Shloka 65

Devadāru (Dāruvana) Forest: The Delusion of Ritual Pride, the Liṅga Crisis, and the Teaching of Jñāna–Pāśupata Yoga

Devanagari script

यस्मिन् समाहितं दिव्यमैश्वर्यं यत् तदव्ययम् / तमासाद्य निधिं ब्राह्म हा भवद्भिर्वृथाकृतम्

Transliteration

yasmin samāhitaṃ divyamaiśvaryaṃ yat tadavyayam / tamāsādya nidhiṃ brāhma hā bhavadbhirvṛthākṛtam

Translation

ଯେଉଁଥିରେ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସମାହିତ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଯାହା ଅବ୍ୟୟ—ସେହି ନିଧିକୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାୟ! ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ କଲ; କାରଣ ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଶରଣାଗତି ହେଲା ନାହିଁ।

Word by Word

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative 7), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• समाहितम्: placed/contained
• समाहितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ऐश्वर्यम्)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ऐश्वर्यम्)

• ऐश्वर्यम्: sovereignty, power
• ऐश्वर्यम्: Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• यत्: which
• यत्: Viśeṣaṇa/Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (correlative)

• अव्ययम्: imperishable
• अव्ययम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying तत्/ऐश्वर्यम्)

• तम्: that (him)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आसाद्य: having approached/attained
• आसाद्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + सद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• निधिम्: treasure
• निधिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ब्राह्म: O brāhmaṇa!
• ब्राह्म: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: ब्राह्म (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-रूपेण प्रयुक्तम्; अव्ययवत् (vocative interjection, addressing 'O brāhmaṇa')

• हा: alas!
• हा: Sambodhana-bhāva (उद्गार)
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: अव्यय; शोक-उद्गार

• भवद्भिः: by you
• भवद्भिः: Kartr̥ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (hon.), तृतीया, बहुवचन

• वृथा: in vain
• वृथा: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वृथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• कृतम्: done/made
• कृतम्: Karma-bhāva (कर्मणि/भावे)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि अर्थे (it has been done)

Speaker

A senior sage/instructor addressing a Brāhmaṇa (didactic narration within the Purva-bhaga)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Brahmana
• Aiśvarya
• Avyaya Nidhi

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It points to an imperishable reality (avyaya) that holds divine aiśvarya within itself; attaining it is the true “treasure,” implying that the highest Self/Lord is the stable ground of spiritual power and fulfillment.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The key term samāhita suggests inward concentration and collectedness (a samādhi-oriented discipline): gathering the mind so the seeker recognizes the imperishable nidhi rather than wasting effort on transient aims.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By emphasizing a single imperishable “divine treasure” as the locus of aiśvarya, the verse aligns with the Kurma Purana’s non-sectarian thrust: the supreme refuge is one, approached through integrated Shaiva-Vaishnava devotion and yoga.