Adhyaya 6

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावो नाम पञ्चमो ऽध्यायः अथोपवेश्य चैवैनमासने परमाद्भुते / हयाननमुपागत्यागस्त्यो वाक्यं समब्रवीत्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ହୟଗ୍ରୀବ–ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସଂବାଦ, ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନରେ ‘ଅଗସ୍ତ୍ୟଯାତ୍ରା ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନାବିର୍ଭାବ’ ନାମ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ। ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ପରମାଦ୍ଭୁତ ଆସନରେ ବସାଇ, ହୟାନନ (ହୟଗ୍ରୀବ)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉକ୍ତି କହିଲେ।

Verse 2

भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वसिद्धान्तवित्तम् / लोकाभ्युदयहेतुर्हि दर्शनं हि भवादृशाम्

ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବସିଦ୍ଧାନ୍ତବିଦ୍। ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହିଁ ଲୋକର ଅଭ୍ୟୁଦୟର କାରଣ।

Verse 3

आविर्भावं महादेव्यास्तस्या रूपान्तराणि च / विहारश्चैव मुख्या ये तान्नो विस्तरतो वद

ମହାଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ, ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରୂପାନ୍ତର ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ବିହାରଗୁଡ଼ିକ—ସେସବୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

हयग्रीव उवाच अनादिरखिलाधारा सदसत्कर्मरूपिणी / ध्यानैकदृश्या ध्यानाङ्गी विद्याङ्गी हृदयास्पदा

ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—ସେ ଅନାଦି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର; ସତ୍-ଅସତ୍ କର୍ମରୂପିଣୀ। ଧ୍ୟାନରେ ମାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ, ଧ୍ୟାନାଙ୍ଗୀ, ବିଦ୍ୟାଙ୍ଗୀ ଏବଂ ହୃଦୟାସ୍ପଦା।

Verse 5

आत्मैक्याद्व्यक्तिमायाति चिरानुष्ठानगौरवात्

ଆତ୍ମଏକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଗୌରବ-ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 6

आदौ प्रादुरभूच्छक्तिर्ब्रह्मणो ध्यानयोगतः / प्रकृतिर्नाम सा ख्याता देवानामिष्टसिद्धिदा

ଆଦିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧ୍ୟାନଯୋଗରୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ; ସେ ‘ପ୍ରକୃତି’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 7

द्वितीयमुदभूद्रूपं प्रवृत्ते ऽमृतमन्थने / शर्वसंमोहजनकमवाङ्मनसगोजरम्

ଅମୃତମନ୍ଥନ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା—ଯାହା ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରେ, ଏବଂ ବାଣୀ-ମନର ଅଗୋଚର।

Verse 8

यद्दर्शनादभूदीशः सर्वज्ञो ऽपि विमोहितः / विसृज्य पार्वतीं शीघ्रन्तया रुद्धो ऽतनोद्रतम्

ତାହାର ଦର୍ଶନରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହେଲେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେ ଶୀଘ୍ର ତାହାଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇ ରତିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 9

तस्यां वै जनयामास शास्तारमसुरार्दनम्

ତାହାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସେ ଅସୁରଦମନକାରୀ ଶାସ୍ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 10

अगस्त्य उवाच कथं वै सर्वभूतेशो वशी मन्मथ शासनः / अहो विमोहितो देव्या जनयामास चात्मजम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ସର୍ବଭୂତେଶ, ମନ୍ମଥଶାସକ ଏବଂ ବଶୀ ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଦେବୀରେ ମୋହିତ ହୋଇ କିପରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କରାଇଲେ?

Verse 11

हयग्रीव उवाच पुरामरपुराधीशो विजयश्रीसमृद्धिमान् / त्रैलोक्यं पालयामास सदेवासुरमानुषम्

ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଅମରପୁରର ଅଧୀଶ, ବିଜୟଶ୍ରୀରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହିତ ତ୍ରିଲୋକକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ।

Verse 12

कैलासशिखराकारं गजेन्द्रमधिरुह्य सः / चचाराखिललोकेषु पूज्यमानो ऽखिलैरपि / तं प्रमत्तं विदित्वाथ भवानीपतिख्ययः

କୈଲାସଶିଖର ସଦୃଶ ଗଜେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଚରଣ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ। ପରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରମତ୍ତ ଜାଣି, ଭବାନୀପତି-ଖ୍ୟାତ (ଶିବ) …

Verse 13

दुर्वाससमथाहूय प्रजिघाय तदन्तिकम् / खण्डाजिनधरो दण्डीधूरिधूसरविग्रहः / उन्मत्तरूपधारी च ययौ विद्याधराध्वना

ସେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ସମୀପକୁ ଆଣିଲା। ଖଣ୍ଡିତ ଅଜିନ ଧାରଣ କରି, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଧୂଳିରେ ଧୂସର ଦେହ ସହ, ଉନ୍ମତ୍ତ ରୂପ ଧରି ବିଦ୍ୟାଧର ପଥେ ଗଲା।

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे काले काचिद्विद्याधराङ्गना / यदृच्छयागता तस्य पुरश्चारुतराकृतिः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର ଜଣେ ବିଦ୍ୟାଧରୀ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 15

चिरकालेन तपसा तोषयित्वा परांबिकाम् / तत्समर्पितमाल्यं च लब्ध्वा संतुष्टमानसा

ଦୀର୍ଘକାଳ ତପସ୍ୟା କରି ପରାମ୍ବିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦେବୀ ଅର୍ପିତ ପୁଷ୍ପମାଳା ପାଇ ସେ ମନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 16

तां दृष्ट्वा मृगुशावाक्षीमुवाच मुनिपुङ्गवः / कुत्र वा गम्यते भीरु कुतो लब्धमिदं त्वया

ମୃଗଶାବକ ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁବାଳୀ ତାକୁ ଦେଖି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ— “ହେ ଭୀରୁ, କେଉଁଠିକି ଯାଉଛ? ଏହା ତୁମେ କେଉଁଠୁ ପାଇଲ?”

Verse 17

प्रणम्य सा महात्मानमुवाच विनयान्विता / चिरेण तपसा ब्रह्मन्देव्या दत्तं प्रसन्नया

ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟସହ କହିଲା— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେବୀ ଏହା ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି।”

Verse 18

तछ्रुत्वा वचनं तस्याः सो ऽपृच्छन्माल्यमुत्तमम् / पृष्टमात्रेण सा तुष्टा ददौ तस्मै महात्मने

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପମାଳା ପଚାରିଲେ। ପଚାରିବାମାତ୍ରେ ସେ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲା।

Verse 19

कराभ्यां तत्समादाय कृतार्थो ऽस्मीति सत्वरम् / दधौ स्वशिरसा भक्त्या तामुवाचातिर्षितः

ଦୁଇ ହାତରେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ତୁରନ୍ତ କହିଲେ—“ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି।” ଭକ୍ତିରେ ନିଜ ଶିରରେ ଧାରଣ କରି, ଅତିହର୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 20

ब्रह्मादीनामलभ्यं यत्तल्लब्धं भाग्यतो मया / भक्तिरस्तु पदांभोजे देव्यास्तव समुज्ज्वला

ବ୍ରହ୍ମାଦିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ସେହିଟି ମୋତେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମିଳିଲା। ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ପଦାମ୍ବୁଜରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହୁ।

Verse 21

भविष्यच्छोभनाकारे गच्छ सौम्ये यथासुखम् / सा तं प्रणम्य शिरसा ययौ तुष्टा यथागतम्

“ହେ ସୌମ୍ୟ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଶୁଭାକାର ହୋଇ, ଯଥାସୁଖ ଯାଅ।” ସେ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେପରି ଫେରିଗଲା।

Verse 22

प्रेषयित्वा स तां भूयो ययौ विद्याधराध्वना / विद्याधरवधूहस्तात्प्रतिजग्राह वल्लकीम्

ତାକୁ ପଠାଇ ସେ ପୁଣି ଵିଦ୍ୟାଧରମାର୍ଗରେ ଗଲେ। ଵିଦ୍ୟାଧରବଧୂର ହାତରୁ ସେ ବଲ୍ଲକୀ (ବୀଣା) ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 23

दिव्यस्रगनुलेपांश्च दिव्यान्याभरणानि च / क्वचिद्गृह्णन्क्वचिद्गा यन्क्वचिद्धसन्

ସେ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଲେପ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଗାଉଥିଲେ, କେବେ ହସୁଥିଲେ।

Verse 24

स्वेच्छाविहारी स मुनिर्ययौ यत्र पुरन्दरः / स्वकरस्थां ततो मालां शक्राय प्रददौ मुनिः

ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିହାର କରୁଥିବା ସେ ମୁନି ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ପରେ ନିଜ ହାତର ମାଳା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 25

तां गृहीत्वा गजस्कन्धे स्थापयामास देवराट् / गजस्तु तां गृहीत्वाथ प्रेषयामास भूतले

ଦେବରାଟ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାହା ନେଇ ଗଜର କାନ୍ଧରେ ରଖିଲେ; କିନ୍ତୁ ଗଜ ତାହା ଧରି ପରେ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 26

तां दृष्ट्वा प्रेषितां मालां तदा क्रोधेन तापसः / उवाच न धृता माला शिरसा तु मयार्पिता

ଭୂମିକୁ ପଠାଯାଇଥିବା ସେ ମାଳାକୁ ଦେଖି ତାପସ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ— ‘ଏହି ମାଳା ଧାରଣ କରିବାକୁ; ମୁଁ ତ ଏହାକୁ ଶିରେ ଅର୍ପିଥିଲି।’

Verse 27

त्रैलोक्यैश्वर्यमत्तेन भवता ह्यवमानिता / महादेव्या धृता या तु ब्रह्माद्यैः पूज्यतेहि सा

ତ୍ରିଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ୟର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ତାହାକୁ ଅବମାନିତ କଲ— ଯେ ମାଳାକୁ ମହାଦେବୀ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 28

त्वया यच्छासितो लोकः सदेवासुरमानुषः / अशोभनो ह्यतेजस्को मम शापाद्भविष्यति

ତୁମେ ଯେ ଲୋକକୁ ଶାସନ କରୁଛ, ସେ ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହିତ; ମୋର ଶାପରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶୋଭନ ଓ ତେଜହୀନ ହେବ।

Verse 29

इति शप्त्वा विनीतेन तेन संपूजितो ऽपि सः / तूष्णीमेव ययौ ब्रह्मन्भाविकार्यमनुस्मरन्

ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ସେହି ବିନୀତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରି ନୀରବେ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 30

विजयश्रीस्ततस्तस्य दैत्यं तु बलिमन्वगात् / नित्यश्रीर्नित्यपुरुषं वासुदेवमथान्वगात्

ତାପରେ ବିଜୟଶ୍ରୀ ସେହି ଦୈତ୍ୟ ବଲିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା; ଏବଂ ନିତ୍ୟଶ୍ରୀ ନିତ୍ୟପୁରୁଷ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 31

इन्द्रो ऽपि स्वपुरं गत्वा सर्वदेवसमन्वितः / विषण्णचेता निःश्रीकश्चिन्तयामास देवराट्

ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ପୁରକୁ ଯାଇ, ମନେ ବିଷଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇ, ଦେବରାଟ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।

Verse 32

अथामरपुरे दृष्ट्वा निमित्तान्यशुभानि च / बृहस्पतिं समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह

ତାପରେ ଅମରପୁରୀରେ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଡାକି (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 33

भगवन्सर्वधर्मज्ञ त्रिकालज्ञानकोविद / दृश्यते ऽदृष्टपूर्वाणि निमित्तान्यशुभानि च

ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ପୂର୍ବେ ଅଦୃଷ୍ଟ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି।

Verse 34

किंफलानि च तानि स्युरुपायो वाथ कीदृशः / इति तद्वचनं श्रुत्वा देवेन्द्रस्य बृहस्पतिः / प्रत्युवाच ततो वाक्यं धर्मार्थसहितं शुभम्

ସେଗୁଡ଼ିକ କି ଫଳ ଦେବେ, ଉପାୟ କିପରି? ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୃହସ୍ପତି ଧର୍ମାର୍ଥସହିତ ଶୁଭ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 35

कृतस्य कर्मणो राजन्कल्पकोटिशतैरपि / प्रायश्चित्तोपभोगाभ्यां विना नाशो न जायते

ହେ ରାଜନ୍, କୃତ କର୍ମର ନାଶ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଭୋଗ ବିନା ତାହାର କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 36

इन्द्र उवाच कर्म वा कीदृशं ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं च कीदृशम् / तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तन्मे विस्तरतो वद

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କର୍ମ କିପରି, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିପରି? ସେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 37

बृहस्पतिरुवाच हननस्तेयहिंसाश्च पानमन्याङ्गनारतिः / कर्म पञ्चविधं प्राहुर्दुष्कृतं धरणीपतेः

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ହତ୍ୟା, ଚୋରି, ହିଂସା, ମଦ୍ୟପାନ, ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଧରଣୀପତିଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 38

ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रगोतुरङ्गखरोष्ट्रकाः / चतुष्पदो ऽण्डजाब्जाश्च तिर्यचो ऽनस्थिकास्तथा

ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବୈଶ୍ୟ-ଶୂଦ୍ର, ଗାଈ-ଘୋଡ଼ା-ଗଧା-ଉଷ୍ଟ୍ର; ଚତୁଷ୍ପଦ, ଅଣ୍ଡଜ, ଜଳଜ, ତିର୍ୟକ୍ ଓ ଅସ୍ଥିହୀନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 39

अयुतं च सहस्रं च शतं दश तथा दश / दशपञ्चत्रिरेकार्धमानुपूर्व्यादिदं भवेत्

ଅୟୁତ, ସହସ୍ର, ଶତ, ଦଶ ଏବଂ ପୁନଃ ଦଶ; ପରେ ଦଶ, ପଞ୍ଚ, ତ୍ରି, ଏକ ଓ ଅର୍ଧ—ଏହି କ୍ରମରେ ଏହା ହୁଏ।

Verse 40

ब्रह्मक्षत्रविशां स्त्रीणामुक्तार्थे पापमादिशेत् / पितृमातृगुरुस्वामि पुत्राणां चैव निष्कृतिः

ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉକ୍ତାର୍ଥ ଅନୁସାରେ ପାପବିଧାନ କରେ; ଏବଂ ପିତା-ମାତା-ଗୁରୁ-ସ୍ୱାମୀ-ପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ କହେ।

Verse 41

गुर्वाज्ञया कृतं पापं तदाज्ञालङ्घनेर्ऽथकम् / दशब्राह्मणभृत्यर्थमेकं हन्याद्द्विजं नृपः

ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କୃତ ପାପ, ସେଇ ଆଜ୍ଞା ଲଂଘନ ତୁଳନାରେ (ଲଘୁ) ଗଣ୍ୟ; ଦଶ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ରାଜା ଏକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦଣ୍ଡ (ବଧ) କରିପାରେ।

Verse 42

शतब्राह्मणभृत्यर्थं ब्राह्मणो ब्राह्मणं तु वा / पञ्चब्रह्मविदामर्थे त्रैश्यमेकं तु दण्डयेत्

ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମଧ୍ୟ (ଦଣ୍ଡ) ଦେଇପାରେ; ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମବିଦଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଏକ ବୈଶ୍ୟକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

Verse 43

वैश्यं दशविशामर्थे विशां वा दण्डयेत्तथा / तथा शतविशामर्थे द्विजमेकं तु दण्डयेत्

ଦଶ ଵିଶଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଅପରାଧରେ ବୈଶ୍ୟକୁ, ଏବଂ ସେହିପରି ଵିଶକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ; ଶତ ଵିଶ ସମାନ ହେଲେ ଏକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

Verse 44

शूद्राणां तु सहस्राणां दण्डयेद्ब्राह्मणं तु वा / तच्छतार्थं तु वा वैश्यं तद्दशार्द्धं तु शूद्रकम्

ହଜାର ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ସମାନ ହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ; ତାହାର ଶତଭାଗ ମାତ୍ରାରେ ବୈଶ୍ୟକୁ, ଏବଂ ତାହାର ଦଶଭାଗର ଅର୍ଧ ମାତ୍ରାରେ ଶୂଦ୍ରକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।

Verse 45

बन्धूनां चैव मित्राणामिष्टार्थे तु त्रिपादकम् / अर्थं कलत्रपुत्रार्थे स्वात्मार्थे न तु किञ्चन

ବନ୍ଧୁ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ଇଷ୍ଟହିତ ପାଇଁ (ଧନର) ତିନି ପାଦ ଦେବା ଉଚିତ; ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ରଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ (କିଛି) ଧନ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 46

आत्मानं हन्तुमारब्धं ब्राह्मणं क्षत्रियं विशम् / गां वा तुरगमन्यं वा हत्वा दोषैर्न लिप्यते

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ ନିଜକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଅଥବା ଅନ୍ୟ (ପଶୁ)କୁ ମାରିବାକୁ ଲାଗେ—ତାକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ।

Verse 47

आत्मदारात्मजभ्रातृबन्धूनां च द्विजोत्तम / क्रमाद्दशगुणो दोषो रक्षणे च तथा फलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ନିଜ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ (ଅରକ୍ଷାରେ) ଦୋଷ ଦଶଗୁଣ ବଢ଼େ; ଏବଂ ରକ୍ଷାରେ ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ଦଶଗୁଣ) ହୁଏ।

Verse 48

भूपद्विजश्रोत्रियवेदविद्व्रतीवेदान्तविद्वेदविदां विनाशे / एकद्विपञ्चाशदथायुतं च स्यान्निष्कृतिश्चेति वदन्ति संतः

ଭୂପ, ଦ୍ୱିଜ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ବେଦବିଦ୍, ବ୍ରତୀ, ବେଦାନ୍ତବିଦ୍ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ବିନାଶ କଲେ, ସନ୍ତମାନେ କହନ୍ତି—ଏକ, ଦୁଇ, ପଞ୍ଚାଶ ପାଞ୍ଚ ଓ ଏକ ଅୟୁତ (ଦଶହଜାର) ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 49

तेषां च रक्षणविधौ हि कृते च दाने पूर्वोदितोत्तरगुणं प्रवदन्ति पुण्यम् / तेषां च दर्शनविधौ नमने चकार्ये शूश्रूषणे ऽपि चरतां सदृशांश्च तेषाम्

ତାଙ୍କର ରକ୍ଷାବିଧି କରି ଦାନ ଦେଲେ, ପୂର୍ବୋକ୍ତଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ, ନମସ୍କାର, ସେବା ଓ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ ସଦାଚାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 50

सिंहव्याघ्रमृगादीनि लोकहिंसाकराणि तु / नृपो हन्याच्च सततं देवार्थे ब्राह्मणार्थके

ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ମୃଗ ଆଦି ଯେଉଁମାନେ ଲୋକହିଂସା କରନ୍ତି, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣହିତ ପାଇଁ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ବଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

आपत्स्वात्मार्थके चापि हत्वा मेध्यानि भक्षयेत्

ଆପତ୍କାଳରେ, ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ମେଧ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧ) ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଭକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 52

नात्मार्थे पाचयेदन्न नात्मार्थे पाचयेत्पशून् / देवार्थे ब्राह्मणार्थे वा पचमानो न लिप्यते

ନିଜ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ରାନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନିଜ ପାଇଁ ପଶୁ ମଧ୍ୟ ରାନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣହିତ ପାଇଁ ରାନ୍ଧୁଥିବା ଲୋକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 53

पुरा भगवती माया जगदुज्जीवनोन्मुखी / ससर्ज सर्वदेवांश्च तथैवासुरमानुषान्

ପୁରାକାଳେ ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିବାକୁ ଉନ୍ମୁଖ ଭଗବତୀ ମାୟା ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ, ତଥା ଅସୁର ଓ ମାନବମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 54

तेषां संरक्षणार्थाय पशूनपि चतुर्दश / यज्ञाश्च तद्विधानानि कृत्वा चैनानुवाच ह

ତାଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମେଧ୍ୟ ପଶୁ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତଦ୍ବିଧାନ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 55

यजध्वं पशुभिर्देवान्विधिनानेन मानवाः / इष्टानि ये प्रदास्यन्ति पुष्टास्ते यज्ञभाविताः

ହେ ମାନବମାନେ, ଏହି ବିଧିରେ ପଶୁଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଜନ କର; ଯଜ୍ଞରେ ପୁଷ୍ଟ ଓ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ତୁମକୁ ଇଷ୍ଟ ଫଳ ଦେବେ।

Verse 56

एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः / दरिद्रो नारकश्चैव भवेज्जन्मनि जन्मनि

ଏଭଳି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଯେ ଏଠାରେ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଦରିଦ୍ର ଓ ନରକଗାମୀ ହୁଏ।

Verse 57

देवतार्थे च पित्रर्थे तथैवाभ्यागते गुरौ / महदागमने चैव हन्यान्मेध्यान्पशून्द्विजः

ଦେବତାର୍ଥେ, ପିତୃର୍ଥେ, ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥିବା ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ, ଏବଂ ମହାନ ଆଗମନ ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜ ମେଧ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

आपत्सु ब्राह्मणो मांसं मेध्यमश्नन्न दोषभाक् / विहितानि तु कार्याणि प्रतिषिद्धानि वर्जयेत्

ଆପତ୍କାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଶୁଦ୍ଧ (ମେଧ୍ୟ) ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତେବେ ସେ ଦୋଷଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ବିହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

पुराभूद्युवनाश्वस्य देवतानां महाक्रतुः / ममायमिति देवानां कलहः समजायत

ପୁରାତନ କାଳରେ ଯୁବନାଶ୍ୱଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମହାକ୍ରତୁ (ମହାଯଜ୍ଞ) ହେଲା। ‘ଏହା ମୋର’ ବୋଲି କହି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳହ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 60

तदा विभज्य देवानां मानुषांश्च पशूनपि / विभज्यैकैकशः प्रदाद्ब्रह्मा लोकपितामहः

ତେବେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବ, ମାନବ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଭାଜନ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ ଭାବେ ଦାନ କଲେ।

Verse 61

ततस्तु परमा शक्तिर्भूतसंधसहायिनी / कुपिताभूत्ततो ब्रह्मा तामुवाच नयान्वितः

ତାପରେ ଭୂତସଂଘର ସହାୟିନୀ ପରମ ଶକ୍ତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲା। ତେବେ ନୟଯୁକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 62

प्रादुर्भूता समुद्वीक्ष्य भूतानन्दभयान्वितः / प्राञ्जलिः प्रणतस्तुत्वा प्रसीदेति पुनः पुनः

ତାଙ୍କର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟରେ ଭରି, ସେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କରି, ପୁନଃ ପୁନଃ କହିଲା—‘ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।’

Verse 63

प्रादुर्भूता यतो ऽसि त्वं कृतर्थो ऽस्मि पुरो मम / त्वयैतदखिलं कर्म निर्मितं सुशुभाशुभम्

ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ, ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ କର୍ମ—ଅତି ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

Verse 64

श्रुतयः स्मृतयश्चैव त्वयैव प्रतिपादिताः / त्वयैव कल्पिता यागा मन्मुखात्तु महाक्रतौ

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରତିପାଦିତ। ମହାକ୍ରତୁରେ ଯାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ହିଁ କଳ୍ପିତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋ ମୁଖରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 65

ये विभक्तास्तु पशवो देवानां परमेश्वरि / ते सर्वे तावकाः संतुभूतानामपि तृप्तये

ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ପଶୁମାନେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ହେଉନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ହେଉ।

Verse 66

इत्युक्त्वान्तर्दधे तेषां पुर एव पितामहः / तदुक्तेनैव विधिना चकार च महाक्रतून्

ଏହିପରି କହି ପିତାମହ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କହିଥିବା ସେହି ବିଧି ଅନୁସାରେ ସେ ମହାକ୍ରତୁମାନେ କଲେ।

Verse 67

इयाज च परां शक्तिं हत्वा मेध्यान्पशूनपि / तत्तद्विभागो वेदेषु प्रोक्तत्वादिह नोदितः

ସେ ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଯଜିଲେ ଏବଂ ମେଧ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବିଭାଗ ବେଦରେ କହାଯାଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ।

Verse 68

स्त्रियः शुद्रास्तथा मांसमादद्युर्ब्राह्मणं विना / आपत्सु ब्राह्मणो वापि भक्षयेद्गुर्वनुज्ञया

ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା ମାଂସ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି; ଆପତ୍କାଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ଭକ୍ଷଣ କରିପାରେ।

Verse 69

शिवोद्भवमिद पिण्डमत्यथ शिवतां गतम् / उद्बुध्यस्व पशो त्वं हि नाशिवः सञ्छिवो ह्यसि

ଏହି ପିଣ୍ଡ ଶିବୋଦ୍ଭବ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିବତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ; ହେ ପଶୁ, ଜାଗ—ତୁ ଅଶିବ ନୁହେଁ, ତୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ଅଟୁ।

Verse 70

ईशः सर्वजगत्कर्ता प्रभवः प्रलयस्तथा / यतो विश्वाधिको रुद्रस्तेन रुद्रो ऽसि वै पशो

ଈଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜଗତର କର୍ତ୍ତା, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟ; ଯେହେତୁ ରୁଦ୍ର ବିଶ୍ୱାତୀତ, ତେଣୁ ହେ ପଶୁ, ତୁ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଅଟୁ।

Verse 71

अनेन तुरगं गा वा गजोष्ट्रमहिषादिकम् / आत्मार्थं वा परार्थं वा हत्वा दोषैर्न लिप्यते

ଏହି ବିଧିରେ ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, ହାତୀ, ଉଠ, ମହିଷ ଆଦିକୁ ନିଜ କିମ୍ବା ପରର ହିତ ପାଇଁ ହତ୍ୟା କଲେ ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ।

Verse 72

गृहानिष्टकरान्वापि नागाखुबलिवृश्चिकान् / एतद्गृहाश्रमस्थानां क्रियाफलमभीप्सताम् / मनःसंकल्पसिद्धानां महतां शिववर्चसाम्

ଘରକୁ ଅନିଷ୍ଟ କରୁଥିବା ସାପ, ମୂଷା, ବଲି-କୀଟ ଓ ବିଛା ଆଦିକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ—ଏହା ଗୃହାଶ୍ରମସ୍ଥ ଯେମାନେ କ୍ରିୟାଫଳ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନଃସଙ୍କଳ୍ପରେ ସିଦ୍ଧ, ଶିବତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ମହାନ୍ମାନଙ୍କର ବିଧାନ।

Verse 73

पशुयज्ञेन चान्येषामिष्टा पूर्तिकरं भवेत् / जपहोमार्चनाद्यैस्तु तेषामिष्टं च सिध्यति

ପଶୁଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଇଷ୍ଟ-ପୂର୍ତ୍ତି ହୁଏ; ଏବଂ ଜପ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।