात् सर्वमिदं जातं तत्रैव च लयं व्रजेत् / स एव मोहयेत् कृत्स्नं स एव परमा गतिः

ତାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନ୍ମିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରେ ହିଁ ଲୟ ପାଏ। ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ପରମ ଗତି—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରଣ।

Verse 74

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् / एकशृङ्गो महानात्मा पुराणो ऽष्टाक्षरो हरिः

ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ ସହସ୍ରଶିର, ସହସ୍ରନେତ୍ର ଓ ସହସ୍ରପାଦ। ସେ ଏକଶୃଙ୍ଗ, ମହାନାତ୍ମା, ପୁରାତନ ହରି—ପବିତ୍ର ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରସ୍ୱରୂପ।

Verse 75

चतुर्वेदश्चतुर्मूर्तिस्त्रिमूर्तिस्त्रिगुणः परः / एकमूर्तिरमेयात्मा नारायण इति श्रुतिः

ସେ ଚତୁର୍ବେଦସ୍ୱରୂପ; ସେ ଚତୁର୍ମୂର୍ତ୍ତି; ସେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ପରମେଶ୍ୱର। ବହୁ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ଏକ—ଅମେୟ ଆତ୍ମସ୍ୱଭାବ। ତେଣୁ ଶ୍ରୁତି କହେ—‘ସେ ନାରାୟଣ।’

Verse 76

ऋतस्य गर्भो भगवानापो मायातनुः प्रभुः / स्तूयते विविधैर्मन्त्रैर्ब्राह्मणैर्धर्ममोक्षिभिः

ଭଗବାନ ଋତର ଗର୍ଭ; ସେଇ ଆପଃ (ଦିବ୍ୟ ଜଳ) ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ, ମାୟାତନୁ ଧାରୀ ଈଶ୍ୱର। ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 77

संहृत्य सकलं विश्वं कल्पान्ते पुरुषोत्तमः / शेते योगामृतं पीत्वा यत् तद् विष्णोः परं पदम्

କଳ୍ପାନ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ସଂହାର କରି, ଯୋଗାମୃତ ପାନ କରି ସେଇ ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି—ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ, ପରମ ଧାମ।

Verse 78

न जायते न म्रियते वर्धते न च विश्वसृक् / मूलप्रकृतिरव्यक्ता गीयते वैदिकैरजः

ଏହା ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, ମରୁନାହିଁ, ବଢ଼ୁନାହିଁ; ଏବଂ ଏହା ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବେଦୀୟ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ‘ଅଜ’, ‘ଅବ୍ୟକ୍ତ ମୂଳପ୍ରକୃତି’ ବୋଲି ଗାନ କରନ୍ତି।

Verse 79

ततो निशायां वृत्तायां सिसृक्षुरखिलञ्जगत् / अजस्य नाभौ तद् बीजं क्षिपत्येष महेश्वरः

ତାପରେ ରାତି ବିତିଗଲାପରେ, ସମଗ୍ର ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏହି ମହେଶ୍ୱର ସେଇ ବୀଜକୁ ଅଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ନାଭିରେ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି।

Verse 80

तं मां वित्त महात्मानं ब्रह्माणं विश्वतो मुखम् / महान्तं पुरुषं विश्वमपां गर्भमनुत्तमम्

ମୋତେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ—ଯିଏ ବିଶ୍ୱତୋମୁଖ (ସର୍ବମୁଖ) ଈଶ୍ୱର; ଯିଏ ମହାପୁରୁଷ, ସ୍ୱୟଂ ଏହି ବିଶ୍ୱ, ଏବଂ ‘ଅପାଂ ଗର୍ଭ’—ଜଳମାନଙ୍କର ଅନୁତ୍ତମ ଗର୍ଭ, ସୃଷ୍ଟିର ପରମ ମୂଳ।

Verse 81

न तं विदाथ जनकं मोहितास्तस्य मायया / देवदेवं महादेवं भूतानामीश्वरं हरम्

ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ତୁମେ ସେଇ ଜନକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନୁନାହ—ସେଇ ହରଙ୍କୁ; ଯିଏ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର-ଅଧିପତି।

Verse 82

एष देवो महादेवो ह्यनादिर्भगवान् हरः / विष्णुना सह संयुक्तः करोति विकरोति च

ଏହି ଦେବ ହିଁ ମହାଦେବ—ଅନାଦି ଭଗବାନ୍ ହର। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ/ଲୟ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 83

न तस्य विद्यते कार्यं न तस्माद् विद्यते परम् / स वेदान् प्रददौ पूर्वं योगमायातनुर्मम

ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ପରେ କିଛି ଉଚ୍ଚତର ନାହିଁ। ଆଦିରେ ସେଇ ବେଦମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ—ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମୋର ଯୋଗମାୟା (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକାଶଶକ୍ତି) ଅଟେ।

Verse 84

स मायी मायया सर्वं करोति विकरोति च / तमेव मुक्तये ज्ञात्वा व्रजेत शरणं भवम्

ସେଇ ମାୟାଧିପତି ନିଜ ମାୟାରେ ସମସ୍ତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ହିଁ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ଭାବେ ଜାଣି, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 85

इतीरिता भगवता मरीचिप्रमुखा विभुम् / प्रणम्य देवं ब्रह्माणं पृच्छन्ति स्म सुदुः खिताः

ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ମରୀଚି-ପ୍ରମୁଖ ମୁନିମାନେ ସେଇ ବିଭୁ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 86

मुनय ऊचुः कथं पश्येम तं देवं पुनरेव पिनाकिनम् / ब्रूहि विश्वामरेशान त्राता त्वं शरणैषिणाम्

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ସେଇ ପିନାକଧାରୀ ଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କିପରି ଦର୍ଶନ କରିବୁ? ହେ ବିଶ୍ୱଦେବାଧୀଶ, କହ; ଶରଣାଗତଙ୍କ ତୁମେ ତ୍ରାତା।

Verse 87

पितामह उवाच यद् दृष्टं भवता तस्य लिङ्गं भुवि निपातितम् / तल्लिङ्गानुकृतीशस्य कृत्वा लिङ्गमनुत्तमम्

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଲେ—ତୁମେ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖିଥିବା ସେଇ ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଧାର କରି, ତାହାର ଅନୁକୃତିରେ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କର…

Verse 88

पूजयध्वं सपत्नीकाः सादरं पुत्रसंयुताः / वैदिकैरेव नियमैर्विविधैर्ब्रह्मचारिणः

ପତ୍ନୀସହିତ ଓ ପୁତ୍ରସହିତ ଆଦରରେ ପୂଜା କର; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବୈଦିକ ନିୟମ-ବ୍ରତ ଅନୁସାରେ ମାତ୍ର ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 89

संस्थाप्य शाङ्करैर्मन्त्रैरृग्यजुः सामसंभवैः / तपः परं समास्थाय गृणन्तः शतरुद्रियम्

ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ଜନିତ ଶାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂସ୍ଥାପନ କରି, ସେମାନେ ପରମ ତପ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଏବଂ ରୁଦ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କଲେ।

Verse 90

समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः / सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यथ

চিত্তକୁ ସମାହିତ କରି, ପୁତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଶୂଳପାଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ସମସ୍ତେ କରଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 91

ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः / यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानमधर्मश्च प्रणश्यति

ତାପରେ ତୁମେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବ; ଅସଂଯତ ଅନ୍ତଃକରଣ ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଦୁର୍ଦର୍ଶ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅଧର୍ମ ନଶିଯାଏ।

Verse 92

ततः प्रणम्य वरदं ब्रह्माणममितौजसम् / जग्मुः संहृष्टमनसो देवदारुवनं पुनः

ତାପରେ ବରଦ, ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ମନେ ପୁନର୍ବାର ଦେବଦାରୁବନକୁ ଗଲେ।

Verse 93

आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा / अजानन्तः परं देवं वीतरागा विमत्सराः

ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେପରି ସେମାନେ ଆରାଧନା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ପରମ ଦେବଙ୍କୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଣିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରାଗରହିତ ଓ ମତ୍ସରରହିତ ଥିଲେ।

Verse 94

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च / नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

ବିଭିନ୍ନ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲରେ, ପର୍ବତର ଗୁହାମାନଙ୍କରେ, ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଓ ଏକାନ୍ତ ପୁଲିନରେ (ବାସ କରି ଧ୍ୟାନ-ସାଧନା କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 95

शैवालभोजनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः / केचिदभ्रावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठिताः

କେହି ଶୈବାଳକୁ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କେହି ଜଳମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରନ୍ତି; କେହି ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରରେ ସମତୁଳିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି।

Verse 96

दन्तो ऽलूखलिनस्त्वन्ये ह्यश्मकुट्टास्तथा परे / शाकपर्णाशिनः केचित् संप्रक्षाला मरीचिपाः

କେହି କେବଳ ଦାନ୍ତରେ ଚବାଇ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, କେହି ଓଖଳିରେ କୁଟନ୍ତି; ଆଉ କେହି ପଥରରେ ପିଷନ୍ତି। କେହି ଶାକ-ପତ୍ର ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କେହି ଭଲଭାବେ ଧୋଇ ଖାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ମାତ୍ର ପାନ କରି ତପ କରନ୍ତି।

Verse 97

वृक्षमूलनिकेताश्च शिलाशय्यास्तथा परे / कालं नयन्ति तपसा पूजयन्तो महेश्वरम्

କେହି ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ନିରାବରଣ ଶିଳାକୁ ଶୟ୍ୟା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ କାଳ କଟାଇ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 98

ततस्तेषां प्रसादार्थं प्रपन्नार्तिहरो हरः / चका भगवान् बुद्धिं प्रबोधाय वृषध्वजः

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ଦେବା ପାଇଁ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ ହର ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଜାଗ୍ରତ କଲେ; ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ୍ ବିବେକବୁଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରବୋଧିତ କଲେ।

Verse 99

देवः कृतयुगे ह्यस्मिन् शृङ्गे हिमवतः शुभे / देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः

ଏହି କୃତଯୁଗରେ ପ୍ରସନ୍ନ ପରମେଶ୍ୱର ଦେବ ହିମବତର ଶୁଭ ଶୃଙ୍ଗକୁ ଆସି ଦେବଦାରୁବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 100

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः / उल्मुकव्यग्रहस्तश्च रक्तपिङ्गललोचनः

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଭସ୍ମଲେପରେ ଧୂସର ହୋଇଥିଲା; ସେ ନଗ୍ନ ଥିଲେ ଓ ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ବୀ-ରୂପର ଥିଲା। ହାତରେ ଉଲ୍ମୁକ (ଅଗ୍ନିଶଳାକା) ଧରି, ରକ୍ତ-ପିଙ୍ଗଳ ନୟନରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ବୈରାଗୀ ପରି ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 101

क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद् गायति विस्मितः / क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारी क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः

କେବେ ସେ ରୌଦ୍ରଭାବେ ହସନ୍ତି, କେବେ ବିସ୍ମୟରେ ଗାନ କରନ୍ତି। କେବେ ଶୃଙ୍ଗାରଭାବେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଆଉ କେବେ ପୁନଃପୁନଃ କାନ୍ଦିଉଠନ୍ତି।

Verse 102

आश्रमे ऽभ्यागतो भिक्षां याचते च पुनः पुनः / मायां कृत्वात्मनो रूपं देवस्तद् वनमागतः

ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଭିକ୍ଷା ଯାଚନା କଲେ। ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ମାୟାଦ୍ୱାରା ଧାରଣ କରି ସେ ଦେବ ତାହିଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 103

कृत्वा गिरिसुतां गौरीं पार्श्वेदेवः पिनाकधृक् / सा च पूर्ववद् देवेशी देवदारुवनं गता

ପିନାକଧାରୀ ଶିବ—ଯିଏ ସେଠାରେ ପାର୍ଶ୍ୱଦେବ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଗିରିସୁତା ଗୌରୀଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କଲେ। ଏବଂ ସେ ଦେବେଶୀ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେବଦାରୁବନକୁ ଗଲେ।

Verse 104

दृष्ट्वा समागतं देवं देव्या सह कपर्दिनम् / प्रणेमुः शिरसा भूमौ तोषयामासुरीश्वरम्

ଦେବୀ ସହ କପର୍ଦ୍ଦିନ୍ (ଶିବ) ଦେବଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ମସ୍ତକ ଭୂମିରେ ରଖି ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 105

वैदिकैर्विविधैर्मन्त्रैः सूक्तैर्माहेश्वरैः शुभैः / अथर्वशिरसा चान्ये रुद्राद्यैर्ब्रह्मभिर्भवम्

ବିଭିନ୍ନ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମାହେଶ୍ୱର ସୂକ୍ତଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ଅଥର୍ବଶିରସ୍ ସହ ରୁଦ୍ରାଦି ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମସୂକ୍ତଦ୍ୱାରା ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 106

नमो देवादिदेवाय महादेवाय ते नमः / त्र्यम्बकाय नमस्तुभ्यं त्रिशूलवरधारिणे

ଦେବାଦିଦେବ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 107

नमो दिग्वाससे तुभ्यं विकृताय पिनाकिने / सर्वप्रणतदेहाय स्वयमप्रणतात्मने

ହେ ଦିଗ୍ୱାସ (ଆକାଶବସ୍ତ୍ରଧାରୀ), ହେ ଅଦ୍ଭୁତ ପିନାକଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯାହାଙ୍କ ଦେହକୁ ସମସ୍ତେ ନମନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ କାହା ପାଖେ ନମେନାହିଁ—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 108

अन्तकान्तकृते तुभ्यं सर्वसंहरणाय च / नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय नमो भैरवरूपिणे

ହେ ଅନ୍ତକାନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁନାଶକ) ଓ ସର୍ବସଂହାରକ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ନୃତ୍ୟଶୀଳଙ୍କୁ ନମୋ, ଭୈରବରୂପୀଙ୍କୁ ନମୋ।

Verse 109

नरनारीशरीराय योगिनां गुरवे नमः / नमो दान्ताय शान्ताय तापसाय हराय च

ନର-ନାରୀ ଉଭୟ ଶରୀରରୂପୀ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦାନ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୱୀ ହରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।

Verse 110

विभीषणाय रुद्राय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमस्ते लेलिहानाय शितिकण्ठाय ते नमः

ଭୟଙ୍କର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ କୃତ୍ତିବାସ (ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ) ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ହେ ଦହନଶୀଳ ଅଗ୍ନିରୂପ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ପୁନଃପୁନଃ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 111

अघोरघोररूपाय वामदेवाय वै नमः / नमः कनकमालाय देव्याः प्रियकराय च

ଅଘୋର ଓ ଘୋର—ଦୁଇ ରୂପଧାରୀ ବାମଦେବଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ନମସ୍କାର। ଏବଂ କନକମାଳଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର—ଯିଏ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।

Verse 112

गङ्गासलिलधाराय शम्भवे परमेष्ठिने / नमो योगाधिपतये ब्रह्माधिपतये नमः

ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଗଙ୍ଗାଜଳଧାରା ଅବତରେ, ସେହି ପରମେଷ୍ଠୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯୋଗାଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବ୍ରହ୍ମାଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 113

प्राणाय च नमस्तुभ्यं नमो भस्माङ्गरागिने / नमस्ते घनवाहाय दंष्ट्रिणे वह्निरेतसे

ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଭସ୍ମାଙ୍ଗରାଗୀ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଘନବାହନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଧାରୀ, ଯାହାଙ୍କ ବୀଜ ଅଗ୍ନିତେଜ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 114

ब्रह्मणश्च शिरो हर्त्रे नमस्ते कालरूपिणे / आगतिं ते न जनीमो गतिं नैव च नैव च / विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ହରଣକାରୀ, କାଳରୂପୀ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ, ଗମନ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନାହିଁ—କେବେ ନୁହେଁ। ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ମହାଦେବ—ଆପଣ ଯେମିତି ଅଛନ୍ତି ସେମିତି; ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 115

नमः प्रमथनाथाय दात्रे च शुभसंपदाम् / कपालपाणये तुभ्यं नमो मीढुष्टमाय ते / नमः कनकलिङ्गाय वारिलिङ्गाय ते नमः

ପ୍ରମଥମାନଙ୍କ ନାଥ, ଶୁଭସମ୍ପଦାର ଦାତା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କପାଳହସ୍ତଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ; ହେ ପରମ ବରଦ, କୃପାମୟ! କନକଲିଙ୍ଗକୁ ନମଃ; ବାରିଲିଙ୍ଗରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 116

नमो वह्न्यर्कलिङ्गाय ज्ञानलिङ्गाय ते नमः / नमो भुजङ्गहाराय कर्णिकारप्रियाय च / किरीटिने कुण्डलिने कालकालाय ते नमः

ବହ୍ନି-ଅର୍କଲିଙ୍ଗରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ; ଜ୍ଞାନଲିଙ୍ଗରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ। ଭୁଜଙ୍ଗହାରଧାରୀ ଓ କର୍ଣ୍ଣିକାର ପୁଷ୍ପପ୍ରିୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କିରୀଟଧାରୀ, କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ—କାଳର ମଧ୍ୟ କାଳ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 117

वामदेव महेशान देवदेव त्रिलोचन / क्षम्यतां यत्कृतं मोहात् त्वमेव शरणं हि नः

ହେ ବାମଦେବ, ହେ ମହେଶାନ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ତ୍ରିଲୋଚନ! ମୋହବଶେ ଯାହା କିଛି କରାଯାଇଛି, ତାହା କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଆପଣେଇ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ଶରଣ।

Verse 118

चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च / ब्रह्मादीनां च सर्वेषां दुर्विज्ञेयो ऽसि शङ्कर

ହେ ଶଙ୍କର! ଆପଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ, ଗୁହ୍ୟ ଓ ଅତିଗହନ; ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଦୁର୍ବିଜ୍ଞେୟ।

Verse 119

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानाद् यत्किञ्चित्कुरुते नरः / तत्सर्वं भगवानेन कुरुते योगमायया

ଅଜ୍ଞାନରୁ ହେଉ କି ଜ୍ଞାନରୁ—ମଣିଷ ଯାହା କିଛି କରେ, ସେ ସବୁ ଭଗବାନ ନିଜ ଯୋଗମାୟାଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।

Verse 120

एवं स्तुत्वा महादेवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना / ऊचुः प्रणम्य गिरिशं पश्यामस्त्वां यथा पुरा

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଆନ୍ତରିକ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ଗିରୀଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୂର୍ବବତ୍ ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 121

तेषां संस्तवमाकर्ण्य सोमः मोमविभूषणः / स्वमेव परमं रूपं दर्शयामास शङ्करः

ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତବ ଶୁଣି, ଶଶିକଳାକୁ ମୌଳିଭୂଷଣ କରିଥିବା ଶଙ୍କର ନିଜ ପରମ ରୂପକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇଲେ।

Verse 122

तं ते दृष्ट्वाथ गिरिशं देव्या सह पिनाकिनम् / यथा पूर्वं स्थिता विप्राः प्रणेमुर्हृष्टमानसाः

ତାପରେ ଦେବୀ ସହିତ ପିନାକଧାରୀ ଗିରୀଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୂର୍ବବତ୍ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ହୃଷ୍ଟମନରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 123

ततस्ते मुनयः सर्वे संस्तूय च महेश्वरम् / भृग्वङ्गिरोवसिष्ठास्तु विश्वामित्रस्तथैव च

ତାପରେ ସେହି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ସେହିପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ।

Verse 124

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / मरीचिः कश्यपश्चापि संवर्तश्च महातपाः / प्रणम्य देवदेवेशमिदं वचनमब्रुवन्

ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, ସୁକେଶ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ମରୀଚି, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ସଂବର୍ତ୍ତ—ଏହି ମହାତପସ୍ବୀମାନେ ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 125

कथं त्वां देवदेवेश कर्मयोगेन वा प्रभो / ज्ञानेन वाथ योगेन पूजयामः सदैव हि

ହେ ଦେବଦେବେଶ, ପରମ ପ୍ରଭୁ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା କିପରି ପୂଜିବୁ—କର୍ମଯୋଗରେ, ଜ୍ଞାନରେ, କିମ୍ବା ଯୋଗରେ?

Verse 126

केन वा देवमार्गेण संपूज्यो भगवानिह / किं तत् सेव्यमसेव्यं वा सर्वमेतद् ब्रवीहि नः

ଏଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଦେବମାର୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? କ’ଣ ସେବ୍ୟ ଓ କ’ଣ ଅସେବ୍ୟ—ସବୁ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 127

देवदेव उवाच एतद् वः संप्रवक्ष्यामि गूढं गहनमुत्तमम् / ब्रह्मणे कथितं पूर्वमादावेव महर्षयः

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ହେ ମହର୍ଷିମାନେ! ଆଦିକାଳରେ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିବା, ଗୁହ୍ୟ ଓ ଗହନ ଏହି ପରମୋତ୍ତମ ଉପଦେଶ ମୁଁ ଏବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।

Verse 128

सांख्ययोगो द्विधा ज्ञेयः पुरुषाणां हि साधनम् / योगेन सहितं सांख्यं पुरुषाणां विमुक्तिदम्

ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ—ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ସାଧନ ଭାବେ ଏହା ଦ୍ୱିବିଧ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯୋଗସହିତ ସାଂଖ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ବିମୁକ୍ତି ଦେଏ।

Verse 129

न केवलेन योगेन दृश्यते पुरुषः परः / ज्ञानं तु केवलं सम्यगपवर्गफलप्रदम्

କେବଳ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ପରମ ପୁରୁଷ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥିର ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ଅପବର୍ଗରୂପ ମୁକ୍ତିଫଳ ଦେଏ।

Verse 130

भवन्तः केवलं योगं समाश्रित्य विमुक्तये / विहाय सांख्यं विमलमकुर्वन्त परिश्रमम्

ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ତୁମେ କେବଳ ଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲ; ନିର୍ମଳ ନିରଞ୍ଜନ ସାଂଖ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ପରିଶ୍ରମ ହିଁ କଲ।

Verse 131

एतस्मात् कारणाद् विप्रानृणां केवलधर्मिणाम् / आगतो ऽहमिमं देशं ज्ञापयन् मोहसंभवम्

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ—କେବଳ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନମାନେ—ମୋହର ଉଦ୍ଭବ କେମିତି ହୁଏ ଜଣାଇବାକୁ ମୁଁ ଏହି ଦେଶକୁ ଆସିଛି।

Verse 132

तस्माद् भवद्भिर्विमलं ज्ञानं कैवल्यसाधनम् / ज्ञातव्यं हि प्रयत्नेन श्रोतव्यं दृश्यमेव च

ଏହେତୁ ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ—କୈବଲ୍ୟସାଧନ—ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହା ଶ୍ରବଣରେ ଶିଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱାନୁଭବରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

Verse 133

एकः सर्वत्रगो ह्यात्मा केवलश्चितिमात्रकः / आनन्दो निर्मलो नित्यं स्यादेतत् सांख्यदर्शनम्

ଆତ୍ମା ଏକ, ସର୍ବତ୍ରଗ, ଏକାକୀ—କେବଳ ଚେତନ୍ୟମାତ୍ର; ସେ ଆନନ୍ଦମୟ, ନିର୍ମଳ, ନିତ୍ୟ—ଏହାହିଁ ସାଂଖ୍ୟଦର୍ଶନ।

Verse 134

एतदेव परं ज्ञानमेष मोक्षो ऽत्र गीयते / एतत् कैवल्यममलं ब्रह्मभावश्च वर्णितः

ଏହାହିଁ ପରମ ଜ୍ଞାନ; ଏହାହିଁ ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି ଗୀତ। ଏହାହିଁ ଅମଳ କୈବଲ୍ୟ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଭାବ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 135

आश्रित्य चैतत् परमं तन्निष्ठास्तत्परायणाः / पश्यन्ति मां महात्मानो यतयो विश्वमीश्वरम्

ଏହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତାହାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ତାହାରେ ପରାୟଣ ମହାତ୍ମା ଯତିମାନେ ମୋତେ—ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଈଶ୍ୱରକୁ—ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 136

एतत् तत् परमं ज्ञानं केवलं सन्निरञ्जनम् / अहं हि वेद्यो भगवान् मम मूर्तिरियं शिवा

ଏହିଏ ପରମ ଜ୍ଞାନ—ଏକମାତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିରଞ୍ଜନ। ଜ୍ଞେୟ ଭଗବାନ ମୁଁ ହିଁ; ଏହି ଶିବା ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି (ପ୍ରକଟ ରୂପ) ଅଟେ।

Verse 137

बहूनि साधनानीह सिद्धये कथितानि तु / तेषामभ्यधिकं ज्ञानं मामकं द्विजपुङ्गवाः

ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅନେକ ସାଧନ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୋର ଏହି ଜ୍ଞାନ।

Verse 138

ज्ञानयोगरताः शान्ता मामेव शरणं गताः / ये हि मां भस्मनिरता ध्यायन्ति सततं हृदि

ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ରତ, ଶାନ୍ତ ଓ କେବଳ ମୋର ଶରଣଗତ—ଯେମାନେ ଭସ୍ମଧାରଣରେ ନିରତ ହୋଇ ହୃଦୟରେ ସତତ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।

Verse 139

मद्भक्तिपरमा नित्यं यतयः क्षीणकल्मषाः / नाशयाम्यचिरात् तेषां घोरं संसारसागरम्

ଯେ ଯତିମାନେ ନିତ୍ୟ ମୋର ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଓ ଯାହାଙ୍କର କଲ୍ମଷ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଘୋର ସଂସାରସାଗରକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 140

प्रशान्तः संयतमना भस्मोद्धूलितविग्रहः / ब्रह्मचर्यरतो नग्नो व्रतं पाशुपतं चरेत्

ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯତମନା ହୋଇ, ଦେହରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଲେପନ କରି; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରତ, ନଗ୍ନ—ଅର୍ଥାତ୍ ଆସକ୍ତିହୀନ—ହୋଇ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 141

निर्मितं हि मया पूर्वं व्रतं पाशुपतं परम् / गुह्याद् गुह्यतमं सूक्ष्मं वेदसारं विमुक्तये

ଏହି ପରମ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ମୁଁ ପୂର୍ବକାଳରେ ନିଜେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲି—ଗୁହ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଗୁହ୍ୟ, ଅନ୍ତର୍ବିଧାନରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବେଦସାର, ଏବଂ ବିମୁକ୍ତି ପାଇଁ।

Verse 142

यद् वा कौपीनवसनः स्याद् वैकवसनो मुनिः / वेदाभ्यासरतो विद्वान् ध्यायेत् पशुपतिं शिवम्

କିମ୍ବା କୌପୀନ ପରିଧାନ କରୁ, ଅଥବା ଏକବସନଧାରୀ ମୁନି ହେଉ; ବେଦାଭ୍ୟାସରେ ରତ ବିଦ୍ୱାନ୍ ପଶୁପତି ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 143

एष पाशुपतो योगः सेवनीयो मुमुक्षुभिः / भस्मच्छन्नैर्हि सततं निष्कामैरिति विश्रुतिः

ଏହା ପାଶୁପତ ଯୋଗ; ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ପରମ୍ପରା କହେ—ଭସ୍ମଛନ୍ନ ଓ ନିଷ୍କାମ ସାଧକମାନେ ଏହାକୁ ସଦା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 144

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः / बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः

ରାଗ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ—ମୋତେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ ମୋର ଶରଣ ନେଇ—ଅନେକେ ଏହି ଯୋଗରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ମୋର ଭାବ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋର ସ୍ୱରୂପ-ସ୍ଥିତି, ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 145

अन्यानि चैव शास्त्राणि लोके ऽस्मिन् मोहनानितु / वेदवादविरुद्धानि मयैव कथितानि तु

ଏହି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ମୋହଜନକ ଓ ବେଦବାଦବିରୋଧୀ; ତଥାପି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଦ୍ୱାରା ହିଁ କଥିତ।

Verse 146

वामं पाशुपतं सोमं लाकुलं चैव भैरवम् / असेव्यमेतत् कथितं वेदवाह्यं तथेतरम्

ବାମ, ପାଶୁପତ, ସୌମ, ଲାକୁଲ ଓ ଭୈରବ—ଏହି ପଥମାନେ ବେଦବାହ୍ୟ ଓ ଯଥୋଚିତ ବୈଦିକ ଆଚାରବିରୋଧୀ ଥିବାରୁ ଅସେବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 147

वेदमुर्तिरहं विप्रा नान्यशास्त्रार्थवेदिभिः / ज्ञायते मत्स्वरूपं तु मुक्त्वा वेदं सनातनम्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୁଁ ବେଦମୂର୍ତ୍ତି। ଯେମାନେ କେବଳ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସନାତନ ବେଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ।

Verse 148

स्थापयध्वमिदं मार्गं पूजयध्वं महेश्वरम् / अचिरादैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति न संशयः

ଏହି ମାର୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କର ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଶୀଘ୍ର ହିଁ ଈଶ୍ୱରପ୍ରଦତ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 149

मयि भक्तिश्च विपुला भवतामस्तु सत्तमाः / ध्यातमात्रो हि सान्निध्यं दास्यामि मुनिसत्तमाः

ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କରେ ମୋ ପ୍ରତି ବିପୁଳ ଭକ୍ତି ହେଉ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କେବଳ ସ୍ମରଣ ଓ ଧ୍ୟାନମାତ୍ରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେବି।

Verse 150

इत्युक्त्वा भगवान् सोमस्तत्रैवान्तरधीयत / तो ऽपि दारुवने तस्मिन् पूजयन्ति स्म शङ्करम् / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता ज्ञानयोगपरायणाः

ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ୍ ସୋମ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦାରୁବନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ—ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରତ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ, ଜ୍ଞାନଯୋଗପରାୟଣ।

Verse 151

समेत्य ते महात्मानो मुनयो ब्रह्मवादिनः / वितेनिरे बहून् वादान्नध्यात्मज्ञानसंश्रयान्

ସମେତ ହୋଇ ସେହି ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ—ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ—ଅଧ୍ୟାତ୍ମଜ୍ଞାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବହୁ ଚର୍ଚ୍ଚା-ବାଦ ବିସ୍ତାର କଲେ।

Verse 152

किमस्य जगतो मूलमात्मा चास्माकमेव हि / को ऽपि स्यात् सर्वभावानां हेतुरीश्वर एव च

ଏହି ଜଗତର ମୂଳ କ’ଣ? ଏବଂ ଆତ୍ମା ସତ୍ୟରେ ଆମର ନିଜର କି? ସମସ୍ତ ଭାବର କାରଣ କିଏ? ସେ ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱର ହିଁ।

Verse 153

इत्येवं मन्यमानानां ध्यानमार्गावलम्बिनाम् / आविरासीन्महादेवी देवी गिरिवरात्मजा

ଧ୍ୟାନମାର୍ଗାବଲମ୍ବୀ ସେମାନେ ଏଭଳି ଭାବୁଥିବାବେଳେ, ମହାଦେବୀ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତର କନ୍ୟା—ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 154

कोटिसूर्यप्रतीकाशा ज्वालामालासमावृता / स्वभाभिर्विमलाभिस्तु पूरयन्ती नभस्तलम्

ସେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମତୀ, ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ସମାବୃତ; ଏବଂ ନିଜ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାରେ ନଭସ୍ତଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 155

तामन्वपश्यन् गिरिजाममेयां ज्वालासहस्रान्तरसन्निविष्टाम् / प्रणेमुरेकामखिलेशपत्नीं जानन्ति ते तत् परमस्य बीजम्

ସହସ୍ର ଜ୍ୱାଳାର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେଇ ଅମେୟ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଅଖିଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଯେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମର ପରମ ବୀଜକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି।

Verse 156

असमाकमेषा परमेशपत्नी गतिस्तथात्मा गगनाभिधाना / पश्यन्त्यथात्मानमिदं च कृत्स्नं तस्यामथैते मुनयश्च विप्राः

ସେଇ ଆମର ପରମ ଗତି—ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପତ୍ନୀ—‘ଗଗନା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ସେଇ ଆତ୍ମା। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମୁନି ଓ ବିପ୍ରମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 157

निरीक्षितास्ते परमेशपत्न्या तदन्तरे देवमशेषहेतुम् / पश्यन्ति शंभुं कविमीशितारं रुद्रं बृहन्तं पुरुषं पुराणम्

ପରମେଶ୍ୱରପତ୍ନୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ଅନ୍ତରାଳରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶମ୍ଭୁ, କବି-ଋଷି ଓ ଈଶିତା; ରୁଦ୍ର, ବୃହତ୍, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ।

Verse 158

आलोक्य देवीमथ देवमीशं प्रणेमुरानन्दमवापुरग्र्यम् / ज्ञानं तदैशं भगवत्प्रसादा- दाविर्बभौ जन्मविनाशहेतु

ଦେବୀ ଓ ଈଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରୁ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା—ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ବିନାଶର ହେତୁ।

Verse 159

इयं हि सा जगतो योनिरेका सर्वात्मिका सर्वनियामिका च / माहेश्वरीशक्तिरनादिसिद्धा व्योमाभिधाना दिवि राजतीव

ସେଇ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ଯୋନି—ସର୍ବାତ୍ମିକା ଓ ସର୍ବନିୟାମିକା। ଅନାଦିସିଦ୍ଧ ଏହି ମାହେଶ୍ୱରୀ ଶକ୍ତି ‘ବ୍ୟୋମା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦିବିରେ ଯେନେ ରାଜାସନାରୂଢ଼ା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 160

अस्या महत्परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः शिव एको ऽथ रुद्रः / चकार विश्वं परशक्तिनिष्ठां मायामथारुह्य स देवदेवः

ଏହି ମହତ୍ ଓ ପରମେଷ୍ଠୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପରେ ଏକମାତ୍ର ମହେଶ୍ୱର—ଶିବ, ସେଇ ରୁଦ୍ର—ଅବସ୍ଥିତ। ପରାଶକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠିତ ମାୟାକୁ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଦେବଦେବ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 161

एको देवः सर्वभूतेषु गूढो मायी रुद्रः सकलो निष्कलश्च / स एव देवी न च तद्विभिन्न- मेतज्ज्ञात्वा ह्यमृतत्वं व्रजन्ति

ଏକମାତ୍ର ଦେବ ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ଗୁପ୍ତ—ମାୟାଧାରୀ ରୁଦ୍ର, ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ। ସେଇ ଦେବୀ (ଶକ୍ତି) ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ। ଏହା ଜାଣିଲେ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 162

अन्तर्हितो ऽभूद् भगवानथेशो देव्या भर्गः सह देवादिदेवः / आराधयन्ति स्म तमेव देवं वनौकसस्ते पुनरेव रुद्रम्

ତେବେ ଭଗବାନ ଈଶ—ଦୀପ୍ତିମାନ ଭର୍ଗ, ଦେବାଦିଦେବ—ଦେବୀ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ। ତାପରେ ବନବାସୀମାନେ ପୁନର୍ବାର ସେଇ ଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ହିଁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 163

एतद् वः कथितं सर्वं देवदेवविचेष्टितम् / देवदारुवने पूर्वं पुराणे यन्मया श्रुतम्

ଦେବଦେବଙ୍କ ଏହି ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି; ଦେବଦାରୁବନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପୁରାଣରେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି।

Verse 164

यः पठेच्छृणुयान्नित्यं मुच्यते सर्वपातकैः / श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् स याति परमां गतिम्

ଯେ ନିତ୍ୟ ଏହା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେ ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଏ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।