Adhyaya 15
मदनकामेश्वरप्रादुर्भावः (Manifestation of Madana-Kāmeśvara)
ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନର ହୟଗ୍ରୀବ–ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମ୍ବାଦଧାରାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସ୍ତୁତିରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଦେବୀ ନିଜ ପରମ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରି କହନ୍ତି—ନିଜ ସ୍ୱଭାବସଙ୍ଗତ ଲୋକେ ହିଁ ପ୍ରିୟ ହେବେ। ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମ‑ଅର୍ଥ ଆଧାରିତ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ବିବାହର ଚାରି ପ୍ରକାର (ଉଦ୍ବାହଚତୁଷ୍ଟୟ) ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତି। ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଦ୍ୱୈତ ବ୍ରହ୍ମ ଓ କାରଣମୟୀ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ମାଳା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦେବୀ ଆକାଶକୁ ମାଳା ଛାଡ଼ନ୍ତି; ତାହା କାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼େ, ଦେବଗଣ ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଜଗତ୍‑ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିବାହ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनकामेश्वरप्रादुर्भावो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः तच्छ्रुत्वा वचनं देवी मन्दस्मितमुखांबुजा / उवाच स ततो वाक्यं ब्रह्मविष्णुमुखान्सुरान्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ, ହୟଗ୍ରୀବ–ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସଂବାଦରେ, ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ‘ମଦନକାମେଶ୍ୱର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏହା ଶୁଣି ମନ୍ଦସ୍ମିତ ମୁଖକମଳା ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମା–ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
Verse 2
स्वतन्त्राहं सदा देवाः स्वेच्छाचारविहारिणी / ममानुरूपचरितो भविता तु मम प्रियः
ହେ ଦେବମାନେ! ମୁଁ ସଦା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରା, ସ୍ୱେଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିହାର କରୁଥିବା; ମୋର ପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ମୋ ଅନୁରୂପ ଚରିତ୍ରବାନ୍ ହେବ।
Verse 3
तथेति तत्प्रतिश्रुत्य सर्वेर्देवैः पितामहः / उवाच च महादेवीं धर्मार्थसहितं वचः
‘ତଥେତି’ ବୋଲି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଶୁଣି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲେ।
Verse 4
कालक्रीता क्रयक्रीता पितृदत्ता स्वयंयुता / नारीपुरुषयोरेवमुद्वाहस्तु चतुर्विधः
କାଳକ୍ରୀତା, କ୍ରୟକ୍ରୀତା, ପିତୃଦତ୍ତା, ସ୍ୱୟଂୟୁତା—ଏଭଳି ନାରୀ-ପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ୱାହ ଚାରି ପ୍ରକାର।
Verse 5
कालक्रीता तु वेश्या स्यात्क्रयक्रीता तु दासिका / गन्धर्वोद्वाहिता युक्ता भार्या स्यात्पितृदत्तका
ଯେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ସେ ବେଶ୍ୟା, ଏବଂ କ୍ରୟ କରି ନିଆଯାଏ ସେ ଦାସୀ। ଗନ୍ଧର୍ବ-ବିବାହରେ ଯୁକ୍ତା ନାରୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ପିତୃଦତ୍ତା କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗଣ୍ୟ।
Verse 6
समानधर्मिणी युक्ता भार्या पितृवशंवदा / यदद्वैतं परं ब्रह्म सदसद्भाववर्जितम्
ଯେ ସମାନଧର୍ମିଣୀ ଓ ପିତୃବଶଂବଦା, ସେଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଅଦ୍ୱୈତ, ସେ ସତ୍-ଅସତ୍ ଭାବରୁ ବର୍ଜିତ।
Verse 7
चिदानन्दात्मकं तस्मात्प्रकृतिः समजायत / त्वमेवासीच्च तद्ब्रह्म प्रकृतिः सा त्वमेव हि
ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପ୍ରକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ ତୁମେ ଥିଲ; ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେଇ।
Verse 8
त्वमेवानादिरखिला कार्यकारणरूपिणी / त्वामेव हि विचिन्वन्ति योगिनः सनकादयः
ତୁମେଇ ଅନାଦି ଓ ସର୍ବରୂପିଣୀ, କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ ରୂପରେ ବିରାଜିତା। ସନକାଦି ଯୋଗୀମାନେ ତୁମକୁ ହିଁ ନିରନ୍ତର ବିଚାର କରନ୍ତି।
Verse 9
सदसत्कर्मरूपां च व्यक्ताव्यक्तो दयात्मिकाम् / त्वामेव हि प्रशंसंति पञ्चब्रह्मस्वरूपिणीम्
ତୁମେଇ ସତ୍-ଅସତ୍ କର୍ମରୂପା, ବ୍ୟକ୍ତ-ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ଦୟାତ୍ମିକା। ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପିଣୀ ଭାବେ ତୁମକୁ ହିଁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
Verse 10
त्वामेव हि सृजस्यादौ त्वमेव ह्यवसि क्षणात् / भजस्व पुरुषं कञ्चिल्लोकानुग्रहकाम्यया
ତୁମେ ହିଁ ଆଦିରେ ସୃଷ୍ଟି କର, ତୁମେ ହିଁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପାଳନ କର; ଲୋକାନୁଗ୍ରହ ଇଚ୍ଛାରେ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବର କର।
Verse 11
इति विज्ञापिता देवी ब्रह्मणा सकलैः सुरैः / स्रजमुद्यम्य हस्तेन चक्षेप गगनान्तरे
ଏପରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ନିବେଦନରେ ଦେବୀ ହସ୍ତେ ମାଳା ଉଠାଇ ଗଗନମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
Verse 12
तयोत्सृष्टा हि सा माला शोभयन्ती नभस्थलम् / पपात कण्ठदेशे हि तदा कामेश्वरस्य तु
ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ମାଳା ନଭମଣ୍ଡଳକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରି ତେବେ କାମେଶ୍ୱରଙ୍କ କଣ୍ଠଦେଶରେ ପଡ଼ିଲା।
Verse 13
ततो मुमुदिरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः / ववृषुः पुष्पवर्षाणि मन्दवातेरिता घनाः
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ମନ୍ଦ ପବନରେ ପ୍ରେରିତ ଘନମେଘମାନେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ।
Verse 14
अथोवाच विधाता तु भगवन्तं जनार्दनम् / कर्तव्यो विधिनोद्वाहस्त्वनयोः शिवयोर्हरे
ତାପରେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା) ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ—ହରେ! ଏହି ଦୁଇ ଶିବ-ଶିବାଙ୍କର ବିଧିପୂର୍ବକ ବିବାହ କରାଯିବା ଉଚିତ।
Verse 15
मुहुर्तो देवसम्प्राप्तो जगन्मङ्गलकारकः / त्वद्रूपा हि महादेवी सहजश्च भवानपि
ଏହି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଯାହା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳକାରକ। ମହାଦେବୀ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ରୂପ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ତାଙ୍କ ସହଚର।
Verse 16
दातुमर्हसि कल्याणीमस्मै कामशिवाय तु / तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवदेवस्त्रिविक्रमः
ଏହି କାମଶିବଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣୀଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ତୁମେ ଅର୍ହ। ତାଙ୍କର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ତ୍ରିବିକ୍ରମ (ସମ୍ମତ ହେଲେ)।
Verse 17
ददौ तस्यै विधानेन प्रीत्या तां शङ्कराय तु / देवर्षिपितृमुख्यानां सर्वेषां देवयोगिनाम्
ସେ ବିଧିବିଧାନରେ ପ୍ରୀତିସହ ତାଙ୍କୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଦେବର୍ଷି, ପିତୃମୁଖ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବଯୋଗୀମାନେ ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ।
Verse 18
कल्याणं कारयामास शिवयोरादिकेशवः / उपायनानि प्रददुः सर्वे ब्रह्मादयः सुराः
ଆଦିକେଶବ ଶିବ-ଦେବୀଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ (ବିବାହ) କରାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଉପହାର ଦେଲେ।
Verse 19
ददौ ब्रह्मेक्षुचापं तु वज्रसारमनश्वरम् / तयोः पुष्पायुधं प्रादादम्लानं हरिरव्ययम्
ବ୍ରହ୍ମା ବଜ୍ରସାର ଓ ଅନଶ୍ୱର ଇକ୍ଷୁଚାପ ଦେଲେ। ଅବ୍ୟୟ ହରି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଅମ୍ଲାନ ପୁଷ୍ପାୟୁଧ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 20
नागपाशं ददौ ताभ्यां वरुणो यादसांपतिः / अङ्कुशं च ददौ ताभ्यां विश्वकर्मा विशांपतिः
ଜଳଚରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ବରୁଣ ସେମାନଙ୍କୁ ନାଗପାଶ ଦେଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଜାଧିପତି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍କୁଶ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 21
किरीटमग्निः प्रायच्छत्ताटङ्कौ चन्द्रभास्करौ / नवरत्नमयीं भूषां प्रादाद्रत्नाकरः स्वयम्
ଅଗ୍ନି କିରୀଟ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କାନଫୁଲ (ତାଟଙ୍କ) ଦେଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ରତ୍ନାକର ନବରତ୍ନମୟୀ ଭୂଷା ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 22
ददौ सुराणामधिपो मधुपात्रमथाक्षयम् / चिन्तामणिमयीं मालां कुबेरः प्रददौ तदा
ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଅକ୍ଷୟ ମଧୁପାତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ; ତାପରେ କୁବେର ଚିନ୍ତାମଣିମୟୀ ମାଳା ଦେଲେ।
Verse 23
साम्राज्यसूचकं छत्रं ददौ लक्ष्मीपतिः स्वयम् / गङ्गा च यमुना ताभ्यां चामरे चन्द्रभास्वरे
ସ୍ୱୟଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ସାମ୍ରାଜ୍ୟସୂଚକ ଛତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସେମାନଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାସମ ଚାମର ଦେଲେ।
Verse 24
अष्टौ च वसवो रुद्रा आदित्याश्चाश्विनौ तथा / दिक्पाला मरुतः साध्या गन्धर्वाः प्रमथेश्वराः / स्वानिस्वान्यायुधान्यस्यै प्रददुः परितोषिताः
ଅଷ୍ଟ ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର; ଦିକ୍ପାଳ, ମରୁତ, ସାଧ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପ୍ରମଥେଶ୍ୱର—ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ଆୟୁଧ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 25
रथांश्च तुरगान्नागान्महावेगान्महाबलान् / उष्टानरोगानश्वांस्तान्क्षुत्तृष्णापरिवर्जितान् / ददुर्वज्रोपमाकारान्सायुधान्सपरिच्छदान्
ସେମାନେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ—ମହାବେଗୀ ଓ ମହାବଳୀ—ତଥା ରୋଗରହିତ ଉଷ୍ଟ ଏବଂ କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣାରହିତ ଅଶ୍ୱ ଦେଲେ; ବଜ୍ରସମ ଆକାର, ଅସ୍ତ୍ରସହିତ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦଯୁକ୍ତ।
Verse 26
अथाभिषेकमातेनुः साम्राज्ये शिवयोः शिवम् / अथाकरोद्विमानं च नाम्ना तु कुसुमाकरम्
ତାପରେ ସେମାନେ ଶିବ-ଦମ୍ପତିଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ ପରେ ‘କୁସୁମାକର’ ନାମରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ନିର୍ମାଣ କଲେ।
Verse 27
विधाताम्लानमालं वै नित्यं चाभेद्यमायुधैः / दिवि भुव्यन्तरिक्षे च कामगं सुसमृद्धिमत्
ବିଧାତା ଏକ ଅମ୍ଲାନ ମାଳା ଦେଲେ, ଯାହା ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସଦା ଅଭେଦ୍ୟ; ସେହି ମାଳା ଦିବି, ଭୁବି ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନଶୀଳ ଏବଂ ସୁସମୃଦ୍ଧିମତ୍।
Verse 28
यद्गन्धघ्राणमात्रेण भ्रान्तिरोगक्षुर्धातयः / तत्क्षणादेव नश्यन्ति मनोह्लादकरं शुभम्
ଯାହାର ସୁଗନ୍ଧ କେବଳ ଘ୍ରାଣ କରିବାମାତ୍ରେ ଭ୍ରାନ୍ତି, ରୋଗ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଧାତୁଦୋଷ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ; ତାହା ଶୁଭ ଏବଂ ମନୋହ୍ଲାଦକର।
Verse 29
तद्विमानमथारोप्य तावुभौ दिव्यदंपती / चामख्याजनच्छत्रध्वजयष्टिमनोहरम्
ତାପରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ସେହି ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ତାହା ଚାମର, ବ୍ୟଜନ, ଛତ୍ର, ଧ୍ୱଜ ଓ ଯଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ମନୋହର ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଥିଲା।
Verse 30
वीणावेणुमृदङ्गादिविविधैस्तौर्यवादनैः / सेव्यमाना सुरगणैर्निर्गत्य नृपमन्दिरात्
ବୀଣା, ବେଣୁ, ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟର ମଧୁର ନାଦରେ ଶୋଭିତ, ସୁରଗଣଙ୍କ ସେବା ପାଇ ସେ ରାଜମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରିଲା।
Verse 31
ययौ वीथीं विहारेशा शोभयन्ती निजौजसा / प्रतिहर्म्याग्रसंस्थाभिरप्सरोभिः सहस्रशः
ବିହାରେଶା ସେ ନିଜ ତେଜରେ ରାସ୍ତାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରି, ପ୍ରାସାଦମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହ ଗଲା।
Verse 32
सलाजाक्षतहस्ताभिः पुरन्ध्रीभिश्च वर्षिता / गाथाभिर्मङ्गलार्थाभिर्वीणावेण्वादिनिस्वनैः / तुष्यन्ती वीवीथिवीथीषु मन्दमन्दमथाययौ
ହାତରେ ଲାଜା ଓ ଅକ୍ଷତ ଧରି ପୁରନ୍ଧ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷା କଲେ; ମଙ୍ଗଳଗାଥା ଗାଇଲେ, ବୀଣା-ବେଣୁ ଆଦିର ନାଦ ଗୁଞ୍ଜିଲା; ସେ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଗଲିଗଲିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଲା।
Verse 33
प्रतिगृह्याप्स रोभिस्तु कृतं नीराजनाविधिम् / अवरुह्य विमानग्रात्प्रविवेश महासभाम्
ଅପ୍ସରାମାନେ କରିଥିବା ନୀରାଜନ ବିଧି ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ବିମାନରୁ ଅବତରି ମହାସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 34
सिंहासनमधिष्ठाय सह देवेन शंभुना / यद्यद्वाञ्छन्ति तत्रस्था मनसैव महाजनाः / सर्वज्ञा साक्षिपातेन तत्तत्कामानपूरयत्
ଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହ ସିଂହାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଥିବା ମହାଜନମାନେ ମନରେ ଯାହା ଯାହା ଚାହୁଁଥିଲେ, ସର୍ବଜ୍ଞା ସେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିପାତରେ ସେସବୁ କାମନା ପୂରଣ କଲା।
Verse 35
तद्दृष्ट्वा चरितं देव्या ब्रह्मा लोक पितामहः / कामाक्षीति तदाभिख्यां ददौ कामेश्वरीति च
ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଚରିତ୍ର ଦେଖି ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ‘କାମାକ୍ଷୀ’ ଏବଂ ‘କାମେଶ୍ୱରୀ’ ନାମ ଦେଲେ।
Verse 36
ववर्षाश्चर्यमेघो ऽपि पुरे तस्मिंस्तदाज्ञया / महार्हाणि च वस्तूनि दिव्यान्याभरणानि च
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେହି ନଗରରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମେଘ ବର୍ଷିଲା; ମହାର୍ଘ ବସ୍ତୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ବର୍ଷା ହେଲା।
Verse 37
चिन्तामणिः कल्पवृक्षः कमला कामधेनवः / प्रतिवेश्म ततस्तस्थुः पुरो देव्याजयाय ते
ତାପରେ ଚିନ୍ତାମଣି, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, କମଳା ଓ କାମଧେନୁମାନେ—ଦେବୀଙ୍କ ଜୟଘୋଷ ପାଇଁ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 38
तां सेवैकरसाकारां विमुक्तान्यक्रियागुणाः / सर्वकामार्थसंयुक्ता हृष्यन्तः सार्वकालिकम्
ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ସର୍ବଦା ହର୍ଷିତ ରହିଲେ।
Verse 39
पितामहो हरिश्चैव महादेवश्च वासवः / अन्ये दिशामधीशास्तु सकला देवतागणाः
ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ହରି, ମହାଦେବ, ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିକ୍ପାଳମାନେ—ସମସ୍ତ ଦେବତାଗଣ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
Verse 40
देवर्षयो नारदाद्याः सनकाद्याश्च योगिनः / महर्षयश्च मन्वाद्या वशिष्ठाद्यास्तपोधनाः
ଦେବର୍ଷି ନାରଦାଦି, ସନକାଦି ଯୋଗୀ, ମନ୍ୱାଦି ମହର୍ଷି ଓ ବଶିଷ୍ଠାଦି ତପୋଧନମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
Verse 41
गन्धर्वाप्सरसो यक्षा याश्चान्या देवजातयः / दिवि भूम्यन्तरिक्षेषु ससंबाधं वसंति ये
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଜାତିମାନେ—ଯେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଭିଡ଼ ସହ ବସନ୍ତି—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଥିଲେ।
Verse 42
ते सर्वे चाप्यसंबाधं निवसंति स्म तत्पुरे
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେହି ପୁରୀରେ କୌଣସି ଭିଡ଼ ନ ହୋଇ ସୁବିଧାରେ ବସିଲେ।
Verse 43
एवं तद्वत्सला देवी नान्यत्रैत्यखिलाज्जनात् / तोषयामास सततमनुरागेण भूयसा
ଏଭଳି ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବତ୍ସଳା ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ନ ଯାଇ, ଅଧିକ ଅନୁରାଗରେ ସଦା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ।
Verse 44
राज्ञो महति भूर्लोके विदुषः सकलेप्सिताम् / राज्ञी दुदोहाभीष्टानि सर्वभूतलवासिनाम्
ଭୂଲୋକରେ ସେହି ମହାନ୍ ବିଦ୍ୱାନ୍ ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇପ୍ସିତ ବସ୍ତୁକୁ ରାଣୀ ଯେନେ ଦୋହି ନେଇ, ଭୂତଳବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଲେ।
Verse 45
त्रिलोकैकमहीपाले सांबिके कामशङ्करे / दशवर्षसहस्राणि ययुः क्षण इवापरः
ତ୍ରିଲୋକର ଏକମାତ୍ର ମହୀପାଳ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମଶଙ୍କରଙ୍କ ଶାସନରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ କ୍ଷଣ ପରି ବିତିଗଲା।
Verse 46
ततः कदा चिदागत्य नारदो भगवानृषिः / प्रणम्य परमां शक्तिं प्रोवाच विनयान्वितः
ତାପରେ କେବେ ଏକ ସମୟରେ ଭଗବାନ ଋଷି ନାରଦ ଆସି, ପରମ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟସହ କହିଲେ।
Verse 47
पर ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमैश्वरि / मदसद्भावसंकल्पविकल्पकलनात्मिका
ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ଆପଣ ପରବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଧାମ ଓ ପରମ ପବିତ୍ର; ମୋର ସତ୍-ଅସତ୍ ଭାବର ସଙ୍କଳ୍ପ-ବିକଳ୍ପର କଳନାସ୍ୱରୂପା ଆପଣ ହିଁ।
Verse 48
जगदभ्युदयार्थाय व्यक्तभावमुपागता / असज्जनविनाशार्था सज्जनाभ्युदयार्थिनी / प्रवृत्तिस्तव कल्याणि साधूनां रक्षणाय हि
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ଜଗତର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ପାଇଁ ଆପଣ ବ୍ୟକ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଅସଜ୍ଜନଙ୍କ ବିନାଶ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଉନ୍ନତି ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହିଁ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି।
Verse 49
अयं भण्डो ऽसुरो देवि बाधते जगतां त्रयम् / त्वयैकयैव जेतव्यो न शक्यस्त्वपरैः सुरैः
ହେ ଦେବୀ! ଏହି ଭଣ୍ଡ ନାମକ ଅସୁର ତିନି ଲୋକକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି; ଏହାକୁ କେବଳ ଆପଣ ଏକା ହିଁ ଜିତିପାରିବେ, ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ପାରିବେ ନାହିଁ।
Verse 50
त्वत्सेवैकपरा देवाश्चिरकालमिहोषिताः / त्वदाज्ञया गमिष्यन्ति स्वानिस्वानि पुराणि तु
ଦେବମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଏଠାରେ କେବଳ ତୁମ ସେବାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବସିଥିଲେ; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ପୁରକୁ ଯିବେ।
Verse 51
अमङ्गलानि शून्यानि समृद्धार्थानि संत्वतः / एवं विज्ञापिता देवी नारदेनाखिलेश्वरी / स्वस्ववासनिवासाय प्रेषयामास चामरान्
ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଅମଙ୍ଗଳ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ନାରଦ ଏଭଳି ନିବେଦନ କରିବା ପରେ ଅଖିଲେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଚାମରମାନଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ପଠାଇଲେ।
Verse 52
ब्रह्माणं च हरिं शंभुं वासवादीन्दिशां पतीन् / यथार्हं पूजयित्वा तु प्रेषयामास चांबिका
ଅମ୍ବିକା ବ୍ରହ୍ମା, ହରି, ଶମ୍ଭୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ହ ପୂଜା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେଷଣ କଲେ।
Verse 53
अपराधं ततस्त्यक्तुमपि संप्रेषिताः सुराः / स्वस्वांशैः शिवयोः सेवामादिपित्रोरकुर्वत
ତାପରେ ସୁରମାନେ ଅପରାଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେଷିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶଦ୍ୱାରା ଆଦିପିତୃ ଶିବ-ଶିବାଙ୍କ ସେବା କଲେ।
Verse 54
एतदाख्यानमायुष्यं सर्वमङ्गलकारणम् / आविर्भावं महादेव्यास्तस्या राज्याभिषेचनम्
ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଆୟୁଷ୍ୟବର୍ଧକ ଏବଂ ସର୍ବମଙ୍ଗଳର କାରଣ—ମହାଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ଓ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ।
Verse 55
यः प्रातरुत्थितो विद्वान्भक्तिश्रद्धासमन्वितः / जपेद्धनसमृद्धः स्यात्सुधासंमितवाग्भवेत्
ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଜପ କରେ, ସେ ଧନସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ବାଣୀ ଅମୃତସମ ମଧୁର ହୁଏ।
Verse 56
नाशुभं विद्यते तस्य परत्रेह च धीमतः / यशः प्राप्नोति विपुलं समानोत्तमतामपि
ସେ ଧୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ନାହିଁ; ସେ ବିପୁଳ ଯଶ ପାଏ ଏବଂ ସମାନ ଭାବେ ଉତ୍ତମତାକୁ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 57
अचला श्रीर्भवेतस्य श्रेयश्चैव पदेपदे / कदाचिन्न भयं तस्य तेजस्वी वीर्यवान्भवेत्
ତାହାର ଶ୍ରୀ ଅଚଳ ହୁଏ ଏବଂ ପଦେପଦେ ଶ୍ରେୟ ମିଳେ; ତାହାର କେବେ ଭୟ ନାହିଁ; ସେ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍ ହୁଏ।
Verse 58
तापत्रयविहीनश्च पुरुषार्थैश्च पूर्यते / त्रिसंध्यं यो जपेन्नित्यं ध्यात्वा सिंहासनेश्वरीम्
ସିଂହାସନେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଯେ ନିତ୍ୟ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଜପ କରେ, ସେ ତ୍ରିତାପରହିତ ହୋଇ ପୁରୁଷାର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
Verse 59
षण्मासान्महतीं लक्ष्मीं प्राप्नुयाज्जापकोत्तमः
ଉତ୍ତମ ଜପକ ଛଅ ମାସରେ ମହତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Frequently Asked Questions
This chapter is primarily theological and ritual-normative rather than a vaṃśa catalog; its “lineage function” is indirect—legitimizing the divine consort pairing (Śakti–Kāmeśvara) that underwrites later sacred-historical authority in the Lalitopākhyāna frame.
It outlines a fourfold model of marriage (udvāha-catuṣṭaya) and characterizes certain forms (e.g., kālakrītā/krayakrītā) alongside gandharva and pitṛdattā, using ritual classification to align social practice with dharma and cosmic order.
The mālā functions as a public, cosmically witnessed selection-sign: the Goddess’ autonomous choice becomes an objective omen, prompting the devas to celebrate and Brahmā to urge a formal, auspicious rite—transforming metaphysical compatibility into ritually sanctioned union.