Adhyaya 20
Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉତ୍ତରଭାଗର ଧର୍ମୋପଦେଶକ୍ରମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଭୋଗ ଓ ଅପବର୍ଗଦାୟକ ସଂସ୍କାର ଭାବେ ସୁସଂଗଠିତ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମେ ଅମାବାସ୍ୟାର ପିଣ୍ଡାନ୍ୱାହାର୍ୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଗ୍ରାହ୍ୟ ତିଥି ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ନିଷେଧ (ଶସ୍ତ୍ରହତ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅପବାଦ) କୁହାଯାଏ। ପରେ ଗ୍ରହଣ, ମୃତ୍ୟୁ ଆଦି ନୈମିତ୍ତିକ କାରଣ ଏବଂ ଅୟନ, ବିଷୁବ, ବ୍ୟତୀପାତ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଜନ୍ମଦିନ ଆଦି କାମ୍ୟ ଅବସର ଉଲ୍ଲେଖିତ। ନକ୍ଷତ୍ର-ବାର-ଗ୍ରହ-ତିଥି ଅନୁସାରେ ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ କାଳସଂବେଦୀ ଧର୍ମକର୍ମ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ନିତ୍ୟ, କାମ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ, ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ବୃଦ୍ଧି/ପାର୍ବଣ, ଯାତ୍ରା, ଶୁଦ୍ଧି, ଦୈବିକ ଭେଦ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶେଷରେ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା, ପ୍ରୟାଗ, ଗୟା, ବାରାଣସୀ ଆଦିର ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ, ପିତୃତୃପ୍ତିକର ଧାନ୍ୟ-ଫଳ-ଭୋଜ୍ୟ ଓ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥର ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अथ श्राद्धममावास्यां प्राप्य कार्यं द्विजोत्तमैः / पिण्डान्वाहार्यकं भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉତ୍ତରବିଭାଗରେ ଉନବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ (ଆରମ୍ଭ)। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଅମାବାସ୍ୟା ଆସିଲେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ଭକ୍ତିସହ ପିଣ୍ଡାନ୍ୱାହାର୍ୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହିଁର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
Verse 2
पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं क्षीणे राजनि शस्यते / अपराह्ने द्विजातीनां प्रशस्तेनामिषेण च
ରାଜାଙ୍କର ରକ୍ଷାଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ପିଣ୍ଡ-ଅନ୍ୱାହାର୍ୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ଅପରାହ୍ନେ କରିବେ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ମାଂସରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିପାରିବେ।
Verse 3
प्रतिपत्प्रभृति ह्यन्यास्तिथयः कृष्णपक्षके / चतुर्दशीं वर्जयित्वा प्रशस्ता ह्युत्तरोत्तराः
ପ୍ରତିପଦାଠାରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅନ୍ୟ ତିଥିମାନେ—ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ବ୍ୟତୀତ—ପ୍ରଶସ୍ତ; ଏବଂ ସେମାନେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଅଧିକ ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 4
अमावास्याष्टकास्तिस्त्रः पौषमासादिषु त्रिषु / तिस्त्रश्चान्वष्टकाः पुण्या माघी पञ्चदशी तथा
ପୌଷ ଆଦି ତିନି ମାସରେ ଅମାବାସ୍ୟାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତିନିଟି ଅଷ୍ଟକା ଅଛି। ଏବଂ ତିନିଟି ଅନ୍ୱଷ୍ଟକା ଦିନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକର; ମାଘର ପଞ୍ଚଦଶୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପୁଣ୍ୟମୟ।
Verse 5
त्रयोदशी मघायुक्ता वर्षासु तु विशेषतः / शस्यापाकश्राद्धकाला नित्याः प्रोक्ता दिने दिने
ବର୍ଷାକାଳରେ ବିଶେଷତଃ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ପ୍ରଶସ୍ତ। ଶସ୍ୟ-ପାକ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏହି କାଳ ଦିନେଦିନେ ନିତ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 6
नैमित्तिकं तु कर्तव्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / बान्धवानां च मरणे नारकी स्यादतो ऽन्यथा
ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଏବଂ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ନରକଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 7
काम्यानि चैव श्राद्धानि शस्यान्ते ग्रहणादिषु / अयने विषुवे चैव व्यतीपाते ऽप्यनन्तकम्
କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶସ୍ୟକଟା ଶେଷେ ଓ ଗ୍ରହଣାଦି ଅବସରରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଅୟନ, ବିଷୁବ ଓ ବ୍ୟତୀପାତେ କଲେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ।
Verse 8
संक्रान्त्यमक्षयं श्राद्धं तथा जन्मदिनेष्वपि / नक्षत्रेषु च सर्वेषु कार्यं काम्यं विशेषतः
ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଜନ୍ମଦିନରେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ। ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବିଶେଷତଃ କାମ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
स्वर्गं च लभते कृत्वा कृत्तिकासु द्विजोत्तमः / अपत्यमथ रोहिण्यां सौम्ये तु ब्रह्मवर्चसम्
କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବିଧି କଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ। ରୋହିଣୀରେ ସୁସନ୍ତାନ, ସୌମ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚ୍ଚସ—ବେଦତେଜ—ମିଳେ।
Verse 10
रौद्राणां कर्मणां सिद्धिमार्द्रायां शौर्यमेव च / पुनर्वसौ तथा भूमिं श्रियं पुष्ये तथैव च
ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ରୌଦ୍ର କର୍ମର ସିଦ୍ଧି ଓ ଶୌର୍ୟ ମିଳେ। ପୁନର୍ବସୁରେ ଭୂମିଲାଭ, ପୁଷ୍ୟରେ ଶ୍ରୀ—ସମୃଦ୍ଧି—ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
Verse 11
सर्वान् कामांस्तथा सार्पे पित्र्ये सौभाग्यमेव च / अर्यम्णे तु धनं विन्द्यात् फाल्गुन्यां पापनाशनम्
ସାର୍ପ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ପିତ୍ର୍ୟରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ମିଳେ। ଅର୍ୟମନ୍ରେ ଧନଲାଭ, ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ପାପନାଶ ହୁଏ।
Verse 12
ज्ञातिश्रैष्ठ्यं तथा हस्ते चित्रायां च बहून् सुतान् / वाणिज्यसिद्धिं स्वातौ तु विशाखासु सुवर्णकम्
ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଏ; ଚିତ୍ରାରେ ବହୁ ପୁତ୍ର ଲଭେ। ସ୍ୱାତୀରେ ବାଣିଜ୍ୟସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ବିଶାଖାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧନସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।
Verse 13
मैत्रे बहूनि मित्राणि राज्यं शाक्रे तथैव च / मूले कृषिं लभेद् यानसिद्धिमाप्ये समुद्रतः
ମୈତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବହୁ ମିତ୍ର ଲଭେ; ଶାକ୍ରରେ ରାଜ୍ୟସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ମୂଳରେ କୃଷିରେ ସଫଳତା ମିଳେ; ଆପ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରାରେ ସିଦ୍ଧି ଲଭେ।
Verse 14
सर्वान् कामान् वैश्वदेवे श्रैष्ठ्यं तु श्रवणे पुनः / श्रविष्ठायां तथा कामान् वारुणे च परं बलम्
ବୈଶ୍ୱଦେବ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଶ୍ରବଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳେ। ଶ୍ରବିଷ୍ଠା (ଧନିଷ୍ଠା) ରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଲଭେ; ବାରୁଣ (ଶତଭିଷଜ) ରେ ପରମ ବଳ ପାଏ।
Verse 15
अजैकपादे कुप्यं स्यादहिर्बुध्ने गृहं शुभम् / रेवत्यां बहवो गावो ह्यश्विन्यां तुरगांस्तथा / याम्ये ऽथ जीवनं तत् स्याद्यदि श्राद्धं प्रयच्छति
ଅଜୈକପାଦ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଲେ ପାତ୍ର-ଉପକରଣ ଲଭେ; ଅହିର୍ବୁଧ୍ନରେ ଶୁଭ ଗୃହ ପାଏ। ରେବତୀରେ ବହୁ ଗାଈ ମିଳେ; ଅଶ୍ୱିନୀରେ ସେହିପରି ଘୋଡ଼ା ମିଳେ। ଯାମ୍ୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେଲେ ଜୀବନଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲଭେ।
Verse 16
आदित्यवारे त्वारोग्यं चन्द्रे सौभाग्यमेव च / कौजे सर्वत्र विजयं सर्वान् कामान् बुधस्य तु
ରବିବାରେ ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ; ସୋମବାରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ମଙ୍ଗଳବାରେ ସର୍ବତ୍ର ବିଜୟ; ବୁଧବାରେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
Verse 17
विद्यामभीष्टा जीवे तु धनं वै भार्गवे पुनः / शमैश्वरे लभेदायुः प्रतिपत्सु सुतान् शुभान्
ଗୁରୁ ପ୍ରବଳ ହେଲେ ଜୀବ ଇଚ୍ଛିତ ବିଦ୍ୟା ପାଏ; ଶୁକ୍ର ପ୍ରବଳ ହେଲେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଲଭେ। ଶନି ଶାନ୍ତିରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ; ପ୍ରତିପଦା ତିଥିରେ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 18
कन्यकां वै द्वितीयायां तृतीयायां तु वन्दिनः / पशून्क्षुद्रांश्चतुर्थ्यां तु पञ्चम्यांशोभनान् सुतान्
ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ କନ୍ୟା (ଯୋଗ୍ୟ ବଧୂ) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ତୃତୀୟାରେ ଯଶ ଗାଇ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ବନ୍ଦୀ ମିଳନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥୀରେ ଛୋଟ ପଶୁ ମିଳେ; ପଞ୍ଚମୀରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 19
षष्ट्यां द्यूतं कृषिं चापि सप्तम्यां लभते नरः / अष्टम्यामपि वाणिज्यं लभते श्राद्धदः सदा
ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନକାରୀ ଦ୍ୟୂତ ଓ କୃଷିରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ସପ୍ତମୀରେ ନର ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଲଭେ। ଅଷ୍ଟମୀରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତା ସଦା ବାଣିଜ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 20
स्यान्नवम्यामेकखुरं दशम्यां द्विखुरं बहु / एकादश्यां तथा रूप्यं ब्रह्मवर्चस्विनः सुतान्
ନବମୀ ତିଥିରେ ଏକଖୁର ପଶୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦଶମୀରେ ଅନେକ ଦ୍ୱିଖୁର ପଶୁ। ଏକାଦଶୀରେ ରୂପ୍ୟ (ଚାନ୍ଦି) ଦାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚ୍ଚସ୍ଵୀ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 21
द्वादश्यां जातरूपं च रजतं कुप्यमेव च / ज्ञातिश्रैष्ठ्यं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तु क्रुप्रजाः / पञ्चदश्यां सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा
ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ ଓ କୁପ୍ୟ (ଧାତୁଧନ) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳେ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ କୃପାଶୀଳ ସନ୍ତାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ପଞ୍ଚଦଶୀରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତା ସଦା ସର୍ବକାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 22
तस्माच्छ्राद्धं न कर्तव्यं चतुर्दश्यां द्विजातिभिः / शस्त्रेण तु हतानां वै तत्र श्राद्धं प्रकल्पयेत्
ଏହେତୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ତିଥିରେ ହିଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 23
द्रव्यब्राह्मणसंपत्तौ न कालनियमः कृतः / तस्माद् भोगापवर्गार्थं श्राद्धं कुर्युर्द्विजातयः
ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲେ କାଳନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଭୋଗ ଓ ଅପବର୍ଗ—ଉଭୟ ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
कर्मारम्भेषु सर्वेषु कुर्यादाभ्युदयं पुनः / पुत्रजन्मादिषु श्राद्धं पार्वणं पर्वणि स्मृतम्
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭରେ ପୁନର୍ବାର ଆଭ୍ୟୁଦୟିକ (ମଙ୍ଗଳ) କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଆଦି ଆନନ୍ଦ ଅବସରରେ ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିତ, ତାହା ପାର୍ବଣ; ଏବଂ ପର୍ବତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହିଁ ସ୍ମୃତ।
Verse 25
अहन्यहनि नित्यं स्यात् काम्यं नैमित्तिकं पुनः / एकोद्दिष्टादि विज्ञेयं वृद्धिश्राद्धं तु पार्वणम्
ଯାହା ଦିନେଦିନେ କରାଯାଏ ତାହା ‘ନିତ୍ୟ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ପୁନଃ ‘କାମ୍ୟ’ ଓ ‘ନୈମିତ୍ତିକ’ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଦି ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ସେହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ’ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାର୍ବଣ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପିତୃଅର୍ପଣସହ) ଅଟେ।
Verse 26
एतत् पञ्चविधं श्राद्धं मनुना परिकीर्तितम् / यात्रायां षष्ठमाख्यातं तत्प्रयत्नेन पालयेत्
ଏହି ପଞ୍ଚବିଧ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ମନୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଯାତ୍ରାକାଳରେ କରିବା ଷଷ୍ଠଟି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ନିୟମକୁ ପ୍ରୟତ୍ନସହିତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
शुद्धये सप्तमं श्राद्धं ब्रह्मणा परिभाषितम् / दैविकं चाष्टमं श्राद्धं यत्कृत्वा मुच्यते भयात्
ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସପ୍ତମ ପ୍ରକାର କହିଛନ୍ତି। ଅଷ୍ଟମଟି ‘ଦୈବିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ’; ଏହା କଲେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 28
संध्यारात्र्योर्न कर्तव्यं राहोरन्यत्र दर्शनात् / देशानां च विशेषेण भवेत् पुण्यमनन्तकम्
ରାତିରେ ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—କେବଳ ରାହୁ ଦର୍ଶନ (ଗ୍ରହଣ-ଲକ୍ଷଣ) ହେଲେ ଅପବାଦ। ଏବଂ ବିଶେଷ ଦେଶ-ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତାରୁ ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 29
गङ्गायामक्षयं श्राद्धं प्रयागे ऽमरकण्टके / गायन्ति पितरो गाथां कीर्तयन्ति मनीषिणः
ଗଙ୍ଗାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଏ; ପ୍ରୟାଗ ଓ ଅମରକଣ୍ଟକରେ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଗାଥା ଗାଆନ୍ତି, ମନୀଷୀମାନେ ତାହାର କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।
Verse 30
एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गायां व्रजेत्
ଶୀଳବାନ ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଆକାଂକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଗୋସେବା-ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାଇଲେ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 31
गयां प्राप्यानुषङ्गेण यदि श्राद्धं समाचरेत् / तारिताः पितरस्तेन स याति परमां गतिम्
ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି—ଅନୁଷଙ୍ଗରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଯଦି କେହି ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ ସେହି କର୍ମରେ ପିତୃମାନେ ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କର୍ତ୍ତା ପରମ ଗତି ପାଏ।
Verse 32
वराहपर्वते चैव गङ्गायां वै विशेषतः / वाराणस्यां विशेषेण यत्र देवः स्वयं हरः
ବରାହପର୍ବତରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଗଙ୍ଗାରେ, ଅତିବିଶେଷ କରି ବାରାଣସୀରେ—ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ହର (ଶିବ) ସାକ୍ଷାତ୍ ନିବାସ କରନ୍ତି।
Verse 33
गङ्गाद्वारे प्रभासे च बिल्वके नीलपर्वते / कुरुक्षेत्रे च कुब्जाम्रे भृगुतुङ्गे महालये
ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର (ହରିଦ୍ୱାର), ପ୍ରଭାସ, ବିଲ୍ୱକ, ନୀଳପର୍ବତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, କୁବ୍ଜାମ୍ର, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗ ଓ ମହାଲୟ—ଏସବୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ।
Verse 34
केदारे फल्गुतीर्थे च नैमिषारण्य एव च / सरस्वत्यां विशेषेण पुष्करेषु विशेषतः
କେଦାର, ଫଲ୍ଗୁତୀର୍ଥ ଓ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ; ବିଶେଷତଃ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ, ଅତିବିଶେଷ କରି ପୁଷ୍କରମାନେ—ପୁଣ୍ୟଫଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 35
नर्मदायां कुशावर्ते श्रीशैले भद्रकर्णके / वेत्रवत्यां विपाशायां गोदावर्यां विशेषतः
ନର୍ମଦାରେ କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣକ, ବେତ୍ରବତୀରେ, ବିପାଶାରେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଗୋଦାବରୀରେ—ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳକୁ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 36
एवमादिषु चान्येषु तीर्थेषु पुलिनेषु च / नदीनां चैव तीरेषु तुष्यन्ति पितरः सदा
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ, ନଦୀର ବାଲୁକାପୁଲିନରେ ଓ ନଦୀତଟରେ—ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମରେ ପିତୃମାନେ ସଦା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 37
व्रीहिभिश्च यवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन वा / श्यामाकैश्च यवैः शाकैर्नोवारैश्च प्रियङ्गुभिः / गौधूमैश्च तिलैर्मुद्गैर्मासं प्रीणयते पितॄन्
ଚାଉଳ, ଯବ, ମାଷ (ଉଡଦ), ଜଳ, ମୂଳ ଓ ଫଳ; ଶ୍ୟାମାକ, ଯବ, ଶାକ, ନୀବାର ଧାନ୍ୟ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ; ଏବଂ ଗୋଧୂମ, ତିଳ, ମୁଦ୍ଗ (ମୁଗ)—ଏହି ଅର୍ପଣରେ ପିତୃମାନେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 38
आम्रान् पाने रतानिक्षून् मृद्वीकांश्च सदाडिमान् / विदार्याश्च भरण्डाश्च श्राद्धकाले प्रादपयेत्
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆମ୍ବ, ପାନଯୋଗ୍ୟ ରସଯୁକ୍ତ ଇଖୁ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଦାଡିମ୍ବ; ଏବଂ ବିଦାରୀ ଓ ଭରଣ୍ଡା ଫଳ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 39
लाजान् मधुयुतान् दद्यात् सक्तून् शर्करया सह / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन शृङ्गाटककशेरुकान्
ମଧୁମିଶ୍ରିତ ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ୍ୟ) ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶର୍କରା ସହିତ ସକ୍ତୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶୃଙ୍ଗାଟକ (ସିଙ୍ଗାଡ଼ା) ଓ କଶେରୁକ (ଭୋଜ୍ୟ କନ୍ଦ) ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 40
द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन् मासान् हारिणेनतु / औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनेह पञ्च तु
ମାଛମାଂସ ଭକ୍ଷଣରେ (ଦୋଷ/ଅଶୌଚ) ଦୁଇ ମାସ; ହରିଣମାଂସରେ ତିନି; ଭେଡ଼ାମାଂସରେ ଚାରି; ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାଂସରେ ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ମାସ ହୁଏ।
Verse 41
षण्मासांश्छागमांसेन पार्षतेनाथ सप्त वै / अष्टावेणस्य मांसेन रौरवेण नवैव तु
ଛାଗମାଂସ ଭକ୍ଷଣରେ (ଦୋଷ/ଅଶୌଚ) ଛଅ ମାସ; ‘ପାର୍ଷତ’ ପଶୁମାଂସରେ ସାତ; ‘ବେଣ’ ମାଂସରେ ଆଠ; ଏବଂ ‘ରୌରବ’ ମାଂସରେ ନିଶ୍ଚୟ ନଅ ମାସ ହୁଏ।
Verse 42
दशमासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः / शशकूर्मर्योर्मांसेन मासानेकादशैव तु
ବରାହ ଓ ମହିଷର ମାଂସରେ ପିତୃଗଣ ଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶଶକ ଓ କୂର୍ମର ମାଂସରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକାଦଶ ମାସ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।
Verse 43
संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन तु / वार्ध्रोणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी
ଗାଈର ଦୁଧରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ହୁଏ; ତଦ୍ରୂପ ଦୁଧ ଓ ଦୁଧରେ ପକା ପାୟସ (ଖୀର) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ୱାର୍ଧ୍ରୋଣସ (ବରାହ) ମାଂସରେ ବାରୋ ବର୍ଷର ତୃପ୍ତି କୁହାଯାଏ।
Verse 44
कालशाकं महाशल्कं खङ्गलोहामिषं मधु / आनन्त्यायैव कल्पन्ते मुन्यन्नानि च सर्वशः
କାଳଶାକ, ମହାଶଲ୍କ (ବଡ଼ ମାଛ), ଖଙ୍ଗ-ଲୋହ ମାଂସ, ମଧୁ ଇତ୍ୟାଦି—ଏସବୁକୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆହାର ବୋଲି ଗଣାଯାଏ ଏବଂ ‘ଆନନ୍ତ୍ୟ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଅସୀମ ଫଳପ୍ରାପ୍ତିକୁ ସାଧନ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 45
क्रीत्वा लब्ध्वा स्वयं वाथ मृतानाहृत्य वा द्विजः / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन तदस्याक्षयमुच्यते
କିଣି, ଦାନରେ ପାଇ, ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଲାଭ କରି, କିମ୍ବା ମୃତମାନେ ଛାଡ଼ିଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଆଣି ମଧ୍ୟ—ଦ୍ୱିଜ ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦାନ କରେ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 46
पिप्पलीं क्रमुकं चैव तथा चैव मसूरकम् / कूष्माण्डालाबुवार्ताकान् भूस्तृणं सुरसं तथा
ପିପ୍ପଲୀ, କ୍ରମୁକ (ସୁପାରି) ଏବଂ ମସୂରକ; ତଥା କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ (ପେଠା), ଆଲାବୁ (ଲାଉ), ୱାର୍ତ୍ତାକ (ବେଗୁନ), ଭୂସ୍ତୃଣ ଓ ସୁରସା (ତୁଳସୀ) ମଧ୍ୟ।
Verse 47
कुसुम्भपिण्डमूलं वै तन्दुलीयकमेव च / राजमाषांस्तथा क्षीरं माहिषं च विवर्जयेत्
କୁସୁମ୍ଭ ପିଣ୍ଡର ମୂଳ, ତନ୍ଦୁଲୀୟକ ଶାକ, ରାଜମାଷ ଏବଂ ମହିଷୀ ଦୁଧ—ଏସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 48
कोद्रवान् कोविदारांश्चपालक्यान् मरिचांस्तथा / वर्जयेत् सर्वयत्नेन श्राद्धकाले द्विजोत्तमः
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସର୍ବଯତ୍ନେ କୋଦ୍ରବ, କୋବିଦାର ପୁଷ୍ପ/ଫଳ, ପାଲକ୍ୟ ଶାକ ଓ ମରିଚ ବର୍ଜନ କରୁ।
Frequently Asked Questions
The dark-fortnight tithis from pratipat onward are commended, progressively auspicious, with caturdaśī generally prohibited; however, for those slain by weapons, śrāddha may be performed on caturdaśī.
It presents a multi-type framework: nitya (daily), kāmya (desire-motivated), naimittika (occasion-specific), plus ekoddiṣṭa-related forms, vṛddhi/pārvaṇa, a travel form, a purification form, and daivika. This taxonomy governs intention, eligibility, timing, and expected phala (results), aligning ritual with both social dharma and liberation-oriented merit.
Saṃkrānti days are explicitly said to give inexhaustible merit, and the chapter also praises eclipses, solstices, equinoxes, and vyatīpāta conjunctions as exceptionally fruitful occasions for kāmya rites.
The Gaṅgā is singled out for inexhaustible fruit, and sites such as Prayāga, Amarakantaka, Gayā, Varāha Mountain, Gaṅgādvāra (Haridvāra), Prabhāsa, Kurukṣetra, Kedāra, Phalgu-tīrtha, Naimiṣāraṇya, Sarasvatī, Puṣkara, Narmadā locations, Śrīśaila, and especially Vārāṇasī are praised.
Recommended items include rice, barley, black gram, sesame, wheat, green gram, roots/fruits, and various fruits (mango, sugarcane juice, grapes, pomegranate), along with specific preparations (parched grain with honey, saktu with sugar, water-chestnut, tubers). Items to avoid include kusumbha root, tandulīyaka greens, rāja-māṣa, buffalo milk, kodo millet, kovidāra blossoms/pods, pālakya greens, and black pepper.